Beleidsevaluatie WerkSaam 2022-2025 voor gemeenteraden
Tekst van het document
WERKSAAM WESTFRIESLAND
Samenvatting en conclusies Beleidsevaluatie Participatiewet 2022-2025
‘Meedoen telt!’
1
Inleiding Het beleidsplan voor de uitvoering van de Participatiewet 2022 – 2025 ‘Meedoen telt’ loopt eind 2025 af. Om voor de periode 2026-2030 een nieuw beleidsplan te maken starten we tijdig met de voorbereidingen. Daarvoor: •
Hebben we een evaluatie gedaan van het beleidsplan ‘Meedoen telt’
•
Kijken we naar wetgeving die in voorbereiding is
•
Halen we input op de Westfriese gemeenteraden
De evaluatie van het beleidsplan ‘Meedoen telt’ heeft betrekking op de periode 1 januari 2022 t/m 1 juli 2024. Er is gekeken naar de beleidskeuzes die gemaakt zijn in het plan, maar ook naar hoe die keuzes door coaches en consulenten worden ervaren in de uitvoeringspraktijk. De resultaten zijn besproken met de cliëntenraad. WerkSaam kan goed uit de voeten met de door de gemeenteraden gemaakte beleidskeuzes in het vorige beleidsplan. Dat is ook terug te zien in de resultaten waarover we regelmatig rapporteren. De uitgebreide beleidsevaluatie levert vooral een aantal aandachtspunten op voor de uitvoeringspraktijk. Voor de gemeenteraden delen wij graag een samenvatting van de punten die betrekking hebben op de beleidsmatige keuzes die in het beleidsplan zijn gedaan. Leeswijzer/inhoudsopgave In deze notitie geven we: Een terugblik op de afgelopen beleidsperiode …………………………………………………………..pag 3 Aanbevelingen over het beleid…………………………………………………………………………………….pag 4 In bijlage 1 zijn cijfers en achtergrondinformatie opgenomen………………………………….pag 11 In bijlage 2 een overzicht van de wijzigingen in wetgeving in voorbereiding….……….pag 17 En in bijlage 3 een overzicht van het Breed Offensief……………………………….………………pag 25
2
Terugblik op beleidsperiode 2022-2024 Het beleid in de afgelopen periode is er vooral op gericht om de cliënt te helpen en te stimuleren om aan het werk te gaan. Dit alles vanuit het oogpunt van de menselijke maat en met een aanbod dat maatwerk mogelijk maakt. De ondertitel van het beleidsplan 2022-2025 is ‘Meedoen telt’. Een thema dat de afgelopen jaren ook nadrukkelijker tot uiting is gekomen in wetgeving en maatschappelijke opinie. Daar waar de Participatiewet er in beginsel van uit ging dat iedereen (zelfstandig) kon werken, zien we dat daar 10 jaar na invoering anders naar gekeken wordt. Zo is bijvoorbeeld de doelgroep die voor de vrijlating van inkomsten in aanmerking komt verruimd. En richt de nieuwe wetgeving Participatiewet in Balans zich naast re-integratie en werk op maatschappelijke participatie. Ook binnen het beleid van WerkSaam is er veel aandacht voor cliënten, zowel voor de groep mensen die aan het werk kunnen als ook cliënten die (nog) niet toe zijn aan werk. Onze geïntroduceerde werkwijze methodisch re-integreren is een goede ontwikkeling bij het bieden van een systematische dienstverleningsaanpak, met daarbinnen de ruimte om cliënten maatwerk te bieden. Het hoogste doel blijft regulier werk, maar als dat niet of niet volledig haalbaar is, dan zijn er veel mogelijkheden.
Zo hebben we de afgelopen periode ons beleid op het gebied van deeltijd ondernemen aangepast. En zijn de trajecten en in te zetten instrumenten aangevuld of aangepast. De instrumentengids Eva is in gebruik genomen. Eva is een applicatie waarin het complete aanbod aan instrumenten en voorzieningen die we kunnen inzetten voor cliënten zichtbaar is. Kijkend naar de afgelopen periode zien we dat WerkSaam: •
Te maken heeft een veranderend cliëntenbestand. De problematiek is groter en er is meer tijd en aandacht nodig voor re-integratie.
•
Nog steeds veel cliënten laat uitstromen naar betaald werk: bij WerkSaam is dit 37,5%, terwijl het landelijke cijfer op 33,8 ligt.
•
Het goed doet op het gebied van herinstroom. Waar ons herinstroomgetal in mei dit jaar onder de 5% lag, was dat landelijk boven de 10%. Dat betekent dat veel van onze uitstroom duurzaam is.
•
Meer uitstroom heeft door cliënten die de AOW-leeftijd bereiken. In Westfriesland is dit 12,1%, landelijk 7,1%.
•
Goed inzet op beschut werk. WerkSaam realiseerde beduidend meer beschut werkplekken dan landelijk gemiddeld. Wel zien we een terugloop in het aantal
3
indicaties. WerkSaam had halverwege 2024 5,7% beschutte werkplekken en landelijk was dit 2,4%1. •
Mede door de inzet van methodisch re-integreren veel voorzieningen inzet, bijna 2 maal zoveel als landelijk gemiddeld.
•
Uitkeringen rechtmatig verstrekt. De accountant gaf de afgelopen jaren een goedkeurende controleverklaring af.
•
Steeds een overschot2 heeft op het BUIG budget (uitkeringen): in 2023 5 miljoen en prognose 2024 is 4,4 miljoen.
