00 DOC-21-390705 - Raadsvoorstel

RAADSVERGADERING d.d. 17 juni 2021 Zaaknummer

Z-19-084363

Voorstelnummer

DOC-21-390705

Onderwerp

Wegenoverdracht Hoogheemraadschap Hollands-Noorderkwartier aan de gemeente

Agendapunt Portefeuillehouder(s)

Dirk Kuipers

Afdelingshoofd(en)

Martijn Mantel

Besluit De raad van de gemeente Medemblik, gelezen het bijbehorend voorstel van het College van burgemeester en wethouders van Medemblik d.d. 18 mei 2021; gelet op artikel 18a van de Wegenwet; overwegende dat in het kader van de implementatie van de Wet Herverdeling Wegen een heldere beheersituatie van het wegenonderhoud tegen lagere kosten wenselijk is;

besluit 1. In te stemmen met de wegenoverdracht HHNK in gezamenlijkheid met de overige zes gemeenten uit de regio Westfriesland 2. In te stemmen de wegen per 1 januari 2023 over te nemen 3. De voorbereidingskosten van € 250.000 te onttrekken uit de reserve kapitaalgoederen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Medemblik, gehouden op 17 juni 2021.

De griffier,

De voorzitter,

Documentnummer: DOC-21-390705

1 van 6

Ter besluitvorming Onderwerp Besluitvorming Wegenoverdracht Hoogheemraadschap Hollands-Noorderkwartier

Aanleiding In 1993 is de Wet Herverdeling Wegen (WHW) vastgesteld. Er zijn sindsdien 3 wegbeheerders: het rijk voor de rijkswegen, de provincie voor de provinciale wegen en de gemeente voor het onderliggend wegennet. In het westen van het land beheren waterschappen van oudsher ook wegen. Dit zijn van oorsprong wegen die verbonden zijn aan waterkeringen, zoals dijken. Het Hoogheemraadschap Hollands-Noorderkwartier (HHNK) heeft circa 1.400 km wegen in beheer in 18 gemeenten. De zeven gemeenten van de regio Westfriesland hebben op 10 juli 2017 in gezamenlijkheid met HHNK een intentieovereenkomst gesloten. De overeengekomen intentie is om te onderzoeken onder welke voorwaarden er een overdracht kan plaatsvinden. De belangrijkste voorwaarde is een financiële: “De totale gemeentelijk lasten in elk van de Westfriese gemeenten mogen als gevolg van de overdracht van wegen vanuit het hoogheemraadschap niet hoger worden dan de huidige gemeentelijke belastingen, vermeerderd met de huidige wegenheffing uit de waterschapslasten. Uitgezonderd is de trendmatige verhoging.” Om te onderzoeken of een en ander te doen is binnen de gestelde financiële voorwaarde is er een Business Case opgesteld waarin alle kosten op een rij gezet zijn. Hierbij zijn verschillende scenario’s uitgewerkt. De belangrijkste twee zijn: Scenario 0 Elke gemeente regelt de overdracht zelf met HHNK.

Dit scenario is strijdig met de intentieovereenkomst. Onvermijdelijk is dat de lasten voor de inwoners van Medemblik in dit scenario binnen enige jaren stijgen. Scenario 1 De gemeenten onderhouden de wegen zelf, maar ondersteunen elkaar om de kosten op te brengen. In het Portefeuillehouderoverleg Overdracht Wegen van maart 2021 zijn de volgende afspraken gemaakt: 1. Keuze voor Scenario 1 De gemeenten van de regio Westfriesland nemen de wegen van HHNK over, beheren de wegen ieder voor zich en ondersteunen elkaar om de kosten op te brengen. 2. Ondersteuning De wederzijdse ondersteuning is een vast bedrag gebaseerd op de Business Case en is voor de duur van 12 jaar. Gedurende deze periode is de financiële lastenverdeling als volgt: a. De gemeenten Koggenland, Opmeer, Medemblik en Drechterland ondervinden geen lastenverzwaring als gevolg van de wegenoverdracht. Dit is mogelijk dankzij de bijdrage van de gemeenten Hoorn, Enkhuizen en Stede Broec. b. Het financiële voordeel van de Wegenoverdracht voor de regio Westfriesland wordt zoveel mogelijk aan de gemeenten Hoorn, Enkhuizen en Stede Broec gegeven. 3. Datum van overdracht De overdracht is per 1 januari 2022 voor de gemeenten Hoorn en Opmeer en 1 januari 2023 voor de overige vijf gemeenten, waaronder Medemblik.

