Uden Accountantsverslag Programmarekening 2021
Tekst van het document
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Accountantsverslag 2021
Onze conclusies Speerpunten
Gemeente Uden
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. 25 mei 2022
0I
1
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Aanbiedingsbrief Gemeente Maashorst T.a.v. de raad en het college van burgemeester en wethouders Postbus 83 5400 AB Uden 16 juni 2022 Referentie: Geachte leden van de raad en het college, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat wij hebben opgesteld in het kader van onze opdracht om de jaarrekening 2021 (de ‘jaarrekening’) van gemeente Uden te controleren. We hebben de controle uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan van 2 december 2021. Ons accountantsverslag gaat in op de belangrijkste bevindingen uit onze controle van uw jaarrekening en is met uw ambtelijke organisatie en portefeuillehouder financiën besproken. Wij hebben de inhoud van dit verslag op 25 mei 2022 besproken met de verantwoordelijk wethouder en de organisatie en zullen het bespreken tijdens de vergadering van de audit commissie op 16 juni 2022. Heeft u in de tussentijd nog vragen, neem dan gerust contact met ons op.
Wij bedanken u en uw medewerkers voor de medewerking tijdens onze controle. Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.
drs. T.A.G. van Boxtel RA senior director
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Boschdijktunnel 10, 5611 AG Eindhoven, Postbus 6365, 5600 HJ Eindhoven T: +31 (0) 88 792 00 20, F: +31 (0) 88 792 94 13, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en di ensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.
2
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze kernboodschappen In dit hoofdstuk hebben we onze kernboodschappen samengevat.
01
2I
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking
Onze kernboodschappen Onze kernboodschappen in één oogopslag Onze conclusies
Jaarverslag
Wij hebben onze controle van de jaarrekening van gemeente Uden afgerond en zijn voornemens een goedkeurende accountantsverklaring te verstrekken op de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid. Daarnaast geldt dat we geen indicaties van fraude en/of nietnaleving van wet- en regelgeving hebben geconstateerd.
Onze conclusies
•
Ontwikkelingen rondom de nieuwe gemeente Maashorst komen duidelijk naar voren.
Observaties jaarrekening • •
grondexploitaties is redelijk stabiel.
• •
•
Parameters zijn evenwichtig ingeschat. Sociaal domein: Uitgevoerde controle van het sociaal domein leidt niet tot een aanpassing in ons oordeel.
Ontwikkelingen 2021
• •
Observaties jaarrekening
Audit gemeente Uden
We hebben een constructieve samenwerking ervaren tijdens het controleproces. De rechtmatigheidsverantwoording is effectief vanaf 2022. De gemeente moet nog actie ondernemen voor de voorbereiding hierop.
•
•
Bedrijfsvoering: de interne beheersing moet nog verder ingericht en verbeterd worden om over 2022 tot een rechtmatigheidsverantwoording te komen.
Onze samenwerking en vooruitblik
Dit rapport is opgesteld uitsluitend voor gebruik door de raad en het college van burgemeester en wethouders van gemeente X. Op dit rapport kan niet door derden worden gesteund aangezien derden niet op de hoogte zijn van het doel van de werkzaamheden en de resultaten onjuist kunnen interpreteren. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid, zorgplicht en/of verantwoordelijkheid jegens andere partijen dan gemeente X.
Het jaarverslag is van goede kwaliteit en geeft voldoende inzicht in financiële positie van gemeente Uden.
Jaarverslag
Ontwikkelingen 2021 • Ruimtelijk domein: Het risicoprofiel van de
Bijlagen
•
De financiële positie van gemeente Uden is verbeterd door het positieve resultaat. Het eigen vermogen is gestegen van €83,4 mio naar eind 2021 €87,7 en is €7,1 mio hoger dan begroot voor 2021. Schatting van het college zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed. uitgebalanceerde overwegingen Geen onrechtmatigheden geconstateerd in relatie tot Covid-19.
Bevindingen Onze samenwerking en vooruitblik
• Bevindingen
• •
Onzekerheid uit de LTA, niet gecontracteerde zorg. Geen sprake van onrechtmatigheden in de Europese aanbestedingen. Geen sprake van onrechtmatigheden in het kader van begrotingsrechtmatigheid.
3
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze conclusies In dit hoofdstuk wordt uitleg gegeven over ons oordeel bij de jaarrekening. Hierin lichten we de geconstateerde fouten en onzekerheden voor de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid toe.
02
3I
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies Ons oordeel bij uw jaarstukken 2021 is goedkeurend voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid
Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening
Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld Wij hebben onze accountantscontrole van de jaarrekening 2021 van gemeente Uden afgerond. Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring op het aspect getrouwheid en financiële rechtmatigheid, onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de raad.
Vooruitblik
Fouten en onzekerheden geconstateerd in relatie tot getrouwheid
Onze samenwerking
In totaliteit hebben we 2 controleverschillen geconstateerd in relatie tot getrouwheid, deze zijn gecorrigeerd. De overzichten van deze fouten en onzekerheden inzake getrouwheid worden hier getoond.
Bijlagen
Geen rechtmatigheidsfout geconstateerd
de onzekerheidsfout betreft €1,68 miljoen (2020: €1.738). Het detailoverzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid wordt hier getoond.
Overige informatie in uw jaarverslag is consistent met uw jaarrekening Als accountants zijn wij ervoor verantwoordelijk dat wij in onze controleverklaring verslag uitbrengen over de overige informatie die in het jaarverslag is opgenomen. De overige informatie omvat uw [jaarverslag, programmaverslag, de paragrafen en de bijlagen]. Wij hebben geen materiële inconsistenties, materiële onjuistheden en/of omissies opgemerkt in de informatie die op grond van het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) moet worden verstrekt.
Er zijn gedurende de controle geen rechtmatigheidsfouten geconstateerd, enkel
Getrouwheid Oordeel:
Rechtmatigheid
Goedkeurend
Oordeel:
6.000
6.000
4.000
4.000
2.000
2.000
-
Goedkeurend
Fouten
◼ = absoluut bedrag fouten of onzekerheden x €1.000
Onzekerheden ◼ = door u vastgestelde goedkeuringstolerantie x €1.000
Fouten
Onzekerheden
3IV
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Overzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid
Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffende de geconstateerde fouten en onzekerheden in relatie tot rechtmatigheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €200.000. Afwijkingen in relatie tot rechtmatigheid zijn niet te corrigeren. Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college.
Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
Onzekerheid uit LTA, niet-gecontracteerde zorg en maatwerk
Lasten Jeugdzorg
Fouten
Onzekerheden
Bijlagen 1
Totaal
0
€1.678.827
0
€1.678.827
4
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Speerpunten Bij de uitvoering van de controle kunt u ons specifieke speerpunten meegeven. Dit hebben we met u besproken in de rekeningcommissievergadering van 2 December 2021. In dit hoofdstuk geven we onze bevindingen over die speerpunten.