Conclusies en advies Algemeen WerkSaam is positief over het Beleidsplan 2022-2025. De beleidskeuzes die gemaakt zijn, zijn nog steeds toepasbaar. Er zijn een aantal wijzingen in de Participatiewet geweest, waaronder het Breed Offensief. Waar het beleid op onderdelen knelde, zijn beleidsregels aangepast. Wij vinden dat wij overtuigend kunnen zeggen: het huidige beleid voldoet. De menselijke maat en maatwerk staat centraal. •
Dienstverlening arbeidsbeperkten is goed op orde.
•
Dienstverlening inkomensverstrekking is goed op orde.
•
Doelgroep jongeren en inburgeraars verdienen, vanwege omvang en complexiteit, aandacht.
•
Handhaving verdient, mede door veranderde wetgeving, aandacht.
Cliëntenparticipatie (cliëntenraad) Het huidige beleid voortzetten. De samenwerking met de cliëntenraad is constructief en hun input waardevol. Werkgeversservicepunt Het huidige beleid voortzetten en aansluiten bij de ontwikkeling van een Regionaal Werk Centrum. WerkSaam werkt samen met diverse partners, zoals werkgevers, onderwijsinstellingen,
1
Dit percentage is het aantal beschut werkplekken afgezet tegen het aantal mensen in de bijstand.
2
De overschotten of tekorten in gemeenten zijn zeer verschillend.
4
en andere overheidsorganisaties. Samen met het UWV vormen wij het WerkgeversServicepunt NHN. Door de veranderingen op de arbeidsmarkt en in onze doelgroep worden vacatures steeds minder vaak 1-op-1 ingevuld. Dat vraagt om een andere aanpak, waarbij jobhunting belangrijker is geworden op zoek naar een passende werkplek. Het WerkgeversServicepunt heeft de aanpak aangepast. Waar eerst gewerkt werd volgens een branchegerichte aanpak, is dat in 2024 aangepast naar een (sub)regionale aanpak. Hierdoor sluit de dienstverlening van het WSP beter aan bij wat ons cliëntenbestand nodig heeft. Werkgeversdienstverlening wordt vanaf 2025 onderdeel van de nieuwe Regionale Werkcentra die er gaan komen. We sluiten bij deze ontwikkeling aan en bewaken daarbij goed dat werkgeversdienstverlening goed blijft aansluiten bij wat onze cliënten nodig hebben. Breed Offensief Het huidige beleid voortzetten. Tijdens de looptijd van het Beleidsplan is het Breed Offensief (zie bijlage 3) tot stand gekomen. Dit is een brede agenda om de arbeidsmarktkansen voor mensen met een arbeidsbeperking te vergroten. Het heeft de onderstaande doelen: •
Maatregelen waardoor mensen met een beperking meer waarborgen krijgen voor ondersteuning op maat met uitzicht op duurzaam werk.
•
Werk voor mensen aantrekkelijker maken doordat het meer loont en drempels wegneemt.
•
Het simpeler maken voor werkgevers om mensen met een beperking in dienst te nemen.
•
Dat werkgevers en werkzoekenden elkaar makkelijker weten te vinden.
In het kader van de invoering van het Breed Offensief hebben we per 1 juli 2023 de reintegratieverordening herzien. Met deze aanpassing is duidelijk vastgelegd hoe wij nu omgaan met diverse voorzieningen, zoals de inzet van jobcoaching, participatieplaatsen en loonkostensubsidie (LKS). Gebruik van de arbeidsmarktladder Niet echt een beleidskeuze, maar de invoering van de arbeidsmarktladder geeft WerkSaam nu goed inzicht in het bestand van cliënten. De huidige aanpak voortzetten. Work First Work First als beleidskeuze loslaten, maar wel de mogelijkheden van startbanen onderzoeken. 5
In het beleidsplan is voorgesteld om te gaan werken met een Work First aanpak. Bij de uitwerking van deze aanpak werd duidelijk dat de arbeidsmarkt steeds krapper werd. Ook de doelgroep werd anders. De positieve elementen uit de Work first-aanpak heeft WerkSaam verwerkt in de standaard dienstverlening: •
Arbeidsbemiddeling in een vroeg stadium inzetten, o.a. Door gezamenlijke intake en aanmelding bij matchmakers
•
Extra inzet op scholing en training van vaardigheden op de werkvloer
•
Detacheren van cliënten met LKS
De Work First-methodiek krijgt geen doorgang. De 3 punten hierboven blijven we wel inzetten en de ontwikkeling van een ‘startbaan’ op kleine schaal wordt verder uitgewerkt. Doelgroepenbeleid Het huidige beleid met een kleine aanpassing voortzetten. Jongeren en vergunninghouders verdienen vanwege de omvang en complexiteit extra aandacht. WerkSaam heeft in het beleidsplan gekozen voor doelgroepenbeleid, zodat specifieke trajecten en instrumenten ingezet kunnen worden passend bij de kenmerken van die doelgroep. Het gaat om: •
Direct bemiddelbare cliënten
•
Jongeren
•
Vergunninghouders
•
Psychisch kwetsbaren
•
Mensen met een arbeidshandicap
•
Niet-uitkeringsgerechtigden (nuggers)
•
Zorgcliënten
•
Dak- en thuislozen
In het beleidsplan worden 45-plussers als aparte doelgroep genoemd. Maar met de huidige krapte op de arbeidsmarkt merken we dat 45-plusser nog lang niet als oud worden gezien en is een aparte doelgroep aanpak niet nodig. 60-plusser hebben op dit moment geen actieve sollicitatieplicht, maar krijgen wel ondersteuning bij het vinden van een baan als ze dat willen. WerkSaam is voornemens om dit beleid voort te zetten, maar haalt hierover input op bij de gemeenten.
