Raadsvoorstel vaststellen aanbevelingen nav onderzoek rkc duurzaamheid

Raadsvoorstel (openbaar) Griffie zaaknummer

217111

datum advies

17 augustus 2021

opsteller advies

R.R. Westhoff

Doorkiesnummer

010-5931831

Onderwerp

Raadsvoorstel aanbevelingen nav het onderzoek van de rekenkamercommissie naar duurzaamheidsbeleid

Besluit gemeenteraad De gemeenteraad wordt voorgesteld: 1. De aanbevelingen uit het rapport over het duurzaamheidsbeleid van de gemeente over te nemen; 2. Het college te verzoeken om tot uitvoering van de aanbevelingen over te gaan en de gemeenteraad te informeren over de afhandeling daarvan.

Bestuurssamenvatting De rekenkamercommissie Maassluis heeft onderzoek gedaan naar het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Maassluis. Naar aanleiding van dit onderzoek wordt een aantal conclusies en aanbevelingen gedaan. De gemeenteraad wordt voorgesteld om de aanbevelingen over te nemen en het college de opdracht te geven om tot uitvoering ervan over te gaan.

1

Raadsvoorstel Openbaar Inhoud/toelichting Gezien de hoge ambitie en de grote opgaven op het gebied van het duurzaamheidsbeleid heeft de Rekenkamercommissie, mede op basis van vragen vanuit verschillende fracties, het gemeentelijke duurzaamheidsbeleid als thema voor onderzoek geselecteerd. Met dit onderzoek wil de Rekenkamercommissie de volgende doelen bereiken: • • • •

inzicht geven in de stand van zaken m.b.t. de energietransitie; inzicht geven in de ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid en het effect van reeds genomen maatregelen; inzicht geven in de opbrengst van de integrale aanpak; aanbevelingen doen om de effectiviteit van het beleid en de politiek-bestuurlijke sturen verder te verbeteren.

De centrale vraag van dit onderzoek is als volgt geformuleerd: 'Waar staat de gemeente Maassluis in het proces van de energietransitie met het oog op 2040? Is er nog een extra inspanning nodig om de doelstellingen op de drie pijlers te bereiken en wat is de rol en invloed van de raad hierbij? Om deze centrale vraag te beantwoorden heeft de rekenkamercommissie de volgende deelvragen geformuleerd: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

7. 8. 9. 10.

Welke doelstellingen heeft de gemeente Maassluis op het gebied van energietransitie vastgesteld? Zijn de regionale beoogde effecten hierin opgenomen? Welke maatregelen zijn genomen om de doelstellingen te bereiken en valt er al iets te zeggen over het effect ervan? Werkt de integrale aanpak, waarbij alle collegeleden verantwoordelijk zijn voor duurzaamheid binnen hun eigen portefeuilles, effectief? Wat is het ter beschikking gestelde budget en wordt binnen dit budget gewerkt? Heeft het college inzicht in of rekening gehouden met de te verwachten Rijksbijdrage? Met welke partners wordt samengewerkt om de doelstellingen te bereiken? Te denken valt aan woningeigenaren, vve's, woningcorporaties, vastgoedeigenaren en dergelijke. Hoe verloopt deze samenwerking? Worden nieuwe ontwikkelingen op het gebied van energietransitie in het beleid opgenomen en wordt de gemeenteraad daarbij betrokken? Wat zijn de sterktes en de zwaktes, de kansen en de bedreigingen van het huidige beleid en de uitvoering ervan? Is een communicatieplan opgesteld om burgerparticipatie te waarborgen? Is informatie beschikbaar voor de gemeenteraad over de beleidsrealisatie en hoe vult de gemeenteraad zijn kaderstellende en controlerende rol dan in?

Raadsvoorstel Openbaar 11.

Welke voorstellen tot verdere ontwikkeling en verbetering van het beleid, de uitvoering en de politiek-bestuurlijke sturing kunnen op grond van dit onderzoek gedaan worden.

Het onderzoek De aanpak van het onderzoek bestaat uit een combinatie van analyse van beleidsdocumenten, onderzoeksrapporten, statistieken en raadsinformatie enerzijds en groepsinterviews met betrokkenen binnen de gemeente (ambtelijk, College van B&W, gemeenteraad) en vertegenwoordigers van burgers & maatschappelijke organisatie, bedrijfsleven en medeoverheden anderzijds. Voor een nadere toelichting op de onderzoeksmethodiek wordt kortheidshalve verwezen naar het rapport. Conclusies In de rapportage wordt de hoofdvraag beantwoord waar de gemeente Maassluis staat in het proces van energietransitie en wat de rol van de raad daarbij is. •