03
4I
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Speerpunt IT Update IT-werkzaamheden Algemene IT-beheersingsmaatregelen stabiel en van voldoende niveau Voor de systemen die we in de scope van de jaarrekeningcontrole 2021 (Key2Financien) hebben opgenomen zijn deze van voldoende niveau. Aanvullend hebben wij ook enkele IT-beheersmaatregelen op uw netwerk beoordeeld. Ten opzichte van de interim rapportage hebben wij geen nieuwe bevindingen geconstateerd met betrekking tot Key2Financien en het netwerk.
nieuwe kwetsbaarheden. De afgelopen jaren hebben laten zien dat cybercriminelen een aantal methoden consistent gebruiken, namelijk ransomware, phishing en business e-mail compromise (BEC) als meest voorkomende. Wij adviseren u de komende periode specifieke aandacht te geven aan •
Het uitvoeren van gedegen en continue risicomanagement. De implementatie van de BIO, waarin de belangrijkste risico’s worden benoemd en geprioriteerd, is een belangrijke verbetering, maar gezien de grote opgave op cyber security komende jaren is risicomanagement een continue proces en is blijvende aandacht noodzakelijk. Cybersecurity is niet het ‘feestje’ van de CISO, Privacy Officer of IT-afdeling, maar een verantwoordelijkheid van iedereen.
•
Het geven van periodiek aandacht aan het informatiebeveiligingsbewustzijn van medewerkers en creëren van een cultuur waar mensen vergissingen (bijvoorbeeld het klikken op een verdachte e-mail) of risicovolle situaties melden. Een juiste cultuur zal van werknemers een sterke menselijke firewall maken in plaats van de zwakste schakel in het huidige cyber landschap.
De IT-auditwerkzaamheden hebben niet als doel te komen tot een beoordeling van de IT-organisatie of IT-omgeving als geheel, wel zijn deze gericht op het verkrijgen van voldoende zekerheid ten aanzien van de continue, betrouwbare werking van de IT-omgeving van gemeente Uden, voor zover relevant in het kader van de jaarrekeningcontrole. Gedurende de toetsing van de systeemgerichte inkoopcontroles van Key2Financien hebben we de volgende bevinding vastgesteld: •
Vier medewerkers beschikken over de mogelijkheid om zelfstandig het proces voor het aanmaken van betaalbestanden en uitvoeren van betalingen te doorlopen.
Ter opvolging van hebben wij aanvullende werkzaamheden uitgevoerd (dataanalyse) op alle boekingen om vast te stellen of de functiescheiding in het betaalproces is afgedwongen. Verscherpte aandacht voor cyber risico’s blijft nodig
In de rapportage interim bevindingen hebben wij u aandacht gevraagd voor het toenemende risico op het gebied van cybersecurity en diverse aanbevelingen gedaan waaronder het uitvoeren van een organisatie brede risico assessment en het patchen van kwetsbare systemen. Gemeente Uden moet rekening houden met het veranderend dreigingslandschap, ook vanwege de grote hoeveelheid aan gevoelige data. Cybercriminelen maken dankbaar gebruik van
Wij zien een stijgende trend van ‘BEC-aanvallen’, waarbij een aanvaller een legitiem, gezaghebbend e-mailaccount kaapt of nauw nabootst ('spoofen') om andere personen te overtuigen acties uit te kunnen laten voeren. Dit is de meer geraffineerde vervolgstap van phishing, die effectiever is. Het doel is veelal om een betaling of wijziging van rekeninggegevens uit te lokken (zoals in het geval van Bol.com en Brabantia) of om andere gevoelige gegevens te verkrijgen.
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten
Speerpunt IT Update IT-werkzaamheden •
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag
•
Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
•
(Crisis)oefening baart kunst. Het ontwerpen en trainen van een holistisch reactievermogen op bijvoorbeeld een cyberaanval is van essentieel belang. Denk hierbij aan de noodzaak voor een duidelijk en begrijpelijk incident responseplan dat bekend is voor de hele organisatie. Registratie en regelmatig onderhoud. Een eenduidige registratie van alle IT-assets, het doorvoeren van patches op uw IT-systemen, het verwijderen van overbodige accounts zijn noodzakelijke acties. Niet het leukste werk, maar absoluut noodzakelijk. Blijf testen, bijvoorbeeld door ‘ethische hacks’ en andere technische scans op uw ITsystemen uit te voeren. Dagelijks komen er nieuwe kwetsbaarheden bij en de beveiliging van uw IT-systemen moeten bij blijven. Deze testen geven u het inzicht dat nodig om misbruik te voorkomen.
De voorgaande punten hebben één gemene deler: cybersecurity is niet de verantwoordelijkheid van één afdeling of functionaris, maar van de hele organisatie. En als de hele organisatie meewerkt aan de digitale veiligheid en weerbaarheid, krijgt de raad van bestuur meer context, meer grip én meer comfort om de vraag te kunnen beantwoorden: doen wij de juiste dingen en doen wij die goed genoeg om te borgen dat de dienstverlening kan doorgaan en onze mensen beschermd zijn? Meer informatie over de laatste ontwikkelingen leest u terug in onze Digital Trust Insights survey 2022 op onze website. Wij zien dat ransomware in 2021 de belangrijkste aanvalsmethode was en bleef voor cybercriminelen. Zij hebben hun methode de afgelopen tijd verder verfijnd. Het nieuws van een ‘breach’ wordt door hen nu doelbewust gelekt, voorzien van bewijs in de vorm van verkregen gevoelige gegevens en van de dreiging om deze te publiceren. Dit, soms gecombineerd met een DDoS-aanval om herstelwerkzaamheden te ontwrichten, zorgt dat de druk op de slachtoffers toeneemt om het losgeld te betalen.
4I
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Speerpunt projecten Majeure projecten In de jaarrekening 2021 zijn in de programma’s de majeure projecten van > € 500.000 opgenomen. Deze projecten lopen meerdere jaren. Met de raad is afgesproken deze periodiek in de planning- en controlproducten te betrekken. Per project zijn stoplichten opgenomen voor planning, budget en risico. Het oorspronkelijk krediet en het restant eind 2021 zijn ook te zien. Het gaat om: • 15 projecten in programma 2 verkeer en vervoer • 3 projecten in programma 3 economie • 3 projecten in programma 7 volksgezondheid • 1 project programma 8 Volkshuisvesting Het is goed dat deze projecten in de programma’s worden toegelicht. De toelichting vindt niet altijd op een zelfde wijze plaats. We adviseren u de majeure projecten in een totaal overzicht op te nemen en daarbij ook de financiële relatie met de jaarrekening te leggen. Het is voor de lezer niet duidelijk of het bijvoorbeeld om kosten in de exploitatierekening gaat of om te activeren investeringen en welke categorie het dan betreft.
4I
5
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten
Ontwikkelingen 2021
Ontwikkelingen 2021
In dit hoofdstuk beschrijven we relevante ontwikkelingen voor het ruimtelijke domein, het sociaal domein en het domein bedrijfsvoering.
Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
04
6
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Ruimtelijk domein
Onze conclusies Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Inzicht in realisatie belangrijke projecten Ook in 2021 hebben verschillende realisaties plaatsgevonden op de grondexploitatieprojecten. Over 2021 zijn een totaal van €3,1 miljoen aan lasten, €12,8 miljoen aan baten, €1,1 miljoen aan mutatie voorzieningen en €2.4 miljoen aan winstnemingen gerealiseerd op onderhanden projecten. Dit leidt tot een afname van de boekwaarde naar €30,1 miljoen (2020: €36,4 miljoen). De voorziening exploitatienadelen is gedaald naar €9,6 miljoen per jaareinde (2020: 10,7 miljoen). Deze daling wordt veroorzaakt door de realisatie op project Uden-Noord 1.
Wij hebben de uitgangspunten bij deze herrekening beoordeeld en achten deze passend. Het risicoprofiel van de grondexploitaties ligt in lijn met voorgaand jaar In 2021 is een positief bedrijfsresultaat grondbedrijf gehaald van €3,5 miljoen. Dit positieve resultaat wordt met name behaald door een vrijval van de verliesvoorzieningen van per saldo €1,1 miljoen en een winstneming van €2,4 miljoen, met name het gevolg van project Hoogveld. De grondexploitatie gerelateerde risico’s zijn conform de paragraaf weerstandsvermogen gestegen naar €7,9 miljoen (2020: €7,2 miljoen).
Herzieningen op project Eikenheuvel Ten behoeve van het onderzoek naar hoe de wijze van samenwerking met de marktpartijen vorm kan worden gegeven, is op een meer gedetailleerde wijze de kostenkant van de grondexploitatie in beeld gebracht. De grondexploitatie per 11-2022 gaat derhalve uit van een integrale ontwikkeling van het project Eikenheuvel en van de gronden die eigendom zijn van de marktpartijen (voorkeursmodel gemeente).
Ontwikkeling risicoprofiel grondexploitaties 50 40 2021
2020
30 20
In verband met het Didam-arrest is de grondexploitatie deels gebaseerd op opbrengsten uit grondverkopen en deels uit aan de marktpartijen in rekening te brengen exploitatiebijdragen. Als gevolg hiervan heeft bureau stadkwadraat een herrekening van exploitatie Eikenheuvel uitgevoerd. Vorenstaande heeft geleid tot een planherziening groot €3,9 miljoen, bestaande uit €11,7 miljoen toename in lasten en €7,8 miljoen toename in baten. Dit heeft geen effect op de financiële resultaten in 2021 omdat nog geen sprake is van winstneming. Wel heeft het een negatief effect op de eindwaarde van het project, dus een lager winstprognose.
10 0 Prognose resultaat
Figuur 1: Risicoprofiel grondexploitaties
Risico's
Verliesvoorziening
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Ruimtelijk domein
Onze conclusies Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig bepaald.
6I
7
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Sociaal domein Kosten sociaal domein lager dan begroot voor 2021
Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking
Het sociaal domein kent een stevige opgave. Sinds 2015 is er sprake van een stijging van het aantal inwoners dat gebruik maakt van maatwerkvoorzieningen (Jeugd en Wmo) en daarmee stijgende lasten. Gemeente Uden kent hierbij eveneens de opgave van het vaststellen van de prestatielevering binnen het sociaal domein. Gemeente Uden ondervangt dit bij de persoonsgebonden budgetten door de toetsing in het herindicatie-proces, signalen uit cliëntervaringen, klachtenprocedures etc.
Voor Jeugdhulp wordt dit afgedekt door de controleverklaring van de centrumregelingen en voor WMO ZIN is de gemeente sinds 2020 zelf verantwoordelijk voor de verzameling van de productieverantwoordingen. Zie hiervoor ook eveneens de volgende sheet.
Bijlagen .
Realisatie 2021 (x €1.000)
Begroting incl wijziging 2021 (x €1.000)
Realisatie 2020 (x €1.000)
Algemene voorzieningen
5.763
6.279
4.946
Wijkteams (toegang)
1.837
1.986
2.931
Inkomensregelingen
15.792
17.347
19.571
Begeleiding en arbeidsparticipatie
11.148
11.264
11.761
Maatwerkvoorzieningen
1.398
1.489
1.401
Maatwerkdienstverlening 18+
9.793
9.624
9.041
Maatwerkdienstverlening 18-
11.887
11.890
11.069
Totaal
57.617
59.879
61.575
Sociaal Domein
Tabel 1: Sociaal Domein
7I
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Sociaal domein Verantwoording sociaal domein in jaarstukken 2021 moeizaam
Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering
Productieverantwoordingen WMO Sinds 1 januari 2020 is de centrumregeling WMO regio Brabant-Noordoost gewijzigd waardoor Gemeente Uden zelfstandig verantwoordelijk is voor de verzameling van productieverantwoordingen. Gemeente Uden heeft productieverantwoordingen over 2021 verzamelt en gecontroleerd. Tijdens de controle zijn hierbij geen materiële fouten of onzekerheden geconstateerd.
Jaarverslag Te hanteren foutmarge in rapportage SVB Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Ten aanzien van de pgb-bestedingen Jeugdzorg en Wmo constateren we dat de externe accountant van de SVB diverse bevindingen heeft geconstateerd ten aanzien van rechtmatigheid. De landelijke foutpercentages zijn specifiek gebaseerd op de materiële fouten. Op basis van de eerder uitgebrachte projectbrieven is de verwachte fout berekend voor de gemeente. De totale onzekerheid op basis van de rapportages van de SVB is €58.207. Dit bedrag is als onzekerheid aangemerkt binnen onze controle.
Uit de regioverantwoording Jeugd komen de volgende onzekerheden naar voren Onzekerheden uit LTA, niet-gecontracteerde zorg en maatwerk In de financiële verantwoording zijn lasten opgenomen voor LTA (landelijk transitiearrangement, niet-gecontracteerde zorg en maatwerk) van €1,7miljoen. Voor deze kosten is het niet mogelijk om prestatielevering vast te stellen. Dit op basis van specifieke afspraken die veelal direct worden doorverwezen. In de regioverantwoording is alleen de juistheid van deze kosten gecontroleerd. Voor het maatwerk is vastgesteld dat is voldaan aan het protocol voor declareren van maatwerk. Daarom zijn deze zorglasten als onzekerheid in de controle aangemerkt.
8
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering volop in beweging na fusie 2022
Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Fusie Maashorst – Proces beginbalans en harmonisering van de processen Zowel gemeente Uden als gemeente Landerd waren gemeente waarbij de interne beheersing en processen op orde waren. Op dit moment is de gemeente Maashorst de processen aan het samenvoegen en hierbij wordt gekeken naar het verbeteren van de processen doormiddel van het samenvoegen van de beste opties om dit het meest efficiënt en effectief te laten verlopen. Het proces omtrent de samenvoeging van de beginbalans is op dit moment in gang. De financiële administraties zijn samengevoegd en de uitgangspunten van de grondexploitaties voor de gemeentes zijn geharmoniseerd. Binnen de gemeente wordt er reeds al gewerkt met het nieuwe rekeningstelsel. Echter vergt het tijd om deze veranderingen en processen samen te voegen en te stroomlijnen. Wij merken echter dat Gemeente Maashorst hier actief mee aan de slag is. Ontwikkelingen internal audit Gedurende 2021 zijn de werkzaamheden van de internal audit conform het controleplan uitgevoerd. In 2022 zal er voor de hernieuwde gemeente
Maashorst een nieuwe controleplan worden opgesteld en zal deze centraal worden uitgevoerd.