Documentnummer: DOC-21-390705

2 van 6

4. Evaluatie Vier jaar voor het aflopen van de ondersteuningsperiode worden de gemaakte afspraken geëvalueerd door de betrokken gemeenten.

Voorstel 1. In te stemmen met de wegenoverdracht HHNK in gezamenlijkheid met de overige zes gemeenten uit de regio Westfriesland 2. In te stemmen de wegen per 1 januari 2023 over te nemen 3. De voorbereidingskosten van € 250.000 te onttrekken uit de reserve kapitaalgoederen

Beoogd resultaat In het kader van de implementatie van de Wet Herverdeling Wegen een heldere beheersituatie van het wegenonderhoud tegen lagere kosten

Argumenten 1. De gemeente neemt het beheer van HHNK-wegen op het grondgebied van de gemeente over van HHNK De overdracht heeft een aantal voordelen: 1.1. Het beheer van alle wegen binnen de gemeente komt onder regie van de gemeente. Hierdoor is een betere afstemming en coördinatie mogelijk. De gemeenten krijgen meer grip op de verkeersveiligheid en meer armslag bij de Ruimtelijke Ordening. Daarnaast is het voor de burgers een voordeel dat er 1 loket komt. 1.2. De overdracht is op den duur onvermijdelijk. De verwachting is dat de Provincie te zijner tijd met een aanwijzing komt. Door de wegen nu over te nemen houdt de gemeente de regie over de wegenoverdracht. 1.3. Het nu voorliggende voorstel om als regio Westfriesland gezamenlijk de kosten voor het onderhoud te dragen stelt Medemblik in staat om voor in ieder geval 12 jaar geen extra financiële lasten van de overdracht te ondervinden. Bovendien is de keuze om elkaar regionaal in dit dossier te ondersteunen een versterking van het Pact van Westfriesland. Dit schept ook een kader om toekomstige ontwikkelingen in dit dossier bespreekbaar te maken. 2. Gedegen voorbereiding noodzakelijk De overdracht van de wegen is voor Medemblik een ingrijpende operatie. Zo moet de formatie worden uitgebreid met 12 fte en moeten de beheerdata van HHNK worden opgenomen in de eigen beheersystemen.

Op de overdrachtsdatum van 1 januari 2023 moet deze operatie voltooid zijn. 3. Voorbereidingskosten Om op 1 januari 2023 de wegen over te nemen zijn de nodige voorbereiding nodig, zoals het aannemen van personeel en het overnemen van de beheerdata van HHNK. Dit vraagt om de nodige voorbereidingsactiviteiten in 2022. Hier zijn incidentele voorbereidingskosten mee gemoeid van € 250.000.

