Concept Startnotitie Participatie

Startnotitie Participatie Definitief concept d.d. 26 januari 2022 Inhoudsopgave 1. 2. 3. 4.

Aanleiding Inventarisatie bestaande nota’s en acties Aanbevelingen Plan van aanpak

Inleiding Het betrekken van de Stad speelt een steeds grotere rol bij het maken en uitvoeren van beleid door de gemeente Maassluis. Een moderne overheid, die werkt aan duurzame ontwikkeling van de stad heeft een visie nodig op participatie; in deze notitie gedefinieerd als de samenwerking en samenspraak met de Stad. Onder de Stad wordt verstaan: inwoners, bedrijven en (maatschappelijke) organisaties, verenigingen, vertegenwoordigers en belangengroepen. Met participatie kan de meedenkkracht, initiatieven en inzet van de Stad benut worden om te komen tot breed gedragen besluiten. Hiermee wordt de kwaliteit van het democratisch proces vergroot en wordt de samenwerking tussen de gemeente en de Stad versterkt. Een uitdaging hierbij is hoe de representatieve democratie, het handelen vanuit algemeen belang en participatie met elkaar in balans worden gebracht. Hierbij is het van belang duidelijkheid te geven wat partijen kunnen verwachten van het participatieproces met het vooraf stellen van kaders. Het initiatief voor participatie kan bij verschillende partijen liggen; bijvoorbeeld bij de gemeente. Zij kan de Stad vragen te reageren, mee te denken of samen te werken en samen te beslissen (burgerparticipatie). Of het initiatief ligt bij partijen in Maassluis die de gemeente vragen om mee te werken aan hun initiatieven (overheidsparticipatie).

In de praktijk wordt in Maassluis al regelmatig geparticipeerd en wordt dagelijks geleerd wat er goed gaat en beter kan. De samenwerking en samenspraak wordt op verschillende gebieden gezocht. Denk hierbij aan de ontwikkeling van beleid en plannen (bv. Ontwikkelagenda Ouderen, MVS jeugdmodel, transitievisie Warmte), de uitvoering daarvan in projecten (bv. Sportzaal Sportlaan, Prinses Julianalaan, Kwartellaan), werk in uitvoering (bv. Maassluis Rainproof/rioleringen, wegen en kades) en beheer van Maassluis (bv. schoon, heel en veilig, samen de buurt versterken en burenhulp). Gemeentelijke medewerkers zijn getraind in Omgevingsbewust Werken en begeleiden regelmatig bewonersbijeenkomsten (de zogenoemde facilitators). Ook wordt samengewerkt met andere overheden en bureaus om het participatieproces in te richten en te begeleiden. Deze startnotitie geeft een overzicht van en doorkijk op participatie. Het doel van deze startnotitie participatie is in beeld brengen wat de opgaven zijn voor het maken van een Maassluis participatiebeleid en participatieverordening. Ook in 2022 komen er meerdere participatietrajecten aan die benut worden om het participatiebeleid te ontwikkelen. Na een paragraaf over de Aanleiding voor deze startnotitie volgt een paragraaf met een Inventarisatie van wat er al is.

Op basis van deze inventarisatie wordt in de paragraaf Aanbevelingen benoemd wat er nodig is om te komen tot een participatiebeleid en de daarbij behorende organisatie en middelen. Tot slot wordt in de paragraaf Plan van aanpak aangegeven wat de acties in 2022 zijn.

Startnotitie Participatie – definitief concept d.d. 26 januari 2022

1

Paragraaf 1 – Aanleiding Op gebied van participatie liggen er meerdere wensen van het bestuur en de landelijke overheid: • •

•

•

Het meer betrekken van de burger bij het openbaar bestuur en het verder vormgeven van lokale democratie (benoemd in het coalitieakkoord). De Maassluise raad heeft de aanbevelingen uit het rapport ‘Burger- en overheidsparticipatie Maassluis’ van de Rekenkamercommissie overgenomen en kennis genomen van de resultaten van de Quick Scan Lokale Democratie. Voorts heeft de raad een motie ‘Right to Challenge’ aangenomen. Het Rijk heeft een Wetsvoorstel Versterking Participatie op Decentraal Niveau in voorbereiding, waarin de verplichting voor gemeente wordt opgenomen om participatiebeleid te ontwikkelen en een participatieverordening op te stellen. Dinsdag 14 september 2021 heeft de gemeenteraad de participatie in verband met de Omgevingswet vastgesteld. Daarbij is ook vastgesteld dat dit onderdeel wordt van het te ontwikkelen algemeen participatiebeleid.