6
Instrumenten Het huidige beleid voortzetten WerkSaam heeft een breed instrumentarium in huis dat bijdraagt aan de ondersteuning en participatie van cliënten met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het gaat om jobcoaching, de inzet van loonkostensubsidie, uitstroompremie, proefplaatsingen, detachering, beschut werk, vrijwilligerswerk en participatieplaatsen. Onze eigen leerwerkbedrijven bieden kansen om arbeidsvaardigheden en vakvaardigheden te leren. De eigen opleidingscampus biedt trainingen om drempels die er nog zijn weg te nemen. Deze instrumenten hebben in de afgelopen periode goed gewerkt, maar de veranderende arbeidsmarkt en doelgroep vragen wel steeds om bijsturing van het instrumentarium. Simpel switchen De huidige aanpak intensiveren. Het instrument simpel switchen (samenwerking met dagbestedingsorganisaties) zorgt ervoor dat cliënten flexibeler kunnen schakelen tussen dagbesteding, uitkering en werk. Nu vindt er op casusniveau afstemming plaats, maar dit willen we naar de toekomst toe intensiveren. Taalondersteuning Het huidige beleid intensiveren. Het taalaanbod van WerkSaam is uitgebreid, maar voldoet nog niet altijd aan de vraag. Er is behoefte aan intensievere taaltrajecten, vooral voor cliënten die snel stappen willen maken naar werk of participatie. Social Return on Investment (SROI) Het huidige beleid samen met gemeenten aanpassen.
SROI is gemeentelijk beleid om bij aanbestedingen van opdrachten een percentage van de opdracht te besteden aan sociale impact vooral gericht op het creëren van werkgelegenheid. WerkSaam geeft uitvoering aan dit beleid door met opdrachtnemers te kijken naar de mogelijkheden. Het beleid dateert uit 2012 en is aan een update toe. Hieraan wordt samen met de gemeenten gewerkt.
7
Verdringing voorkomen Het huidige beleid voortzetten Tijdens het opstellen van het beleidsplan was het voorkomen van oneerlijke concurrentie of verdringing door re-integratie een actueel onderwerp. Daar zijn maatregelen voor genomen. Maar door de krapte op de huidige arbeidsmarkt is dit eigenlijk geen issue meer. Maar het beleid om verdringing te voorkomen wordt wel voortgezet, voor als het mogelijk ergens toch tot ongewenste effecten gaat leiden. Zelfstandig ondernemerschap Het huidige beleid voortzetten, maar in de uitvoering wel meer aandacht aan besteden. In het beleidsplan heeft het stimuleren van zelfstandig ondernemerschap en deeltijd ondernemen veel aandacht gekregen. De praktijk is weerbarstig, omdat coaches vaak gefocust zijn op uitstroom naar regulier werk en niet altijd denken aan de mogelijkheden die zelfstandig- en deeltijdondernemen kunnen geven. De prestartersregeling heeft enkele positieve resultaten opgeleverd, maar uit deze evaluatie blijkt dat de regeling beter onder de aandacht moet worden gebracht. Handhaving Het huidige beleid als het gaat om het toepassen van de menselijke maat voortzetten en vooruitlopend op nieuwe wetgeving anticiperen. WerkSaam benadrukt een zorgvuldige en evenwichtige toepassing van handhaving. Hierbij wordt rekening gehouden met de specifieke omstandigheden van de cliënt, vooral bij onopzettelijke fouten.
Procedures zijn aangepast om meer maatwerk te leveren en onevenredige gevolgen van handhavingsmaatregelen te voorkomen. Voor moedwillige schendingen van de inlichtingenplicht wordt echter een strengere aanpak behouden. Dit alles binnen de wettelijke maatstaven en met in achtneming van de gevolgen voor de cliënt. Het nieuwe voorstel Handhaving in de Sociale Zekerheid biedt gemeenten meer vrijheid om boetes en terugvorderingen in individuele gevallen aan te passen, om te zorgen voor gepaste, op maat gesneden sancties. WerkSaam volgt de ontwikkelingen op gebied van handhaving en we kijken waar het mogelijk is om ons beleid aan te passen vooruitlopend op de wetswijzigingen.
8
Toekennen of voorkomen van een uitkering Het huidige beleid voortzetten en onderzoeken of het niet tot stand komen van aanvragen nog anders kan. WerkSaam is zorgvuldig aan de poort. Dat betekent dat wij enerzijds aanvragers niet onnodig willen ‘overvragen'. Anderzijds willen wij voorkomen dat bijstand wordt verstrekt aan personen die daar geen recht op hebben. Daarnaast hebben we te maken met een flexibeler en krappe arbeidsmarkt, waardoor onze cliënten vaker te maken krijgen met overgangen tussen werk en uitkering. Wij zetten ons in om deze overgangen voor cliënten te versoepelen en hen zo goed mogelijk te ondersteunen om de onzekerheden die daardoor kunnen ontstaan, weg te nemen. Ook een efficiënt aanvraagproces draagt hieraan bij. Uitkeringsinstanties, ook WerkSaam, worden soms gekenschetst als streng aan de poort. Sommige aanvragen worden niet in behandeling genomen door ontbrekende bewijsstukken. Dit leidde in 2024 tot 4,5% niet-ontvangen aanvragen. De aanpak wordt heroverwogen, waarbij een balans gezocht wordt tussen vertrouwen en handhaving. Verstrekken van uitkeringen Het huidige beleid voortzetten en daar waar nodig aanpassen aan nieuwe wetgeving. Op het gebied van het verstrekken van uitkeringen is veel voorgeschreven in de wet. De beleidskeuzes zijn beperkt.