9
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Jaarverslag In dit hoofdstuk beschrijven we wat ons is In dit hoofdstuk beschrijven opgevallen in relatie tot de we wat ons is opgevallen in relatie de informatiewaarde van hettot jaarverslag. informatiewaarde vanwe hetonze jaarverslag. Daarnaast beschrijven visie op Daarnaast beschrijven we onze visie X. op de financiële positie van de gemeente de financiële positie.
05
10
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Financiële positie De kerngetallen laten een positieve ontwikkeling zien De financiële conditie is voor veel gemeenten ondermaats, zo stelt de VNG in de in november 2021 gepubliceerde financiële conditie-index. Het vermogen van de gemeente Uden is in 2021 toegenomen met €4,3 mio terwijl een afname van €2,8 mio begroot was. Het eigen vermogen ultimo 2021 is zodoende €7,1 mio hoger dan begroot. Wij hebben uw financiële positie aan de hand van zes kengetallen onder elkaar gezet. De solvabiliteit van Gemeente Uden is gestegen. Daarnaast is de netto schuldquote afgenomen. Deze kengetallen laten zien dat de gemeente met voldoende eigen middelen gefinancierd is.
Het kengetal grondexploitaties geeft de verhouding weer tussen de boekwaarde grondexploitaties en de totale baten van de gemeente Uden. De belangrijkste mutaties in de boekwaarde zijn toegelicht in het onderdeel ruimtelijk domein. Het kengetal grondexploitaties ligt met 22,8% boven het landelijke gemiddelde van 9%. Het saldo van de structurele exploitatieruimte ligt bij de jaarrekening 2021 met 3,0% hoger dan in 2020, maar ook hoger dan begroot (-3,5% begroot) en de streefwaarde van nihil. Het hogere saldo wordt met name verklaard door het positieve resultaat van de jaarrekening 2021.
De incidentele baten en lasten zijn opgenomen in de toelichting op de jaarrekening. In de grondslagen zijn de gehanteerde uitgangspunten toegelicht. Landelijk speelt er discussie omtrent de begripsvorming en uitwerking van de incidentele baten en lasten. Gemeente Uden heeft hier uitvoerig overleg over gehad met de provincie omtrent de begripsvorming. Na aanleiding van deze overleggen is de begroting 2022 voor gemeente Maashorst hierop aangepast.
(eur x 1.000)
31 dec 20
31 dec 21
31 dec 21 *)
Algemene reserve
57.209
53.026
57.209
Bestemmingreserve
23.530
27.850
23.530
Jaarresultaat
2.676
6.816
-/-124
Totaal eigen vermogen
83.415
87.693
80.615
*) betreft werkelijke balans 2020 minus begrootte mutaties
Kengetallen
Gemeente Uden
Landelijk**
2021
2020
2021*
2020
Solvabiliteit
44,5%
42,7%
31%
35%
Grondexploitaties
22,8%
29,5%
9%
9%
Structurele exploitatieruimte
3,0%
1,2%
1%
2%
Nettoschuldquote
48,5%
54,0%
73%
49%
Nettoschuldquote gecorrigeerd
45,3%
49%
67%
42%
Belastingcapaciteit
87,9%
90,1%
105%
103%
Weerbaarheid
Wendbaarheid
* op basis van de begroting 2021 ** Bron: https://findo.nl/jive
10I
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Het weerstandsvermogen toont een stabiel beeld en is hoger dan begroot
Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag
Gemeente Uden stuurt voor de ratio weerstandsvermogen op een waarde tussen 1 en 2. De weerstandsratio van gemeente Uden per jaareinde bedraagt 3,45. Dit betekent dat gemeente Uden goed in staat is haar gekwantificeerde risico’s op te vangen. Het weerstandsratio is eind 2021 positiever dan begroot. Hiermee beschikt gemeente Uden over een sterkere vermogenspositie per jaareinde dan initieel verwacht. Ten opzichte van 2020 is het weerstandsratio vrijwel gelijk gebleven.
Jaarrekening
De financiële risico’s komen voornamelijk voort uit (€ x 1.000):
Vooruitblik
•
Onze samenwerking Bijlagen
Ontwikkeling van het weerstandsvermogen
€ 67.490
2021 € 19.530
Impact van Covid-19 (€1.500)
•
Grondexploitatie – Planaanpassingen (€1.500)
•
Grondexploitatie – vertragingsrisico (€1.500)
•
Grondexploitatie – Te nemen maatregelen a.g.v. PFAS, flora en fauna, archeologie, explosieven etc. (€1.500)
•
Grondexploitatie – Duurdere kosten BWRM dan normcalculatie (€1.500)
•
Sociaal domein: jeugd (1.020)
•
Sociaal domein: WMO 2015, WMO 2007 en WMO voorzieningen (970)
Het weerstandsvermogen bestaat uit de algemene reserve, het jaarresultaat, stille reserve en de ruimte in de ozb, zoals toegelicht in de paragraaf weerstandsvermogen.
€ 67.425 2020 € 19.650
€ 67.447 2019
€ 16.835
Weerstandscapaciteit (x €1.000)
Figuur X Onwikkeling weerstandsvermogen
Risico's (x €1.000)
10II
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Het resultaat van gemeente Uden laat zich in dit tijdperk lastig voorspellen
Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik
De grafiek hiernaast laat het verschil tussen het begrote en gerealiseerde saldo van baten en lasten zien van 2018 tot en met 2021, het resultaat voor toevoegingen en onttrekkingen uit reserves. Er is een trend te zien waaruit blijkt dat gemeente Uden consistent voorzichtig begroot, waarbij vooral dit jaar een opvallend jaar is. In de begroting na wijzigingen werd nog rekening gehouden met een verlies van €4.9 miljoen, waar uiteindelijk een winst wordt behaald van € 4.3 miljoen. Hierdoor kan geconcludeerd worden in het voorspellend vermogen van gemeente Uden nog ruimte voor verbetering is. Hierbij moet voorop gesteld worden dat 2021 uiteraard een heel ‘bijzonder’ jaar is geweest. Wat opvalt is dat op 8 van de 10 programma’s een voordeel is te zien ten opzichte van de begroting na wijziging (op het niveau van baten en lasten).
