Bijlage - Vastgoedbeleid gemeente Maashorst 2024 (oude versie)
Tekst van het document
5.14 Actueel leegstaand vastgoed Het actuele leegstaande vastgoed in de gemeente Maashorst is momenteel ruim 10% van de portefeuille en betreft 6 woonhuizen, een boerderijwoning met loods, twee schoolgebouw (een wisselschool), een voormalig kantoorgebouw, een buurthuis, een gymzaal, een voormalig gemeentehuis en een deel van een buurthuis. In 2016 schreef het CBS nog een alarmerend bericht dat veertien op de honderd maatschappelijke vastgoedobjecten leeg stonden. Het ging om scholen, musea, sportaccommodaties en ziekenhuizen. De leegstand van maatschappelijk vastgoed was zelfs hoger dan die van woningen. Recenter heeft de provincie Brabant per Brabantse regio en per type gebouw het percentage van de bestaande leegstand en het aantal leegstaande gebouwen gepubliceerd. Het betreft een indicatie op basis van CBSgegevens. Het percentage leegstand in de totale gebouwenvoorraad is van alle regio's het laagst in de regio 27
Noordoost-Brabant (5%), het hoogst in West-Brabant (9%). De regio West-Brabant heeft voor bijna alle typen gebouwen het hoogste leegstandspercentage in vergelijking met de andere Brabantse regio’s, uitgezonderd maatschappelijk vastgoed. Het percentage varieert van 5% leegstand in maatschappelijk vastgoed tot 14% bij kantoren.
De semi-maatschappelijke instelling WeMeet meldt dat sportaccommodaties, scholen en andere ontmoetingsplaatsen daarentegen een kleine stijging van leegstand zien. In 2017 waren er landelijk 60.431 ontmoetingsplaatsen leeg, eind september 2022 was dit aantal gestegen tot 62.968 een stijging van 4 procent. Maar met slechts 5 procent leegstand zijn de vooruitzichten voor deze sector vrij goed. De Landelijke Monitor Leegstand van het CBS geeft voor 2022 een overall leegstandspercentage aan van 4% voor zowel Brabant als voor Maashorst. Desalniettemin is het actuele leegstandspercentage volgens de eigen vastgoedregistratie dubbel zo hoog. Althans zonder analyse van waarom een en ander leeg staat. De zes leegstaande woonhuizen zijn allen onderdeel en/of gevolg van een grotere ruimtelijke ontwikkeling. Zo ook het voormalige gemeentehuis en de voormalige gymzaal. Resteert de leegstaande boerderijwoning met een nog door de gemeente in gebruik zijnde loods, een vervallen buurthuis en een klein deel van een buurthuis naast de nog in gebruik zijnde jongerensoos. Een van de twee leegstaande schoolgebouwen wordt momenteel gebruikt als wisselschool (tijdelijke locatie in afwachting van nieuwbouw). En het leegstaande voormalige kantoorgebouw is geschikt voor noodopvang voor ontheemden en heeft voor daarna al meerdere potentiële semi-maatschappelijke functies in ontwikkeling.
Indien de ruimtelijke ontwikkelingen doorgang vinden is de leegstand beperkt tot een verkoopbare boerderijwoning met loods en een te slopen oud leegstaand buurthuis. Aldus is het hoge leegstandspercentage geen gevolg van het ontbreken van een visie wat te doen met die leegstand, maar een gevolg van de haperende voortgang of projectafronding bij ruimtelijke ontwikkelingen of althans de ontbrekende eenduidige besluitvorming daaromtrent. Maar daarover in hoofdstuk 6 (organisatie) meer.
28
Hoofdstuk 6 Vastgoedorganisatie Voor het vastgoed dat ook bij de gemeente Maashorst centraal is belegd bij het team VAF, doen de gemeentelijke vastgoedorganisaties over het algemeen het planmatig onderhoud, de gebouwaanpassingen en renovaties, de klantencontacten, de huurcontracten en -administratie, ruimteverhuur, het vastgoedbeleid en de aan- en verkoop van vastgoed. Ongeveer de helft van de gemeenten regelen ook zaken rond het energiegebruik in de gebouwen. Bij gemeente Maashorst wordt die taak uitgevoerd door het team Klimaat en Energie van het domein Ruimte.