In het beleidsplan is vastgelegd hoe we omgaan met de uitzonderingsmogelijkheid voor het toepassen van de kostendelersnorm. De hoogte van een uitkering is afhankelijk van met wie je in een huishouden kosten kunt delen. De uitzondering is om de kostendelersnorm, voor bepaalde doelgroepen 6 maanden (mogelijk te verlengen met 3 maanden), niet toe te passen. Denk daarbij aan gedetineerden die vrijkomen en nergens kunnen wonen of situaties waarbij iemand tijdelijk ergens komt wonen om zorg te verlenen. De ervaring is dat de periode vaak te kort is om woonproblemen op te lossen. Juist op het gebied van uitkeringen gaat er in de nieuwe wetgeving een en ander veranderen. Ons giftenbeleid met een vrijstellingsgrens voor giften tot €1.200,- per jaar is in lijn met landelijke aanbevelingen. Nu is in ons beleid nog niet opgenomen dat giften tot het grensbedrag niet hoeven te worden gemeld. Onder de nieuwe Participatiewet (in balans) zal dit anders worden. In de nieuwe wet worden aan de vrijlating van inkomsten en de hoogte van boetes en de norm voor aanvullende bijzondere bijstand voor jongeren aangepast. Onder de Participatiewet in Balans zal op dit onderdeel van de wet, de
9
bevoegdheid van de gemeenten sterk reduceren. Want er komt een speciale norm voor jongeren tussen de 18 en 21 jaar die niet kunnen terugvallen op hun ouders. Deze normen worden hiermee gelijk voor alle gemeenten. Bij de inwerkingtreding van de nieuwe Participatiewet (in balans) worden de regels ten aanzien van verrekening van bijzondere beloningen (zoals de eindejaarsuitkering) geüniformeerd. Het kwijtscheldingsbeleid is versoepeld, maar verdere versoepeling wordt overwogen, bijvoorbeeld in lijn met de nieuwe kortere wettelijke schuldsaneringstermijn van 1,5 jaar.
10
Bijlage 1 Cijfers en achtergrondinformatie Cliëntenbestand Overzicht ontwikkeling vanaf 2019 van het aantal uitkeringsgerechtigden (op basis van het Budget Gebundelde Uitkeringen BUIG). Het aantal ligt in Westfriesland ver onder de aantallen van gemeenten en samenwerkingsverbanden die ongeveer even groot zijn als WerkSaam. En net boven het landelijk benchmarkgemiddelde.
Doelgroepen: Jongeren Er zijn in Westfriesland relatief veel jongeren die een beroep doen op de Participatiewet
11
Doelgroepen: Vergunninghouders Het aantal inburgeraars op grond van de Wet Inburgering 2022 neemt toe. De aantallen zijn van 1 juli 2024. WerkSaam voert de inburgeringstrajecten voor 6 gemeenten uit. De gemeente Hoorn doet dit zelf.
Doelgroepen: Zorgcliënten Zorgcliënten kunnen binnen 5 jaar niet re-integreren. Zij worden overgedragen aan de gemeenten voor vrijwilligerswerk, zorg of dagbesteding.
WerkSaam blijft wel hun uitkering verstrekken en doet 2 jaarlijks een heronderzoek. Uitkomst heronderzoek (02/2023 t/m
Aantal
09/2024) Ontheffing voortzetten
404
Ontheffing voortzetten + nieuwe
115
zorgvraag voor gemeente Geen ontheffing – terug naar WerkSaam
40
12
Doelgroepen: Dak- en thuislozen Hieronder een overzicht van het aantal dak- en thuislozen per gemeenten. Gemeten in april 2024.
Bron: Iedereen telt mee, Hogeschool Utrecht
Ongeveer 25% van de dak- en thuislozen ontvangt een bijstandsuitkering.
Instrumenten Voordat we inzoomen op de instrumenten die WerkSaam inzet, geven we eerst een overzicht van de belemmeringen waar onze cliënten mee te maken hebben.
