01 Kadernota 2023

KADERNOTA 2023 Gemeente Medemblik

INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding

3

2. Kaders en uitgangspunten 2.1. Uitgangspunten 2.2. Zoekrichtingen

4 4 5

3. Ontwikkelingen 3.1. Autonome ontwikkelingen 3.2. Meicirculaire 3.3. Herverdeling gemeentefonds 3.4. Oekraïne

6 6 6 7 7

Bijlagen 1. Inventarisatienotitie 2023

2

1. INLEIDING Voor u ligt de Kadernota 2023 van de gemeente Medemblik. De Kadernota is het moment in het jaar om het college duidelijke kaders mee te geven voor het opstellen van de begroting van het jaar erop. Deze Kadernota maakt keuzes en biedt inzicht in de kaders en uitgangspunten voor de begroting, uitdrukkelijk met de kennis van dit moment. In maart vonden de gemeenteraadsverkiezingen plaats en op dit moment wordt gewerkt aan een nieuwe coalitie en daarmee nieuw college. Het nieuwe college en uiteindelijk de gemeenteraad heeft ruimte nodig voor eigen afwegingen. Daarom bouwen wij in deze Kadernota voort op de lijn die reeds is ingezet. Dat laat ruimte voor keuzes die aansluiten bij de ambities van het nieuwe gemeentebestuur. Het programma van de nieuwe coalitie wordt uitgewerkt in een collegeprogramma. Uw besluit over de Kadernota en het nieuwe collegeprogramma zijn het uitgangspunt voor het opstellen van de programmabegroting 2023-2026. Inhoudelijke en financiële puzzel Deze Kadernota komt tot stand in een onzekere tijd. De ene crisis lijkt over zijn acute hoogtepunt heen (Corona) en de volgende crisis heeft zich alweer in alle hevigheid aangediend.

De zorgwekkende situatie in Oekraïne zorgt niet alleen voor lokale vraagstukken rondom opvang van vluchtelingen, ook de wereldwijde forse stijging van energie- en grondstofprijzen en daarmee verband houdende inflatie en leveringsproblemen raken inwoners, instellingen en de gemeente zelf. Ook is er onzekerheid over de rijksinkomsten. Het regeerakkoord Rutte IV reserveert extra geld voor gemeenten. Dit loopt via het Gemeentefonds. Echter in 2026 is dit ten opzichte van 2022 - 2025 fors minder. Dit bemoeilijkt het opstellen van een structureel sluitende meerjarenbegroting. De verwachting is dat er met de komende meicirculaire van het Gemeentefonds meer duidelijkheid komt. Hoeveel we daadwerkelijk ontvangen van het Rijk en of dit voldoende is voor de grote opgaven waar we als gemeente voor staan, moet de toekomst uitwijzen. Bovenstaande betekent dat in het nieuwe politieke coalitieakkoord een flinke inhoudelijke en financiële puzzel gelegd moet worden, waarbij een balans gevonden moet worden tussen een sluitende begroting enerzijds en wensen ter continuering van aflopend beleid, dan wel nieuwe ambities anderzijds. Dit alles in een zeer krappe en concurrerende arbeidsmarkt. Wanneer wij meer zicht hebben op de mogelijke financiële effecten en de bijstelling van de verwachte uitkering uit het gemeentefonds informeren wij u daarover.

We hebben er alle vertrouwen in dat het nieuwe gemeentebestuur de uitdagingen het hoofd weet te bieden. Deze kadernota biedt daarvoor een solide basis en de ruimte om keuzes te maken.

3

2.

