00 DOC 21-389059 - Raadsvoorstel

RAADSVERGADERING d.d. Zaaknummer

Z-21-151750

Voorstelnummer

DOC-21-389059

Onderwerp

Beleidsnotitie Westfriese aanpak laaggeletterdheid 2021-2024

Agendapunt Portefeuillehouder(s)

Dirk Kuipers

Afdelingshoofd(en) Besluit De raad van de gemeente Medemblik, gelezen het bijbehorend voorstel van het College van burgemeester en wethouders van Medemblik d.d. 5 mei 2021; gelet op de Wet educatie en beroepsonderwijs; overwegende dat de bestuursafspraken tussen het Rijk en de VNG voor een vervolgaanpak laaggeletterdheid 2020-2024 worden herroepen en het Dagelijks bestuur van WerkSaam een besluit neemt over de inzet van het participatiebudget waar het reintegratiebudget onderdeel van uitmaakt ;

besluit 1. In te stemmen met het beleidskader “Westfriese Aanpak Laaggeletterdheid, 2021 – 2024”. 2. Het jaar 2022 als financieel overgangsjaar vast te stellen. 3. Het college de opdracht te geven, om in regionaal verband, vanaf het jaar 2023 een sluitende meerjarige begroting op te stellen aan de hand van een uitwerking van een aantal beheersmaatregelen en deze in Q2 2022 ter besluitvorming voor te leggen aan de gemeenteraad. Hierbij is het uitgangspunt dat dat het regionale beleidskader vanaf 2023 binnen de ontvangen Rijksmiddelen uitgevoerd dient te worden. 4. Indien van toepassing begrotingswijziging opnemen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Medemblik, gehouden op .

De griffier,

De voorzitter,

Documentnummer: DOC-21-389059

1 van 9

Documentnummer: DOC-21-389059

2 van 9

Ter besluitvorming Onderwerp Beleidsnotitie Westfriese aanpak laaggeletterdheid 2021-2024

Aanleiding Met de landelijke bestuurlijke afspraken laaggeletterdheid 2020-2024 “samen aan de slag voor een vaardig Nederland”, hebben gemeenten met ingang van 1 januari 2020 een grotere regierol gekregen bij de aanpak van laaggeletterdheid binnen de beleidsterreinen Sociaal Domein en Onderwijs. In Nederland hebben 2,5 miljoen mensen moeite met lezen of rekenen. Ze vinden het vaak ook moeilijk een computer of smartphone te gebruiken. Om mee te kunnen doen in onze samenleving, heb je deze vaardigheden wél nodig. Daarom noemen we dit basisvaardigheden. Mensen met weinig basisvaardigheden vinden moeilijker betaald werk. Een betere taal- en rekenvaardigheid versterkt iemands arbeidsmarktpositie en zelfstandigheid. Het is een extra grote uitdaging om rekeningen te begrijpen, toeslagen aan te vragen en de administratie bij te houden. Ze krijgen vaker geldproblemen. En zij hebben vaker last van hun gezondheid. De bijsluiter van een medicijn is moeilijker te begrijpen. De basis voor de aanpak van laaggeletterdheid ligt in de Wet Educatie en Beroepsonderwijs. De uitvoering van de WEB (18+) ligt bij WerkSaam en de financiering van het Rijk verloopt via centrumgemeente Alkmaar. De grotere regierol van de gemeente vloeit voert uit de landelijke vervolgaanpak “Samen aan de slag voor een vaardig Nederland”.

Het doel is dat eind 2024 in alle gemeenten, onder regie van de centrumgemeente voor de arbeidsmarktregio, een effectieve aanpak laaggeletterdheid is voor een bredere doelgroep (ook 18-). De overheid vindt dat iedereen het recht heeft om mee te kunnen doen. In Westfriesland willen wij meer mensen die moeite hebben met basisvaardigheden helpen. Dit doen wij samen met WerkSaam Westfriesland, Taalhuis Westfriesland, bibliotheken, onderwijsinstellingen, werkgevers, mensen in de zorg en maatschappelijke organisaties. Zo dragen we samen bij aan een vaardiger Westfriesland en dus ook aan een vaardiger Nederland. Via dit voorstel wordt aan u het beleidskader ”Westfriese aanpak Laaggeletterdheid, 2021 – 2024” ter besluitvorming voorgelegd.