Soort belemering
Belemmeringen Woonsituatie Taal Scholing in combinatie met verzorging kind… Scholing Psychische gezondheid Overig Medisch / sociaal Lichamelijke gezondheid Gezinssituatie Geen belemmering Financiële situatie
0
200
400
600
Aantal cliënten
13
800
1000
De arbeidsmarktladder helpt om de afstand tot de arbeidsmarkt in kaart te brengen
Trede 1
Trede 2
Trede 3
Niet beschikbaar voor de arbeidsmarkt - zorgcliënten Beschikbaar voor de arbeidsmarkt over meer dan 1 jaar / op termijn Schoolgaand/studerend – niet beschikbaar voor de arbeidsmarkt Beschikbaar voor de arbeidsmarkt
Trede 4
binnen 1 jaar / de cliënt wordt ontwikkeld naar werk Direct beschikbaar voor de
Trede 5
arbeidsmarkt of binnen 6 maanden / de cliënt volgt een werkstage of is direct bemiddelbaar naar werk 6A:proefplaatsing. 6B parttime werk
Trede 6
met maximale belasting. 6C: parttime werk met groeipotentie
Inzet re-integratie-voorzieningen (top 7)
14
Inzet instrument leerwerkbedrijf als vliegwiel voor re-integratie
Aantal gestart in 2024 Werkstage Verpakken Werkstage verlenging Werkstage Schoonmaak Werkstage Repro Werkstage Post Werkstage Noppes Werkstage Naaiatelier Werkstage extern Proefplaatsing Werkstage Extern Leerwerk Werkstage Catering Werkstage BRS (buitenruimte… Werkstage Action Stage beschutwerk intern Stage Beschut werk extern 0
10
20
30
40
Figuur 1: aantal gestarte leer-werktrajecten in 2024
Jaartal
Aantal trajecten
Aantal unieke cliënten
2022
116
47
2023
144
67
2024 (t/m sept) *
>82
>53
* Dit zijn de trajecten tot en met september 2024. Inzet instrument loonkostensubsidie
15
Inzet instrument beschut werken Hieronder een overzicht van de taakstelling van de beleidsperiode: Jaar:
Taakstelling:
Realisatie:
2022
127 FTE
132 FTE
2023
137 FTE
131 FTE
2024
148 FTE
>140 FTE*
* Op 24 oktober 2024 140 FTE
16
Bijlage 2 Overzicht wetgeving in voorbereiding •
Wet handhaving Sociale Zekerheid
Het wetsvoorstel handhaving sociale zekerheid richt zich op meer vertrouwen in mensen bij de handhaving van de regels in de sociale zekerheid. Het voorstel biedt uitvoerders verschillende mogelijkheden om passend te reageren op een overtreding, zoals een waarschuwing. Het publieke en politieke klimaat verandert, en er wordt gestreefd naar een overheid die betrouwbaar, dienstbaar, dichtbij en rechtvaardig is. Minister Eddy van Hijum wil dat mensen een klein foutje kunnen maken bij het aanvragen van sociale regelingen zonder hard gestraft te worden. •
Wet van School naar Duurzaam Werk
Het doel van dit wetsvoorstel is om jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt de juiste begeleiding en ondersteuning te geven richting economische zelfstandigheid. Dit gebeurt met vier samenhangende maatregelen: 1. Aanvullende loopbaanbegeleiding tot een jaar na diplomering of het verlaten van de school in het beroepsonderwijs, praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs. 2. De maximumleeftijd van de doelgroep van de Doorstroompunt-functie (voorheen RMC-functie) wordt verhoogd van 23 naar 27 jaar. 3. Gemeenten krijgen in de Participatiewet een meer preventieve rol bij het ondersteunen van jongeren naar werk. 4. Het wetsvoorstel stimuleert de samenwerking tussen onderwijs, Doorstroompunten en gemeenten op casusniveau en bij een regionaal programma. •
Wet vereenvoudiging banenafspraak
Dit wetsvoorstel moet het simpeler en aantrekkelijker maken voor werkgevers om mensen met een arbeidsbeperking in dienst te nemen. Werkgevers vinden de Wet banenafspraak en quotum arbeidsbeperkten ingewikkeld. De banenafspraak houdt in dat werkgevers een bepaald percentage banen aan mensen met een ziekte of handicap moeten geven. Als het aantal banen voor mensen met een arbeidsbeperking achterblijft, kan de werkgever een boete krijgen: de quotumheffing. Het doel is en blijft om mensen met een arbeidsbeperking meer kansen op werk bij reguliere werkgevers te geven en tot een inclusieve arbeidsmarkt te komen. Maar de uitvoering van de banenafspraak wordt eenvoudiger. Zo behouden werkgevers het loonkostenvoordeel voor een werknemer uit de doelgroep van de banenafspraak zolang de werknemer in dienst blijft. Nu krijgen werkgevers maximaal drie jaar loonkostenvoordeel. De administratieve lasten worden verlicht omdat werkgevers en werknemers geen speciale verklaring meer hoeven aan te 17
vragen bij het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) om loonkostenvoordeel te krijgen. Verder komt er op termijn één banenafspraak voor alle werkgevers: het onderscheid tussen de overheidswerkgevers en het bedrijfsleven vervalt. Overheidswerkgevers moeten wel eerst meer banen gaan creëren, voordat dit verschil verdwijnt. Ook het systeem van quotumheffing verandert. Er wordt een nieuw systeem ingevoerd dat bestaat uit heffingen en bonussen in plaats van het uitsluitend straffen van werkgevers. •
Wet proactieve dienstverlening
Met dit wetsvoorstel kunnen UWV, de SVB en gemeenten proactieve dienstverlening inzetten. Dit betekent dat zij mogen onderzoeken wie waarschijnlijk recht heeft op een uitkering of een andere ondersteunende voorziening, maar deze niet gebruikt. Zij mogen contact opnemen met deze mensen en hen ondersteunen als zij een aanvraag voor een uitkering of voorziening willen doen. Hiervoor mogen zij persoonsgegevens verwerken. Het doel van dit voorstel is niet-gebruik van uitkeringen en andere voorzieningen in de sociale zekerheid verminderen. •
Impulsbudget infrastructuur Sociaal ontwikkelbedrijven
Vanaf 2025 ontvangen gemeenten jaarlijks een impulsbudget van het rijk om de infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven te versterken. De middelen worden via een DU (decentralisatie uitkering) uitgekeerd aan de grootste gemeente binnen een samenwerkingsverband. De hoogte van het bedrag wordt bepaald op basis van de maatstaf ‘doelgroepenregister gemeentelijke doelgroep’. •
Participatiewet in Balans
De Participatiewet uit 2015 die de bijstandsuitkeringen regelt moet beter aansluiten op wat mensen (aan) kunnen en nodig hebben. In dit wetvoorstel staan ruim twintig maatregelen om de Participatiewet te verbeteren en de balans tussen rechten en plichten te herstellen. De regels en procedures rondom bijstandsuitkeringen vereenvoudigen en gemeenten krijgen meer ruimte voor maatwerk. Hierdoor kunnen professionals beter inspelen op de persoonlijke situatie van mensen en hen effectiever helpen naar werk. Vertrouwen en de menselijke maat worden bij de uitvoering kernwaarden. Onderstaande tabel biedt een kort overzicht biedt van de inhoud van deze maatregelen.
