Bijlage ter informatie - Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2027
Tekst van het document
........
Beleidsprogramma Openbare Verlichting Gemeente Maashorst Voor de periode 2024-2027
Colofon Beleidsprogramma Openbare Verlichting Gemeente Maashorst Voor de periode 2024-2027
Gemeente Maashorst R. Wijnen
Nobralux
K. van Oorschot E. Boomsluiter Project: Versie: Status: Datum:
MHU-22-06c V4 Definitief 21 september 2023
Inhoudsopgave Inhoudsopgave.............................................................................................................1 Leeswijzer ....................................................................................................................3 1 Samenvatting ........................................................................................................4
1.1 Missie en visie...................................................................................................................4 1.2 Meerjarenplanning ...........................................................................................................4 1.3 Financiën ..........................................................................................................................5
2
3
4
5
Inleiding ................................................................................................................6
2.1 2.2 2.3 2.4
Algemeen..........................................................................................................................6 Visie en missie ..................................................................................................................6 Doel van de openbare verlichting.....................................................................................7 Geldigheid en actualisatie ................................................................................................8
Huidige situatie .....................................................................................................9
3.1 Areaal................................................................................................................................9 3.2 Kostensoorten OVL.........................................................................................................10 3.2.1 Onderhouds- en beheerkosten ...........................................................................10 3.2.2 Energie- en netwerkkosten .................................................................................12 3.3 Energieverbruik en Klimaatakkoord ...............................................................................12
Uitgangspunten...................................................................................................14
4.1 Wat zijn de uitgangspunten?..........................................................................................14 4.1.1 Algemeen ............................................................................................................14 4.1.2 Ontwerp ..............................................................................................................14 4.1.3 Aanleg .................................................................................................................15 4.1.4 Materialen...........................................................................................................15 4.1.5 Onderhoud ..........................................................................................................16 4.1.6 Beheer .................................................................................................................16 4.2 Meerjarenplanning .........................................................................................................17 4.3 Financiën ........................................................................................................................19
Bijlagen ...............................................................................................................20
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
1
A A.1 A.2 A.3 A.4 A.5 A.6 A.7 B B.1 C C.1 C.2 C.3 C.4 C.5 C.6 C.7 D D.1 D.2 D.3 D.4 D.5 D.6 E E.1 E.2 E.3 F F.1
Wettelijke kaders............................................................................................................21 Aansprakelijkheid ...........................................................................................................21 Elektriciteitswet..............................................................................................................21 Wet natuurbescherming.................................................................................................22 Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) .........................................................................23 WIBON / CROW-500 .......................................................................................................23 CROW 400.......................................................................................................................24 Europese regelgeving .....................................................................................................24 Richtlijnen.......................................................................................................................25 Richtlijn openbare verlichting.........................................................................................25 Duurzaam .......................................................................................................................26
Klimaatakkoord...............................................................................................................26 Ledverlichting .................................................................................................................27 Dimmen ..........................................................................................................................27 Stabiliteitsmeting............................................................................................................28 Circulariteit .....................................................................................................................28 Maatschappelijk verantwoord inkopen..........................................................................28 Lichthinder en lichtvervuiling .........................................................................................29 Esthetiek en materialen..................................................................................................30 Masten............................................................................................................................30 Armaturen ......................................................................................................................30 Lichtkleur