Voorstel 1. In te stemmen met het beleidskader “Westfriese Aanpak Laaggeletterdheid, 2021 – 2024”. 2. Het jaar 2022 als financieel overgangsjaar vast te stellen. 3. Het college de opdracht te geven, om in regionaal verband, vanaf het jaar 2023 een sluitende meerjarige begroting op te stellen aan de hand van een uitwerking van een aantal beheersmaatregelen en deze in Q2 2022 ter besluitvorming voor te leggen aan de gemeenteraad. Hierbij is het uitgangspunt dat dat het regionale beleidskader vanaf 2023 binnen de ontvangen Rijksmiddelen uitgevoerd dient te worden. 4. Indien van toepassing begrotingswijziging opnemen.

Documentnummer: DOC-21-389059

3 van 9

Beoogd resultaat Iedere inwoner van Westfriesland met onvoldoende basisvaardigheden ontvangt een kwalitatief en goed passend (taal)aanbod, waarmee hij/zij naar eigen vermogen basisvaardigheden kan ontwikkelen om zo volwaardig mee te kunnen doen in onze maatschappij.

Argumenten 1.1 Het vaststellen van beleid is een bevoegdheid van de raad. Om de kaders te laten gelden en volgens de afgesproken structuur te kunnen werken, dienen de zeven gemeenteraden een besluit te nemen op het regionale beleidskader. 1.2 Met het beleidskader wordt een goed gecoördineerd (door het Taalhuis) en integraal ondersteuningsaanbod aan laaggeletterde inwoners geborgd, zodat ook zij mee kunnen doen in Westfriesland. Door in te stemmen met het regionale beleidskader worden er op Westfries niveau afspraken gemaakt hoe de regionale samenwerking bij de aanpak van Laaggeletterdheid is geregeld. De opgenomen ambitie in het beleidskader is: “Iedere inwoner van Westfriesland met onvoldoende basisvaardigheden ontvangt een kwalitatief en goed passend (taal)aanbod, waarmee hij/zij naar eigen vermogen basisvaardigheden kan ontwikkelen om zo volwaardig mee te kunnen doen in onze maatschappij” Een ‘kwalitatief en goed passend (taal)aanbod’ biedt een inwoner met een (taal)vraag een onderling samenhangend aanbod waarmee de (taal)vrager op een bij hem/haar passend niveau: • basisvaardigheden op het gebied van lezen, schrijven, rekenen en digitaal verwerft om volwaardig mee te kunnen doen in onze maatschappij; • hierdoor zelfredzaamheid verwerft op sociaal, economisch, financieel en gezondheidsvlak.

De Westfriese gemeenten zetten in op het integraal verbinden van de beleidsterreinen volwasseneneducatie, inburgering, participatie, onderwijsachterstanden en armoedebeleid. Om de aanpak van laaggeletterdheid in Westfriesland verder in te richten zijn vanuit de ambitie vier beleidsdoelstellingen geformuleerd; • Het beleid op basisvaardigheden in de breedste zin is succesvol als er een krachtige (taal)keten staat en de afspraken binnen deze keten in 2021 zijn bekrachtigd in een samenwerkingsconvenant. • De Westfriese gemeenten dragen zorg voor laagdrempelige taalpunten dicht bij onze inwoners waarmee wij inzetten op een doelgroepbereik in het eerste jaar van 75% oplopend in de volgende jaren naar 95%. • Door efficiënt om te gaan met data en de taalvrager zo min mogelijk te belasten dragen wij tevens bij aan het slim inzetten van middelen, voorkomen we verlies van gegevens en tijd en demotivatie van de taalvrager. • De Westfriese gemeenten passen hun communicatie aan, in voor iedere inwoner begrijpelijke taal. Tevens stellen zijn tools beschikbaar aan de organisatie waarmee personeel laaggeletterdheid kan herkennen, bespreekbaar kan maken en een inwoner of collega kan doorverwijzen naar de juiste begeleiding.