18
Onderwerp
Kern
Burgerperspectief
Harmonisatie
De aanvulling op de
De jongmeerderjarigen krijgen
aanvullende
jongmeerderjarigen-norm (18-21
meer zekerheid dat de bijstand
bijstand
jaar) wordt in beginsel gelijk voor
die zij ontvangen voldoende is
jongerennorm
alle gemeenten. Dit betekent dat
om noodzakelijke kosten te
gemeenten aanvullend €634 aan
kunnen betalen.
jongeren kunnen geven wanneer ze
De grote verschillen tussen
redelijkerwijs geen steun van hun
gemeenten worden hiermee
ouders krijgen.
zoveel mogelijk verkleind.
Wanneer blijkt dat dit bedrag niet voldoende is, kan de gemeente het bedrag verhogen. Als blijkt dat het bedrag te hoog is, kan de gemeente het verlagen. Giften
Introductie van een standaard
Niet iedere gift moet meer
giftenvrijlating van €1200 per jaar.
worden gemeld bij de gemeente. Melding is alleen nodig als het totaal aantal giften boven de €1200 per jaar uitkomt. De giften die worden ontvangen, moeten worden bijgehouden door de bijstandsgerechtigde zelf.
Vermogen
Wanneer een burger een
Voortaan wordt er rekening
bijstandsuitkering aanvraagt, wordt
gehouden met zowel het huidige
gekeken naar het totale vermogen.
vermogen en de huidige
Dit blijft ook gedurende de looptijd
schulden.
van de bijstand het uitgangspunt.
Melding (in het kader van de
Dus vermogen = het totale
inlichtingenplicht) is alleen nodig
vermogen - schulden
wanneer toenamen in bezit leiden tot een vermogen boven de geldende vermogensgrens en moeten dus door een bijstandsgerechtigde zelf bijgehouden worden.
Vierweken-
De vierwekenzoektermijn blijft van
Als er een uitzondering wordt
zoektermijn voor
kracht. De gemeente krijgt wel de
gemaakt op de
jongeren tot 27
mogelijkheid om in knellende
vierwekenzoektermijn, kan de
jaar
situaties geen gebruik te maken van
jongere meteen een
de vierwekenzoektermijn.
bijstandsuitkering krijgen.
19
Bijstand met
De gemeente krijgt de mogelijkheid
Indien nodig, kan de bijstand
terugwerkende
om een bijstandsuitkering met
worden verleend voor de periode
kracht
terugwerkende kracht te
direct voorafgaand aan het
verstrekken. Dit kan de gemeente
moment waarop een burger
doen als de individuele
bijstand heeft aangevraagd. Dit
omstandigheden daartoe aanleiding
kan schulden voorkomen of
geven. De maximale lengte is tot en
financiële problemen verkleinen.
met 3 maanden terug. Gezamenlijke
Uit jurisprudentie volgt dat artikel 3,
Dit heeft geen gevolgen voor de
huishouding
vierde lid, onderdeel a, Pw op
bijstandsgerechtigden, omdat
onderdelen in strijd is met het
gemeenten de jurisprudentie van
Internationaal Verdrag inzake
de CRvB al volgen.
burgerrechten en politieke rechten. De strijdigheid wordt weggenomen. Bijstandsnorm
De bijstandsuitkering voor een
Deze groep krijgt standaard
voor hen met een
bijstandsgerechtigde met een partner
hetzelfde bedrag aan bijstand als
niet-
die geen recht heeft op bijstand
alleenstaanden.
rechthebbende
wordt verhoogd. Als de partner
partner
inkomsten heeft, worden deze verrekend.
Bijstandsnorm
Een bijstandsgerechtigde met een
De bijstandsgerechtigde met een
voor
niet-rechthebbende partner
niet-rechthebbende partner die
alleenstaanden
(bijvoorbeeld omdat deze in de
wel kinderen heeft in Nederland,
zonder ALO-kop
gevangenis of het buitenland
kan recht hebben op een hogere
verblijft) en met in Nederland
bijstandsuitkering.
wonende kinderen, heeft geen recht op extra kindgebonden budget. Dit komt door verschillende partnerbegrippen in verschillende wetten. In jurisprudentie is bepaald dat het bedrag van de bijstandsuitkering in deze situaties wordt verhoogd. Dit wordt nu ook vastgelegd in de wet. Als de niet-rechthebbende partner inkomsten heeft, kunnen deze verrekend worden met de bijstand van de bijstandsgerechtigde. Onmiddellijk
Burgers kunnen vaak direct een
Burgers hoeven niet langer te
indienen aanvraag
bijstandsaanvraag indienen zodra
wachten met het aanvragen van
een melding wordt gemaakt bij de
20
uitvoeringsorganisatie of gemeente.
een bijstandsuitkering zodra een
Voor situaties waarin dit nog niet
melding is gedaan.
mogelijk is, wordt geregeld dat een melding voldoende is om direct een uitkering aan te vragen. Gelijkstelling
Voorgesteld wordt om de
Als een burger per ongeluk de
diverse aanvragen
aanvraagdatum van de eerst
verkeerde uitkering aanvraagt in
aangevraagde uitkering (bijstand,
plaats van een
Bbz, IOA, IOAZ) bij een gemeente
bijstandsuitkering, wordt de
als meldingsdatum voor een
datum van de eerste (verkeerde)
bijstandsaanvraag te hanteren.
aanvraag gebruikt. Hierdoor loopt de burger geen uitkering mis in de tijd tussen de verschillende aanvragen.