•

De gemeente heeft met de ambitie om in 2040 CO2-neutraal te zijn voor zichzelf de lat hoog gelegd. Twintig jaar lijkt nog een lange tijd, maar in de praktijk zijn nog grote stappen nodig, zoals o.a. uit het onderzoek Next Generation Woonwijken blijkt. Met de inzet in de afgelopen jaren zijn weliswaar flinke stappen gezet en is de gemeente effectief en efficiënt bezig. Het betreft echter relatief 'laaghangend fruit' (verduurzaming van de eigen organisatie, faciliteren van koplopers onder inwoners en bedrijven), terwijl Maassluis nog grote en complexe uitdagingen voor de boeg heeft. Dit betreft onder meer het verduurzamen van particuliere woningen, maatschappelijk vastgoed en bedrijfspanden, het faciliteren van de warmtetransitie en van een grotere productie van duurzame energie, alsmede een rechtvaardige verdeling van de kosten en baten. Daarbij kiest de gemeente er nadrukkelijk niet voor om de ambitie in dit stadium al terug te schroeven, maar houdt men 2040 aan als richtjaar om het gevoel van urgentie hoog te houden en partijen te bewegen om actief mee te blijven werken.

Nu binnen de gemeentelijke organisatie al aanzienlijke voortgang is geboekt (hoewel er nog het nodige te winnen is in de internalisering en integratie van duurzaamheid in beleid en handelen op ambtelijk niveau), is het zaak de aandacht meer re richten op het stimuleren en faciliteren van externe partijen om concrete maatregelen te nemen, met name: o Particuliere eigenaren en verhuurders van woningen en bedrijfspanden, gericht op energiebesparing en meer efficiënte en duurzame inzet van warmte en niet-fossiele brandstoffen. o Regionale samenwerkingspartners, zoals mede-overheden, netwerkbeheerders en energieaanbieders, gericht op meer grootschalige en efficiënte maatregelen die Maassluis niet alleen kan nemen, maar regionaal en lokaal wel het nodige rendement opleveren.

•

Daarbij kan de gemeente verschillende rollen vervullen: o Regierol, waarbij actief concrete doelen worden gesteld, partijen worden gestimuleerd, verbonden en gefaciliteerd, en randvoorwaarden worden geschapen om de beoogde effecten te boeken;

Raadsvoorstel Openbaar o Reactieve rol, waarbij initiatieven van burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties worden gefaciliteerd en mogelijkheden vanuit de regio en het Rijk worden benut. De inzet en kosten die gepaard gaan met deze rollen zijn bij de regierol hoger dan bij een reactieve rol en het is aan de Raad om te besluiten welke rol de gemeente de komende jaren wil spelen. •

•

Voor de langere termijn zijn nog veel zaken onzeker, o.a. welke energiebronnen en energiedragers het meest dominant worden, welk energie- en klimaatbeleid een nieuw Kabinet zal voeren, hoe en met welke snelheid de Groeiagenda Zuid-Holland (waarin ook allerlei energiemaatregelen zijn opgenomen) zal worden uitgevoerd, hoeveel middelen vanuit Brussel naar Nederland c.q. de regio vloeien, en 'last but not least' hoe de kosten, baten en risico's van de energietransitie tussen de overheidslagen c.q. tussen overheid en burgers en bedrijven worden verdeeld. Bij deze onzekerheden past enige bescheidenheid over de rol en impact van een kleineren gemeente als Maassluis, maar tegelijkertijd blijft er de uitdaging om de beperkte menskracht en middelen zo gericht mogelijk te blijven inzetten. Zoals gevraagd door de Raad, burgers, en inwoners vraagt dit een meer integrale visie en koers, met concrete uitwerking van tussentijdse mijlpalen en stappen daar naartoe op kortere termijn. De Raad wil in dat proces nadrukkelijk een rol spelen en beschikt over het algemeen over de nodige informatie, mogelijkheden en 'energie' om haar kaderstellende en controlerende taak goed uit te voeren. Het speelveld is zeer complex en dynamisch, dus regelmatige 'verversing' van kennis en inzichten is nodig. Raad en College beseffen deze noodzaak en kunnen de benodigde informatie via verschillende kanalen (o.a.

regio, VNG, maar ook voorlopers tussen de eigen inwoners en bedrijven) binnenhalen.