Documentnummer: DOC-21-389059

4 van 9

Voor het volledige beleidskader verwijzen wij u naar bijlage 1, Beleidskader “Westfriese Aanpak Laaggeletterdheid, 2021 – 2024”. 1.3 Het is een regionaal beleidskader, maar met voldoende ruimte voor lokale activiteiten. Het beleidskader met de Westfriese aanpak geeft kaders voor de aanpak van laaggeletterdheid op regionaal niveau. Deze regionale afspraken zijn de paraplu voor verdere lokale invulling van dit vraagstuk. Iedere gemeente heeft de ruimte om aanvullend aan of voortvloeiend uit deze regionale beleidskaders lokaal verder invulling te geven aan de aanpak van laaggeletterdheid, passend bij de cultuur van een dorp of stad en de doelgroep die zich daar bevindt. Bereikbaarheid van het taalaanbod dichtbij onze inwoners is een belangrijke bestuurlijke wens. Daarom is in het beleidskader opgenomen dat het Taalhuis Westfriesland op meerdere plekken in onze regio (tenminste één plek per gemeente) nieuwe taalpunten realiseert. 2.1 Er zijn twee risico’s in de financiële middelen vanaf het jaar 2022, die mogelijk de uitvoering van het beleidskader en daarmee de ondersteuning aan laaggeletterden in de weg staan. Deze onzekerheid zit hem in de decentralisatie uitkering NHN en de bekostiging vanuit het reintegratiedeel van het participatiebudget. Hierdoor komt de hoogte van het regionale financieel risico uit op € 144.777. Voor Medemblik gaat het om een bedrag van € 30.658.

Zie voor een nadere toelichting het kopje “Financiën”. Op basis van bovenstaande adviseren wij u om het jaar 2022 als financieel overgangsjaar te beschouwen, waarin de individuele gemeenten binnen hun eigen begroting financiële dekking bieden voor de mogelijke financiële risico’s. 3.1 Er zijn een aantal mogelijkheden om de hoogte van de financiële risico’s te verminderen, maar deze behoeven nog een nadere uitwerking om vanaf 2023 een sluitende begroting op te kunnen stellen. De beheersmaatregelen die de regionale beleidsgroep laaggeletterdheid ziet zijn: 1. Laaggeletterdheid is onlosmakelijk verbonden met het re-integratiebeleid en hangt samen met de wettelijke taal-eis binnen de participatiewet. Daarmee is dit een vast onderdeel van het reintegratiebeleid van WerkSaam. De beheersmaatregel is dan het Dagelijks Bestuur van WerkSaam het besluit laten nemen om hiervoor structureel een bedrag beschikbaar te stellen, mits de consequenties voor de inzet van het re-integratiebudget voor de andere taken aanvaardbaar zijn. 2. WerkSaam Westfriesland verzoeken om de consequenties voor de inzet van het re-integratie budget in kaart te brengen indien de Westfriese gemeenten voor deze inzet structurele financiering wensen voor de aanpak van laaggeletterdheid vanuit dit reintegratiebudget. 3.

Onderzoeken of er vanuit andere beleidsterreinen (financiële en inhoudelijke) een verdergaande aansluiting gevonden kan worden voor de uitvoering van het beleidskader Laaggeletterdheid. De eventuele linken zien we op dit moment met het onderwijsachterstandenbeleid, inburgeringsbeleid, arbeidsmarktbeleid (RPA) en schuldhulpverleningsbeleid. 4. Onderzoeken welke ruimte er is om eventueel de subsidie aan het taalhuis te verlagen. Waarbij we niet hoeven in te boeten op de dienstverlening van het Taalhuis, zoals beschreven in de vast

Documentnummer: DOC-21-389059

5 van 9

te stellen beleidsnotitie. Wel kan op voorhand gezegd worden dat wanneer de subsidie verlaagd wordt, dit gevolgen heeft voor de ambities en deze mogelijk niet waargemaakt kunnen worden. 5. Op dit moment voert het Taalhuis voor ROC de Kop de intakes uit. Hiervoor ontvangt het Taalhuis geen middelen van het ROC. Het Taalhuis voert de intakes op dit moment uit binnen de beschikbare Westfriese subsidie die zij via WerkSaam ontvangen Door deze aanpak heeft het ROC de Kop financiële ruimte gekregen om wachtlijsten binnen Westfriesland weg te werken. Op korte termijn zal WerkSaam in gesprek treden met Centrumgemeente Alkmaar, ROC de Kop en het Taalhuis over hoe dit in de toekomst verder te organiseren, zowel inhoudelijk als financieel. Met als doel dat het Taalhuis rechtstreeks bekostigd zal gaan worden voor deze dienst. 6. Gemeenten vragen subsidie aan (rijkssubsidie “certificering taalhuizen”) om de toekomstbestendigheid van het Taalhuis Westfriesland te onderzoeken. De uitkomsten van het onderzoek geeft de gemeenten een onderbouwing voor de voortzetting van onze aanpak laaggeletterdheid vanaf 2023. De raad zal het college de opdracht moeten geven deze beheersmaatregelen uit te werken.

