Agendabundel

gen de ontwikkeling van de kust, wat zij daarbij belangrijk vinden en kansrijk achten en hoe zij de toekomst voor zich zien. De kustvisie is te zien als een bouwsteen van de omgevingsvisies waar elk van de drie gemeenten (Enkhuizen als onderdeel van de SED-organisatie) aan werken en dient, in samenwerking met gebiedspartners en andere betrokkenen, op basis van de gemeentelijke omgevingsvisie gebiedsgericht nader uitgewerkt te worden. De kustvisie is te zien als een uitwerking van de Omgevingsvisie NH2050 van de provincie Noord-Holland. Visie op ontwikkeling Noord-Hollandse IJsselmeerkust Door de unieke kwaliteiten van de Noord-Hollandse IJsselmeerkust optimaal te benutten, willen we de leefbaarheid en economie versterken, samen met ecologie en energie. Het is een bijzonder gebied met zijn eigen verhalen. Over het IJsselmeer en zijn ontstaansgeschiedenis, watersport, havensteden, zoetwatervoorraad en herstellende natuurwaarden. Over de polders met hun dijken en dorpen. Over de innovatieve agrarische sector. Over duurzame energie. En natuurlijk over de rijke - oude en meer recente - cultuurhistorie. Ze hebben geleid tot een kust met interessante contrasten. Tussen land en water, tussen oud en nieuw land. De kuststrook willen we ontwikkelen met behoud van de landschappelijke waarden en identiteit.

De kwaliteiten optimaal benutten, begint met bewust zijn en maken van de kwaliteiten. Bij ze vervolgens inzetten en/of verder ontwikkelen, is samenhang belangrijk. Ruimtelijke samenhang, een samenbindend verhaal en samenwerking.

33

Ten eerste moeten ontwikkelingen passen bij de plek. Bij de Wieringermeer met zijn nieuwe landschap, grootschaligheid, innovatie, openheid en strakke lijnen. Bij de West-Friese kuststreek, gekenmerkt door een oud landschap, eeuwen aan cultuurhistorie, grilliger lijnen en kleinschaligheid, al is afwisseling met grootschaliger ontwikkelingen en innovatieve activiteiten ook hier op zijn plaats. Want hoe verschillend de twee gebieden ook zijn, de zichtbare traditie van vooruitgangsdenken delen ze. Een traditie om voort te zetten, met daarbij oog voor de eigenheid in landschap, mentaliteit en cultuur. Ook water zorgt voor samenhang. Als rode draad door de geschiedenis, door de landschappen en door nieuwe ontwikkelingen. Samen met de dijken, die het oude en het nieuwe land, en het IJsselmeer en de kust scheiden én verbinden. Die verbinding kunnen we versterken. Door de blik letterlijk en figuurlijk meer op water te richten en door de overgang tussen water en land te verzachten. In de kustontwikkeling liggen veel kansen voor recreatie en toerisme, of het nu om watersport, hengelsport, fietsen, wandelen, cultuur, ander vermaak of een combinatie van activiteiten gaat. Beleving staat daarbij centraal. Van water, landschap, oude en recente cultuurhistorie. Maar ook van natuur en van innovaties in landbouw, energie en klimaatadaptatie.

Andere opgaven kunnen namelijk vaak met elkaar en ook met recreatie en toerisme worden gebundeld. Dat is efficiënter en geeft een groter effect. Ook zoeken we aansluiting met de naaste omgeving van het IJsselmeergebied. Voor het in praktijk brengen van deze gezamenlijke visie is een actieve stimulerende overheid nodig, die zich samen met ondernemers, ge-

bruikers en omwonenden inzet voor de kwaliteiten van de kustzone. Zo wordt de Noord-Hollandse IJsselmeerkust één zone. Aantrekkelijk voor bewoners, bedrijven en bezoekers, waardevol, bestendig, eigen, verwelkomend, divers, maar verbonden en met samenhang.

4.4 IJsselmeerwaarde Een centraal uitgangspunt voortkomend uit de Kustvisie, is dat de ontwikkelingen, projecten en activiteiten IJsselmeerwaarde moeten hebben. IJsselmeerwaarde Met het ontstaan van het IJsselmeer (1932) is een moderne bladzijde toegevoegd aan de rijke geschiedenis van de Zuiderzee. Het gebied is vooral bekend door deze Zuiderzee-historie. Deze cultuurhistorische identiteit blijft onverminderd van belang, met name voor de Zuiderzeesteden Enkhuizen en Medemblik die historisch gezien met hun gezicht naar het IJsselmeer staan. Denk daarbij aan de historische binnenstad als toeristische trekpleister, maar ook aan het roerend erfgoed (de bruine vloot). Echter, voor een waardering van de huidige kust is ook een minder nostalgische blik noodzakelijk. Deze waardering start met de aanleg van de Afsluitdijk en de inpolderingen of is hier (in)direct mee verbonden. Een reeks aan innovatieve ingrepen en ontwikkelingen kenmerkt de moderne geschiedenis van de voormalige Zuiderzeekust en introduceerde nieuwe waarden en kwaliteiten. IJsselmeerwaarde is het grootschalig vooruitgangsdenken dat kenmerkend was en is voor deze regio. Het IJsselmeer is een door mensen-

handen gecreëerde leefomgeving met grote natuur- en waterwaarden, die dankzij die waarden ook economisch bruikbaar is. Het grootschalig vooruitgangsdenken ontstond uit deze innovaties voor water en natuur en dat is de belangrijke basis. IJsselmeerwaarde bestaat uit een opeenstapeling van historische ingrepen en ontwikkelingen die typerend zijn voor onze omgang met en dynamiek in het IJsselmeer. Nieuwe ontwikkelingen moeten die bijzondere waarden met respect als uitgangspunt gebruiken. En aan de beleefbaarheid van het gebied bijdragen Voorbeelden van IJsselmeerwaarde zijn de drooglegging van de Wieringermeer en diens voorloper de proefpolder Andijk, de aanleg van de Afsluitdijk en de IJsselmeerpolders, de vestiging van de grootste drinkwaterfabriek van Europa (PWN), de aanleg van slibberging IJsseloog, de aanleg van natuureiland de Kreupel en de inrichting van de vooroevers en Koopmanspolder tot aan de vismigratierivier die nu bij Kornwerderzand in aanleg is: een gemaakte ‘doorbraak’ in de Afsluitdijk voor vissen tussen Waddenzee en IJsselmeer. IJsselmeerwaarde betekent dat alle ontwikkelingen zich moeten verhouden tot het unieke karakter en de grootse uitstraling van het IJsselmeer en zijn geschiedenis. Dat betekent niet dat elke ontwikkeling ook grootschalig moet zijn. Ook kleinere cultuurhistorische monumenten, bijzondere strandjes of uitkijkpunten hebben grote waarde.

We zien kleinschalige ontwikkelingen als onderdeel van het grotere geheel. Kleinschaligheid ligt dan in het verlengde van het versterken van de landschapskwaliteit, de identiteit van het gebied, het creëren van samenhang en economische ontwikkeling.

34

De Kreupel

35

Een nieuwe relatie tussen water en land Een natuurlijke balans tussen water, ecologie en activiteit aan weerszijden van de dijk.

De kust als verbinding Een aantrekkelijke, samenhangende en beleefbare kustzone voor recreanten, toeristen en inwoners, met een combinatie van gebruiksfuncties en ruimtelijke waarden.

Beleving van internationale allure Het IJsselmeer wordt doorontwikkeld tot A-locatie voor de watersport.

36

4.5 Hoofdprincipes Vanuit de Kustvisie zijn als houvast drie hoofdprincipes opgesteld voor ontwikkelingen, projecten en activiteiten. De hoofdprincipes grijpen altijd op elkaar in en bepalen de koers en strategie bij behoud en ontwikkeling van het gebied. In de volgende paragrafen lichten we ze toe.

natten op beperkte schaal van het achterland; aanleggen van bestaande of nieuwe vooroevers; creëren van natuureilandjes voor de kust en eilandjes met zonne-energie in combinatie met natuur. De opgaven voor de natuurlijke balans en nieuwe relatie water-land zijn:

4.5.1 Een nieuwe relatie tussen land en water

•

Natuur op de overgangen van land en water. Dit versterkt de biodiversiteit en beleefbaarheid van het landschap. De IJsselmeerdijk kan een rijke, biodiverse en aantrekkelijke verbinding worden langs de kust. Zo gaan vispassages op de rand van land en IJsselmeer vismigratie mogelijk maken tussen verschillende leefgebieden, wat vissen nodig hebben voor hun levenscyclus.