Zoals in het rapport (paragraaf 1.3) is aangegeven, is voor de beoordeling van het gemeentelijk beleid een normenkader gehanteerd met aandacht voor legitimiteit, interventielogica, doeltreffendheid en doelmatigheid. De conclusies ten aanzien van deze aspecten zijn als volgt: Legitimiteit/rechtmatigheid • Aangezien energietransitie als gevolg van markt- en systeemfalen niet vanzelf van de grond komt, is een rol van de overheid gerechtvaardigd. • Daarbij speelt de gemeente een juiste rol door in te zetten op zowel verduurzaming van de eigen organisatie als op het stimuleren van energietransitie bij bewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties binnen Maassluis. • Ook ligt de nadruk terecht op benutting van de kansen op lokaal niveau (o.a. ihkv de RES) met de buurgemeenten. Interventielogica • De gekozen interventiestrategie (zie paragraaf 2.6 in het rapport) is logisch en in de afgelopen jaren ook consistent, maar voor de meer complexe opgaven in de komende jaren zal een meer concrete uitvoeringstrategie en betere afstemming tussen ambities en middelen moeten worden ontwikkeld.

Raadsvoorstel Openbaar Doeltreffendheid • De afgelopen periode zijn de meeste door de gemeente voorgenomen acties ook daadwerkelijk gerealiseerd. • Door in elk beleidsvoornemen een duurzaamheidsparagraaf op te nemen, is een start gemaakt met een integrale benadering , maar in de praktijk vragen medewerkers uit andere domeinen lang niet altijd advies over duurzaamheidsmogelijkheden en worden kansen in deze domeinen niet altijd benut. • Voor de verduurzaming van de gemeentelijke organisatie is men goed op weg om de gestelde doelen te bereiken. • Aangezien de doelen voor energiebesparing door derden, duurzame opwekking en warmtetransitie nog niet zijn vertaald in een concrete aanpak en de resultaten op dit vlak nog niet worden bijgehouden, is de voortgang op deze terreinen niet bekend. • Dit geld ook voor de energietransitie bij bedrijven, de reductie van fossiele autokilometers, de toename van schoner vervoer, e.d., alsmede de algemene mate van CO2-reductie. Doelmatigheid • Voor zover na te gaan, worden de beperkte menskracht en middelen door de gemeente efficiënt ingezet. • Het netwerk van partners waarmee de gemeente samenwerkt is de afgelopen tijd toegenomen, maar in de samenwerking met bewoners (inclusief jeugd), bedrijven en buurgemeenten valt nog winst te boeken.

• Aangezien de totale investeringen in energietransitie van inwoners en bedrijven niet bekend is, is de multiplier van de gemeentelijke inzet niet vast te stellen. Wel zijn diverse nationale en provinciale fondsen benut vooronderzoek en concrete maatregelen. Aanbevelingen Om beleid en uitvoering verder te verbeteren worden in het rapport de volgende aanbevelingen gedaan: Doelen • •

Maak als College in overleg met de gemeenteraad een verdere concretisering van wat precies wordt verstaan onder de ambitie CO2-neutraal in 2040. Stel een document op waarin de uitwerking van de tussentijdse doelen op weg naar de ambitie in 2040 helder is verwoord met bijbehorende indicatoren en waarin een systeem is opgenomen om de voortgang jaarlijks te monitoren en stel de gemeenteraad hiervan op de hoogte.

Maatregelen •

Stel een integrale, lange termijn duurzaamheidsvisie op, met bijbehorend uitvoeringsprogramma, waarin helder de rol/inzet van de gemeente (wat wel, maar ook wat niet wordt gedaan), inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties wordt beschreven. ◦ Bepaal hierbij nadrukkelijk of de gemeenten een regierol wil vervullen, dan wel een meer reactieve rol, meebewegend met initiatieven van de lokale gemeenschap en regio en Rijk. ◦ Stel deze visie op samen met betrokken bewoners, bedrijven, organisaties en jongeren

Raadsvoorstel Openbaar

•

(o.a. studenten en jonge starters op de woning- en arbeidsmarkt) en zorg als gemeente voor voortgaande betrokkenheid van geïnteresseerden bij de uitvoering, bijvoorbeeld in de vorm van vrijwilligers en/of ambassadeurs. ◦ Hierbij hoeft de gemeente niet het wiel opnieuw uit te vinden, maar kan men gebruik maken van goede voorbeelden van andere gemeenten, NGO's (o.a. actieplan Urgenda) en van deskundigheid/slagkracht van buurgemeenten, regio en Provincie). ◦ Voorzie het uitvoeringsprogramma van een kostenraming. Ontwikkel bij de beleidsvorming en uitvoering, samen met onder andere de inwonersgroep Duurzaam Maassluis en MOVe/Green Business Club, meer initiatieven voor gerichte communicatie over de urgentie en mogelijkheden van energietransitie en duurzaamheid in eigen omgeving. Naast bestaande initiatieven via o.a. de WoonWijzerwinkel kan dit onder meer via een jaarlijkse ondernemersprijs voor particulieren en ondernemers of het faciliteren van een duurzame huizen- cq bedrijven route met goede voorbeelden.