Onze samenwerking Bijlagen
De oorsprong van deze forse meevaller zit met name in programma 6, sociaal domein van €2,2 miljoen en programma 9 – Bedrijfsvoering van €3,4 miljoen. Voor programma 6 geldt dat de grootste veroorzaker zit in een daling van de uitkeringsgerechtigde en een compensatieverzoek van BTW bij reïntegratieactiviteiten. Bij programma 9 wordt het voordeel voornamelijk veroorzaakt door een stijging van het ontvangen gemeentefonds door een aanpassing in de circulaire 2021. De aanpassing van de circulaire is niet meegenomen in de begroting na wijziging gezien deze nog niet beschikbaar was. Aanbeveling ter verdere verbetering We adviseren het college om kritisch te kijken naar het voorspellend vermogen. Daarnaast bevelen we aan om te overwegen of de bijgestelde verwachtingen rondom de ruimtelijke projecten meer dan één keer per jaar verwerkt moeten worden in de (begrotings)cijfers, zodat de resultaten financieel kunnen worden bijgesteld.
Voorspellend vermogen van gemeente Uden x €1.000
€ 12.000
€ 10.000 € 8.000 € 6.000 € 4.000 € 2.000 €€ -2.000
€ -4.000 € -6.000 2018
2019
Begroting na wijziging
Figuur 2 Voorspellend vermogen
2020 Realisatie
2021
11
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Observaties jaarverslag De kwaliteit van uw jaarverslag is.
Speerpunten Jaarrekening en jaarverslag zijn verenigbaar
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag
Wij hebben vastgesteld, op grond van de verkregen informatie in onze controle, dat de jaarrekening en het jaarverslag verenigbaar zijn.
Jaarrekening en jaarverslag zijn verenigbaar
Financiële positie
Jaarverslag voldoet aan eisen BBV In het BBV zijn diverse eisen opgenomen voor de vorm en inhoud van het jaarverslag. Wij hebben vastgesteld dat uw jaarverslag voldoet aan het BBV.
Observaties jaarverslag
Onze samenwerking Bijlagen
Jaarverslag voldoet aan eisen BBV
Vooruitblik
Kwaliteit paragrafen
Jaarrekening
Informatiewaarde is goed
Kwaliteit paragrafen Wij hebben vastgesteld dat alle verplichte informatie in de paragrafen is opgenomen. Daarnaast hebben wij de informatiewaarde van de paragrafen beoordeeld. De kwaliteit van de paragrafen is goed. Informatiewaarde is goed Ons oordeel is gebaseerd op de leesbaarheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses. Wij zijn van mening dat het jaarverslag de raad de gewenste informatie verschaft per beleidsterrein. Conform voorgaand jaar is door de opzet van de digitale jaarrekening de pdfversie moeilijker leesbaar. Hierbij zijn verschillende links naar specifieke onderdelen opgenomen. Wij adviseren te onderzoeken of deze koppelingen directer kunnen zodat de overgangen ook digitaal soepeler gaan.
12
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten
Jaarrekening
Ontwikkelingen 2021
In dit hoofdstuk geven we een beschrijving voor de verrichte werkzaamheden met betrekking tot de verhoogde risico’s, rechtmatigheid en schattingen. Ten slotte staan we stil bij fraude en het niet naleven van wet -en regelgeving.
Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
06
13
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten Ontwikkelingen 2021
Verhoogde risico’s Bij de uitvoering van de werkzaamheden ten aanzien van de verhoogde risico’s hebben we uitzonderingen of aanwijzingen van frauduleuze activiteiten opgemerkt In onderstaande tabel geven wij een samenvatting van de bevindingen van verrichte werkzaamheden met betrekking tot de significante en hogere-normale risico’s die in ons controleplan zijn vastgesteld. Ten opzichte van ons controleplan hebben wij (geen/de volgende nieuwe) risico’s geïdentificeerd.
Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen
Risico
Uitkomst controlewerkzaamheden
Managementbeïnvloeding: het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management
Het doorbreken van beheersingsmaatregelen door het management is op basis van de controlestandaarden altijd een significant risico. Interne beheersingsmaatregelen, ongeacht hoe goed in opzet en bestaan, kunnen risico's van materiële onjuistheden in de jaarrekeningen slechts beperken, en niet volledig afdekken, wegens de inherente beperkingen van interne beheersingsmaatregelen. We hebben een data-analyse uitgevoerd op (handmatige) boekingen 2021 voor de gemeente Uden. We hebben uit hoofde van deze test geen ongebruikelijke transacties geconstateerd.
Risiconiveau
Normaal
Significant
Normaal
Significant
Normaal
Significant
Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Waardering voorraden: het risico in relatie tot de waardering van de grondexploitaties
Het risico van waardering van de grondexploitaties is doorgaans bij gemeenten een verhoogd risico. Dit komt omdat er veel schattingsposten zijn gemoeid bij deze balanspost. Behalve de parameters (kostenstijging, opbrengstenstijging, etc.) is de waardering gebaseerd op een raming van nog te maken kosten en nog te realiseren opbrengsten. We hebben controlewerkzaamheden uitgevoerd op de waardering en we hebben uit hoofde van deze test geen bijzonderheden geconstateerd.
Rechtmatigheid van de aanbestedingen: het De aanbestedingsrichtlijnen zijn complex. Er zijn tijdens onze controle geen onrechtmatige inherente risico van het niet aanbestedingen geconstateerd. nakomen van aanbestedingsrichtlijnen
14I
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheid Geen sprake van onrechtmatigheden in het kader van begrotingsrechtmatigheid
Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid
Een onderdeel van onze rechtmatigheidscontrole betreft de naleving van het budgetrecht van de raad. Is op programma of kredietniveau niet meer besteed dan waar u als raad toe besloten heeft. Op basis van het controleprotocol 2021 zijn de kaders voor de begrotingsafwijkingen door de raad vastgesteld.
De spelregels rondom begrotingsrechtmatigheid veranderen vanaf 2022. In het hoofdstuk ‘Vooruitblik’ geven we inzicht in de gerelateerde ontwikkelingen.
Begrotingsoverschrijdingen (op programmaniveau) kúnnen dus, in sommige gevallen, als onrechtmatig worden aangemerkt. Onderstaand hebben wij de overschrijdingen opgenomen en weergegeven of deze wel of niet meewegen in ons oordeel bij de jaarrekening.
Schattingen Impact van Covid-19 Programma
Lasten werkelijk
Overschrijdingen t.o.v. begroting (na wijziging)
Telt overschrijding mee voor het oordeel?
Toelichting
Programma 7 – Volksgezondheid, milieu en duurzaamheid
14.242.879
228.166
Nee
Overschrijding gaat gepaard met hogere inkomsten.
Programma 8 – Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing
5.721.829
1.263.820
Nee
Programma 10 – Bestuur en dienstverlening
6.851.132
819.165
Nee
Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Overschrijding gaat gepaard met hogere inkomsten.
Overschrijding is passend binnen het bestaande beleid.
15
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Schattingen De schattingen van het college nader uitgelicht
Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening
Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke boekhoudkundige schattingen, beoordelingen en aannames toepassen en toelichten. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames die door het college zijn gedaan beoordeeld en concluderen dat
Verhoogde risico's Schatting
Waarde (x €1 miljoen)
deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen. Onderstaande tabel bevat een overzicht van onze bevindingen met betrekking tot die schattingen en oordelen.