•

Het belang en de bescherming van de zoetwatervoorraad. Voor drinkwatervoorziening, industrieel proceswater en landbouwgebruik meer bekend en zichtbaar maken.

•

Landbouw in balans met de bodem en ontwikkelingen in de landbouw afstemmen op de gebiedskenmerken.

•

Duurzame energieopwekking onderzoeken in samenhang met ecologie en landschap.

Een natuurlijke balans tussen water, ecologie en activiteit aan weerszijden van de dijk. We gaan de condities duurzaam versterken voor huidige en nieuwe functies in het water en op het land voor een natuurlijke balans. Natuuren landschapswaarden zijn van groot belang. Als strategie om de balans te versterken, kiezen we voor nieuwe ontwikkelingen en - opgaven die passend zijn bij het karakter, schaal en maat van het landschap en de identiteit. Daarbij is ons streven een robuust en klimaatadaptief kustlandschap met ruimte voor waterveiligheid, waterberging, natuurontwikkeling, energiewinning, nieuwe vormen van landbouw en recreatie. Dit doen we door het inrichten van de kustzone als meng-milieus die meerdere doelen dienen en (ver)leiden tot meervoudig ruimtegebruik. De kustzone biedt verschillende kansen om de overgangen tussen land en water te verzachten. We willen voorkomen dat de waarden en kwaliteiten van het landschap worden aangetast of dat karakteristieken, als contrastwerking, worden verzwakt. Hiervoor zijn zorgvuldige en integrale ontwerpen nodig. Het gaat om bijvoorbeeld: ver-

Een nieuwe relatie tussen land en waterle dijk)

klimaatadaptief landschap (dubbele dijk)

37

4.5.2 De kust als verbinding

gie en het grote water buitendijks verdragen grootschalige ingrepen. De Wieringermeerdijk vormt als strakke lijn de huidige overgang tussen water en land. Dit rechte dijk-en-landschap geven we meer betekenis als kustzone door verbindingen te creëren met het achterland en het water. Van lijn naar zone gaat over het beter benutten en inrichten van het kustlandschap en overgangen tussen land en water zowel oost-west als noord-zuid te ontsluiten en een adres te geven. Met respect voor de functie, schaal, maat, openheid en weidsheid van zowel de Wieringermeer als het IJsselmeer. In grote delen van het Westfriese kustgebied kronkelt de kustlijn van kapen-en-baaien. Deze kustzone van dit ‘oude land’ bestaat uit vooroevers, de omringdijk en een divers kleinschalig achterland waarin natuurgebied, recreatieterreinen, jachthavens, kleine kernen en grotere steden als agrarische functies gelegen zijn. Het landschap is afwisselend en kleinschalig. Een uitzondering betreft het drinkwaterbedrijf PWN. De verbindingen en contrasten worden behouden, verder aangezet en doorontwikkeld vanuit zowel het zicht op het IJsselmeer als het Westfriese agrarische woon-werklandschap. Bij Enkhuizen worden verbindingen gemaakt met de andere kanten via de Houtribdijk, met Flevoland en met het Markermeer.

Een aantrekkelijke, samenhangende kustzone voor recreanten, toeristen en inwoners, met een combinatie van gebruiksfuncties en ruimtelijke waarden. Het bijzondere van het IJsselmeer wordt niet langer voor lief genomen maar omarmd. Een grotere IJsselmeerbewustzijn biedt kansen en meer ruimtelijke samenhang. In de kustzone worden bestaande en nieuwe gebruiksfuncties samengebracht en ontstaan kansen voor combinaties van wonen, werken en recreëren. Voor dit hoofdprincipe hanteren we de strategie van zonering van intensiteit in gebruik en bebouwing. We houden rekening met een goede balans tussen rust en stilte enerzijds en drukte en levendigheid anderzijds. Er moet ruimte zijn voor beiden vanuit draagkracht en draagvlak voor een aantrekkelijke en samenhangend kustgebied. Niet alles kan overal, is passend of gewenst. Voor bezoekers wordt gericht op dagrecreatie op de oevers en stranden alsook op verblijfsrecreatie, die zich kleinschalig in het kustgebied kan uitbreiden en kwalitatief worden doorontwikkeld. Dit betekent in de praktijk aan opgaven: •

•

Het gezicht letterlijk en figuurlijk meer naar het IJsselmeer richten. De betrokkenheid bij en het uitzicht over het water versterken we vooral bij de woongebieden en bij bedrijven op een aantal plekken zodat het grote water in de kustzone meer beeldbepalend wordt. De verbinding maken tussen het binnendijks en buitendijks landschap en het oude en nieuw land. Het nieuwe land van de Wieringermeer, gekenmerkt door een landschap vol strakke lijnen vanuit landbouw en ener-

•

Bedrijfsmatige ontwikkelingen en natuurlijke omgeving in de kustzone vormgeven. Binnen de ruimtelijke kaders en regelgeving zijn bedrijfsmatige ontwikkelingen in het kustgebied mogelijk mits deze aansluiten op bestaande functies en met zorg worden vormgegeven. De waarden en kwaliteiten mogen niet worden aangetast en ontwikkelingen dragen bij en versterken de biodiversiteit en natuurin-

De kust als verbinding

le dijk)

clusieve landbouw. •

De kustzone als belevingsas inrichten met een doorgaande wandel- en fietsverbinding waarbij kansen voor waterrecreatie en voor de verbinding van kust en achterland worden benut. De samenhang wordt ondersteund en vormgegeven door bijvoorbeeld de keuze voor gebiedseigen straatmeubilair en (weg)inrichting.

•

Goede recreatieve verbindingen en eigentijdse voorzieningen op land en water versterken de gastvrijheid. Recreatieve verbindingen geven kansen voor ondernemers in het ontwikkelen en exploiteren van voorzieningen. Het betreft zowel verbindingen van noord naar zuid als van oost naar west. Routes, informatievoorziening, dijkovergangen en Toeristische Overstap Punten (TOP’s) van auto naar fiets en voet en van land naar water. Bereikbaarheidsvraagstukken waaronder parkeren, krijgen hierbij aandacht.

38

Routes en verbindingen kunnen ook worden gekoppeld aan de verbindingen die vispassages vormen. Nieuwe toeristisch-recreatieve arrangementen in relatie met het achterland kunnen worden ontwikkeld. •

Beperkte uitbreiding van locaties voor verblijfsrecreatie op geschikte plaatsen langs de kust. Bijzonder aanbod voor nieuwe doelgroepen. Daarbij de ruimtelijke kwaliteit en openbaarheid van het water behouden en verbeteren, inclusief de doorzichten naar het achterland. Het ‘lint’ langs de dijk mag niet dichtslibben. Zo veel als mogelijk de bestaande complexen (re)vitaliseren of herbestemmen vanuit de aanpak ‘één park, één plan’.

4.5.3 Beleving van internationale allure

le dijk)

Het IJsselmeer doorontwikkelen tot A-locatie voor de watersport. Het IJsselmeer heeft met zijn jonge geschiedenis (1932-2021) nog geen sterke autonome identiteit. De omgeving van het IJsselmeer in meer of mindere mate. Haar historie en belangrijke functie voor het functioneren van Nederland verdient gelijk haar ligging - een meer centrale plek in ons bewustzijn. We willen met partners rond het IJsselmeer werken aan IJsselmeerwaarde. Waarbij het IJsselmeer een imago-boost krijgt zodat het zich kan meten met sterke (inter)nationale merken als Snekermeer, Gardameer of Chiemsee. Regatta Medemblik is een belangrijke drager en showcase voor deze internationale ambitie. Het IJsselmeer en de Noord-Hollandse IJsselmeerkust zijn al geliefd bij verschillende soorten waterrecreanten en -sporters, vanwege het grote open vaarwater, de historische en gezellige havensteden, de havenvoorzieningen en (inter) nationale evenementen. Maar er liggen nog volop ontwikkelingskansen voor de sector: •

•

Gemaal Lely

Beleving van internationale allure

•

Variatie aanbrengen in de omvang van vaarwater. Nieuwe eilanden(groepen) kunnen delen van het IJsselmeer kleiner maken waardoor deze toegankelijk worden voor nieuwe vaardoelgroepen met kleinere schepen, zoals sloepen en kano’s. Evenementen koppelen aan watersport, om wisselwerking tussen waterrecreatie en plaatselijke economie/middenstand te versterken. Culturele attracties en evenementen verbinden en programmeren in samenhang.