Nieuwbouw en het bouwheerschap voor scholen is beduidend minder vaak bij de vastgoedafdeling belegd. Bij ongeveer een kwart van de gemeenten is vastgoed en gronduitgifte in één afdeling ondergebracht. Bij de gemeente Maashorst worden grondtransacties voor ontwikkeling gestuurd door het grondbeleid en uitgevoerd door het domein Ruimte en de uitgifte van grond als zogenaamde reststroken door het team VAF van het domein Dienstverlening. Uit de analyse van de maatschappelijke context van het vastgoedbeleid en uit de analyse van de vastgoedportefeuille volgen een aantal specifieke aspecten die effect hebben op de vastgoedorganisatie van de gemeente Maashorst.
6.1 Optimaliseren vastgoedportefeuille Behalve de actuele ‘voorraad’ aan in behandeling zijnde projecten zorgt de grondige analyse van de gehele vastgoedportefeuille voor een lijst (van wellicht dertig) objecten waarvan de prioriteit vastgesteld dient te worden of en wanneer ze mogelijk vervreemd kunnen worden. Deze af te stoten gebouwen en locaties dienen onderbouwd voorgelegd te worden aan het regieteam voor advisering aan het DT en Poho. Om vervolgens na advies en akkoord, het traject van verkoop voor te bereiden en uit te voeren. Voordeel van dit traject is dat het uiteindelijk leidt tot een lager aantal objecten in de portefeuille.
6.2 Versnellen verduurzaming In paragraaf 5.4 is de volgorde beschreven van verduurzaming per categorie. Op de 1ste plaats categorie 5; 2de plaats categorieën 1 en 2 op de 3de plaats categorie 3 en 6. In samenwerking met team Klimaat en Energie de prioritering uitwerken in een prioritering per (groep van) object(en). Aan de hand van een door het team K&E opgezette meetlat voor de bepaling van de vastgoedobjecten met het grootste potentieel voor verduurzaming.
6.3 Spreiden risico’s en verantwoording/regie Zoals uit de analyse van de vastgoedportefeuille is gebleken kunnen de risico’s van vastgoed verdeeld worden over de drie domeinen. Bij vastgoed voor ontwikkeling is domein Ruimte verantwoordelijk voor regie en kosten (GREX). Sociaal domein heeft verantwoordelijkheid voor regie (en kosten) bij vastgoed dat in gebruik is bij maatschappelijke instellingen en Vastgoed faciliteert met het beheer van het vastgoed. En team Vastgoed is verantwoordelijk voor regie en risico’s bij (bouw-)projecten, renovaties, sloop en verkoop, beheer van
29
gebouwen in exploitatie, onderhoud aan gebouw- en installatietechniek, functioneel onderhoud, beheer en administratie. Deze herverdeling van regie en risico’s zorgt voor een betere combinatie van expertise van een domein en de regie over het betreffende vastgoed. Vastgoed zal in ieder geval beheer en onderhoud faciliteren bij al het vastgoed dat in exploitatie is en blijft.
6.4 Regieteam Momenteel zorgt het intaketeam ervoor dat een initiatief of vastgoedopgave wordt getoetst aan (1) de maatschappelijke waarde: creëert de vastgoedopgave een verbetering voor inwoners, ondernemers en/of de gemeente Maashorst en (2) past de opgave binnen de strategie en omgevingsvisie? Is het bestuur bereid mee te werken aan deze vastgoedopgave? In de implementatiefase wordt in overleg met het intaketeam bepaald of er een apart regieteam wordt opgericht of dat het intaketeam de coördinerende rol blijft vervullen. In de procesprocedure voor leegstaand vastgoed is de bijzondere rol van een regieteam al aangegeven. De rol bij het adviseren welke route een initiatief moet lopen: regie door Sociaal domein indien een maatschappelijke organisatie om een initiatief vraagt of domein Ruimte indien het vastgoed onderdeel is van een ruimtelijke ontwikkeling of het team Vastgoed. Alle initiatieven voorleggen aan het regieteam is de nieuwe standaard omdat daar de planologen en alle andere disciplines ruim vertegenwoordigd zijn en omdat dat de besluitvorming bespoedigd (korte reactietermijn) en omdat het advies van het team ook aan het DT en Poho wordt voorgelegd alvorens de voorbereiding van het project van start kan.
Het advies van het team omvat dan ook de prioritering en de planning die de indieners van het initiatief hebben uitgewerkt en het team besluit of het initiatief een projectstatus krijgt en wie de regie dient te nemen. Deze belangrijke rol van het team staat garant voor een significante versnelling van de besluitvorming bij projecten. Temeer omdat een initiatief dat aangebracht wordt is voorbereid op basis van een helder afwegingskader/routekaart vastgoed en voorzien van een planning en prioritering. Op de volgende pagina het processchema dat hoort bij deze rol voor het regieteam.