4.1 De beheersmaatregelen vergen tijd, zullen in samenhang met elkaar uitgevoerd moeten worden en een aantal essentiële zaken worden op een later moment pas duidelijk, waardoor nu geen sluitende begroting gepresenteerd kan worden. Naast de uitwerking van de beheersmaatregelen spelen nog de volgende zaken een rol waardoor er nu geen sluitende begroting gepresenteerd kan worden:  Er zijn WEB reserves opgebouwd van wat nog beschikbaar is uit eerdere jaren. De hoogte van deze reserve wordt op 1 januari 2022 bekendgemaakt door centrumgemeente Alkmaar. Deze reserve kan mogelijk als dekking voor de gemeentelijk bijdrage aan het taalhuis worden ingezet. 

De regionale werkgroep laaggeletterdheid verwacht dat de decentralisatie uitkering in ere wordt hersteld. De hoogte van deze uitkering is nu niet in te schatten. Wanneer het Rijk besluit deze bijdrage toch voort te zetten, kan deze worden ingezet ter dekking van het financiële risico.



Wanneer het DB van WerkSaam besluit om structureel een bijdrage aan deze aanpak te leveren, verlaagt daarmee automatisch het financiële risico voor de gemeenten. Dit besluit vraagt om een zorgvuldig afweging waar tijd voor nodig is en samenhangt met het nieuw beleidsplan van WerkSaam.

Kanttekeningen De financiële risico’s zijn ook zeker een kans, doordat het ons dwingt buiten gebaande paden en kaders te denken en beleidsterreinen inhoudelijk en financieel meer aan elkaar te koppelen.

Financiën De aanpak van laaggeletterdheid loopt door verschillende beleidsterreinen heen, waardoor middelen die beschikbaar zijn voor deze aanpak, ook uit verschillende budgetten komen. De financiële basis voor het uitvoeren van het regionale beleidskader zijn de gelden vanuit de wet

Documentnummer: DOC-21-389059

6 van 9

Educatie en Beroepsonderwijs (WEB). Daarnaast heeft het Rijk voor 4 jaar ook de decentralisatieuitkering beschikbaar gesteld. Beide budgetten worden per jaar voor de arbeidsmarktregio NHN uitgekeerd aan centrumgemeente Alkmaar. Noord Holland Noord (NHN). Op basis van de regionale samenwerkingsovereenkomst gaat 75% van het Rijksbudget (WEB en decentralisatieuitkering NHN) naar het ROC de Kop. De resterende 25% van de decentralisatieuitkering NHN en WEB middelen wordt verdeeld onder de drie subregio’s binnen de arbeidsmarktregio. Naast deze 2 financiële stromen heeft WerkSaam Westfriesland de afgelopen drie jaar € 85.000 vanuit het participatiebudget ingezet om het Taalhuis Westfriesland te financieren. Er zitten twee onzekere factoren in de financiering van de structuur zoals deze is opgenomen in het beleidskader. Namelijk de decentralisatieuitkering NHN en de bekostiging vanuit het reintegratiedeel van het participatiebudget. 

Decentralisatieuitkering

In 2021 maakt de VNG nieuwe bestuursafspraken met het ministerie over hoe gemeenten hun nieuwe regiefunctie moeten uitvoeren en welke middelen daarvoor beschikbaar gesteld worden. Er waren middelen voor de periode 2020 – 2024, maar met het eenzijdig opzeggen van de bestuursafspraken door de VNG zijn de middelen voor 2022 en 2023 onzeker. De reden dat de VNG is gestopt met het maken van de bestuursafspraken is dat vinden wat voorligt te bureaucratisch, te veel gericht is op controle en te weinig op ondersteuning van gemeenten en taalaanbieders. 

