Bijlage 1 Notitie Stroomopwaarts extra inzet ter bestrijding gevolgen coronacrisis.

Notitie Extra inzet ter bestrijding coronacrisis Opdrachtgevers Opsteller Unit Registratienummer

Helene de Jonge Eelco de Vette Instroom SOW-ADV-21-00553

Onderwerp

Extra inzet ter bestrijding gevolgen coronacrisis – Armoede en Schulden

Datum Bijlage(n)

26 februari 2021 Toelichting inzet

Inleiding De coronacrisis raakt iedereen in Nederland. Maar de gevolgen zijn niet voor iedereen gelijk. Vooral kwetsbare groepen worden extra hard geraakt. Een grote groep mensen is hun baan verloren, wat zich laat vertalen in een hoge instroom in de WW en bijstand. De verwachte daling van het aantal uitkeringen is in 2020 dan ook niet gerealiseerd. Het aantal door Stroomopwaarts verstrekte bijstandsuitkeringen lag eind 2020 ruim 1% hoger dan eind 2019. Het effect van de crisis wordt vertraagd door de WW-rechten van veel mensen die hun werk zijn kwijtgeraakt. Het aantal inwoners met een WW uitkering in de MVS gemeenten is met 25% gestegen over de periode december 2019 (2.883) tot en met december 2020 (3.589). Het Centraal Planbureau (CPB) heeft in december 2020 aangegeven ook in 2021 een forse stijging van de werkloze beroepsbevolking te verwachten. Landelijk gaat het om een stijging van ca. 350.000 naar ca. 500.000. Een stijging die pas na verloop van enige jaren weer ingehaald zal zijn. Dit zal de komende jaren leiden tot een hoger beroep op bijstand en ondersteuning bij re-integratie. Op basis van voorspellingen van het Centraal Plan Bureau wordt voor zowel 2021 als 2022 een stijging van ca. 5% van het aantal bijstandsuitkeringen verwacht. Stroomopwaarts zal hiermee rekening houden in de meerjarenbegroting 2022.

Het inkomen van de groep inwoners die afhankelijk wordt van een WW- of bijstandsuitkering gaat (mogelijk voor een langere periode) substantieel omlaag, waardoor financiële problematiek dreigt. Schuldenproblematiek in Nederland was voor de coronacrisis al een urgent probleem, de voorgenoemde ontwikkelingen hebben de urgentie alleen maar doen toenemen. De NVVK1 verwacht een toename van minimaal 30% van het aantal hulpvragen in de komende jaren. Tegen deze achtergrond wil het kabinet deze groep mensen, die nu in onzekerheid verkeren, de zekerheid bieden dat zij aanspraak kunnen maken op passende begeleiding en ondersteuning. Het kabinet heeft een aanvullend sociaal pakket (in totaal € 1,4 miljard) ter beschikking gesteld met financiële middelen voor o.a. extra inzet op re-integratie en bestrijding van armoede en schulden. Deze notitie geeft een weergave van de financiële middelen voor het onderdeel bestrijding van armoede en schulden (vertaald naar de MVS situatie) en verzoekt de gemeenten de middelen te reserveren ten behoeve van het gestelde doel. Tevens wordt een voorstel gepresenteerd voor de inzet van deze middelen.

1 Branchevereniging voor schuldhulpverlening, sociaal bankieren en bewindvoering

1

Gevraagd besluit gemeenten Aan de gemeenten wordt gevraagd: • De voor 2020 en 2021 per gemeente via het gemeentefonds beschikbaar gestelde middelen, conform voorstellen, aan te wenden voor het bestemde doel; bestrijding armoede en schulden, te weten: ▪ Maassluis € 96.000; ▪ Vlaardingen € 292.000 ▪ Schiedam € 323.000.

Toegekend budget In het kader van het aanvullend sociaal pakket zijn er extra middelen beschikbaar gesteld voor reintegratie en bestrijding van armoede en schulden. Uit de decembercirculaire 2020 is duidelijk geworden welke extra middelen aan de MVS gemeenten worden uitgekeerd2. In deze notitie wordt ingegaan op de middelen voor de bestrijding van armoede en schulden. Separaat aan deze notitie wordt er een notitie opgewerkt voor de middelen voor re-integratie.