Een gezamenlijke evenementenkalender voor kust en achterland, afgestemd in tijd en ruimte, opstellen. •

Verdere verbetering toegankelijkheid, aantrekkelijkheid en voorzieningenniveau van de havens .

•

Recreatie op en aan het water combineren met de (inter)nationale watersportwedstrijden kan extra bezoekers, beleving en watersportmogelijkheden opleveren voor zowel recreatie- als wedstrijdsport.

•

Meer ruimte voor durfsporten: naast windsurfen ook kitesurfen, wakeboarden en ‘foilen’.

•

Voldoen aan de vraag naar meer officiële zwemplekken.

•

Meer aandacht en bekendheid voor wedstrijdwatersport aan de Noord-Hollandse

39

IJsselmeerkust, zoals de Regatta van Medemblik. Leidt tot meer waardering, meer bezoekers, en mogelijkheden voor recreatieve watersporters om gebruik te maken van wedstrijdwater en trainingsfaciliteiten. •

De watertopsport beleefbaar maken, bijvoorbeeld met een tribune of starteiland.

•

Ruimte zoeken in cross-overs (upgrading) jachthavens, dag- en verblijfsrecreatievoorzieningen, als antwoord op de vraag naar meer kwaliteit, comfort, luxe en beleving en mogelijkheid om nieuwe doelgroepen aan te boren.

•

Investeren in binnendijkse vaarnetwerken en -voorzieningen, met verbindingen naar het achterland.

•

Toeristische Overstap Punten (TOP’s) gebruiken voor koppeling met routes en recreatie op het land.

•

Storytelling: de IJsselmeerkust op de (digitale) kaart zetten door meer over de cultuurhistorische, natuurlijke en landschappelijke kwaliteiten te vertellen. Ook de horeca, gastronomie en evenementen kunnen beter onder de aandacht worden gebracht. Hiervoor dient het aanbod op orde gebracht die het bezoek, de omweg, de reis of de bestemming waard zijn. Destinatiemarketing biedt de gastvrijheidssector kansen voor dag- en verblijfsrecreatie en toerisme. Cultuurhistorisch zijn de Zuiderzeesteden en -historie, drooglegging van de Wieringermeer, aanleg van de Afsluitdijk en ontstaan van het IJsselmeer interessant. Naast Enkhuizen, Andijk, Medemblik en Den Oever zijn ook de nog aanwezige gemalen, dijkmagazijnen

(opslagschuren) op de Wieringermeerdijk, Koopmanspolder, Stevinsluizen, kazematten en bunkers op de Afsluitdijk en bij Den Oever, belangrijke elementen in de storytelling. •

Storytelling: moderne landbouw en waterwinning als attracties. De moderne landbouw kan meer bekendheid en waardering krijgen door openstelling voor een breder publiek. Er liggen kansen om met ‘Voedsel Verbindt’ de verhalen te vertellen achter de bedrijfsvoering van de glastuinbouw en de zaadveredelingsindustrie die internationale reputatie genieten. Hetzelfde geldt voor het openstellen/meer onder de aandacht brengen van de waterwinning voor landbouwen drinkwatervoorziening.

4.6 Toetsingskader

Regattacentrum

Variatie aan (nieuwe) durfsporten faciliteren en zoneren

Als we zien hoeveel ontwikkelingen en opgaven op het gebied afkomen, dan gaat het in het streven naar samenhang ook over een samenbindend verhaal en samenwerking. Sturing geven aan deze ontwikkelingen met de Kustvisie betekent vanuit de opgaven denkend, goed verkennen, oordelen, afwegen en besluiten op basis van draagvlak, draagkracht en eigenaarschap in het gebied. De vraagstukken zijn complex. Ze zijn niet alleen technisch van aard, maar ook van maatschappelijk en collectief belang. Ontwikkelingen moeten een toegevoegde waarde hebben voor de Noord-Hollandse IJsselmeerkust. Ze sluiten aan bij één of meer van de drie hoofdprincipes en hebben IJsselmeerwaarde.

40

Alle ontwikkelingen in de regio dienen zich te verhouden tot het grootschalige van het IJsselmeer én de identiteit van het gebied. Gebiedsontwikkelingen laten aansluiten bij de IJsselmeerwaarde, geeft betekenis aan en versterkt de kracht, de kleur en het karakter van de regio. Ontwikkelingen dragen bij aan, of versterken, de contrasten en de overgangszones van water en land. Ontwikkelen met IJsselmeerwaarde is doordacht en duurzaam. De relatie land-water wordt vanuit waarden en kwaliteiten van landschap, ecologie en cultuurhistorie beschermd, behouden, beter benut en/of doorontwikkeld. De eisen vanuit waterveiligheid zijn hierbij van belang en we houden rekening met zoetwater als voorziening en buffer. We streven naar meer kwantitatieve en kwalitatieve bijdragen in de ontwikkeling van de IJsselmeerkust. Opgaven en ontwikkelingen willen we in synergie ontwikkelen en waar dat kan zou het combineren van functies een uitgangspunt moeten zijn. Waar meerdere ruimteclaims aan de orde zijn, is meervoudig ruimtegebruik namelijk niet alleen een kans, maar ook van meerwaarde. Een belangrijk kader voor het landschap is opgenomen in de 10 gouden regels (Palmboom). Die principes zijn opgenomen in de Handreiking Omgevingskwaliteit van de Agenda IJsselmeergebied 2050. In de Handreiking zijn naast spelregels voor landschap, tevens regels geformuleerd voor ecologie en cultuurhistorie.

‘Of, waar en hoe’ ontwikkelingen passend zijn of kunnen worden gemaakt en toegevoegde waarde hebben aan de IJsselmeerkust, willen we telkens beoordelen met ook dit instrument in de hand of op tafel. Met IJsselmeerwaarde en bewustwording en waardering voor het IJsselmeer door het gezicht naar het water liggen er kansen voor destinatiemarketing van het IJsselmeer als geheel en de Noord-Hollandse IJsselmeerkust als toplocatie.

41

42

5. Projectenboek In dit ‘projectenboek’ is een reeks kansrijke verkenningen opgenomen. Ze zijn aangedragen door het gebied, kunnen een bijdrage leveren aan de ambities en opgaven en geven vorm en inhoud aan de kustvisie. Per project is een overzicht gemaakt met het doel, actoren, huidige situatie, ambities, opgave, planvorming en de relatie met de kustvisie. Elk project voldoet aan een of meer van de hoofdprincipes uit de visie. Het projectenboek is geen blauwdruk maar een overzicht van ambities en kansen vanuit verschillende partijen. Met alleen het opstellen van deze visie zijn we er niet. Het gaat om het behalen van resultaat; de uitvoering van projecten die invulling geven aan de kustvisie. De kustvisie is een uitnodiging om met meer ideeën of projecten te komen die passen bij de visie. Het betreft niet uitsluitend alleen de huidige stand van verkenningen en ideeën uit dit projectenboek waar het hier om gaat. De realisatie van die projecten is vooral de verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer(s) zelf. Door het aangaan van slimme samenwerkingen zien we dat enkele partijen er al in slagen om bij te dragen aan elkaars doelstellingen (Wieringerhoek/Noordkop/Afsluitdijk/PWN). Die integrale werkwijze willen we stimuleren. De samenwerking vanuit de overheden is geborgd in de Stuurgroep Noord Hollandse IJsselmeerkust.

Hierin werken, onder voorzitterschap van de provincie Noord Holland, Gemeenten Hollands Kroon, Medemblik en Enkhuizen, Rijkswaterstaat, HHNK en

PWN bestuurlijk samen aan de kustontwikkeling. Bijgestaan door een ambtelijke begeleidingsgroep. We zullen na besluitvorming komen met voorstellen over hoe de uitvoering van de kustvisie kan worden opgepakt. Opties zijn bijvoorbeeld dat ieder voor zich de uitvoering oppakt of dat we het meer gezamenlijk doen (met een apart projectbureau of door aan te sluiten bij bestaande uitvoeringsorganisaties). We denken dat een stevige mate van samenwerken sterk zal bijdragen aan de slagkracht en efficiency. Bepaalde grote projecten als de Wieringerhoek, Noordkop of Klimaatbuffer hebben al toegespitste teams. Voor de overige opgaven moet nog veel ontwikkeld worden om de inhoud en de samenhang te borgen. De instrumenten die we willen ontwikkelen zitten zowel op het organisatorische, communicatieve als bijvoorbeeld het planologische of financiële vlak. De samenwerking en instrumenten die we hebben ontwikkeld voor de Afsluitdijk en bijvoorbeeld de Markermeerdijken zijn voor ons belangrijke referenties.