Oordeel Opmerkingen
Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19
2021
2020
2021
2020
Afschrijvingen van materiële vaste activa
5.4
4.7
Het activabeleid van de gemeente ligt ten grondslag aan de wijze van afschrijven op materiële vaste activa. De gehanteerde afschrijvingspercentages zijn gebruikelijk in de sector.
De waardering van de materiële vaste activa
96.8
91.1
Vastgoed kan een economische of een maatschappelijke functie hebben en op vastgoed met een maatschappelijke functie (bijvoorbeeld een schoolgebouw) mag niet worden afgewaardeerd. De waardering van het vastgoed met een economische functie hebben we in detail gecontroleerd.
De waardering van de grondexploitaties
30.1
36.4
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitaties een betrouwbaar beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. De uitgangspunten die in de berekeningen gehanteerd worden zijn voor zover mogelijk onderbouwd met rapportages van externe partijen.
Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Controleverschil
Optimistisch
Evenwichtig
Voorzichtig
15I
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Schattingen De schattingen van het college nader uitgelicht
Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag
Schatting
Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19
Onze samenwerking Bijlagen
Opmerkingen
2020
De juistheid en volledigheid van de onderhoudsvoorziening
18,1
17,7
Met betrekking tot de voorziening onderhoud hebben wij geconstateerd dat voor een aantal onderhoudsvoorzieningen de huidige meerjaren onderhoudsplannen eenmalig voor een jaar zijn verlengd. Voor de gemeente Maashorst zullen nieuwe plannen worden opgesteld. Wij zijn akkoord met de uitgangspunten van de onderhoudsvoorzieningen.
De waardering van de financiële vaste activa
9,3
11,1
Wij hebben de waardering van uw financiële vaste activa in detail gecontroleerd. Ook de deelnemingen hebben we specifiek gecontroleerd. Wij concluderen dat de inschattingen van het college ten aanzien van deze deelnemingen en (gerelateerde) leningen evenwichtig tot stand gekomen zijn.
De waardering van de APPA voorziening
0,01
0,5
De voorziening voor wethouderspensioenen (APPA) per ultimo 2021 is onderbouwd door actuariële berekeningen berekend door een externe serviceorganisatie. Door deze organisatie zijn de uitgangspunten uit de circulaire van het ministerie gebruikt. Wij zijn akkoord met deze uitgangspunten.
Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik
Oordeel
2021
Jaarrekening Verhoogde risico's
Waarde (x €1 miljoen)
2021
2020
16
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Impact van Covid-19 De impact van Covid-19 voor de jaarrekening(controle) 2021
Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen
Het coronavirus heeft geleid tot een onvoorstelbare impact op het openbare leven en op het persoonlijke leven van velen. Van economie tot veiligheid en van cultuur tot het welzijn van inwoners zelf. Dat we moeten toewerken naar een ‘nieuwe manier van werken’, ondervinden we tot op de dag van vandaag. Gemeente Uden heeft een specifieke paragraaf ingericht ten aanzien van de impact van Covid-19 Voor specifiek inzicht en monitoring van de impact van de coronacrisis heeft het college van gemeente Uden een paragraaf Covid-19 opgenomen in de jaarstukken. Deze paragraaf geeft de (financiële) gevolgen van de crisis overzichtelijk weer.
Impact van Covid-19
Er resteren uiteraard onzekerheden en risico’s
Fraude en wet- & regelgeving
Op basis van eerdere compensaties concludeert het college dat het kabinet er in deze overbruggingsfase alles aan doet om de gevolgen voor gemeenten van de coronacrisis zoveel mogelijk te compenseren. Het risico op die onderdelen is daarmee vooralsnog beperkt. Dat neemt niet weg dat er een risico bestaat dat deze steun een keer ophoudt dan wel (veel) minder wordt. In de coronaparagraaf én in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing worden de gerelateerde risico’s en het verwachte effect op de financiële positie uitgelicht. [Aanvullen met: wat wij daarvan vinden?]
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Geen onrechtmatigheden geconstateerd in relatie tot Covid-19 Afgelopen jaar is vanuit de sectorgroep binnen PwC een ‘praatplaat’ en een ‘actieplan’ ontwikkeld om u en uw gemeente te ondersteunen in het gesprek over de impact van Covid-19 op de financiële positie en de getrouwheid en rechtmatigheid van transacties van gemeenten en provincies. De aandachtspunten die we voorgaand jaar met elkaar hebben geïdentificeerd gelden nog steeds. In 2021 heeft de gemeente actief opvolging gegeven aan de onderstaande ontwikkelingen
•
De onduidelijkheid bij mogelijke onrechtmatigheden met betrekking tot het identiteit met BRP, Suwinet of DigiD vaststelt, is er sprake van een formele onrechtmatigheid zonder financiële gevolgen. Gemeente Uden stelt de identiteit vast door een paspoort of ID-kaart. Derhalve leidt dit niet tot een financiële/formele onrechtmatigheid in 2021 voor de gemeente Uden.
•
vaststellen van de identiteit is inmiddels verduidelijkt. Indien de gemeente de In lijn met het M&O-beleid heeft de gemeente Uden aandacht gegeven aan het (zichtbaar) toetsen van IB-signalen gerelateerd aan Tozo- uitkeringen.
17
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Fraude en wet- en regelgeving Geen aanwijzingen of signalen van fraude geïdentificeerd. Geen gevallen van niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen. Wij hebben tijdens onze controle bijzondere aandacht besteed aan het proces dat u heeft opgezet om frauderisico’s en risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving te identificeren. In dat kader hebben wij geconstateerd dat u nog niet gestructureerd een frauderisicoanalyse uitvoert. Wij adviseren u minimaal 1 eenmaal per jaar een gedegen frauderisicoanalyse uit te voeren en daarin tevens aandacht te besteden aan risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving en maatregelen op te zetten en te implementeren om risico’s te beheersen en te mitigeren. Onze visie op uw interne controlekader met betrekking tot fraude en het niet naleven van wet- en regelgeving Fraude is een ernstig maatschappelijk probleem dat burgers, ondernemingen en de overheid financieel benadeelt. Het voorkomen en opsporen van fraude binnen uw organisatie is primair de verantwoordelijkheid van het management en degenen die belast zijn met governance. In dat kader verwachten wij dat u een frauderisicomanagementsysteem heeft geïmplementeerd dat bijdraagt aan het voorkomen en detecteren van fraude.
Wij hebben de opzet en de implementatie van de relevante aspecten van het frauderisicomanagementsysteem geëvalueerd, zoals gedragscode en de klokkenluidersregeling, en, voor zover wij dit noodzakelijk achten, de werking getoetst van elementen uit het frauderisicomanagementsysteem. Hierbij hebben wij geen tekortkomingen geconstateerd.