Verruiming van de
De verschillende vrijlatingsregelingen
Er komt één bijverdienregeling,
bijverdiengrenzen
worden samengevoegd in één
waardoor duidelijker wordt welk
regeling: een vrijlating van 15% voor
deel van de bijverdiensten een
de periode van 1 jaar. Gemeenten
bijstandsgerechtigde mag
kunnen de vrijlating verlengen als
houden. Het doel is om werken
extra werken niet mogelijk is
vanuit de bijstand of in
vanwege individuele
combinatie met een
omstandigheden. De structurele
bijstandsuitkering
vrijlating voor mensen met een
aantrekkelijker te maken door
medische urenbeperking blijft
de overgang tussen uitkering en
behouden.
werk makkelijker te maken en het hebben van werk en uitkering te versoepelen.
Versoepelen
De aanvraagprocedure wordt
Het aanvraagproces voor een
aanvraagprocedure
vereenvoudigd:
bijstandsuitkering wordt
- Bijstand kan worden toegekend via
eenvoudiger en sneller.
DigiD, zodat de hele aanvraag digitaal plaatsvindt. - Identificatie mag ook met een rijbewijs. - Bijstandsgerechtigden die binnen 12 maanden terug instromen, kunnen gebruikmaken van een verkorte aanvraagprocedure waarbij gegevens van eerdere aanvragen gebruikt mogen worden.
21
(Automatisch)
Door een uniforme berekeningswijze
Het loonstrookje hoeft niet meer
verrekenen op
voor netto-inkomen wordt
in alle gevallen maandelijks te
uniforme wijze
automatisch verrekenen op basis van
worden aangeleverd. Dit
gegevens uit de polisadministratie
vermindert lasten en bespoedigt
mogelijk. Ook wordt het
het proces. Inkomenszekerheid
transactiestelsel verduidelijkt.
neemt hierdoor af.
Vereenvoudiging
Er komt regelgeving waarin de
Door het verrekenen van
verrekenen
standaardwijze voor het verrekenen
vakantiegeld, eindejaaruitkering
van de eindejaarsuitkering,
en keuzebudget op een
vakantiebijslag en keuzebudget
standaardwijze wordt zoveel
wordt opgenomen. Dit maakt het
mogelijk uniformiteit geborgd en
verrekenproces eenduidiger. Ook
is het makkelijker uit te leggen.
wordt voorkomen dat
Ook wordt de
bijstandsgerechtigden met inkomen
inkomenszekerheid hierdoor
naast de bijstand door het
bevorderd.
verrekenen van dit inkomen op maandbasis onder de bijstandsnorm terechtkomen. Bufferbudget
- Met het bufferbudget wordt een
Er komt een budget dat
nieuw maatwerkinstrument
schommelingen door het
geïntroduceerd om de financiële
verrekenen van inkomen kan
problemen – die ontstaan door het
opvangen. Dit leidt tot meer
verrekenen van inkomsten – op te
financiële zekerheid op het
vangen en het bijstandsniveau te
moment dat een
kunnen garanderen.
bijstandsgerechtigde naast de
- Het bufferbudget bedraagt
uitkering werkt en stimuleert
maximaal €1000 per jaar en wordt
daarmee de arbeidsinschakeling.
toegekend en beheerd door de gemeenten. - Het college krijgt de mogelijkheid om een bufferbudget toe te kennen in een individueel geval als andere instrumenten zijn uitgeput of niet kunnen worden toegepast. Generieke
De gemeenten krijgen de
De bijstandsgerechtigde heeft
participatieplicht
mogelijkheid om de
een participatieplicht. Dit houdt
participatieplicht per persoon
in dat iemand naar vermogen
verder aan te vullen met specifieke
algemeen geaccepteerde arbeid
verplichtingen die gepast zijn gelet
moet verkrijgen, accepteren,
op de omstandigheden en
behouden en gebruik te maken
mogelijkheden van het individu.
van een door de gemeente
22
De specifieke verplichtingen die nu
aangeboden (re-
in de wet zijn opgenomen worden
integratievoorziening). Indien
geschrapt. aanpassen op basis van
arbeidsinschakeling nog niet
individuele omstandigheden.
mogelijk is, is de persoon verplicht naar vermogen maatschappelijk te participeren. Zo nodig kan de gemeente extra verplichtingen opleggen. Dit wordt aan de bijstandsgerechtigde duidelijk gemaakt. Standaard specifieke verplichtingen, zoals het bereid moeten zijn om 3 uur te reizen voor werk, komen te vervallen.