Documentnummer: DOC-21-390705

3 van 6

Kanttekeningen Bij het overnemen van de wegen zijn ook een aantal kanttekeningen te plaatsen. 1.1.1 Beheertaak wordt verzwaard De wegenoverdracht heeft ook consequenties voor de gemeente Medemblik. Het krijgt de verantwoordelijkheid voor een aanzienlijk groter areaal dan nu het geval is. Dat is niet alleen een beheertaak. Het betekent ook, dat de gemeente een grotere verantwoordelijkheid krijgt ten aanzien van verkeersveiligheid, mobiliteit en natuurbeheer. 1.1.2 Aan de overname van de wegen kleven een aantal risico’s. Denkbare risico’s zijn vervuiling in de ondergrond, slechte fundering van wegen, essentaksterfte in bomen, maar ook aan ontbrekende beheergegevens. De risico’s zijn beschreven in hoofdstuk 12 van de Businesscase en gebudgetteerd. In de risicoparagraaf van de gemeentebegroting worden deze risico’s te zijner tijd toegevoegd. Daarnaast komen er mogelijk ook lijken uit de kast. Hierover maken de gemeenten afspraken met het HHNK hoe hier mee om te gaan. Deze worden vastgelegd in een Overeenkomst. Zie bijlage 6. voor de concept Overeenkomst Overdracht Wegen (DOC-21-388961). 1.2.1 Overdracht onvermijdelijk Niet becijferd maar wel een alternatief is om de wegen niet over te nemen. De consequentie hiervan is in ieder geval ongewis.

De verwachting is dat de Provincie op termijn met een aanwijzing komt, als HHNK met de andere gemeenten in haar werkgebied al overeenstemming heeft bereikt over de overdracht. Aan dit alternatief zijn financiële risico verbonden, met name voor de inwoners van de gemeente. De algemene trend is dat de wegen worden overgenomen. Medemblik is dan een van de weinigen, zo niet enige, die overblijft. Op den duur betalen de inwoners van de gemeente Medemblik aan HHNK via de Wegenheffing alsnog rechtstreeks en volledig voor het onderhoud van de wegen. 1.3.1

Solidariteit in regio Westfriesland nodig voor beheersing financiële lasten

De zwaardere beheertaak brengt ook een financiële last mee. Deze last is voor 12 jaar na de overdracht afgedekt als de voorgenomen solidariteit door de gemeenteraden van de overige gemeenten wordt bekrachtigd. In scenario 0 krijgt Medemblik een gewenningsbijdrage van HHNK die ruwweg overeenkomt met een ondersteuning van 5,5 jaar; een aanmerkelijk lagere ondersteuning. Ondanks deze kanttekeningen is overname van de wegen onder het beschreven scenario 1. de beste optie. 3. Voorbereidingskosten De voorbereiding is een uitdaging. De benodigde uitbreiding van de formatie met 12 fte is niet gemakkelijk gelet op de krappe arbeidsmarkt voor de gevraagde expertises. Hier wordt vroegtijdig mee begonnen. Ook vraagt het inpassen van een dergelijke groep mensen wellicht een aanpassing van de organisatie. Daarnaast worden de beheerdata van HHNK zoveel mogelijk overgenomen en ingepast in de eigen beheersystemen. Ook dit vraagt de nodige tijd en inspanning. Het vormt wel de basis voor de update van de IBOR, die ook gepland staat voor 2022.

Documentnummer: DOC-21-390705

4 van 6

Financiën In de Business Case zijn de te dekken kosten berekend. Onderzocht zijn de beheerskosten, de afschrijvingskosten van de over te nemen boekwaarden en van de eenmalige kosten. De eenmalige kosten zijn de overdrachtskosten voor notaris en kadaster en de voorbereidingskosten. De kosten worden gedekt uit:  De bijdrage uit het Gemeentefonds overeenkomend met de bijdrage voor HHNK in het kader van de Wet Herverdeling Wegen,  De solidariteitsbijdrage van de nettobetalende gemeenten  Een deel van de opbrengst van de OZB. In tabelvorm: UITGAVEN ¹ • Beheerkosten

2.666.000

• Personeelskosten

1.012.000

DEKKING ¹ • Rijksuitkering (WHW)