Armoede en schulden Als onderdeel van het steun- en herstelpakket stelt het kabinet in 2020 en 2021 extra middelen voor het gemeentelijke schuldenbeleid (€ 15 miljoen in 2020; € 30 miljoen in 2021) en de bijzondere bijstand (€ 5 miljoen in 2020; € 10 miljoen in 2021) beschikbaar. Voor 2022 is in totaal nog € 45 miljoen extra gereserveerd voor deze onderdelen. De middelen voor 2022 worden in de notitie onder voorbehoud meegenomen, omdat de exacte omvang en verdeling over de gemeenten hiervan nog niet bekend is. Vertaald naar de MVS regio levert dit onderstaande bedragen op. Gemeente

2020

2021

TOTAAL

Gemeente

20223

Maassluis Vlaardingen Schiedam

€ 32.000 € 96.000 € 106.000

€ 64.000 € 196.000 € 217.000

€ 96.000 € 292.000 € 323.000

Maassluis Vlaardingen Schiedam

€ 72.000 € 219.000 € 243.000

€ 711.000

TOTAAL

€ 534.000

TOTAAL 2020 - 2021

Totaal toegekend budget In totaal is er in MVS verband ruim € 1,2 miljoen beschikbaar voor de bestrijding van armoede en schulden over de periode 2020 – 2022. De middelen komen hoogstwaarschijnlijk niet geoormerkt richting de gemeenten. Om te voorkomen dat de middelen in de algemene reserve terechtkomen (en hiermee niet worden ingezet de bestrijding van armoede en schulden), worden de MVS gemeenten verzocht de middelen te reserveren voor dit doel. Bij akkoord van de MVS gemeenten zullen de middelen voor 2020 en 2021 worden meegenomen in een begrotingswijziging. Middelen voor 2022 worden, voor zover deze bekend zijn, meegenomen in de conceptbegroting 2022.

2 In de decembercirculaire zijn de extra middelen onder verschillende soorten gelabeld. Voor armoede en schulden:

Gemeentelijk schuldenbeleid 2020 en 2021 en Bijzondere bijstand 2020 en 2021. In de notitie zijn de verschillende soorten gebundeld tot armoede en schulden. 3 In de decembercirculaire 2020 zijn alleen de exacte bedragen voor 2020 en 2021 opgenomen. Voor 2022 staat een bedrag gereserveerd. Op basis van de uitkeringen 2020 en 2021 kan een reële schatting voor het bedrag 2022 worden gemaakt. Omdat dit bedrag nog niet definitief is, kan deze alleen worden meegenomen in de voorlopige planvorming en de conceptbegroting 2022.

2

Extra inzet Aangezien de extra middelen incidenteel van aard zijn, kunnen er geen structurele wijzigingen plaatsvinden in de begroting. De inzet van de opties zal (in eerste instantie) dan ook voor een beperkte periode worden ingezet. Het effect van de inzet wordt geëvalueerd. Op basis van de evaluatie kan in de toekomst worden besloten over het al dan niet continueren van de inzet. Ter bestrijding van de gevolgen van de coronacrisis op het gebied van armoede en schulden zal er op de volgende onderdelen extra worden ingezet: • Extra inzet reguliere dienstverlening • Aanvullende inzet armoede en schulden

Extra inzet reguliere dienstverlening Als gevolg van de bestandsstijging is vanwege de grotere instroom extra inzet op de reguliere dienstverlening nodig om het kwaliteitsniveau van de bestaande voorzieningen op peil te houden. Het gaat hierbij om extra inzet van reguliere dienstverlening van consulenten schuldhulpverlening. Voor 2021 is hiervoor in totaal € 127.000 nodig. De structurele doorwerking wordt meegenomen in de meerjarenbegroting 2022. Berekening extra reguliere dienstverlening De benodigde extra inzet wordt als volgt berekend: het aantal uitkering dat (gemiddeld) is gestegen, maal een standaardbedrag voor de dienstverlening. Stijging aantal uitkeringen: 303 (begroot gem. 2020: 5396 | begroot gem. 2021: 5699) Standaardbedrag schuldhulpverlening per bijstandsgerechtigde: € 420 per jaar Extra kosten dienstverlening schuldhulpverlening