Maatschappelijke
- Maatschappelijke participatie is
- Meer ruimte voor
participatie
onderdeel van de generieke
bijstandsgerechtigden die niet
participatieplicht.
direct kunnen werken om
- Bijstandsgerechtigden krijgen het
maatschappelijke participatie
recht om hier zelf invulling aan te
zelf vorm te geven. Tegelijkertijd
geven en kunnen ondersteuning
kunnen zij ook aanspraak maken
krijgen.
op ondersteuning conform het
- Gemeenten ontwikkelen beleid
gemeentelijk beleid.
rondom maatschappelijke participatie. Maatregelen beleid
- Gemeenten krijgen meer ruimte om
- Als een bijstandsgerechtigde
bij het opleggen van maatregelen
niet aan de verplichtingen
rekening te houden met individuele
voldoet, kan een meer passende
omstandigheden.
maatregel opgelegd worden. De
- Standaard-verlagingen in de wet
automatische 'harde'
komen te vervallen.
maatregelen komen te vervallen.
Ruimte voor
- Mantelzorg wordt niet als loon te
Mantelzorgers kunnen
mantelzorg
waarderen arbeid gezien.
mantelzorg verlene hoeven zich
- Samenwonen vanwege intensieve
geen zorgen te maken over de
mantelzorg wordt niet als
gevolgen voor de uitkering.
gemeenschappelijk huishouden gezien. Verbreden
- Experimenten mogen zich richten
Dit heeft niet direct gevolgen.
experimenteer
op maatschappelijke participatie,
Gemeenten krijgen meer ruimte
artikel
loonkostensubsidie en permanente
om experimenten uit te voeren.
23
ontheffing.
- Bijstandsgerechtigden kunnen
- Duur van experimenten wordt
mogelijk deelnemen aan nieuwe
verruimd naar 5 jaar.
experimenten.
Aanpassing
- Zelfstandigen van 55 jaar en
- Oudere gewezen zelfstandigen
toegangseis IOAZ
ouder die binnen 3 maanden voor
die zich eerst hebben gericht op
aanvraag hun bedrijf beëindigden,
het beëindigen van het bedrijf of
kunnen onder voorwaarden toch in
beroep en daarna pas een
aanmerking komen.
aanvraag doen voor IOAZ, krijgen alsnog de gelegenheid om IOAZ aan te vragen.
24
Bijlage 3 Wijzigingen Breed Offensief De belangrijkste wijzigingen naar aanleiding van het Breed Offensief zijn: •
Doorlopen LKS bij ziekte (per 1-1-22)
•
Studietoeslag voor studenten die vanwege structureel gebrek naast hun studie niet kunnen werken per 1-4-2022
•
De vrijlating van arbeidsinkomsten bij werken met loonkostensubsidie (per 1-123)
•
Wijziging kostendelersnorm van 21 naar 27 jaar (per 1-1-23)
Proefplaats Proefplaats is opgenomen in de re-integratieverordening. Er kan geen forfaitaire LKS meer ingezet worden als er een proefplaats is ingezet. Voorwaarden toekenning persoonlijke ondersteuning bij werk en overige voorzieningen Dit geeft aan hoe en door wie de aanvraag voor ondersteuning kan worden ingediend. Dit kan nu, zowel ambtshalve, door de cliënt of werkgever worden aangevraagd. Persoonlijke ondersteuning De diverse vormen van persoonlijke ondersteuning zijn nauwkeurig gedefinieerd. Daarbij maken we onderscheid tussen verschillende typen jobcoaches: de jobcoach in dienst van WerkSaam, de interne jobcoach (in dienst bij de werkgever), de externe jobcoach (een zelfstandige jobcoach of een jobcoach in dienst bij een gespecialiseerde organisatie), en de interne werkbegeleider (een directe collega op de werkvloer die de 'Harrie Helpt'training heeft gevolgd). De vereisten waaraan jobcoaches moeten voldoen, zoals de verplichte certificering, zijn expliciet vastgelegd. Daarnaast is het aantal in te zetten jobcoachuren per begeleidingsregime duidelijk omschreven, zodat er consistentie is in de toepassing van begeleiding op maat. Daarnaast zijn er nog wijzigingen gekomen op de volgende gebieden: Zoektermijn jongeren met LKS of arbeidsbeperking Zoektijd wordt niet meer opgelegd voor jongeren die gewerkt hebben met loonkostensubsidie of een medische urenbeperking.
Daarnaast is de mogelijkheid om 25
jongeren binnen de zoek termijn te ondersteunen wettelijk vastgelegd. WerkSaam deed dit ook voor 1 juli 2023 al. Loonkostensubsidie Loonkostensubsidie kan nu door de werkgever én werknemer worden aangevraagd. Het landelijke preferente proces (toolkit) wordt gevolgd. Bij verhuizing van cliënt die werkt met loonkostensubsidie en verhuist buiten de 7 Westfriese gemeenten, moet de nieuwe woongemeente de loonkostensubsidie uitbetalen. Dit geldt andersom ook wanneer iemand van buiten Westfriesland die met LKS werkt naar een van de Westfriese gemeenten verhuist, dan betaalt WerkSaam de LKS vanaf de datum verhuizing. Tot 1 juli 2023 hadden we de eis dat iemand minimaal 12 uur per week moest werken. Met ingang van 1 juli 2023 geldt er geen minimumeis aan de contracturen of duur van het contract bij aanvraag LKS. We willen 0-uren of min/max contracten niet promoten, omdat het voor werkgever én WerkSaam veel administratie vergt. Feitelijk kunnen we een aanvraag niet afwijzen. Praktijkroute De doelgroep voor de praktijkroute (aanvraag loonwaardemeting binnen 6 maanden na aanvang dienstverband) is uitgebreid naar de gehele doelgroep die onder de Participatiewet valt.
26