1.098.000

• Kapitaallast boekwaarden

126.000

• Onderlinge steun nettobetalers ²

1.126.000

• Kapitaallast overdracht en implementatie

42.000

• OZB

1.622.000

Totale kosten

3.846.000

¹ Bedragen per jaar, prijspeil 2021, excl. BTW

Totale dekking

3.846.000

² Eenmalige ondersteuning 12 jaar

13.516.000

De eenmalige ondersteuning is bedoeld voor 12 jaar. Dat betekent, dat in 2035 er geen steun meer is vanuit de regio en het bedrag van € 1.126.000 volledig ten laste komt op de begroting. In de komende jaren dienen zodanige maatregelen genomen te worden dat de reserve kapitaalgoederen ook na 2035 aangesproken kan worden voor het onderhoud van de wegen. De eenmalige ondersteuning wordt toegevoegd aan de reserve kapitaalgoederen. Vanuit deze reserve worden de uitgaven voor de jaren 2023 tot en met 2034 gedekt. Op verzoek van Medemblik is er een second opinion uitgevoerd van de Business Case. Uit dit onderzoek is gebleken, dat de in de Business Case berekende budgetten afdoende zijn voor het onderhoud van het over te dragen areaal. Aandachtspunt is het verwerken van de overhead. Deze aanbeveling is overgenomen. In de beheerskosten is een bedrag meegenomen als overhead. Zie de bijlage 4. Second opinion businesscase overname wegen HHNK (DOC-20-311577) en bijlage 5. Personeelsformatie en overhead Medemblik (DOC-21-388958).

Uitvoering/evaluatie Uitvoering Voor de implementatie komt er een projectorganisatie, aangestuurd vanuit Openbare Ruimte. Er wordt een projectleider aangesteld, die rapporteert aan de Stuurgroep. De Stuurgroep bestaat uit de portefeuillehouder, directie en betrokken afdelingshoofden. Evaluatie In het derde kwartaal van 2022 wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de stand van zaken van de voorbereidingen van de overdracht. Verder zal er over vier jaar geëvalueerd worden in hoeverre de wegen conform de uitgangspunten van de businesscase uitgevoerd worden.

Documentnummer: DOC-21-390705

5 van 6

Communicatie Op 21 april 2021 is er een gemeenschappelijk persbericht gepubliceerd van de zeven gemeenten en HHNK, waarin de besluitvorming over de wegenoverdracht werd aangekondigd. Om de gemeenteraad goed voor te bereiden op de nu voorliggende besluitvorming is er een Informatieavond gehouden op 26 april 2021. In bijlage 7. is een Informatienota opgenomen met daarin een verslag van de bijeenkomst en een beantwoording van gestelde vragen (DOC-21-390240). Verdere communicatie is voorzien nadat de gemeenten en HHNK hebben ingestemd met de overdracht en in de periode voorafgaand aan de feitelijke overdracht. Tot slot worden de inwoners tegen de tijd, dat de OZB-aanslag van 2023 verstuurd wordt, gewezen worden op de financiële consequenties van de overdracht. Namelijk, dat de verhoging van de OZB gepaard gaat met een verlaging van de wegenheffing als onderdeel van de waterschapsbelasting.

Bijlagen 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

DOC-21-379574 Businesscase 7.1 Wegenoverdracht Westfriesland; 25 februari 2021 DOC-21-379586 Samenvatting businesscase; 21 maart 2021 DOC-21-379587 Overzicht financiële consequenties Wegenovername Medemblik; 12 april 2021 DOC-20-311577 Second opinion businesscase overname wegen HHNK; 15 september 2020 DOC-21-388958 Personeelsformatie en overhead Medemblik; 26 april 2021 DOC-21-388961 Concept Overeenkomst Overdracht Wegen; 15 maart 2021 DOC-21-390240 Informatienota Informatieavond 26 april 2021; 10 mei 2021 DOC-21-390536 Staat van Bevindingen Medemblik; 7 mei 2021

Raadscommissie d.d. 27 mei 2021

Documentnummer: DOC-21-390705

6 van 6