Ondertussen is participatie natuurlijk al ‘in uitvoering’ in Maassluis. Om dit steeds meer op een eenduidige en transparante wijze te doen is een algemeen participatiebeleid (en daaruit volgende processen en werkafspraken) nodig. De gemeenteraad heeft via het Presidium aangegeven nadrukkelijk betrokken te willen zijn bij de ontwikkeling van het participatiebeleid. Paragraaf 2 – Inventarisatie Met desk research is een inventarisatie gemaakt van stukken die een relatie met het participatievraagstuk hebben. De belangrijkste bevindingen zijn opgenomen in bijlage 1 – Inventarisatie voor startnotitie participatie. Uit het onderzoek van de Rekenkamercommissie en de Quick Scan Lokale Democratie zijn meerdere aanbevelingen voortgekomen. Ook een samenvatting daarvan is opgenomen in bijlage 1. Om beeld te krijgen wat er speelt in de praktijk heeft een groep ambtenaren, medewerkers van verschillende clusters en teams meegedacht bij deze startnotitie. Hierbij is besproken wat nu het beeld is van participatie, wat het wensbeeld is en wat er nodig is om daar te komen. Ook is in het CMT besproken wat er speelt op het gebied van participatie. De aanbevelingen die uit de inventarisatie voortkomen zijn opgenomen in paragraaf 3 – Aanbevelingen. Paragraaf 3 – Aanbevelingen Op basis van een analyse van de stukken en de gesprekken komen we tot de volgende aanbevelingen:

Startnotitie Participatie – definitief concept d.d. 26 januari 2022

2

1. Bepaal samen met de Stad de visie op participatie in Maassluis. Hoe willen wij als Maassluis met participatie omgaan (de cultuur)? Hoe belangrijk vinden wij participatie? Hoe verhoudt participatie zich tot het democratisch proces (de gemeenteraad beslist bij belangrijke projecten zoals het opstellen van een omgevingsplan of -visie en hoe wordt participatie daarin meegenomen)? Hoe open en transparant is de gemeente, zijn alle ontwikkelingen in Maassluis geschikt voor participatie of niet? Wordt iedere keer maatwerk toegepast, wie wordt wanneer betrokken en wanneer niet, op welk niveau van de participatieladder?

2.

3.

4.

5.

Wat kunnen mensen verwachten wanneer zij betrokken worden, hoe wordt omgegaan met initiatieven van de Stad? Allemaal vragen die met het college, de gemeenteraad en Maassluizers besproken kunnen worden om tot een breed gedragen visie te komen. Werk bij participatie vanuit de vragen die leven in Maassluis en gezamenlijke belangen. Er is veel betrokkenheid en enthousiasme in de Stad. Ga het gesprek aan. Ga naar de mensen toe. Samen maken we Maassluis. Om te komen tot een gezamenlijk gedragen beleid en uitvoering van participatie wordt aanbevolen in 2022 letterlijk het gesprek aan te gaan met het college, de raad en de Stad op meerdere momenten en plekken en dit uiteindelijk samen te laten komen in een gezamenlijk Stadsgesprek. Ook bij de uitvoering van participatie is het van belang om in te spelen op wat er leeft in de Stad. Zorg dat het gesprek met de Stad verbreed wordt. Betrek ook de ‘zwijgende meerderheid’ bij vraagstukken die belangrijk zijn voor heel Maassluis. Dit betekent dat bij de uitvoering van participatie steeds goed in beeld moet worden gebracht wie belanghebbend zijn en hoe deze mensen betrokken kunnen worden. Onderzoek wat mogelijk is om initiatiefnemers te faciliteren. Hierbij gaat het om overheidsparticipatie, bijvoorbeeld bij een Right to Challenge initiatief of andere initiatieven van de Stad.