Participatiebudget

WerkSaam heeft de afgelopen drie jaar middelen beschikbaar gesteld voor bekostiging van de dienstverlening van Taalhuis. Zij hebben hiervoor de financiële ruimte binnen het re-integratiedeel van het participatiebudget aangesproken en daar een deel van de subsidie aan Taalhuis mee bekostigd. Voor 2022 en verder is deze ruimte binnen dit budget er niet meer of in ieder geval minder. Hoogte financieel risico Wij schatten het maximale financiële risico op € 144.777 voor het jaar 2022. Dat risico is als volgt opgebouwd: Subsidieaanvraag Taalhuis 2022 € 304.254 Beschikbaar WEB incl. 25% 2023 € 159.477 + Risico

€ 144.777

Voor 2022 is het mogelijk om alvast 25% van het WEB budget van het volgende jaar te gebruiken. Dit is echter geen structurele oplossing. Indien de regio Westfriesland de huidige dienstverlening wenst te behouden en de financiële risico’s doen zich voor, dienen de zeven gemeentes van de regio Westfriesland in het jaar 2022 totaal een bedrag van € 144.777 zelf financieren. We hebben het dan over een “worst case scenario” waarbij wordt uitgegaan dat de financiële risico’s zich volledig gaan voordoen. Op basis van de verdeelsleutel inwonersaantallen is in onderstaande tabel weergegeven om welk bedrag per gemeente dit gaat:

Documentnummer: DOC-21-389059

7 van 9

Gemeente

inwoners 2020

in %

Totaal per gemeente

Hoorn

73.261

34,40%

€ 49.799,79

Drechterland

19.719

9,26%

€ 13.404,16

Enkhuizen

18.591

8,73%

€ 12.637,39

Koggenland

22.749

10,68%

€ 15.463,83

Medemblik

45.101

21,18%

€ 30.657,79

Opmeer

11.836

5,56%

€ 8.045,62

Stede Broec

21.726

10,20%

€ 14.768,43

Totaal WF

212.983

100,00%

€ 144.777

Wanneer dit scenario werkelijkheid wordt, zal het college hiervoor dekking zoeken binnen de bestaande budgetten voor onderwijsbeleid.

Uitvoering/evaluatie Na besluitvorming wordt de volgende zaken verder opgepakt; - Het opzetten van een communicatieplan, waarin ook aandacht is voor een vertaling van de informatie uit het beleidskader voor de doelgroep. -

De regionale beleidsgroep laaggeletterdheid werkt de beheersmaatregelen uit ten behoeve van een structurele begroting vanaf 2023

-

De regionale beleidsgroep laaggeletterdheid stelt een uitvoeringsplan (regionaal en lokaal) op. Deze wordt in het tweede kwartaal van 2022 voorgelegd aan het college.

Communicatie Het Pact van Westfriesland heeft ruimte om een communicatieadviseur te koppelen aan projecten die voortvloeien uit het pakt. De aanpak van laaggeletterdheid is bij twee onderdelen opgenomen in het pact. Bij Arbeidsmarkt en Onderwijs en bij Sociaal Domein. Tijdens het madivosa overleg van 1 april is verzocht om inzet vanuit het regionaal communicatieteam voor het regionaal beleidskader Westfriese aanpak laaggeletterdheid 2021-2024 en deze is toegezegd. Samen met deze communicatieadviseur zal de beleidsgroep, na vaststelling van de beleidsnotitie door de raad, een communicatieplan gaan opzetten. In dit plan zal ruimte zijn om te communiceren over het plan, maar ook om te kijken naar hoe wij als gemeenten communiceren en of wij extra aandacht aan dit onderwerp kunnen geven in de eerste week van september, de nationale week van het lezen en schrijven.

Bijlagen DOC 21-391023 Beleidskader aanpak Laaggeletterdheid DOC 21-391026 Kamerbrief “Samen aan de slag voor een vaardig Nederland 2020-2024” DOC 21-391042 Regionaal Programma Integrale Aanpak Laaggeletterdheid Centrumgemeente Alkmaar DOC 21-391032 VNG bestuurlijke afspraken “Samen aan de slag voor een vaardig Nederland 20202024”

Documentnummer: DOC-21-389059

8 van 9

Raadscommissie d.d.

Documentnummer: DOC-21-389059

9 van 9