€ 127.000

Aanvullende inzet armoede en schulden Voor de bestrijding van armoede en schulden wordt voorgesteld om in te zetten op de volgende onderdelen (uitbreiding voorzieningen): • Collectief Schuldregelen • Vroegsignalering • Lokaal Schuldenlab Onderstaand volgt een financiële uitwerking van de aanvullende inzet. In de financiële uitwerking is de eerder genoemde extra inzet op reguliere dienstverlening schuldhulpverlening meegenomen voor 2021. De verwachte extra inzet voor 2022 zal worden meegenomen in de meerjarenbegroting 2022. Onderdeel

Middelen 2020 – 2021 (€ 711.000)

Middelen 2022 (€ 534.000)

Extra inzet reguliere dienstverlening schuldhulpverlening4 Collectief schuldregelen (5 jaar) Vroegsignalering (2,5 jaar) Lokaal Schuldenlab (eerste jaar)

€ 127.000 € 285.000 € 200.000 € 100.000

€€ 285.000 € 258.000 €-

TOTAAL

€ 712.000

€ 543.000

Het Lokaal Schuldenlab loopt door naar 2022 en 2023. De kosten voor deze twee jaren worden opgenomen in de reguliere conceptbegroting van Stroomopwaarts. 4 Vanaf 2022 zal de extra inzet reguliere dienstverlening schuldhulpverlening in de reguliere conceptbegroting worden

opgenomen.

3

Wat kan hiermee bereikt worden? Collectief Schuldregelen Inzet op de methodiek Collectief Schuldregelen moet het mogelijk maken dat ca. 70% van de inwoners die instromen in een schuldregeling, via deze methodiek wordt geholpen. Grootste voordelen voor de inwoners zitten in het feit dat de looptijd voor het komen tot een regeling wordt ingeperkt (gemiddeld ca. 100 dagen sneller) en dat het aantal schuldeisers wordt teruggebracht tot één (de Kredietbank). Hiermee is de schuldensituatie sneller stabiel en kan de inwoner zich focussen op het vinden (of behouden) van werk. Vroegsignalering De aanpassing van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening verplicht gemeenten om actie te ondernemen na een signaal van betalingsachterstand vanuit een zogenaamde vaste lasten partners (huur, energiek water en zorg). Het biedt gemeenten een kans om vroegtijdig in contact te komen met inwoners met (dreigende) financiële problematiek. Door meer middelen beschikbaar te hebben voor vroegsignalering kan er effectievere inzet worden gepleegd. Concreet betekent dit de mogelijkheid om meer huisbezoeken af te leggen. Op basis van landelijke ervaringen met vroegsignalering is het afleggen van huisbezoeken het meest effectief. Via dit instrument is de kans het grootst om de inwoner succesvol te bereiken.

Lokaal Schuldenlab Een lokaal Schuldenlab maakt het mogelijk om innovatieve projecten voor het bestrijden en voorkomen van schulden uit te denken. Schuldenproblematiek staat veelal niet op zichzelf; de financiële problematiek is veelal onderdeel van een grotere variatie aan problemen binnen een huishouden. De schuldenproblematiek kan een gevolg zijn van andere problemen binnen een gezin. Ook komt het voor dat schuldenproblematiek zorgt voor een belemmering bij het aanpakken van andere problemen. Vanuit de invalshoek van de schuldenproblematiek kan er binnen een Schuldenlab worden geëxperimenteerd met het aanpakken van domein overstijgende problematiek (Participatiewet, Wmo, Jeugdwet). Door een dedicated projectleider aan te stellen, kan de structuur voor een lokaal Schuldenlab worden ingericht. Voor de uitvoering van projecten zal per project opnieuw financiering gevonden moeten worden. Voor de bekostiging van de projecten wordt gezocht naar mogelijkheden tot cofinanciering vanuit private partijen. De inzet voor een lokaal Schuldenlab is in aanvang voor een periode van 3 jaar. De start (het 1e jaar) kan vanuit deze incidentele extra middelen worden gefinancierd. Voor 2022 en 2023 wordt bekostiging voor het Schuldenlab opgenomen in de meerjarenbegroting 2022 van Stroomopwaarts. Bijlage In de bijlage worden de voorgestelde onderdelen nader toegelicht.