43

5.1 Wieringerhoek verkenning Doel

Het project Wieringerhoek versterkt het deltakarakter van de verbinding tussen het IJsselmeer en de Waddenzee door ‘natuurlijke overgangen’ te creëren (van nat naar droog en van zout naar zoet) en ontbrekende leefgebieden voor vogels en vissen toe te voegen. Ook draagt het project bij aan de bescherming van de zoetwatervoorraad in het IJsselmeer.

Beschrijving

Huidige situatie Het IJsselmeergebied is het grootste aaneengesloten zoetwatergebied in Noordwest-Europa. Het gebied heeft een grote betekenis voor diverse functies, zoals de zoetwatervoorziening, natuur, landbouw, recreatie en visserij. Het IJsselmeergebied maakt onderdeel uit van de delta van het Rijnsysteem. Kenmerkend voor een ecologisch delta is dat er veel verschillende soorten leefgebieden (habitats) zijn. Die variatie is er momenteel niet. Diep, open water is er volop. Maar het ontbreekt aan ondieptes met waterplanten, oevers met rietkragen en graslanden die in het voorjaar onder water staan. Deze ondieptes zijn juist de leefomgevingen die veel vis- en vogelsoorten nodig hebben. De Afsluitdijk, ten noorden van de Wieringerhoek, vormt een harde grens tussen zoet en zout. En de randen van de Noord-Hollandse IJsselmeerkust vormen nu nog een abrupte land-water overgang Vanaf de dijk met stortsteen volgt direct diep, open water. Hier mist een natuurlijke en geleidelijke land-water overgang, in de vorm van verschillende zoetwater leefgebieden. Voor veel

Actoren • • • • • • • • • •

Rijkswaterstaat Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) Staatsbosbeheer (SBB) Provincie Noord-Holland Gemeente Hollands Kroon Gemeente Medemblik Gemeente Enkhuizen Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HNNK) Drinkwaterbedrijf PWN Omgeving

vissen en vogels zijn deze plekken van belang; elk stuk van de overgang van land naar water staat gelijk aan een andere leef- en opgroei fase. Een droge zomer leidt tot zoutindringing in het IJsselmeer, met complicaties voor de drinkwaterbereiding. Een verdere toename van zoutindringing is ook één van de verwachte effecten van klimaatverandering. Ambitie Het project Wieringerhoek is genoemd in de Agenda IJsselmeergebied 2050 en onderdeel van de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW). Het IJsselmeergebied kent meerdere PAGW-projecten, waaronder de Friese IJsselmeerkust en Oostvaardersoevers. Samen moeten alle projecten zorgen voor het ecologisch robuuster maken van het IJsselmeergebied en een bijdrage leveren aan een betere beheersing van de problematiek van de zoutindringing. Belangrijk is dat meerwaarde gecreëerd wordt door andere opgaven, ambities en ruimtelijke plannen in het project Wieringerhoek te integreren, combineren en meekoppelen.

Waddenzee

Afsluitdijk

Wieringermeerdijk

IJsselmeer PWN

Opgave Rijkswaterstaat verkent samen met betrokkenen waar de ontbrekende leefomgevingen toegevoegd kunnen worden. Het creëren van een vitaal en robuust zoetwatersysteem is hierbij het uitgangspunt. Dat bestaat voor circa 10% uit ondieptes met waterplanten, begroeide oevers en periodiek onder water lopende vloedvlaktes. Het project Wieringerhoek vult een deel van deze opgave in. Naast de opgave om leefomgevingen toe te voegen, ligt er ook de opgave om in de Wieringerhoek de realisatie van een geleidelijke zoet-zoutovergang nabij het sluiscomplex nader te gaan onderzoeken. Voorkomen moet worden dat het zoute water zich verder verspreidt over het IJsselmeer, anders zou de functie van het IJsselmeer als zoetwatervoorraad voor de drinkwatervoorziening en de landbouw in gevaar komen. Dit vraagstuk wordt verder onderzocht, waarbij ook de lessen van de vismigratierivier bij Kornwerderzand worden meegenomen.

44

In het IJsselmeergebied liggen meerdere initiatieven en opgaven. Door gezamenlijk de zoektocht aan te gaan wordt meerwaarde gecreëerd. Er zijn al samenwerkingen met PWN (prototype klimaatbuffer), HHNK (de Noordkop). Daarbij worden koppelingen gezocht met recreatieve kansen genoemd in de kustvisie. Voor de kust van de Wieringermeer is in de Regionale Energie Strategie (RES) een zoekgebied opgenomen voor een grootschalig gebied voor zonne-energie-opwek dat in combinatie met natuur ontwikkeld wordt. (Zie ook projecten/verkenningen: PWN, Noordkop, Groene Lopers en Innovatie--eiland.)

45

5.2 Noordkop verkenning Doel

Het verbeteren van de ecologische verbinding tussen Waddenzee, het Noord-Hollandse achterland en het IJsselmeer. En een verbetering van de toekomstbestendigheid van het watersysteem van de Amstelmeerboezem.

Beschrijving

Huidige situatie In Nederland is door activiteiten voor veiligheid en landaanwinst e.d. in het verleden de geleidelijke overgang van zout naar zoet verloren gegaan. Op dit moment zijn de zoet-zout overgangen vaak scherp, kleinschalig en beperkt passeerbaar. Dit is een knelpunt voor de vismigratiemogelijkheden tussen zoet (IJsselmeer, Kop van Noord-Holland) en zout (Waddenzee) en voor de visdiversiteit in die gebieden. Brakke leef- en doortrekgebieden ontbreken. Ambitie De ambitie is onder te verdelen in 4 pijlers: • Het creëren van een geleidelijkere zoet-zout gradiënt, passeerbaar voor een breed scala aan diadrome vissoorten. • Een robuuste brakke overgangszone en verbeterde vismigratiemogelijkheden. • Het vergroten van de diversiteit van de vissengemeenschap, door uitbreiding van leefgebieden (meer en diverser; zowel brak als zoet). • Een toekomstbestendig boezemsysteem; voorbereid op extremere neerslagpatronen

Actoren • • • • • • •

Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (initiatiefnemer) Provincie Noord-Holland Gemeente Den Helder Gemeente Hollands Kroon Rijkswaterstaat (Belangen)organisaties vanuit verschillende sectoren, individuele stakeholders en stijging van de zeespiegel.

Opgave Het project ‘Verbetering natte infrastructuur Noordkop’ richt zich op de Amstelmeerboezem tussen de spuisluis Oostoever bij Den Helder en de Stontelerkeersluis bij het IJsselmeer.

Spuisluis Oostoever Den Helder

Waddenzee Stontelerkeersluis Den Oever

IJsselmeer Amstelmeer

Noord-Holland De eerste fase voorbereiding loopt nu; definitieve besluitvorming over de plannen zal nog plaatsvinden.

Onderdeel van het plan is een geleidelijkere zoet-zout overgang in de Amstelmeerboezem, door achter de spuisluis Oostoever een brakke overgangszone te creëren van circa 14 ha. De vispasseerbaarheid van Spuisluis Oostoever en de Stontelerkeersluis worden verbeterd. Ook worden paai- en opgroeiplaatsen voor vis aangelegd. Het Noordkopproject zorgt daarmee voor een betere ecologische verbinding tussen Waddenzee, het Noord-Hollandse achterland en het IJsselmeer, en voor een grotere diversiteit aan leefgebieden. De beoogde maatregelen verbeteren tevens de toekomstbestendigheid en beheersbaarheid van het watersysteem, wat van belang is voor meer functies in het gebied, zoals de landbouw.

Wieringermeer

46

5.3 IJsselmeerkustroute verkenning

Doel

Het fysiek en qua beleefbaarheid verbeteren van de kustzone van het IJsselmeer.