........................................................................................................................30 Aanstraling en lichtarchitectuur .....................................................................................31 Reclameverlichting en “vreemde gebruikers”................................................................31 Sportveldverlichting........................................................................................................32 (Kosten)efficiënt .............................................................................................................33 Regie en organisatie .......................................................................................................33 Onderhoud .....................................................................................................................33 Vervangingen..................................................................................................................34 Innovaties .......................................................................................................................35 De mast staat er toch, wat kan er nog meer aan?..........................................................35 F.1.1 Slimme verlichting (smart lighting) .....................................................................35 F.1.2 Voordelen slimme verlichting
.............................................................................35 F.1.3 Nadelen slimme verlichting.................................................................................36 F.1.4 Investering en opbrengsten ................................................................................36 F.2 Via smart lighting naar smart city...................................................................................37 F.2.1 Innovatieve smart city oplossingen.....................................................................37 F.2.2 De connected lichtmast ......................................................................................38 F.3 Regeren is vooruitzien ....................................................................................................38 F.3.1 Zhaga connector..................................................................................................38 F.3.2 Glasvezel .............................................................................................................39 G Overige verlichtingsobjecten..........................................................................................40 H Vervangingsplan 2023 ....................................................................................................41
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
2
Leeswijzer Dit beleidsprogramma bestaat uit vijf delen en is als volgt opgebouwd: Deel 1: Samenvatting In deel 1 is een samenvatting gegeven van het beleid, de meerjarenplanning en de hierbij passende financiën. Deel 2: Inleiding Waarom verlichting in de buitenruimte? In deel 2 wordt het doel en de doelstellingen (missie en visie) van de openbare verlichting (OVL) in de gemeente beschreven. Deel 3: Huidige situatie Wat is er gerealiseerd en wat is de stand van zaken? Het derde deel beschrijft de huidige situatie in kwantiteit en kwaliteit, en geeft inzicht in de kostenbepalende factoren voor instandhouding van het areaal. Deel 4: Uitgangspunten Dit deel beschrijft de uitgangspunten voor instandhouding van de openbare verlichting. Er wordt inzicht gegeven in de kostenbepalende factoren in de gemeente. Het geeft een beschrijving van de meerjarenplanning van de gemeente Maashorst. De financiële en kwalitatieve impact van de te maken keuze is hierin inzichtelijk gemaakt. Deel 5: Bijlagen In de bijlagen worden de keuzes in detail weergegeven.
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
3
1 1.1
Samenvatting Missie en visie Het doel van openbare verlichting in de gemeente is het bevorderen van de sociale veiligheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid in de openbare ruimte, gedurende de duisternis, met een zo laag mogelijk energieverbruik en tegen economisch verantwoorde kosten. Er wordt gestreefd naar duurzame oplossingen. De functie van de openbare ruimte bepaalt hierbij de kwaliteitscriteria van de verlichting. In dit plan zijn de beleidskeuzes voor de openbare verlichting vastgelegd en geeft aan hoe de gemeente Maashorst deze beleidsperiode de openbare verlichting exploiteert. De kern van het beleid van de gemeente Maashorst is “Niet verlichten tenzij…” en het voorkomen van lichthinder. De gemeente Maashorst heeft voor de openbare verlichting de volgende visie en missie geformuleerd: Visie: De visie is vooral gericht op “Niet verlichten tenzij…”. Daarbij zal de gemeente aansluiten op de wettelijke regelgeving, geldende normen en richtlijnen. Ook is de visie gericht op ‘ aantrekkelijk en doelmatig’. Door standaardisering worden onderhoudskosten beperkt. De technische uitvoeringsaspecten en aanleg worden aan derden uitbesteed.
1.2
Misie: De missie voor de openbare verlichting in de gemeente Maashorst is om tot een duurzaam areaal openbare verlichting te komen, met als doel het bieden van een veilige omgeving voor de bewoner voor de lange termijn, tegen maatschappelijk aanvaartbare kosten. De gemeente Maashorst wil hierbij lichthinder en lichtvervuiling zo veel mogelijk tegengaan.
Meerjarenplanning Hoe de gemeente de openbare verlichting deze beleidsperiode kan verbeteren, is uitgewerkt in een meerjarenplanning. In deze planning worden alle conventionele armaturen vervangen voor een energiezuinige LEDvariant. Dit zorgt er voor dat de gemeente Maashorst in deze beleidsperiode een besparing van 17% realiseert. Dit is een reductie van 62% ten opzichte van het verbruik in 2013 (referentiejaar Klimaatakkoord). Geplaatste LED armaturen worden op basis van leeftijd vervangen. Dit gebeurd wanneer het armatuur een leeftijd van 20 jaar heeft bereikt. De technische levensduur van masten is 40 jaar. Wanneer lichtmasten deze leeftijd hebben bereikt kunnen deze beproeft worden op stabiliteit. Wanneer lichtmasten worden afgekeurd worden deze verwijderd. Wanneer lichtmasten worden goedgekeurd blijven deze staan. Zo wordt het mastenareaal op een duurzame en verantwoorde wijze in stand gehouden.