4

BIJLAGE 1. Toelichting inzet Collectief Schuldregelen Collectief Schuldregelen (een beproefd project van SchuldenlabNL) is een methodiek die in de basis gericht is op het sneller tot stand laten komen van schuldregelingen. Door afspraken te maken met de meest voorkomende schuldeisers, kan er als collectief akkoord worden gegaan met een schuldregeling. Dit bespoedigt het proces tot het komen van een schuldregeling aanzienlijk; er kan gemiddeld ca. 100 dagen tijdwinst worden geboekt. Gezien het feit dat de NVVK de methodiek van Collectief Schuldregelen heeft omarmd, ligt het in de lijn der verwachting dat dit op termijn de landelijke standaard gaat worden. Om die reden is het goed om hierop voor te sorteren en in 2021 Collectief Schuldregelen te implementeren en in te richten als de standaard methodiek voor schuldhulpverlening. In een businesscase is de inzet van Collectief Schuldregelen doorgerekend. Afhankelijk van welke (potentiële) baten worden meegenomen in de berekening pakt de businesscase financieel gezien positief of negatief uit. In deze memo is bij de inzet van Collectief Schuldregelen uitgegaan van de conservatieve variant. De kosten bedragen € 570.0005 voor 5 jaar. Doelgroep

Beoogd resultaat

Ca. 70% van alle inwoners met problematische schulden die voor een schuldregeling in aanmerking komen.

De schuldensituatie is sneller stabiel. Er is nog maar één schuldeiser (de Kredietbank), dit brengt rust en heeft een positief effect op de (geestelijke) gezondheid van de inwoner. Dit heeft een positief effect op het slagingspercentage van schuldregelingen en op maatschappelijke kosten.

Inzet vroegsignalering Sinds 1 januari 2021 is er een aanpassing in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening doorgevoerd. Een van de wijzigingen heeft betrekking op vroegsignalering. Op basis van de nieuwe wet zijn zogenaamde vaste lasten partners (huur, energiek water en zorg) verplicht een signaal af te geven richting de gemeente bij een betalingsachterstand van een inwoner. De gemeente is vervolgens verplicht het signaal actief op te pakken. De wijze waarop het signaal wordt opgepakt is vrij in te vullen door de gemeente. De wijziging biedt de gemeente de kans om vroegtijdig in contact te treden met inwoners met potentiële schuldenproblematiek De wetswijziging wordt budgettair neutraal doorgevoerd. Dit betekent dat de gemeenten geen extra geld krijgen voor de uitvoering van de vroegsignalering. Op basis van de huidige begroting is er onvoldoende financiële ruimte om signalen adequaat op te pakken. Dit resulteert erin dat een groot deel van de signalen afgehandeld wordt middels het versturen van een brief (een minder effectieve methode). De aanpassing van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening biedt gemeente de kans om in contact te komen met een doelgroep die nu nog niet (altijd) in beeld was. Om in contact te komen is het belangrijk hierop actief in te kunnen zetten, onder andere via huisbezoeken.