KADERS EN UITGANGSPUNTEN

De opdracht om te komen tot een sluitende begroting kan niet zonder keuzes. Wij vragen de raad het college de ruimte te geven om vanuit de zoekrichtingen de verschillende onderdelen van de begroting tegen het licht te houden en hier in de begroting voorstellen voor te doen. Hieronder beschrijven wij de uitgangspunten die daarbij leidend zijn. 2.1

Uitgangspunten

Tijdens de themabijeenkomst op 19 mei jl. gaven de fracties hun opvattingen over de te maken keuzes mee aan het college. Hieruit bleek dat het voor alle fracties belangrijk is dat wij een financieel sterke, gezonde en betaalbare gemeente zijn. Het college omarmt dit uitgangspunt. Het is nog steeds één van de belangrijkste kaders voor het opstellen van de programmabegroting 2023-2026. Hierna staan de belangrijkste uitgangspunten die wij hanteren bij het opstellen van de nieuwe begroting in willekeurige volgorde beschreven. Wij zijn een financieel sterke, gezonde en betaalbare gemeente Het is onder de huidige omstandigheden een uitdaging om als gemeente financieel sterk, gezond en betaalbaar te zijn. Dat blijkt wel uit de ontwikkelingen die op ons afkomen. De verwachte financiële tekorten werken wij niet weg door ons uitsluitend te focussen op het reduceren van de lopende uitgaven en de onderdelen van de inventarisatienotitie. Dit vraagt in de komende periode om keuzes. Als wij de uitgaven niet verder kunnen terugbrengen, betekent dit dat wij ook moeten kijken naar het niveau van inkomsten. Met als uitgangspunt dat wij belastingen trendmatig verhogen, tenzij de totale financiële situatie van de gemeente vraagt om een gesprek hierover. Wij zoeken daarbij steeds naar de structurele balans tussen de inkomsten en de uitgaven.

Daar waar mogelijk werken wij regionaal samen om de kosten te drukken (bijvoorbeeld op het gebied van ICT en veiligheid). Wij zijn een goede en aantrekkelijke werkgever De ambtelijke organisatie is het fundament voor het realiseren van onze maatschappelijke ambities en doelstellingen. We zien dat niet alleen de uitvoering van wettelijke taken onder druk staat door de beperkte ambtelijke capaciteit. Maar ook de reguliere dienstverlening richting onze inwoners, de raad en het college staat onder druk. We werken met een verouderd functiegebouw. In combinatie met het feit dat Medemblik als enige in de regio geen woon/werkvergoeding heeft ondermijnt dit onze positie op de arbeidsmarkt. Dat wordt zichtbaar in een hoge uitstroom van personeel en het moeilijk vervulbaar krijgen van vacatures. De kosten voor (herhaalde) werving & selectie nemen toe, maar ook inhuur is daardoor onvermijdelijk om de wettelijke taken te blijven doen. Toch werken wij aan de versteviging van de organisatie op de plekken waar dat nodig is, bijvoorbeeld op het gebied van IBT en informatieveiligheid. Wij blijven investeren in de versterking van de samenwerking tussen de raad, het college en de organisatie. Zo creëren wij een veilige en bestuurskrachtige werkomgeving. Wij zetten in op de realisatie van meer woningen in onze gemeente Het college zet in op de realisatie van meer woningen in onze gemeente.

De fracties vinden dit belangrijk. Investeren in woningbouw levert immers uiteindelijk ook inkomsten op. De vraag naar woningen is nog steeds hoog en het is onze ambitie om voldoende woningen te realiseren voor onze (toekomstige) inwoners. De fracties vragen daarbij ook te kijken naar kleinere woningen, tijdelijke woningen en woonboten. Wij onderzoeken de mogelijkheden van verruiming van de actieve grondpolitiek. 4