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
4
1.3
Financiën In de onderstaande tabel is een overzicht van de financiële raming van de meerjarenplanning weergegeven. Meerjarenplanning
beleidsperiode 2025 2026 18.492 € 18.492 € 24 24 479 479 18.492 € 18.492 € 0 0 - € - €
2027 398.492 € 24 479 18.492 € 953 380.000 €
2028 182.492 € 24 479 18.492 € 411 164.000 €
doorkijk 2029 182.492 € 24 479 18.492 € 411 164.000 €
2030 182.492 24 479 18.492 411 164.000 743.804 257.873 32.873 180.000 15.000 15.000 5.000 5.000 2.500 2.500 485.931 303.564 45.931 136.436
Investeringen Uitval stabiliteitsmeting (5%) Aantal masten obv leeftijd Investering masten Aantal te vervangen armaturen Investering armaturen
€
€
2024 18.492 € 24 479 18.492 € 0 - €
Exploitatiekosten Beheer- en Onderhoudskosten Beheerkosten Correctief onderhoud Incidentele werkopdrachten Schilderen Reinigen Instandhouding IV-schap Inspecties Incidentele stabiliteitsmetingen Energie- en netwerkkosten Energiekosten Energiebelasting Netbeheerkosten (Enexis)
€ € € € € € € € € € € € € €
787.593 € 257.873 € 32.873 € 180.000 € 15.000 € 15.000 € 5.000 € 5.000 € 2.500 € 2.500 € 529.720 € 341.976 € 51.308 € 136.436 €
758.485 € 257.873 € 32.873 € 180.000 € 15.000 € 15.000 € 5.000 € 5.000 € 2.500 € 2.500 € 500.612 € 316.442 € 47.734 € 136.436 €
729.376 € 257.873 € 32.873 € 180.000 € 15.000 € 15.000 € 5.000 € 5.000 € 2.500 € 2.500 € 471.503 € 290.908 € 44.159 € 136.436 €
743.804 € 257.873 € 32.873 € 180.000 € 15.000 € 15.000 € 5.000 € 5.000 € 2.500 € 2.500 € 485.931 € 303.564 € 45.931 € 136.436 €
743.804 € 257.873 € 32.873 € 180.000 € 15.000 € 15.000 € 5.000 € 5.000 € 2.500 € 2.500 € 485.931 € 303.564 € 45.931 € 136.436 €
743.804 € 257.873 € 32.873 € 180.000 € 15.000 € 15.000 € 5.000 € 5.000 € 2.500 € 2.500 € 485.931 € 303.564 € 45.931 € 136.436 €
56%
59%
62%
62%
62%
62%
Energiebesparing t.o.v. 2013
€
62%
De budgetten voor het vervangen van armaturen van 2024, 2025 en 2026 staan op € 0, omdat deze budgetten in 2023 beschikbaar zijn gesteld door de raad in verband met het project van het grootschalig vervangingsplan.
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
5
2 2.1
Inleiding Algemeen Uden en Landerd vormen vanaf 1 januari 2022 de nieuwe gemeente Maashorst. De nieuwe gemeente heeft zes met elkaar verbonden kernen en een gevarieerde openbare ruimte. Deze openbare ruimte is voorzien van openbare verlichting (OVL), op locaties waar het een bijdrage levert aan de verkeersveiligheid en sociale veiligheid. De gemeente is als wegbeheerder verantwoordelijk voor de instandhouding van de openbare verlichting. In het voor u liggende beleidsprogramma wordt beschreven hoe het beheer en onderhoud in de periode 2024 tot en met 2027 uitgevoerd kan worden en tegen welke kosten. Het doel van dit document is: Het inzichtelijk maken van de kwantiteit en kwaliteit van het te beheren areaal openbare verlichting; Het vastleggen van de beleidsuitgangspunten en beheerstrategie die aansluit bij de gewenste kwaliteit van de openbare ruimte; Het vastleggen van de reguliere onderhoudswerkzaamheden voor de komende beheerperiode; Het verkrijgen van de benodigde beheerbudgetten en investeringskredieten voor het in standhouden van het areaal.