Verantwoordelijkheden van het college en de raad De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en opsporen van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving berust bij degenen die belast zijn met governance van de gemeente (de gemeenteraad) en het college. Als uw accountant is het onze verantwoordelijkheid om onze controle te plannen en uit te voeren om redelijke zekerheid te krijgen dat de jaarrekening als geheel geen materiële onjuistheden bevat, of die nu worden veroorzaakt door fraude of door fouten, rekening houdend met het toepasselijke wet- en regelgevende kader. Door de inherente beperkingen van een controle is het risico onvermijdelijk dat sommige materiële onjuistheden in de jaarrekening onopgemerkt blijven. Geen aanwijzingen of signalen van fraude geïdentificeerd Tijdens de controle van de jaarrekening 2021 zijn geen aanwijzingen van fraude onder onze aandacht gekomen.
Geen gevallen van niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen Tijdens de controle van de jaarrekening 2021 zijn geen gevallen van nietnaleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen.
18
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Aankomende verkiezingen Wijzigingen standaarden Onze samenwerking Bijlagen
Vooruitblik In dit hoofdstuk van het verslag bespreken wij de relevante ontwikkelingen die vanaf het jaar 2022 relevant zijn voor uw gemeente. Dat zijn onder meer de veranderende controleverklaring, de komst van de rechtmatigheidsverantwoording en een wijzigingen in (onze) controlestandaarden.
07
19
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Onze controleverklaring
Onze conclusies
Onze controleverklaring wordt uitgebreider op het aspect fraude
Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Aankomende verkiezingen Wijzigingen standaarden
Aankomende wijzigingen in de controleverklaring van accountants ten aanzien van fraude en continuïteit Op 8 december 2021 heeft de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) besloten dat accountants voor jaarrekeningcontroles die vallen binnen het domein van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) vanaf het boekjaar 2022 uitgebreider moeten rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring. Deze wijzigingen zullen ook van invloed zijn op de controleverklaring die wij vanaf 2022 verstrekken.
Ten aanzien van fraude zullen wij op basis van de aangepaste standaard gaan rapporteren over de risico-inschatting, verrichte werkzaamheden en materiële bevindingen ten aanzien van fraude. Ten behoeve daarvan zal de accountant het fraudepreventieprogramma van de gemeente onderzoeken, waaronder: •
de implementatie van een gedragscode met ethische gedragsregels voor het creëren van een cultuur van eerlijkheid;
•
de door het management uitgevoerde frauderisicoanalyse;
•
de maatregelen van interne beheersing die getroffen zijn om specifieke frauderisico’s te mitigeren;
•
de wijze waarop het management opvolging geeft aan meldingen van klokkenluiders of andere signalen van fraude;
•
het opstellen van een redresplan en uitvoeren en monitoren van de acties.
Onze samenwerking Bijlagen
We raden aan een overkoepelende frauderisicoanalyse op te stellen Bij de gemeente Uden constateren we dat er in de processen, procedures en interne controles aandacht is ter voorkoming van fraude en misbruik en oneigenlijk gebruik. Ook is er aandacht voor risicomanagement in brede zin, mede in relatie tot de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Wat er wél nog moet gebeuren is het opstellen van een overkoepelende frauderisicoanalyse. In onze rapportage van interim-bevindingen hebben we aanbevolen om deze op te stellen.
Een editie van PwC’s Spotlight is volledig gewijd aan fraude en het geeft onder andere inzicht in de diverse rollen en verantwoordelijkheden voor verschillende gremia. Ook bevat het handvatten over hoe de ambtelijke organisatie een frauderisicoanalyse kan opstellen. Daarnaast adviseren we de directie en het college om te beoordelen wat de kwaliteit is van het gehele fraudepreventieprogramma en, indien nodig, tijdig maatregelen te treffen om de kwaliteit van dit programma te verbeteren. De kwaliteit van dit programma is mede bepalend voor de bevindingen die wij in de controleverklaring zullen (moeten) rapporteren. Wij adviseren de directie en het college tevens om hierover zelf in de risicoparagraaf in uw paragraaf bedrijfsvoering te rapporteren zodat wij hier in onze controleverklaring naar kunnen verwijzen en de door u gerapporteerde informatie kunnen bevestigen.
20
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Rechtmatigheidsverantwoording (1)
Onze conclusies
De voorbereidingen voor de rechtmatigheidsverantwoording zijn in volle gang
Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Aankomende verkiezingen Wijzigingen standaarden Onze samenwerking Bijlagen
De kadernota rechtmatigheid 2022 is gepubliceerd
uitspraken naar voren:
In augustus 2021 is de kadernota rechtmatigheid 2022 verschenen. De commissie BBV geeft in deze nota haar visie over de invulling van het begrip rechtmatigheid in de rechtmatigheidsverantwoording. De kadernota bevat stellige uitspraken en aanbevelingen die relevant zijn voor uw gemeente. Daarnaast is er voor de raadsleden een hoofdstuk (hoofdstuk 2) waarin op hoofdlijnen uitleg wordt gegeven over het begrip rechtmatigheid en de rollen die de verschillende partijen hebben rondom de toepassing van rechtmatigheid. Wij bevelen u aan om kennis te nemen van dit hoofdstuk.
•
In de paragraaf bedrijfsvoering wordt op basis van de afspraken met de gemeenteraad, aanvullende informatie opgenomen over de individueel geconstateerde afwijkingen in de rechtmatigheidsverantwoording;
•
In de paragraaf bedrijfsvoering beschrijft het college welke actie het onderneemt om de afwijkingen in de toekomst te voorkomen.
De rechtmatigheidsverantwoording als katalysator van de IB Naar aanleiding van bovengenoemde consultatie inzake de Kadernota rechtmatigheid 2022 bleek dat er een brede behoefte was aan een nadere duiding van de inhoud en reikwijdte van de paragraaf bedrijfsvoering. Daarom heeft de commissie BBV besloten om naast de actualisatie van de Kadernota rechtmatigheid een Notitie paragraaf bedrijfsvoering op te stellen. Vanuit PwC hebben we recent een ‘blog’ gepubliceerd over ‘De rol van de raad bij de rechtmatigheidsverantwoording’ waarin een zestal adviezen wordt geschreven voor raadsleden. Eén van die adviezen is: “Wees helder over de gewenste rapportage door het college”. We hebben gemeente Uden eerder geadviseerd om voor te sorteren op de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording en (bijvoorbeeld) de paragraaf bedrijfsvoering al hierop in te richten. Vanuit de kadernota komen onder andere de volgende stellige
Gemeente Maashorst zal in 2022 moeten versnellen om de rechtmatigheidsverantwoording vorm te geven Voor de onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording bent u van plan om te steunen op de interne controles die in de eerste lijn worden uitgevoerd en de review (verbijzonderde interne controles) die in de derde lijn worden uitgevoerd. Gedurende 2021 zijn de controlewerkzaamheden door de interne controle van Gemeente Uden conform het opgestelde controleplan uitgevoerd ter voorbereiding op de rechtmatigheidsverantwoording. Het college van de gemeente Uden was in dit overgangsjaar 2021 voornemens een proef rechtmatigheidsverantwoording op te stellen en deze op te nemen in het jaarverslag van de jaarstukken 2021. Dit verslag is echter uitgesteld naar de jaarrekening van 2022. Dit is het moment voor u als raad om te reflecteren op het voorstel van het college en kan u waar nodig nog bijstellen. Gegeven de fusie en problemen in de personele bezetting is de gemeente nog onvoldoende toegekomen aan het verder ontwikkelen op dit gebied. Komende maanden moet en zal hier een versnelling aan gegeven worden.