Actoren • • • • • • •

Gemeente Medemblik Gemeente Hollands Kroon Gemeente Enkhuizen Provincie Noord-Holland Recreatieschap Westfriesland Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) Rijkswaterstaat

Beschrijving

Huidige situatie De kustzone langs de Noord-Hollandse IJsselmeerkust is niet overal even ontwikkeld. Het minst langs de Wieringermeerpolder, maar bijvoorbeeld al veel beter bij Medemblik. Voorbij Andijk lijkt het weer leeg. Enkhuizen is een welkom doel op deze tocht. Het gebied is met zijn VOC-historie en recente IJsselmeergeschiedenis één van de mooiste onderdelen van de zogeheten Zuiderzeeroute van 440 km. Een route voor fietsers, wandelaars die ook de toenemende belangstelling van motoren, auto’s en campers geniet. De Wieringermeerdijk is op enkele plekken te betreden. Fietsers hebben geen eigen ruimte, maar gaan in ‘ganzenpas’ over de drukke landbouwwegen. Op de Westfriese Omringdijk is dat beter. Daar ligt wel een fietspad op de dijk, al ontbreekt het daar aan logische plekken om af te dalen en de voorzieningen in de dorpen te ontdekken. Ook bewoners hebben die mogelijkheid niet waardoor de dijk en het water er achter weinig wordt opgezocht. De vooroevers bij Medemblik zijn recent opgewaardeerd en trekken bij mooi weer veel mensen naar ‘de zoete kust’ .Kitesurfen is erg in trek in

dit gebied. Verblijfsrecreatie direct aan het water is er -behoudens de weinige camperplekken - niet. Recreatiebedrijven liggen binnendijks en kunnen – een enkele goede daargelaten – een kwaliteitsimpuls gebruiken. De Koopmanspolder kan een impuls gebruiken zodat water, kust en woonomgeving meer voor elkaar gaan betekenen (zie Vooroever Koopmanspolder-Andijk). Ook zijn er plekken die vragen om meer ‘uitleg’ zoals De Ven (TOP) en de drinkwaterfabriek van PWN. Enkhuizen is via de Houtribdijk de poort naar Flevoland en is de verbinding met het Markermeer. Ambitie We willen de kust omvormen van een doorgangsroute naar een parelsnoer van voorzieningen en pleisterplekken die bezoekers verleiden om langer te verblijven. Zodat bezoek wordt omgezet in langer verblijf, meer bestedingen en economie. Opgave Gemeenten Hollands Kroon, Medemblik en Enk-

IJsselmeer

huizen verkennen samen met dorpsraden en lokale ondernemers naar verbreding en meer samenhang van het watersport- en waterrecreatiepakket. Daarbij kan gedacht worden aan het verbinden van voorzieningen langs de dijk met een doorgaande fiets- en wandelroute op de dijk. Verder wordt het slim zoneren van verschillende activiteiten, het toevoegen van nieuwe voorzieningen en het verbeteren van ontsluiting van recreatiemogelijkheden en terreinen vanuit bewoonde gebieden onderzocht. Voorbeelden van verbreding zijn het uitbreiden van vaarroutes op het IJsselmeer en het faciliteren van nieuwe durfsporten. Verder worden de plannen voor unieke verblijfsrecreatie in het buitendijkse gebied verkend. Hierbij is het van belang dat nieuwe camperplekken en verblijfsrecreatie qua schaal en maat passen bij IJsselmeerwaarde en de openheid en openbare karakter van het IJsselmeer respecteert en bijdragen aan het versterken van het contrast tussen binnen- en buitendijkse gebieden. Het kan gaan om kleinschalige kansen voor bijzondere/unieke overnachtingsmogelijkheden.

47

Fietspad op de dijk

48

5.4 Dijkgatbos e.o. verkenning Doel

Het Dijkgatbos verbinden met het IJsselmeer en verder ontwikkelen tot een interessant en afwisselend landschap met een veelheid aan functies en gebruik. De focus ligt op het bewaken van de balans waarbij verkend wordt of en hoe agrarisch productieland samen kan gaan met een combinatie van verbrede landbouw, recreatie en natuurontwikkeling,

Beschrijving

Huidige situatie Het Dijkgatbos is circa 140 ha groot en onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). De twee wielen aan de Wieringermeerdijk zijn een overblijfsel van een dijkdoorbraak in 1945. De dijk werd door de Duitsers opgeblazen waardoor twee kolkgaten (huidige wielen) ontstonden en de hele Wieringermeerpolder binnen twee dagen onder water stond. Het Dijkgatbos is na de oorlog aangeplant op het zand dat na de dijkdoorbraak is blijven liggen. Het verhaal van deze bijzondere plek wordt vertelt in een permanente tentoonstelling bij de wielen. Ten noorden van de wielen ligt boven op de dijk het Huis van Niets; een trouw- en vergaderlocatie met wijds uitzicht over het IJsselmeer. Ten westen van de wielen, ligt een parkeerplaats met een dagrecreatieterrein en de Snippenwei. De Snippenwei is een groepskampeerterrein waar elk jaar de Vakantiespelen gehouden worden. Dit wordt door zo’n 1200 kinderen bezocht, gedurende de zomervakantie. Verder liggen binnen het Dijkgatbos gemarkeerde rondwandelin-

Actoren • • • • • •

Staatsbosbeheer Gemeente Hollands Kroon Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) Camping De Snippenwei LTO Agrariërs

gen, een ATB route en een fietspad langs de dijk. Het Dijkgatbos is in beheer van Staatsbosbeheer. Ambitie De ambitie is er om het Dijkgatbos te verbinden met het IJsselmeer en het gebied verder te ontwikkelen tot een interessant en afwisselend landschap met een veelheid aan functies en gebruik. (Belangrijk is dat de verkenning Dijkgatbos aansluit op de projecten: Wieringerhoek, Groene Lopers en Innovatie eilanden). Opgave Staatsbosbeheer, gemeente Hollands Kroon en HNNK verkennen samen of een doorgaande wandel- en fietsroute op de dijk mogelijk is (zie verkenning: IJsselmeerkustroute). Door de recreatieve route op de dijk te leggen, maakt de recreant weer contact met het water en wordt het Dijkgatbos beter verbonden met de wielen en het IJsselmeer. Verder liggen op de dijk kansen om de natuur te versterken en een pleisterplaats en/of diverse rustpunten te realiseren. Dit project sluit aan op het project Groene Loper, waarbij er sprake is van een buitendijkse lagune

IJsselmeer

Dijkgatbos

met strand. In het Dijkgatbos wordt, waar nodig, natuur (plas-dras) versterkt in combinatie met kleinschalige recreatie. Het maken van meer ingangen en het inzetten op branding zal bijdragen aan het verbeteren van de bereikbaarheid, toegankelijkheid en bekendheid van het Dijkgatbos. Tot slot, verkent gemeente Hollands Kroon, samen met andere stakeholders, in hoeverre zij verbrede landbouw, natuur en recreatie inclusieve landbouw, aquacultuur en nieuwe (zilte) teelt, ten westen van het Dijkgatbos, kunnen stimuleren. Hiervoor is een omgevingsvisie, financieel verdienmodel en een goede samenwerking nodig tussen overheden, agrariërs en natuurorganisaties.

49

5.5 Groene Lopers verkenning Doel

Het creëren van een robuuste ecologische en recreatieve verbinding, waarbij het achterland beter verbonden is met het IJsselmeer.

Actoren • • • • • • • •

Beschrijving

Huidige situatie De Wieringermeerpolder is een agrarisch productielandschap met weinig recreatieve en ecologische verbindingen. De Wieringermeerdijk is nauwelijks toegankelijk voor de recreant, waardoor het achterland geen gezicht heeft naar het IJsselmeer. Ambitie Groene lopers zijn robuuste Oost-West verbindingen met ruimte voor recreatie én ecologie. Een ‘Groene Loper’, verbindt het achterland met nieuwe natuur in het IJsselmeer. (Het project Groene Lopers sluit aan op projecten: Wieringerhoek en Innovatie-eiland) Opgave Het plan ‘Groene Lopers’ is een initiatief van de firma Bovisie, en bestaat uit een noordelijke en zuidelijke verbinding. De noordelijke ‘Groene Lo-

Gemeente Hollands Kroon Rijkswaterstaat Provincie Noord-Holland Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HNNK) Staatsbosbeheer LTO Agrariërs Bovisie

IJsselmeer

Robbenoordbos Dijkgatbos

Wieringermeerwerf

Middenmeer

per’ verbindt het Robbenoordbos/Dijkgatbos met een (nieuwe) lagune in het IJsselmeer. De zuidelijke ‘Groene Loper’ verbindt de dorpen Wieringerwerf en Middenmeer met een lagune in het IJsselmeer. Hiervoor worden zoveel mogelijk bestaande wegen en vaarten benut. Mogelijkheden voor waterrecreatie waaronder durfsport, worden eveneens verkend. De ‘Groene Loper’ in de polder is een robuuste Oost-West groenstrook met ruimte voor de recreant, bewoners, flora en fauna. De zone, tussen de Hoge/Lage Kwelsloot en de dijk, biedt ruimte voor zoetwaterbuffers en watervogels. In het IJsselmeer wordt voorland ontwikkeld met ruimte voor bos en een lagune met luwten voor onderwaterflora en paaiplekken voor vissen. De bewoner en recreant beleven hier de natuur en openheid van het IJsselmeer.