2.2
Visie en missie Het doel van het OVL-beleid is gebaseerd op de visie dat in een ideale situatie de OVL optimaal bijdraagt aan de verkeersveiligheid en de sociale veiligheid. Het energieverbruik dient zo laag mogelijk te zijn en er wordt gestreefd naar duurzame oplossingen. Het doel van het vaststellen van beleid is om een kader te scheppen waarbinnen de openbare verlichting effectief, kostenefficiënt en milieubewust in stand wordt gehouden. Dit alles binnen de daarvoor geldende wettelijke bepalingen en richtlijnen. De doelstellingen voor de openbare verlichting zijn vertaald naar een missie en visie: Visie openbare verlichting De visie bevat het langetermijnperspectief van de gemeente op het gebied van de openbare verlichting. Visie gemeente Maashorst: De visie is vooral gericht op ‘niet verlichten, tenzij…’. Daarbij zal de gemeente aansluiten op de wettelijke regelgeving, geldende normen en richtlijnen. Ook is de visie gericht op ‘aantrekkelijk en doelmatig’. Door standaardisering worden onderhoudskosten beperkt. De technische uitvoeringsaspecten voor onderhoud en aanleg worden aan derden uitbesteed.
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
6
Missie openbare verlichting In een missie is aangegeven wat de gemeente wil betekenen voor haar inwoners en andere belanghebbenden op het gebied van openbare verlichting. De missie maakt duidelijk waar de gemeente voor staat en waarin zij zich onderscheidt van andere gemeenten. Missie gemeente Maashorst: De missie voor de openbare verlichting in de gemeente Maashorst is om tot een duurzaam areaal openbare verlichting te komen, met als doel het bieden van een veilige omgeving voor de bewoner voor de lange termijn, tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten. De gemeente Maashorst wil hierbij lichthinder en lichtvervuiling zo veel mogelijk tegengaan.
2.3
Doel van de openbare verlichting Verlichting zorgt ervoor dat wij in staat zijn bij duisternis de omgeving waar te nemen. Openbare verlichting (OVL) moet zaken zichtbaar maken die voor een veilig en doelmatig gebruik van de openbare ruimte van belang zijn. Het doel van openbare verlichting is om optimaal bij te dragen aan de sociale veiligheid, de verkeersveiligheid en de kwaliteit van de openbare ruimte (leefbaarheid). Belangrijke randvoorwaarden daarbij zijn; een zo laag mogelijk energieverbruik, het toepassen van duurzame oplossingen en borging van een veilige en goed functionerende installatie. Dit alles tegen verantwoorde kosten en een zo laag en duurzaam mogelijk energieverbruik. OVL is het geheel aan masten, armaturen, lampen en kabels om openbaar toegankelijk gebied te verlichten. De gemeente is eigenaar van het bovengrondse gedeelte van de OVL. De netbeheerder (in de gemeente Maashorst is dit Enexis) is eigenaar van het ondergrondse gedeelte. Tot het ondergrondse gedeelte behoren de (ondergrondse) kabels, de aansluiting en de systemen om verlichting in- en uit te schakelen.