Wij hebben financiële grip op het sociaal domein met passende zorg en ondersteuning voor onze inwoners. Wij zetten in op preventie. We zien, conform het landelijke beeld, nog steeds stijgende uitgaven in het sociaal domein vooral voor de jeugdhulpverlening en Wmo. Wij hebben u hierover onder andere in de inventarisatienotitie geïnformeerd. Wij zetten vanuit het project Sociaal Domein in Balans in op grip en sturing. Hierover wordt u drie keer per jaar geïnformeerd. In de vier deelprojecten werken we aan het managen van informatie, onze toegang tot zorg, kaders en uitgangspunten voor preventie (beleid) en een zo goed mogelijke lokale uitvoering van de regionale inkoopsystematiek. Hiernaast hebben wij een financiële uitdaging en een oplopende taakstelling vanaf 2023. Wij zetten daar waar mogelijk stappen om tekorten te beperken en tijdig te signaleren. De fracties vinden het belangrijk dat wij als gemeente vroegtijdig (preventief) integrale en toegankelijke ondersteuning en zorg, voor inwoners die dit nodig hebben, blijven bieden. De uitvoering van wettelijke taken heeft prioriteit. Naast de kerntaken van de gemeente (dat wat een gemeente wettelijk moet doen) is er beperkt ruimte voor keuzes. Als er keuzes gemaakt kunnen worden dan bevinden de zoekrichtingen voor een sluitende begroting zich in eerste instantie in de ambities en nieuw beleid.

Ambities komen voort uit de wensen van de samenleving, het college en de raad. Onder nieuw beleid verstaan wij nieuwe onderwerpen die financieel nog niet zijn vertaald in onze begroting. Fracties gaven als kader aan dat wij niet investeren in nieuw beleid of ambities tenzij dit budgetneutraal is of financieel dan wel sociaal maatschappelijk iets oplevert (zichzelf terugverdient). Is dat niet het geval dan maken wij een pas op de plaats. Wij werken aan kernoverstijgende en gebiedsgerichte oplossingen om ons voorzieningenniveau toekomstbestendig, betaalbaar en op peil te houden. Om ons voorzieningenniveau betaalbaar en op peil te houden is het belangrijk te werken aan kernoverstijgende oplossingen. Wij ontkomen er niet aan om meer gebiedsgericht te denken om onze ambitie waar te kunnen maken dat onze inwoners elkaar kunnen ontmoeten, sporten en culturele voorstellingen bezoeken. Wij zetten in op duurzaamheid met een focus op de wettelijke taken/ minimale variant Duurzaamheid is het zorgen voor evenwicht tussen mens, milieu en economie om de aarde niet uit te putten. Voor nu, maar ook voor de komende generaties. Het voorzien in onze eigen behoeften moet in evenwicht zijn met dat wat de aarde aankan. Deze opgave kunnen we alleen realiseren samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Gemeenten kregen hiervoor de regierol.

Deze opgave heeft een grote impact op het gemeentelijke beleid en -organisatie. Het Rijk maakt middelen vrij voor de opgave in relatie tot duurzaamheid. Wij gaan uit van het principe dat wij uitvoering geven aan de Omgevingswet binnen de middelen die wij hiervoor van het Rijk ontvangen. Wij kiezen bij de implementatie van de Omgevingswet voor de minimale variant Voor de implementatie van de Omgevingswet heeft de VNG 27 minimale acties opgesteld. Op basis hiervan liggen in Medemblik de voorbereidingen voor de implementatie van Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) op schema. Wij werken zoveel mogelijk regionaal samen om capaciteitsknelpunten op te lossen.

5

2.2.

Zoekrichtingen

De fracties gaven als zoekrichtingen/ mogelijkheden om het anders te doen de volgende aandachtspunten mee: ▪

▪

▪

Denk na over hoe wij om willen gaan met ons gemeentelijk vastgoed (waaronder o.a. het gemeentehuis en andere gemeentelijke gebouwen). Het langetermijnaccommodatiebeleid (LTA) vraagt aandacht; Werk, indien mogelijk, zoveel mogelijk regionaal samen om de kosten en ambtelijke capaciteit onderling te verdelen (bijvoorbeeld op het gebied van ICT, informatieveiligheid Omgevingswet, duurzaamheid etc.) Denk na of investeren in toerisme en promotie echt noodzakelijk is?

Hiermee creëren wij ruimte in de begroting.

6

3.