Hoe brengt de initiatiefnemer het initiatief verder? En hoe komt de initiatiefnemer hierover in gesprek met de directe omgeving en/of de Stad? Hiervoor moet verder worden uitgewerkt wat de rol van de gemeente is (bv. regisseur, verbinder, één van de deelnemers) en wat de gemeente kan bieden (bv. capaciteit om te begeleiden, budget, kennis, besluitvorming). Zorg voor een ‘basis’ waar iedereen van uit kan gaan. Participatie: Hoe doen wij dat in Maassluis? Wat is de Maassluise manier van werken? Zo wordt participatie op eenduidige en voor iedereen duidelijke manier ingezet. Hiervoor dient de gemeenteraad de kaders voor het gemeentelijke participatiebeleid vast te stellen met als uitwerking een handboek met daarin o.a.: Wat verstaan we onder participatie, wanneer zet je het in, welke niveaus van participatie zijn er, wie betrek je, hoe en wanneer, spelregels,

Startnotitie Participatie – definitief concept d.d. 26 januari 2022

3

kennis en voorbeelden (voor zowel burger- als overheidsparticipatie). Ook zal het participatiebeleid inzicht moeten geven in de vraag in welke situaties het college van B en W aan zet is en in welke situaties de gemeenteraad een rol speelt bij participatietrajecten. Niet alles ligt vast, maar een vastgesteld participatiebeleid en handboek helpt gebruikers om een goed doordacht en zorgvuldig participatieproces in te richten dat is toegesneden op de eigen situatie. Het beleid en handboek heeft een functie voor intern gebruik, maar geeft de inwoners van Maassluis ook inzicht in wat van de gemeente mag worden verwacht op het gebied van participatie en wat de eigen rol is. 6. Zorg voor een punt waar participatievraagstukken samen komen. Zo komt zowel bij de gemeente als in de Stad overzicht wat er speelt in Maassluis en waar zo mogelijk verbindingen kunnen worden gelegd. Wat betreft de organisatie van de gemeente gaat het bijvoorbeeld om het beleggen van verantwoordelijkheid bij een bestuurder en het management en het inrichten van een aanspreekpunt voor participatie (medewerkers die regie nemen, kennis verzamelen en delen en advies kunnen geven). Verder kan gedacht worden aan een digitaal verzamelpunt dat voor iedereen beschikbaar is (zowel intern als extern). 7. Richt aan de hand van de bij punt 5. genoemde ‘basis’ de organisatie en middelen verder in op participatie.

Een van de zaken die hierbij nader onderzocht wordt is een digitaal participatieplatform dat naast fysieke participatiemiddelen de mogelijkheid biedt participatievraagstukken op een centraal punt te vinden. Dit platform biedt ruimte voor gemeentelijke initiatieven en initiatieven van de Stad. Via digitale participatie kan een grotere groep mensen bereikt worden en mee doen op de plek en tijd die zij zelf kiezen. Paragraaf 4 – Plan van Aanpak Samenvattend wordt participatie op veel vlakken toegepast in Maassluis, bij het maken en uitvoeren van beleid, projecten en beheer van Maassluis. Hier wordt op voortgebouwd om te komen tot een participatiebeleid en een eenduidige Maassluise werkwijze. Wij kiezen er voor om dit verder te ontwikkelen met de gemeenteraad en de Stad. Het proces Het te ontwikkelen participatiebeleid is een participatietraject op zich. Hierin wordt immers vastgelegd hoe het democratisch proces wordt versterkt en hoe wordt samengewerkt aan een Maassluis waar iedereen zich thuis voelt. Alleen samen kunnen we de opgaven van de toekomst invullen. Het is dus niet meer dan logisch dat we samen met de Stad het participatiebeleid ontwikkelen dat het mogelijk maakt om mee te denken, samen te werken en gezamenlijk verantwoording te nemen. We doen dit met het ontwikkelen van een aantal producten (zie hieronder) en al lerend van de participatietrajecten die in 2022 lopen.

En we gaan hierover met de Stad in gesprek op meerdere momenten (zie acties blz. 6). Producten Daarbij leggen we onze focus op de producten die nodig zijn om participatie verder te ontwikkelen, te borgen, inzichtelijk en werkbaar te maken: In de eerste plaats is dat het ontwikkelen van een: a. Participatiebeleid en participatieverordening, waarin het uitdaagrecht (Right to Challenge) wordt opgenomen.