Een lichtpunt bestaat uit vier onderdelen: Lichtbron: zorgt voor de verlichting (lamp/LED) Armatuur: behuizing van de lichtbron Mast: houder van het armatuur Kabel: zorgt voor de aanvoer van elektriciteit
Sociale veiligheid Het gevoel van veiligheid ontstaat vooral als de openbare ruimte als overzichtelijk wordt ervaren. Dit houdt onder meer in dat men voetgangers op voldoende afstand kan herkennen en men hun intenties kan inschatten. Deze overzichtelijkheid ontbreekt als het zicht niet vrij is. Denk aan pilaren in een tunnel of een donker bebost gebied. Er moet afstemming zijn tussen de openbare ruimte en de verlichting. Naast de verlichtingssterkte speelt gelijkmatigheid van het licht een belangrijke rol. Als er veel donkere plekken in een verder verlicht oppervlak zijn, wordt dit als onveilig ervaren. De onderlinge mastafstand is bepalend voor de gelijkmatigheid van de verlichting. Verkeersveiligheid Goede openbare verlichting stelt weggebruikers in staat zich veilig te verplaatsen, waarbij medeweggebruikers het verloop van de weg, obstakels en oneffenheden van het wegdek en goed kunnen worden waargenomen. Ook hier is gelijkmatigheid van de verlichting weer van belang. Als deze sterk varieert, beïnvloedt dit negatief het waarnemingsvermogen van de weggebruiker door het aanpassingsvermogen van het oog. Naast gelijkmatigheid is het niveau van de verlichting een belangrijke variabele. Het verlichtingsniveau wordt aangepast aan de wegcategorie en de verkeerssituatie. Drukke (doorgaande) wegen verlangen een hoger verlichtingsniveau dan wegen die minder vaak gebruikt worden.
Daarnaast wordt het verlichtingsniveau vaak verhoogd bij conflictgebieden, denk aan kruispunten of voetgangersoversteekplaatsen. Goede verlichting kan een onoverzichtelijke situatie een stuk veiliger maken.
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
7
Leefbaarheid Leefbaarheid heeft betrekking op herkenbaarheid, sfeer en/of het benadrukken van het bijzondere karakter van de openbare ruimte. Dit wordt bevorderd als gebruikers van de ruimte zich prettig voelen en de behoefte ervaren om in de ruimte te zijn. Het bijzondere karakter van de openbare ruimte kan zowel in donkere als in lichte momenten met behulp van de verlichtingsmaterialen tot uitdrukking worden gebracht. Denk aan het plaatsen van klassieke masten in een historische omgeving of aan plaatsing van modern vormgegeven verlichting op een recent ontwikkeld plein. Functionele verlichting beïnvloedt de leefbaarheid negatief als de installatie niet functioneert (niet brandend, scheef en/of beschadigd) en positief als het onderhoud netjes wordt bijgehouden. Verlichting kan sfeer verhogend werken door middel van een weloverwogen lichtkleur. Het aanlichten van gebouwen en het gebruik van bijzondere verlichting zal de kwaliteit en de leefbaarheid van de openbare ruimte verbeteren.
Doel van de openbare verlichting
Sociale veiligheid
Veilig gevoel
Verkeersveiligheid
Leefbaarheid
Vlotte en veilige afwikkeling van verkeer
Identiteit & sfeer
Lage risicoaansprakelijkheid
Oriëntatie & informatie Structuur & samenhang
Kwaliteit van de openbare verlichting
2.4
Geldigheid en actualisatie Dit beleidsprogramma wordt vastgesteld voor de periode van vier jaar, van 2024 tot en met 2027, met een doorkijk naar 2030. Voor de periode vanaf 2028 dient het beleidsprogramma te worden geactualiseerd en opnieuw ter vaststelling aan de gemeenteraad aangeboden. Ook dienen tussentijdse kaderstellende wijzigingen op het beleid door de gemeenteraad te worden vastgesteld. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet zal openbare verlichting waarschijnlijk een onderdeel zijn van één van de programma’s van de Omgevingswet en zal het beleid voor openbare verlichting hierin worden opgenomen.
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
8
3
Huidige situatie Dit deel beschrijft de huidige situatie en de kwaliteit en kwantiteit van de aanwezige openbare verlichting beschreven.