30
31
Hoofdstuk 7 Vastgoedthema’s Maashorst 7.1 Migratie en tijdelijke huisvesting De verplichting om zeer spoedig vele ontheemden uit de Oekraïne te huisvesten betekende dat op een pragmatische en snelle manier het leegstaande vastgoed gescreend moet worden of er gebouwen en locaties zijn die geschikt zijn voor dat doel. Door het team VAF is een matrix opgesteld met betrekking tot het leegstaande gemeentelijk vastgoed en dat bood zoals verwacht voor de korte termijn de beste mogelijkheden om antwoord te vinden op de gestelde vraag. Bij het bepalen van geschikte of geschikt te maken locaties is gebruik gemaakt van een aantal objectieve criteria. Deze zijn door VAF samengevat in de volgende 7 criteria: 1. Beschikbaarheid. Eigendom gemeente. Korte termijn beschikbaar. Laat vigerende bestemmingplan opvang Oekraïners toe? Indien niet eigendom, is deze eenvoudig te verwerven? 2. Geschiktheid. Is de locatie geschikt (of te maken) voor bewoning? 3. Functionele geschiktheid. Betreft zaken als koken, recreatie, opslag etc. 4. Ligging. Waar en in welke omgeving? Afhankelijk van omvang en samenstelling groep. 5. Voorzieningen. Onderwijs, openbaar vervoer, zorg, sport etc. 6. Veiligheid. Is de omgeving veilig voor deze kwetsbare groep? 7. Participatie/communicatie. Kans op succesvolle participatie met de omgeving. Zaken als dorpsraden, belangengroepen en ondernemersverenigingen.
De matrix op basis van de heldere criteria bepaalt de volgorde van de geschikte en beschikbare locaties. Gelet op de noodzaak om op de korte termijn meerdere opvang locaties te realiseren om de achterstand in te lopen, is een pragmatische benadering van ‘laag hangend fruit’ naar lastiger te realiseren plekken de meest voor de hand liggende aanpak. Criteria als spreiding, alleen grote locaties, directe omgeving van een kern zullen de slagingskans aanzienlijk verlagen.
7.2 Implementatiefase Na besluitvorming omtrent het vastgoedbeleid dienen de hierin genoemde organisatieaspecten te worden geïmplementeerd en de activiteiten te worden uitgevoerd. Zoals uit hoofdstuk 5 en 6 blijkt betreft het de activiteiten: 1. Het door het team Vastgoed in samenwerking met het team E&G opstellen van de verzoeken om advies (interne initiatieven) voor het regieteam. Het betreft onder andere: - de leegstaande panden (woningen, een boerderijwoning met loods, een schoolgebouw (wisselschool), een voormalig kantoorgebouw, een buurthuis, een gymzaal, een voormalig gemeentehuis en een deel van een buurthuis) en - het nog in gebruik zijnde maatschappelijk vastgoed dat niet tot de kernvoorraad behoort (gebouw vrije school en de wisselschool) en - de nog verhuurde woningen en de objecten commercieel vastgoed (kantoorgebouwen, praktijken, kinderopvanglocaties, twee parkeergarages, enkele peuterspeelzalen, bedrijfspanden en terreinen in de verhuur); 2. Het verder vormgeven en uitwerken van de spilfunctie van het regieteam. Samen met het regieteam bepalen wanneer en hoe de interne verzoeken om advies gestructureerd en gefaseerd in behandeling kunnen worden genomen. 3. Het na advies en route DT en Poho uitwerken van de door het team als project gekwalificeerde initiatieven, door de aangewezen domeinen en/of teams. 32
4. Het versnellen van de duurzaamheidsopgaven door in overleg met het team Klimaat en Energie de prioritering per (groep van) object(en) uitwerken. 5. Het in overleg met het team Grondzaken splitsen en bepalen van de beheerkosten van de gronden in eigendom: óf t.l.v. domein Ruimte (GREX) óf in gebruik bij of verhuur door domein Sociaal óf verkoop van de gronden/terreinen door VAF/Grondzaken. 6. Het opwaarderen van de MJOP voor de panden met een conditiescore 2 als norm en het afwaarderen van (af te stoten) panden met als conditiescore 4 als maximale norm. 7. Opstellen van een voorstel voor de verdeling van de (beheer-) risico’s over de drie domeinen. 8. Analyse en maatregelen ter verbetering vastgoedadministratie en control. 9. Het opstellen van een monitoring- en evaluatiesysteem voor bovengenoemde acties.
33
Bijlage 1 routekaart vastgoedbeleid
34
Bijlage 2 overzicht categorieën en strategie
35