Organisatie • •

•

•

Stel binnen de gemeentelijke organisatie een Programmateam duurzaamheid/energietransitie samen met een eenduidige opdracht en slagvaardige programmamanager en -team. Draag als College en Raad het belang, de inzet en de kansen voor energietransitie en verduurzaming breed uit, door richting inwoners, ondernemers en ambtelijke organisatie de urgentie en goede voorbeelden zoveel mogelijk te benoemen en initiatieven van onderop zo goed mogelijk te faciliteren en in het zonnetje te zetten. Denk als College, gezien de grote opgaven voor Nederland als geheel en de sterk concurrerende arbeidsmarkt, nu al na over het aantrekken en vasthouden van de (toenemende) benodigde menskracht binnen de gemeentelijke organisatie voor het begeleiden van de energietransitie. Vul het beleid nog integraler in door inhoudelijke opgaven, zoals gebiedsontwikkeling, mobiliteit en energietransitie, meer aan elkaar te koppelen. Dit kan bijvoorbeeld door rond een concrete opgave of project ambtenaren uit verschillende disciplines (inclusief duurzaamheid, groen, etc.) te laten samenwerken.

Budget •

•

Stel op basis van het eerder genoemde meerjarige uitvoeringsprogramma, waarin helder is beschreven wat de gemeente zelf doet c.q. wat verwacht wordt van andere partijen, omvang en aard van de benodigde fte en budget vast, inclusief de koppelkansen met andere beleidsterreinen en financieringsmogelijkheden vanuit de Provincie, Rijk en private partijen. Daarbij moet worden erkend dat met de momenteel beschikbare menskracht en middelen de ambities en doelen op langere termijn niet worden bereikt en dat er dus rekening mee moet worden gehouden dat in de toekomst voor de uitvoering van maatregelen geleidelijk aan meer budget en menskracht voor energietransitie moet worden vrijgemaakt.

Zoals vastgelegd in de Verordening op de Rekenkamercommissie 2011B is het college van B&W in de gelegenheid gesteld om een reactie te geven op de conclusies en aanbevelingen uit het rapport. Deze

Raadsvoorstel Openbaar bestuurlijke reactie is integraal in het rapport opgenomen. De rekenkamercommissie heeft naar aanleiding van deze reactie besloten om geen nawoord in het rapport op te nemen. De rekenkamer waardeert de positieve reactie van het college op de conclusie en aanbevelingen die naar aanleiding van het onderzoek zijn gedaan. Besluitvormingsprocedure Het eindrapport van het onderzoek naar het duurzaamheidsbeleid is op 20 augustus 2021 aan de gemeenteraad aangeboden. De gemeenteraad zal een besluit moeten nemen over het al dan niet overnemen van de aanbevelingen uit het rapport. Gebruikelijk is om, na ontvangst van het rapport door de gemeenteraad, het rapport in de raadscommissie te bespreken. Tijdens deze commissiebehandeling kunnen vragen worden gesteld aan de rekenkamercommissie over de uitvoering van het onderzoek en zal een standpunt ingenomen worden over het al dan niet overnemen van de aanbevelingen in het rapport. Op basis van de gevoerde discussie in de commissie wordt het definitieve raadsvoorstel opgesteld waarmee de formele besluitvorming in de gemeenteraad kan plaatsvinden. Ter ondersteuning van de behandeling van het Rekenkamerrapport in de commissie en ter voorbereiding op de besluitvorming in de gemeenteraad is dit concept-raadsvoorstel opgesteld.

Afhankelijk van de uitkomst van de commissiediscussie zal het raadsvoorstel indien nodig worden aangepast door de griffie en zal vervolgens het definitieve raadsvoorstel ter besluitvorming worden geagendeerd voor de gemeenteraad. Voorstel aan de gemeenteraad De gemeenteraad wordt voorgesteld: 1. De aanbevelingen uit het rapport over het duurzaamheidsbeleid van de gemeente over te nemen; 2. Het college te verzoeken om tot uitvoering van de aanbevelingen over te gaan en de gemeenteraad te informeren over de afhandeling daarvan.

Bijlagen Eindrapport onderzoek Rekenkamercommissie Duurzaamheid Maassluis

Raadsvoorstel Openbaar Raadsbesluit De raad van de gemeente Maassluis; gelezen het voorstel van de griffie d.d. 17 augustus 2021 besluit De gemeenteraad wordt voorgesteld: 1. De aanbevelingen uit het rapport over het duurzaamheidsbeleid van de gemeente over te nemen; 2. Het college te verzoeken om tot uitvoering van de aanbevelingen over te gaan en de gemeenteraad te informeren over de afhandeling daarvan.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Maassluis d.d. 14 september 2021. De griffier,

De voorzitter,

mr. R. van der Hoek

dr. T.J. Haan