ONTWIKKELINGEN

In de inventarisatienotitie informeerden wij u over de belangrijkste ontwikkelingen die wij als gemeente op ons af zien komen. De inventarisatienotitie is als bijlage opgenomen. In dit hoofdstuk beschrijven wij aanvullende ontwikkelingen. 3.1

Autonome ontwikkelingen

Wij hanteren de volgende uitgangspunten voor de nieuwe begroting: a. Voor loonstijgingen: 3,3 % Gebaseerd op: vooruitblik CPB (Centraal Planbureau) cijfer voor Prijs overheidsconsumptie: beloning werknemers d.d. maart 2022. b. Voor prijsstijging: 3,0 % Gebaseerd op: vooruitblik CPB (Centraal Planbureau) cijfer voor Prijs bruto binnenlands product d.d. maart 2022. c. Voor Gemeenschappelijke Regelingen: Gebaseerd op de Financiële Uitgangspunten Gemeenschappelijke Regelingen (FUGR) d.d. september 2021 en als volgt berekend: Loon 2,3% (Prijs overheidsconsumptie: beloning werknemers) Prijs 2,3% (Prijs bruto binnenlands product) De hierboven genoemde loon- en prijsindexen komen uit september 2021 (voor de gemeenschappelijke regelingen) en maart 2022. Zoals in de inleiding aangegeven, zien wij ontwikkelingen in de wereld die veel invloed hebben. Schaarste van producten zorgt voor forse prijsstijgingen (inflatie). Deze inflatie heeft als gevolg dat ook de rentes stijgen. We kunnen niet voorspellen of deze trend doorzet of niet. Zodoende kunnen we nu niet beoordelen hoe realistisch de genoemde indexatie percentages hierboven zijn. De onzekere ontwikkelingen in de wereld kunnen ook van invloed zijn op de gemeentelijke begroting, bijvoorbeeld: - Geplande investeringen kunnen door prijsstijgingen fors hoger uitvallen.

- Toekomstige financieringen kunnen wellicht niet meer tegen de gunstige rentes worden afgesloten van de afgelopen jaren. Waar mogelijk houden we in de begroting 2023 rekening met deze ontwikkelingen. 3.2.

Meicirculaire

De Rijksoverheid informeert de gemeenten over de omvang en de verdeling van de uitkering van het gemeentefonds via circulaires in mei, september en december. De meicirculaire is gebaseerd op de Voorjaarsnota, de septembercirculaire op de Miljoenennota en de decembercirculaire op de Najaarsnota. Bij het opmaken van deze gemeentelijke Kadernota is de meicirculaire nog niet beschikbaar. Welke gevolgen die hebben voor de uitkering uit het gemeentefonds aan de gemeente Medemblik is ten tijde van het gereedkomen van deze Kadernota nog niet duidelijk. U ontvangt een informatienota wanneer deze informatie beschikbaar is.

7

3.3.

Herverdeling gemeentefonds

Het gemeentefonds is onze belangrijkste bron van inkomsten. De Rijksoverheid heeft aangekondigd dat vanaf 1 januari 2023 een compleet herzien verdeelmodel gebruikt wordt1. Het afgelopen jaar zijn diverse mogelijke effecten van de herverdeling voor onze gemeente naar buiten gekomen. Kleine wijzigingen kunnen grote financiële gevolgen hebben voor ons. Op dit moment is nog niet duidelijk welke veranderingen definitief worden doorgevoerd. 3.4.

Oekraïne

Sinds de start van de oorlog in Oekraïne is er sprake van een grote vluchtelingenstroom vanuit Oekraïne. Ook binnen Gemeente Medemblik vangen wij bij gastgezinnen en gemeentelijke opvanglocaties veel vluchtelingen op. Dit heeft een grote impact op onze inwoners en op de gemeente zelf. Er is toegezegd door het Rijk dat de kosten die dit met zich mee brengt voor gemeenten worden gecompenseerd. De exacte uitwerking is nog niet bekend.

1 https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2022/04/06/nieuwe-verdeling-van-het-gemeentefonds-vanaf-

2023

8