Startnotitie Participatie – definitief concept d.d. 26 januari 2022

4

Met een participatieverordening wordt geanticipeerd op het Wetsvoorstel Versterking Participatie op Decentraal Niveau. De participatieverordening zal de Inspraakverordening gemeente Maassluis 2004 gaan vervangen. Gelijktijdig zal worden gewerkt aan een: b. Handboek participatie, waarin meerdere aanbevelingen uit deze startnotitie worden verwerkt (zie ook paragraaf 3, blz. 3, punt 5). c. Digitaal participatieplatform (zie ook paragraaf 3, blz. 4, punt 7). Opmerking: wanneer de wet Versterking Participatie op Decentraal Niveau in werking treedt is niet bekend; dit hangt mede af van het nieuwe kabinet. Wat betreft het participatiebeleid; vooruitlopend op de invoering van de Omgevingswet heeft de raad op 14 september 2021 het beleid voor participatie onder de Omgevingswet vastgesteld, inclusief een handreiking voor initiatiefnemers (zie bijlage 1 – Inventarisatie, blz. 8 t/m 12). Afgesproken is dat dit beleid meegenomen wordt bij het opstellen van een algemeen participatiebeleid. Per 1 januari 2022 is participatie verplicht bij het aanvragen van een omgevingsvergunning wanneer wordt afgeweken van het bestemmingsplan. Randvoorwaarde Om het participatiebeleid in de praktijk uitvoerbaar te maken is het nodig om de organisatie verder in te richten op participatie, o.a.

het beleggen van verantwoordelijkheid, regiefunctie en aanspreekpunt inrichten, kennis ontwikkelen, delen en trainen (zie ook paragraaf 3, blz. 4, punt 6). Wat dit betekent voor budget en capaciteit wordt verder in kaart gebracht tijdens het ontwikkelen van bovengenoemde producten.

Startnotitie Participatie – definitief concept d.d. 26 januari 2022

5

Acties in 2022: Q1-Q2 Het college behandelt de concept startnotitie participatie op 25 januari 2022 en biedt deze aan bij de gemeenteraad. De motie Right to Challenge (uitdaagrecht) wordt afgehandeld met het advies dit mee te nemen in het te ontwikkelen participatiebeleid en in het gesprek met de Stad (en uiteindelijk vast te stellen in Q4). De concept startnotitie wordt aangeboden aan de gemeenteraad. De startnotitie wordt besproken in een themaraad op 8 februari 2022. De raad kan hierbij nog aanvullende aanbevelingen voor de uitwerking van het participatiebeleid meegeven. De startnotitie wordt uiteindelijk vastgesteld door de nieuwe gemeenteraad (naar verwachting 24 mei 2022). Als onderdeel van het te ontwikkelen beleid stellen de bij deze startnotitie betrokken medewerkers een concept handboek participatie samen voor zowel burgerparticipatie als overheidsparticipatie. Ook wordt een eerste voorzet voor het participatiebeleid gegeven. Hierbij wordt meegenomen wat nodig is om de organisatie en middelen verder in te richten op ‘de basis’ (waaronder capaciteit en budget). De gemeente is ondertussen in gesprek met de Stad bij dan lopende participatietrajecten (zie bijlage 1, blz. 6 ‘mogelijke plannen en projecten om participatie in de praktijk verder uit te werken’) en neemt leerpunten mee in het concept handboek en voorstel participatiebeleid.

Via het burgerpanel, social media en gemeentelijke website wordt een peiling gehouden op welke gebieden de Stad samenspraak wil hebben en hoe betrokken wil worden bij de ontwikkeling van het participatiebeleid. Ook wordt gevraagd wie wil meedoen in een externe klankbordgroep. Een al lopend onderzoek naar een digitaal participatieplatform wordt afgerond. Na keuze wordt dit geïmplementeerd. Een beheerorganisatie wordt opgezet. Het platform wordt in gebruik genomen met plannen en projecten waarvoor in 2022 participatie nodig is. Q3 Het nieuwe college en de gemeenteraad nemen kennis van de voorzet voor het participatiebeleid en de opzet van het handboek participatie en besluiten het vrij te geven voor een gesprek met de Stad. Ook bepalen het college en de gemeenteraad hoe zij betrokken willen worden bij het gesprek met de Stad. In de externe klankbordgroep en een Stadsgesprek (zo nodig of gewenst meerdere gesprekken) wordt de voorzet van het participatiebeleid en het concept handboek participatie besproken en gekeken wat aanbevelingen en aanvullingen van Maassluise inwoners, bedrijven en organisaties zijn. Q4 Het handboek participatie wordt voltooid en is zowel intern als extern beschikbaar. Het participatiebeleid en de participatieverordening, waarin het uitdaagrecht (right to challenge) worden vastgesteld door college en gemeenteraad en gepubliceerd.

Startnotitie Participatie – definitief concept d.d. 26 januari 2022

6