3.1
Areaal Het OVL-areaal binnen de gemeente Maashorst is als volgt samengesteld: 14.709 masten; 14.987 armaturen; 15.110 lichtbronnen. Decoratieve en overige verlichting (grondspots, schijnwerpers, bewegwijzering, reclameborden etc.) zijn hierin niet meegenomen. Een beschrijving van overige verlichtingsobjecten in de gemeente Maashorst is te vinden in bijlage G. Genoemde aantallen betreffen een momentopname (peildatum juli 2023) van de functionele verlichtingsobjecten in het beheer van de gemeente. In de analyse is rekening gehouden de grootschalige vervanging naar LED in 2023 (zie bijlage H). Vanuit het areaalbestand is een selectie gemaakt met de leeftijdsopbouw van masten en armaturen. In onderstaande grafieken is de leeftijdsopbouw van masten en armaturen weergegeven.
De technische levensduur van masten is gesteld op 40 jaar, de technische levensduur van armaturen op 20 jaar. Het areaal bestaat voornamelijk (94%) uit masten van staal en een gedeelte (5,5%) aluminium. De gemiddelde leeftijd van masten is relatief laag (23 jaar). Er zijn 2939 masten waarvan de technische levensduur van 40 jaar is verstreken, de vervangingswaarde hiervan is ongeveer € 2.381.000. De gemiddelde leeftijd van armaturen is laag (5 jaar), mede door de in 2023 een grootschalige vervanging naar LED is uitgevoerd. Er zijn 293 armaturen waarvan de technische levensduur is verstreken en de vervangingswaarde hiervan is € 124.000.
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
9
De gemeente heeft ca. 87% van het areaal uitgevoerd in energiezuinige LED-verlichting. Ongeveer 5,5% van het areaal is uitgevoerd met een LED-oplossing. De beide vormen van ledverlichting verbruikt totaal 75% van het totale energieverbruik voor de openbare verlichting. Op dit moment is er een reductie van 54% gerealiseerd ten opzichte van het verbruik in 2013. Wanneer de gemeente volledig is overgestapt naar LED zal de besparing uitbreiden naar 61%. De verouderde armaturen met conventionele gasontladingslampen (o.b.v. natrium, kwik of metaalhalogeen), met over het algemeen hogere vermogens, betreft 3,75% van het areaal. Deze lichtbronnen zijn goed voor 15% van het energieverbruik van de openbare verlichting. Dat komt omdat deze lichtbronnen niet zuinig zijn en veelal niet gedimd worden. Tot slot is te zien dat de overige 3,75% het areaal is uitgevoerd met relatief energiezuinige PL en TLverlichting. Deze 3,75% van het areaal verbruikt 10% van het totale energieverbruik van de openbare verlichting. De benodigde investering om alle conventionele armaturen te vervangen voor een gedimde LEDvariant is ongeveer € 536.000. Het totale jaarlijkse energieverbruik zal dan dalen van 1.308 MWh naar ongeveer 1.081 MWh, dit is een reductie van 13%.
3.2
Kostensoorten OVL Een goed inzicht in de kostensoorten van de OVL-installatie is voor het vaststellen en uitvoeren van beleid van groot belang. In dit deel wordt aandacht besteed aan de kostenbepalende factoren voor het in standhouden van de kwaliteit van de OVL. De kosten voor de OVL zijn grofweg te verdelen in de volgende groepen: Onderhouds- en beheerkosten; Investeringen voor vervanging en verbetering; Energie- en netwerkkosten.
3.2.1
Onderhouds- en beheerkosten De gemeente beheert de openbare verlichting. De gemeente wordt hierbij ondersteund door een externe partij in het databeheer, afhandeling van meldingen en de aansturing van onderhoudswerkzaamheden. Het beheer van de openbare verlichting wordt via een onderhoudscontract in de markt gezet door middel van een aanbesteding. Preventief onderhoud De werkzaamheden die voor preventief onderhoud worden uitgevoerd zijn: Schilderen; Reinigen. Schilderen Het schilderen van thermisch verzinkte stalen masten gebeurd op projectbasis. Vanuit bestandsbeheer wordt een lijst gegenereerd van de te schilderen masten. Er wordt nagegaan of er projectmatige werkzaamheden plaatsvinden daar waar de schilderwerkzaamheden plaats dienen te vinden. Is dit het geval dan worden de werkzaamheden uitgesteld tot na de uitvoering van het project. Dit om te voorkomen dat masten die worden geschilderd alsnog vervangen worden. De gemeente Maashorst projectmatig te schilderen. De beoordeling van welke lichtmasten geschilderd dienen te worden gebeurd op basis van visuele inspectie. De gemeente Maashorst heeft de ambitie in de komende beheerperiode een structureel schilderplan te formuleren. Reinigen Reinigen van lichtmasten heeft twee functies, namelijk het behoud van de conservering (coating of verzinklaag) en esthetisch, als onderdeel van de uitstraling van de openbare ruimte.