50

5.5 Groene Lopers

De Groene Lopers • • •

Herhaalbaar concept Bijdrage aan recreatieve structuur van de polder Bijdrage aan ecologische structuur van de polder

Zuidelijke Groene Loper •

Plankaart met de noordelijke en zuidelijke Groene Lopers (Bovisie)

Zicht over de groene loper richting het IJsselmeer

Impressies van een Groene Loper (Bovisie)

51

5.6 Innovatie-eiland verkenning Doel

Aanleg van een eerste aantal innovatie eilanden voor onderzoek naar meervoudig ruimtegebruik, combinaties van functies van natuur, water, energie, visserij en (water)recreatieve voorzieningen.

Actoren • • • • • • •

Beschrijving

Huidige situatie Het Noord-Hollandse deel van het IJsselmeer, de zogenaamde Wieringerhoek, is een nog onbebouwd water- en natuurgebied met uitzondering van natuureiland de Kreupel. Dit deel van het IJsselmeer heeft een beschermde status (Natura2000 Vogelrichtlijn). Het IJsselmeer is als groot zoetwaterbekken als voorraad van groot belang voor diverse ruimtelijke, economische en ecologische functies in de aangrenzende provincies. Scheepvaart en waterrecreanten maken gebruik van dit vaargebied. De topwatersport maakt gebruik van het grote water voor wedstrijdvaren op wereldklasse en Olympisch niveau. PWN neemt IJsselmeerwater in voor drinkwaterproductie. Defensie maakt gebruik van het gebied voor diverse schietoefeningen. Zandwinning vindt plaats op verschillende plekken in het IJsselmeer. Cultuurhistorisch zijn de voormalige zuiderzeesteden gelegen aan het IJsselmeer. De nautische economie en visserij zijn actief aanwezig in het gebied. Ambitie In het IJsselmeergebied zoeken overheden, maatschappelijke, natuur en belangenorgani-

Gemeente Medemblik Gemeente Hollands Kroon Gemeente Enkhuizen Provincie Noord-Holland Recreatieschap Westfriesland Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) Rijkswaterstaat

saties naar een goede balans tussen behoud en ontwikkeling van het IJsselmeergebied vanuit landschappelijke, ecologische en cultuurhistorische waarden. Vanuit de Agenda IJsselmeergebied is (2019) een verkenning uitgevoerd naar de (on)mogelijkheden voor energieopwekking in het IJsselmeergebied. Hieruit bleek het Noord-Hollandse deel van het IJsselmeer (Wieringerhoek) een van de mogelijk geschikte locaties voor duurzame opwek van energie. In het Buitendijks Plan Duurzaam Leefbaar is deze mogelijkheid van zonne-energie in het IJsselmeer als ambitie concreter uitgewerkt. Voor de kust van de Wieringermeer is een reeks natuureilanden en zonneatollen ontworpen waarmee zowel de natuurdoelen (PAGW, zie: project Wieringerhoek) als duurzame energieopwekking door zonne-energie kunnen worden gediend. Voor het plan Duurzaam Leefbaar is draagvlak in het gebied. Gemeenten, Hoogheemraadschap en de Provincie hebben in de zomer van 2021 voor de regio Noord-Holland Noord de Regionale Energie Strategie 1.0 vastgesteld. In de RES is een zoekgebied in het IJsselmeer van 1,1 TWh opgenomen. Het innovatie-eiland betreft het zonne-atol uit

Den Oever

natuureiland

zonne-atollen met natuur

IJsselmeer Medemblik

het Buitendijks Plan Duurzaam Leefbaar in de nabijheid van het Dijkgatsbos. Het biedt partijen de mogelijkheid om de (technische) aanleg van de atollen, de plaatsing van zonnepanelen, het bouwen met zand en slib en het monitoren van de effecten op het (onderwater)leven te onderzoeken.. Het aanleggen van een innovatie eiland past in de traditie van grootschalig vooruitgangsdenken dat hoort bij dit deel van het IJsselmeer. Het innovatie eiland is, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Markerwadden-eilanden, niet alleen ingericht op natuurontwikkeling en versterking van ecologische waarden. Het eiland is een pilot in tijd en ruimte voor meerjarig onderzoek en experiment op het gebied van energie, natuurontwikkeling en visserij. Het is tegelijkertijd zowel de eerste stap in het plan Duurzaam Leefbaar als een van de locaties voor een verkenning zon-op-water. Voor recreatie biedt het eiland een nieuwe vaarbestemming. Het uitgangspunt is vanuit het principe ‘IJsselmeerwaarde’ de natuurwaarden niet te verstoren maar idealiter te versterken. Innovaties als nieuwe vormen van meervoudig ruimtegebruik kunnen voor andere delen van het IJsselmeergebied van waarde zijn. 52

5.6 Innovatie-eiland

Opgave De initiatiefnemer verkent met marktpartijen of het plan tot uitvoering kan worden gebracht in termen van tijd, ruimte en financiering. De diverse overheden, inclusief het Rijk als beheerder van de grote wateren, werken gezamenlijk aan een pilot om als regio en Rijk de verschillende maatschappelijke opgaven gezamenlijk te verkennen. Het gaat om een integrale opgave waarbij functies kunnen worden geïntegreerd en gecombineerd. Voor het IJsselmeer wordt dit programmatisch opgepakt. Het Programma waarin ook de uitwerking van de RES deel van uit maakt, is een vervolg op de Intentieovereenkomst die reeds is gesloten (2020) tussen partijen over Kustvisie, project Wieringerhoek, klimaatbuffer en Noordkop.

Zoekgebied Innovatie-eiland

53

5.7 Oude Zeug verkenning Doel

Doorontwikkeling van het havengebied Oude Zeug tot een bijzondere plek. Waarbij naast de economische aspecten, recreatie, verblijf en natuur als uitgangspunt worden genomen voor de ontwikkeling.

Actoren • • • • • •

Gemeente Hollands Kroon Rijkswaterstaat Provincie Noord-Holland FishFlow Innovations WMC-technologie Jongert Yachts b.v.

IJsselmeer uitbreiding Oude Zeug

Beschrijving

Huidige situatie Oude Zeug is de enige grote werkhaven aan de Wieringermeerdijk, vernoemd naar een ondiepte die gebruikt werd voor de aanvoer van materialen voor de drooglegging en ontginning van de Wieringermeer. De haven heeft historische waarde. Het huidige bedrijventerrein is zo’n 8ha groot en ligt buitendijks. Vanuit deze haven worden nog steeds nieuwe grootschalige ontwikkelingen op het IJsselmeer uitgevoerd. Het IJsselmeer en de haven zijn Natura2000-gebied, en de Wieringermeerdijk is onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland Ambitie De gemeente, FishFlow Innovations, WMC-technologie en Jongert Yachts hebben de ambitie om dit havengebied verder te ontwikkelen. Dit vraagt om een integrale gebiedsontwikkeling voor de Oude Zeug. Initiatiefnemer FishFlow Innovations is een innovatief productiebedrijf voor waterturbines en energieopwekking. Dit bedrijf wil zich hier vestigen en heeft de ambitie om het bedrijventerrein uit te breiden in het IJsselmeer en door te ontwikkelen tot een nautisch bedrijventerrein met duurzame innovatie.