Het afleggen van huisbezoeken is echter een arbeidsintensieve (en hiermee kostbare) interventie. Deze inzet past onvoldoende binnen de huidige begroting. De extra middelen bieden een kans om te onderzoeken of extra inzet op vroegsignalering voor een groter bereik van schuldhulpverlening zorgt. In een eerder stadium heeft Stroomopwaarts verzocht om extra formatie (2 FTE) voor een meer effectieve invulling van de vroegsignalering. In het RBO van 24 september 2020 is dit met de bestuurders besproken. Hierbij hebben de bestuurders aangegeven graag gebruik te maken van deze aanvullende inzet op vroegsignalering, echter moest hiervoor nog geld worden gevonden. 5 De kosten over de eerste 3 jaar zijn lager, omdat een traject Collectief Schuldregelen een doorlooptijd heeft van 3 jaar.

Ieder jaar stromen er nieuwe (extra) inwoners in, dit zorgt ervoor dat de jaarlijkse kosten stijgen. Met ingang van het 4 e jaar is er weer uitstroom, vanaf dit jaar blijven de kosten gelijk.

5

De aanvullende inzet kan nu tijdelijk worden gerealiseerd met de beschikbare gekomen extra middelen. Met de aanvullende inzet kunnen er meer huisbezoeken worden afgelegd (een meer succesvolle methode). De kosten voor deze inzet bedragen € 458.000 voor 2,5 jaar. Doelgroep

Beoogd resultaat

Alle inwoners met betalingsachterstanden en dreigende schuldenproblematiek.

Door effectieve inzet op vroegsignalering kan de doelgroep ook daadwerkelijk worden bereikt en een ondersteuningsaanbod worden gedaan. Dit moet leiden tot minder problematische schulden.

Oprichting lokaal Schuldenlab In samenwerking met SchuldenlabNL kan er een lokaal Schuldenlab worden opgericht. De bedoeling van een lokaal Schuldenlab is dat publiek en private partners samen werken aan het doel zoveel mogelijk mensen schuldenvrij te krijgen. In een Schuldenlab worden nieuwe innovatieve projecten voor het bestrijden en voorkomen van schulden ontworpen en uitgetest. Schuldenproblematiek staat veelal niet op zichzelf; de financiële problematiek is onderdeel van een grotere variatie aan problemen binnen een huishouden. Vanuit de invalshoek van de schuldenproblematiek wordt er binnen een Schuldenlab geëxperimenteerd met het aanpakken van domein overstijgende problematiek (Participatiewet, Wmo, Jeugdwet). De werkwijze van een lokaal Schuldenlab kan op deze manier bijdragen aan integrale oplossingen voor problematiek binnen het sociaal domein. Zowel in de gemeente Schiedam als Vlaardingen is er een motie ingediend om de mogelijkheden voor het oprichten van een lokaal Schuldenlab te onderzoeken. Via een lokaal Schuldenlab kan er, meer dan nu, geëxperimenteerd worden met innovatieve oplossingen voor het aanpakken van schuldenproblematiek. Hierbij zal met name gezocht worden naar samenwerking met externe partijen om in cofinanciering projecten op te zetten. Succesvolle projecten kunnen vervolgens worden opgeschaald.

Om een lokaal Schuldenlab actief te krijgen is er een dedicated projectleider nodig. Daarnaast moet er geïnvesteerd worden op de communicatie rondom het Schuldenlab. De kosten voor deze personele inzet en de communicatiemiddelen bedragen € 100.000 per jaar. Totale kosten voor de inrichting van een lokaal Schuldenlab voor een periode van 3 jaar bedragen € 300.000. De start (het eerste jaar) kan bekostigd worden vanuit de incidentele extra middelen. De jaarschijven 2022 en 2023 zullen worden meegenomen in de meerjarenbegroting 2022 van Stroomopwaarts. Deze kosten hebben alleen betrekking op de inrichting van de infrastructuur van een lokaal Schuldenlab. Voor de uitvoering van projecten zal per project opnieuw financiering gevonden moeten worden. Voor de bekostiging van de projecten wordt gezocht naar mogelijkheden tot cofinanciering vanuit private partijen. Doelgroep

Beoogd resultaat

Alle inwoners met schuldenproblematiek.

Ontwikkelen van en experimenteren met innovatieve methoden voor het bestrijden en voorkomen van schuldenproblematiek.

6