Reinigen van armaturen heeft, net als bij lichtmasten, een functie qua conservering en esthetica, maar nog belangrijker is dat het reinigen van armaturen bijdraagt aan: Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
10
De kwaliteit van verlichting. Doorlaten van het licht door de kap wordt niet belemmerd door vuil of aanslag; De levensduur van het armatuur. Essentieel voor de levensduur van de LED-units is de warmtehuishouding van het armatuur. Het armatuur kan zijn warmte kwijt via de koelribben op het armatuur. Als de koelribben bevuild zijn kan het armatuur zijn warmte minder goed kwijt en dat is nadelig voor de levensduur van de LED-unit. Armaturen en lichtmasten worden projectmatig gereinigd. De beoordeling van welke armaturen en masten gereinigd dienen te worden gebeurd op basis van visuele inspectie. Correctief onderhoud Correctief onderhoud omvat het oplossen van storingen, schades en incidentele gebreken. Storingen Storingen worden verholpen volgens de lopende onderhoudscontracten. Dit betreffen storingen aan het bovengrondse deel van de installatie wat in eigendom en beheer is bij de gemeente. In het geval dat de veiligheid in het geding is of een hinderlijke situatie aanwezig is, wordt direct gereageerd op de melding. Responstijden en uitvoeringsvereisten zijn vastgelegd in een meerjarig onderhoudscontract, dat periodiek (in principe eens per vier jaar) middels een aanbesteding aan een deskundige onderhoudsaannemer wordt gegund. De contractvorm en omvang van het werk wordt bepaald op basis van actuele inzichten.
Het voedingsnet behoort grotendeels tot het eigendom en verantwoordelijkheid van het netwerkbedrijf Enexis. Storingen aan het ondergrondse kabelnet worden daarom aan dit bedrijf doorgegeven. Reparatie van deze storingen vallen binnen de verantwoordelijkheid van Enexis. Een beperkt deel van de verlichting is op een eigen net aangesloten middels voedingskasten. Verspreid over de gemeente betreft dit ongeveer 300 verlichtingsobjecten. Reparatie van storingen aan het eigen ondergrondse kabelnet valt onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. Schade en molest Het herstel van schade (vandalisme, storm- en/of aanrijdschade) of vernieling aan openbare verlichting wordt middels een onderhoudscontract met een aannemer geregeld. Waar mogelijk wordt schade verhaald. De kosten voor Beheer en Onderhoud zijn voor 2024 geraamd op: Onderhoud- en beheerkosten
Begroting 2024
Beheerkosten Correctief onderhoud Incidentele werkopdrachten Schilderen Reinigen Instandhouding IV-schap Inspecties Incidentele stabiliteitsmetingen
€ € € € € € € €
32.873 180.000 15.000 15.000 5.000 5.000 2.500 2.500
Totaalkosten regulier beheer
€
257.873
Bovenstaande kosten zijn gebaseerd op historische gemiddelden of berekend op basis van areaalgegevens.