Opgave De gemeente Hollands Kroon en de provincie Noord-Holland hebben in 2019 voor bijzondere plekken ontwikkelprincipes opgesteld, die voor de ontwikkeling van de Oude Zeug van toepassing zijn: > Binnen de bijzondere plekken zijn functiewijzigingen ten behoeve van recreatie, verblijf, en natuur mogelijk, waarbij het uitgangspunt is dat de economische ontwikkeling hierdoor niet wordt belemmerd. > Onderdeel van de ontwikkeling van deze bijzondere plekken is de openbare toegankelijkheid en een veilige bereikbaarheid. Deze moet georganiseerd zijn zodat recreatie, verblijf en natuurontwikkeling ook echt beleefd kunnen worden door bewoners en bezoekers. > De plek is herkenbaar als ruimtelijke eenheid. Nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan deze ruimtelijke herkenbaarheid (het bos, de terp, de dijk, het meer). > De inrichting van de bijzondere plek is gericht op het vergroten van het contrast met de productie-polder. > Binnen de bijzondere plekken is ruimte voor

zonne-energie wanneer er sprake is van meervoudig grondgebruik. > De beplantingsstructuur vergroot de biodiversiteit van de huidige polder. > Materiaal en kleurgebruik van de architectuur past bij de identiteit van de plek en kan per plek verschillen. Of er uitbreiding van bedrijfsmatige activiteiten bij de Oude Zeug kan plaatsvinden is onderdeel van een verkenning die FishFlow eind 2020 is begonnen naar uitbreidingsmogelijkheden in het IJsselmeer. Naast de hiervoor beschreven ontwikkelprincipes zijn de ‘tien gouden regels’ van Palmboom voor landschap, en regels voor ecologie en cultuurhistorie van toepassing. Naast een vernieuwde land en water verbinding, draagt deze ontwikkeling ook bij aan de kust als belevingszone. De Oude Zeug ontwikkelt zich tot een interessante pleisterplaats, gelegen aan een doorgaande wandel- en fietsroute op de dijk (zie project IJsselmeerkustroute). Deze kan verbonden worden met routes in het achterland (zie project Groene Lopers).

54

5.8 TOP IJsselmeer planstudie/ontwerpfase Doel

Het huidige Toeristisch Overstap Punt (TOP) Medemblik wordt opgewaardeerd en een integraal landschapsontwerp, ontsluit de historie en de ruimtelijke kwaliteiten van deze plek en maakt deze tot een IJsselmeerwaarde voor gebruikers van de parkeerplaats, recreanten en toeristen.

Beschrijving

Huidige situatie De huidige TOP is gelegen aan de Zuiderdijkweg aan de noordelijke rand van Medemblik op grondgebied van de gemeente Hollands Kroon en bestaat uit een eenvoudige functionele parkeerplaats met een informatiepaneel. De stedelijke parkeerplaats ligt gedeeltelijk in het waterstaatswerk (beschermingszone primaire waterkering) en op een bijzondere plek, namelijk het scharnierpunt van de Wieringermeerpolder, Westfriesland en het IJsselmeer. Er zijn scherpe hoogteniveau ’s in het gebied, want op dit punt komt het oude (Westfriese) en nieuwe (Wieringermeerpolder) land samen. De functie en de landschappelijke kwaliteiten van deze A-locatie worden momenteel niet benut; het TOP sluit onvoldoende aan op bestaande fiets- wandel en vaarroutes, een pleisterplaats aan het IJsselmeer ontbreekt en het zicht op gemaal Lely vanuit Medemblik wordt deels belemmerd door een zandoverslag en een tussenstation van Liander. Op een niet al te lange termijn wordt dit tussenstation door Liander vervangen.

Actoren • • • • • • • •

Gemeente Medemblik Gemeente Hollands Kroon Provincie Noord-Holland Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) Recreatieschap Westfriesland Gasunie/ Liander etc. Zandwinners ANWB

Ambitie De gemeenten en provincie hebben de ambitie om het gebied te ontwikkelen tot het TOP ‘IJsselmeer’ het (navigatie)adres voor een bezoek aan de Noord-Hollandse IJsselmeerkust. Deze plek vormt het ideale vertrekpunt voor een bezoek aan de IJsselmeerkust, de historische stad Medemblik, Westfriesland en de Wieringermeerpolder per voet, fiets, boot of stroomtrein te verkennen. De locatie heeft de potentie om in één oogopslag haar ontstaansgeschiedenis, de Zuiderzeewerken en het huidige belang van waterbeheer te vertellen. Enkhuizen heeft ook ambities om een TOP te realiseren en gaat de mogelijkheid onderzoeken bij Vuurtoren de Ven. Opgave Het aantal parkeerplaatsen wordt verdubbeld en zorgvuldig ingepast in het landschap, zodat het blik beter uit het zicht wordt onttrokken. Er zijn oplaadvoorzieningen voor auto’s en fietsers. De padenstructuren worden opgewaardeerd en leiden naar de verschillende bezienswaardigheden in de omgeving zoals gemaal Lely, Stoomtram, Veerboot en stad Medemblik. Op die wijze

IJsselmeer gemaal Lely

Wieringermeer- tussenstation Liander polder TOP

stroomtram

Medemblik

Westfriesland

vormt de TOP het middelpunt van de bezienswaardigheden. In overleg met het HHNK wordt onderzocht hoe het verhaal van het watermanagement beter verteld kan worden. Het gemaal Lely maar ook de verschillende watergangen en waterpeilen in dit gebied hebben een iconische uitstraling en functioneel belang dat versterkt kan worden. Liander heeft plannen om het tussenstation op te schuiven. Dat biedt kansen om de zichtlijnen in het gebied te versterken. Er wordt gewerkt aan een integraal landschapsontwerp voor deze TOP dat de verschillende bijzondere toeristische waarden, landschappen, functies en hoogtes niet alleen aan elkaar verknoopt, maar ook het verhaal erachter verteld. Daardoor wint het gebied aan betekenis voor het IJsselmeer en geeft het IJsselmeerwaarde. Deze gebiedsontwikkeling draagt bij aan een aantrekkelijke en beleefbare kustzone voor bewoners, recreanten, toeristen van het gebied.

55

5.9 Regatta Medemblik verkenning Doel

Het beter beleefbaar maken van de top watersport en het verbreden van het watersport- en waterrecreatiepakket.

Beschrijving

Huidige situatie Het Regatta Center Medemblik ligt ten zuiden van de stad Medemblik direct aan het IJsselmeer. Een 360 graden windroos en open water zijn de ultieme combinatie voor watersporters en waterliefhebbers. Medemblik is het ‘Circuit Zandvoort’ voor de watersport. Dankzij de constante, lage IJsselmeergolfslag en de relatief stabiele wind staat Medemblik bij internationale topzeilers hoog in de wereldranglijst van favoriete wedstrijdlocaties. Hier worden daarom met grote regelmaat EK’s, WK’s en andere grote zeilevenementen georganiseerd. Aan de jaarlijkse Regatta (World Cup status) nemen zo’n 5001.000 topzeilers met circa 700 boten deel, afkomstig uit bijna 60 landen. Het pittoreske Medemblik neemt daarmee internationaal een bijzondere positie in tussen o.a. Genua en Miami. Aan de dijk en op de vooroevers zijn meerdere activiteiten en voorzieningen gefaciliteerd voor dagrecreatie en watersport. Het huidige aanbod is deels verouderd en weinig gedifferentieerd. De wedstrijden op het water zelf worden groten-

Actoren • • • •

Gemeente Medemblik Regatta Center Medemblik Provincie Noord-Holland Lokale ondernemers

deels ‘uit het zicht’ gevaren. De vermaarde wedstrijden en het economische belang ervan leven nog te weinig in het hart van Medemblik. Ambitie Evenementen zijn een belangrijk instrument om het toeristisch profiel van een gebied te versterken. Gemeente Medemblik heeft daarom de ambitie om de zichtbaarheid en belevingswaarde van zeilevenementen voor bezoekers te vergroten en grote watersportevenementen middels aantrekkelijke side events nadrukkelijker te positioneren als publiekstrekker. In de toekomst voorziet zij bij grote evenementen een ‘Nautische Boulevard’ die de Oosterhaven, het Regatta Center en het surfstrand verbindt tot een lang gerekt evenemententerrein met een breed en divers aanbod van sport, entertainment en horeca. De gemeente onderzoekt samen met het Regatta Center en lokale ondernemers naar verbreding van het huidige watersport- en waterrecreatiepakket. Als bestemming liggen er

De Kreupel

IJsselmeer Regatta Medemblik

Regatta Center Medemblik

mogelijkheden om de unieke topsportlocatie beter en breder te ontsluiten voor het grote publiek en qua (culinaire of muzikale) attracties te verbinden met de evenementenkalender van Medemblik en van West-Friesland. Opgave De waterkant wordt voor een betere wedstrijdbeleving ingericht. Het permanent beleefbaar maken de evenementen kan bereikt worden bijvoorbeeld door het plaatsen van een starteiland/multi-functionele tribune in het IJsselmeer. In het centrum van Medemblik wordt het grote publiek tevens vroegtijdig betrokken bij de wedstrijden en wordt de watersportbeleving breed gedeeld door middel van schermen, drones etc.. Het stedelijk toeristisch en evenementenprogramma zal nog beter afgestemd worden op grote watersportwedstrijden. Het verbinden van het stadscentrum met het Regatta Center heeft zowel een sportieve als een economische dimensie. Topsportevenementen waren in 2019 goed voor bijna 9 ton aan additionele uitgaven in de Medemblikse economie. Met een meer gerichte aanpak kan ook op dit punt nog veel worden gewonnen.