20I
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Rechtmatigheidsverantwoording (2)
Onze conclusies
Inzicht in de veranderingen en de misverstanden rondom de rechtmatigheidsverantwoording
Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag
Wat is er veranderd?
Wat zijn de misverstanden?
•
•
Het college wordt nu verantwoordelijk voor de rechtmatigheid. Dit klopt niet. Dit was namelijk al zo, dus dit is niet veranderd.
•
De werkzaamheden van de accountant worden minder. Dit klopt niet. Omdat de accountant een getrouwheidsoordeel geeft bij de rechtmatigheidsverantwoording, dient de accountant net zoveel werkzaamheden te verrichten als in het verleden.
•
Rechtmatigheidsfouten kunnen nog steeds leiden tot een anders dan goedkeurende controleverklaring. Dat klopt niet. Rechtmatigheidsfouten wegen niet meer mee voor het oordeel van de accountant en kunnen dus ook niet leiden tot een aangepaste controleverklaring. Indien de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording zelf niet kan worden vastgesteld, kan dit impact hebben op de controleverklaring van de accountant.
Jaarrekening •
De raad bepaalt een grens waarboven afwijkingen in de verantwoording moeten worden opgenomen en deze bedraagt maximaal 3%.
•
Regels voor begrotingsonrechtmatigheid dienen in de financiële verantwoording te worden vastgelegd.
Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording
•
De accountant geeft een verklaring bij de getrouwheid van de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording die daar onderdeel van uitmaakt.
•
In het verleden telden getrouwheidsfouten ook als rechtmatigheidsfouten. Voor de rechtmatigheidsverantwoording is dit niet meer het geval; daarin worden alleen rechtmatigheidsfouten toegelicht die afwijkingen zijn van het voorwaarden-, begrotings- of M&O-criterium;
•
Gemeente dient bewust controlewerkzaamheden te doen c.q. beter vast te leggen voor onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording.
Een rechtmatigheidsverantwoording is hetzelfde als een ‘In Control Statement’. Dat klopt niet. Een In Control Statement omvat meer aspecten dan rechtmatigheid.
•
Het college moet alle afwijkingen toelichten. Dat klopt niet. In de rechtmatigheidsverantwoording licht het college alle afwijkingen toe voor zover die leiden tot een overschrijding van de verantwoordingsgrens (maximaal 3%). In de paragraaf bedrijfsvoering wordt een toelichting gegeven op alle afwijkingen die uitkomen boven de rapporteringstolerantie (die ook voor de accountantscontrole geldt).
Aankomende verkiezingen Wijzigingen standaarden Onze samenwerking Bijlagen
Het college rapporteert over de rechtmatigheid van de jaarrekening en niet de accountant. De toelichting wordt opgenomen in de bedrijfsvoeringsparagraaf.
•
22
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Wijzigingen standaarden Wijzigingen in accounting en controlestandaarden
Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording
Meer focus op het proces van risico-identificatie en -beoordeling Als onderdeel van onze op risico's gebaseerde controle richten wij ons op de gebieden met het grootste risico op afwijkingen van materieel belang. Als reactie op een evoluerende en steeds complexere omgeving die uw gemeente beïnvloedt, zullen we onze aandacht en inspanning vergroten om uw organisatie en het risico-identificatie- en beoordelingsproces te begrijpen. Hierbij wordt ook specifiek de IT-omgeving en bijbehorende risico's meegenomen. Dit sluit aan bij de doelstelling van de herziene controlestandaard 315, die vanaf dit jaar van kracht wordt. Daarom willen wij uw aandacht vragen voor:
Aankomende verkiezingen
•
De kwaliteit van de end-to-end procesbeschrijving, inclusief gerelateerde journaalposten.
Wijzigingen standaarden
•
De kwaliteit van de risicoanalyse uitgevoerd door het college, waarbij tevens ook een specifieke risicoanalyse wordt uitgevoerd voor het onderwerp fraude.
•
De risico’s op onrechtmatigheden, als onderdeel van de risicoanalyse.
•
Communicatie aan en discussie met de met de raad over geïdentificeerde risico’s.
•
De aandacht voor de mate van IT-afhankelijkheid van bedrijfsprocessen en het daaruit voortvloeiende risico.
Onze samenwerking Bijlagen
We zijn meer dan bereid om dit onderwerp en de bijbehorende wederzijdse verwachting te bespreken in afwachting van de samenwerking voor volgend jaar.
23
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze samenwerking In dit hoofdstuk beschrijven we hoe wij hebben samengewerkt met u en uw medewerkers. Daarnaast presenteren wij een overzicht van de het aantal uren dat er is gewerkt aan de controle.
08
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze samenwerking We hebben een constructieve samenwerking ervaren tijdens het controleproces In deze huidige tijd van digitaal samenwerken hebben wij een zeer plezierige samenwerking ervaren en is de communicatie tussen het kernteam jaarrekeningcontrole, de afdeling interne controle en PwC goed verlopen. Hierbij waren de communicatielijnen kort en dit heeft ertoe bijgedragen dat het over het algemeen een meer gestructureerd proces is geweest. Daarnaast heeft de oplevering grotendeels tijdig plaatsgevonden. We hebben een open en fijne cultuur ervaren. Belangrijke aandachtspunten tijdens de controle blijft de documentatie voor de controle van het sociaal domein. Dit jaar hebben we stappen gezet door gedurende het jaar de steekproef met de werkzaamheden van de KIC te combineren. Echter blijft er ruimte voor verbetering voor de samenwerking. Aangezien we voortdurend streven naar een verbetering van het controleproces en onze dienstverlening, evalueren we dit proces graag op korte termijn. Geen bevindingen te melden rondom onafhankelijkheid Wij hebben onze naleving van externe normen en ons wereldwijde onafhankelijkheidsbeleid met betrekking tot onze dienstverlening in 2021 bewaakt en bevestigen dat wij aan deze onafhankelijkheidsvereisten hebben voldaan en voldoen.
23I
24
Accountantsverslag | gemeente Uden 2021 Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Speerpunten Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Communicatie Verantwoordelijkheden
Bijlagen In de eerste bijlage beschrijven we de uitkomsten van de werkzaamheden ten aanzien van de SiSa-bijlage. Daarna staan we stil bij onze controle van de Wnt-verantwoording. Vervolgens lichten we de materialiteit toe. Tot slot geven we een update over de verplichte communicatie