56

5.10 Vooroever Koopmanspolder-Andijk verkenning Doel

Het verbeteren van de ecologische en recreatieve (dwars)verbindingen tussen land en water.

Beschrijving

Huidige situatie Ten noorden en oosten van het dorp Wervershoof ligt de Koopmanspolder, de zwemkom en de Vooroever Andijk. De Koopmanspolder is aangelegd als achteroever ‘land-art’ (Ben Raaijman) om te functioneren als proeftuin voor flexibel peilbeheer in de achteroever. Het betreft een buitendijkse polder van 16ha die onderdeel uitmaakt van Natuurnetwerk Nederland (NNN) waar landschap en cultuurhistorische waarden aanwezig zijn. De verbinding met het IJsselmeer en de variatie van natte en droge gebieden maakt deze polder aantrekkelijk voor flora en (onderwater)fauna. De beleefbaarheid van het gebied is matig. Zo is de bijzondere vormgeving ervan alleen op hoogte te zien. Bij de vooroevers van Wervershoof/Andijk liggen meerdere functies naast elkaar; een natuurgebied, dagrecreatieterrein met strandjes, een watersportvereniging en een jachthaven. De omgeving is populair onder kitesurfers ondanks het ontbreken van een vergunning. Er is vraag naar meer ruimte en een betere zonering ten opzichte van de natuurgebieden. De zwemkom is een afgekeurde zwemwaterlocatie. Er komt te vaak

Actoren • • •

Gemeente Medemblik Rijkswaterstaat Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) • Provincie Noord-Holland • Recreatieschap Westfriesland • Dorpsraden Wervershoof en Andijk • Jachthaven Andijk • Sportvisserij Nederland • Onderwijs- en Kennisinstellingen (WUR, Deltares, UvA e.a., TKI) • Bovisie blauwalg voor. De recreatieve fietsroute ligt grotendeels op de dijk. Ten westen van de Koopmanspolder ligt de fietsroute aan de binnenzijde van de dijk. De verbindingen tussen binnen- en buitendijkse gebieden zijn meestal gemaakt op plekken die logisch zijn vanuit beheer, maar niet vanuit recreatief gebruik. Vaarroutes in de polder, zoals de Molensloot en de Narre Vliet, zijn niet verbonden met het IJsselmeer. Ambitie De gemeente Medemblik heeft samen met het recreatieschap de ambitie om het gebied een recreatief-toeristische meerwaarde te geven. Ze ziet dat verschillende particuliere initiatieven kansen zien voor bijzondere verblijfsrecreatie (Jachthaven Andijk, Bovisie). De provincie Noord-Holland zoekt ruimte voor durfsporten en wil ook samen met Rijkswaterstaat de Koopmanspolder verder ontwikkelen onder de noemer van het TKI-project ‘waarde voor waterlandschappen’.

IJsselmeer

Zwemkom Koopmanspolder

Opgave De gemeente Medemblik verkent samen met het recreatieschap, de Provincie Noord Holland en Rijkswaterstaat of en hoe de verschillende ambities in het gebied verder vorm kunnen krijgen. Het vervolgonderzoek richt zich op een duurzaam inrichtingsconcept voor de deelsystemen (achteroever, zwemkom, vooroever, IJsselmeer) en op meer belevingswaarde en verdienmodellen voor recreatie en omgeving. Meer en betere verbindingen tussen IJsselmeer en woongebieden liggen voor de hand. Naast het functionele is de beleving een nadrukkelijk aandachtspunt bijvoorbeeld voor de Koopmanspolder, met impulsen voor bestaande en nieuwe vormen van recreatie. Tijdens de zogeheten kustweken is vastgesteld dat alle betrokken partijen ruimte zien voor een integrale ontwikkeling waarbij zowel de natuur als recreatie een impuls krijgen. Ook is er ruimte om de mogelijkheden voor bijzondere vormen van verblijfsrecreatie te verkennen. De openbare toegankelijkheid van het water/de kustlijn is daarbij een uitgangspunt. De verbinding tussen sloepenroutes in West-

57

5.10 Vooroever Koopmanspolder-Andijk verkenning -Friesland en het IJsselmeer is nog minimaal georganiseerd. Het IJsselmeer is groot water en minder geschikt voor kleine recreatievaart. De trend is dat er meer sloepen komen en dat ze steeds groter worden. Er is behoefte aan meer bevaarbaar water. Daarnaast zijn er plannen die delen van het IJsselmeer ‘verkleinen’ zodat deze gebieden beter geschikt worden voor kleinere watersport zoals sloepen (klimaatbuffer, innovatie-eiland). Dat is een kans om dit gebied aantrekkelijk te maken voor nieuwe doelgroepen watersporters (naast de grotere zeiljachten). Het is zinvol om te verkennen of er bij Andijk op termijn mogelijkheden ontstaan voor een fysieke vaarverbinding (overhaal o.i.d.) tussen IJsselmeer en achterland. Dat kan de IJsselmeerkust en het ‘woon-product’ West-Friesland verder versterken.

Plan OLPA Bovisie & partners Projectomschrijving op www.bovisie.nl

Plan OPLA - Andijk (Bovisie)

Waterlodges (Bovisie)

58

5.11 PWN verkenning Doel

Drinkwaterbedrijf en natuurbeheerder PWN heeft als taak de inwoners en bedrijven in het overgrote deel van Noord-Holland van voldoende en betrouwbaar drinkwater te voorzien. Sinds de tweede helft van de vorige eeuw is de belangrijkste zoetwaterbron voor de PWN-drinkwaterbereiding het IJsselmeer; ook voor de stad Amsterdam is het IJsselmeer een tweede anker. Klimaatverandering en bevolkingsgroei maken het noodzakelijk om het IJsselmeer robuuster en stabieler te maken, zodat het IJsselmeerwater tot betrouwbaar drinkwater kan worden gezuiverd. Daarom verkent PWN de mogelijkheid van een klimaatbuffer in het IJsselmeer. Doordat het PWN-terrein bij Andijk tussen de wandel- en fietsroutes en het IJsselmeer in ligt, wordt de beleving van het belang van het IJsselmeer voor de drinkwatervoorziening minder goed ervaren of zichtbaar gemaakt voor recreanten en bezoekers van het gebied.

Actoren • • • • • • • •

Drinkwaterbedrijf en natuurbeheerder PWN Gemeente Medemblik Rijkswaterstaat Provincie Noord-Holland Hoogheemraadschap (HHNK) Ondernemers/bewoners Recreanten (incl. watersport en waterrecreatie) Belangenorganisaties

Beschrijving

Huidige situatie PWN heeft in Andijk aan de Westfriese Omringdijk een belangrijke productielocatie. Het drinkwaterbedrijf neemt hier 80 tot 90 miljoen m3 water per jaar in om 1.2 miljoen inwoners van Noord-Holland van drinkwater te kunnen voorzien. Het bedrijf heeft in Andijk een oppervlakte van 160 ha en twee grote inlaatbekkens in het IJsselmeer die circa 100 ha beslaan. De PWN-locatie Andijk is een bedrijfsterrein en om redenen van veiligheid en milieuhygiëne niet toegankelijk voor publiek. In het Noord-Hollands duinreservaat bij het Informatiecentrum De Hoep in Castricum wordt stilgestaan bij het verhaal over drinkwater. De wandel- en fietsroutes bij Andijk bieden een beperkt zicht op het PWN-terrein en daardoor een beperkt zicht op het IJsselmeer. Daarmee is er weinig tot geen beleving aan de Noord-Hollandse IJsselmeerkust ten aanzien van het belang van het IJsselmeer voor de drinkwatervoorziening in Noord-Holland. Het groeiend aantal watergebruikers in Noord-Holland en de effecten van klimaatverandering, zoals verzilting, zetten de waterwinning vanuit het IJsselmeer onder druk en maken de onttrekking van IJsselmeerwater voor de drinkwaterbereiding uitdagend. Het gaat dan om voldoende zoetwater van een voldoende kwaliteit. Verzilting, droogte en aanvoer van rivierwater hebben de afgelopen jaren forse problemen opgeleverd.