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
11
Uitfasering fluorescentielampen Vanaf februari 2023 geldt een Europees productieverbod op PL- te TL-lampen, vanwege de aanwezigheid van kwik in dit type lampen. Ook de import van deze lampen is vanaf dat moment verboden. Dit verbod heeft gevolgen voor de beschikbaarheid van PL- TL-lampen. Voor de korte termijn is er nog een beperkte hoeveelheid lampen beschikbaar bij de onderhoudsaannemer. Op langere termijn zal de beschikbaarheid afnemen. Het is niet ondenkbaar dat de prijs van deze lampen gaat stijgen, hetzelfde hebben we gezien na de uitfasering van SOX lampen. Dit type lamp betreft nog 4% van het areaal van Maashorst. De gemeente gaat, mede door deze uitfasering, op korte termijn haar gehele areaal voorzien van LED-alternatieven. Wanneer de gemeente dit niet doet, kan de bedrijfszekerheid van haar OVL-installatie niet worden gegarandeerd.
3.2.2
Energie- en netwerkkosten Dit betreft de kosten voor het ondergrondse netwerk en de energie die de OVL-installatie verbruikt: Voor de leveringskosten is gerekend met de huidige tarieven: €0,3701 (piek) en €0,2626 (dal) per kWh, exclusief belastingen. De tarieven voor energiebelasting zijn als volgt: - 0 t/m 10.000 kWh: €0,1256 - 10.001 t/m 50.000 kWh: €0,1005 - 50.001 t/m 10 mln kWh: €0,0394 - >10 mln kWh €0,0012 Het netwerk is eigendom van het netwerkbedrijf Enexis. Per aansluiting betaalt de gemeente een vaste vergoeding van € 9,14 per jaar voor instandhouding van het netwerk (netbeheerkosten). De energiekosten voor de gehele installatie, inclusief energiebelasting, bedragen op basis van het berekende verbruik: Energie- en netbeheerkosten Kosten in 2024 Energiekosten € 341.976 Energiebelasting € 51.308 Netbeheerkosten € 136.436 € 529.720
3.3
Energieverbruik en Klimaatakkoord Nationaal zijn er energiebesparingsdoelstellingen (Energieakkoord) overeengekomen die ook impact hebben op het terugdringen van het energieverbruik van de OVL-installatie. In Nederland gaat namelijk ongeveer 1,5 procent van de geproduceerde elektrische energie naar OVL. Van de totale energierekening van een gemeente gaat ongeveer de helft naar openbare verlichting. In het Energieakkoord 2013 staan de volgende doelstellingen genoemd voor openbare verlichting (OVL) en verkeersregelinstallaties (VRI's): 20% energiebesparing bij OVL en VRI's in 2020 ten opzichte van 2013; 50% energiebesparing bij OVL en VRI's in 2030 ten opzichte van 2013; 40% van de OVL is voorzien van slim energiemanagement 1 in 2020; 40% van de OVL is energiezuinig in 2020. In 2019 is het Klimaatakkoord tot stand gekomen. Hierin ligt de nadruk op CO2-reductie. De nog lopende afspraken uit het Energieakkoord zijn integraal opgenomen in het Klimaatakkoord.
1 Slim energiemanagement is:
• •
anders schakelen dan het standaard brandrooster ‘Nacht’; het regelen van het lichtniveau d.m.v. dimmen.
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
12
Het berekende jaarverbruik op peildatum januari 2024 is 1.308.451 kWh. Het jaarverbruik op peildatum 1 januari 2013 van gemeente Uden en gemeente Landerd is 2.755.709 kWh. Op dit moment is een energiebesparing gerealiseerd van ongeveer 54% ten opzichte van 2013. Hiermee zijn de klimaatdoelen al in 2024 ruimschoots behaald. Wanneer de gemeente de overgebleven conventionele heeft vervangen voor een dimbare LEDvariant kan een besparing van 61% ten opzichte van 2013 worden gerealiseerd.
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
13
4 4.1
Uitgangspunten Wat zijn de uitgangspunten? Na een analyse van het oude beleid, de ambities, visie en keuzes in een basisbeleid geformuleerd. Het basisbeleid betekent voortzetting van de huidige uitgangspunten en toevoegingen van actuele inzichten en kent de volgende hoofduitgangspunten.
4.1.1
Algemeen De openbare verlichting wordt in overeenstemming met de Nederlandse richtlijn (NPR 13201:2017) geplaatst; Bij het aanbrengen van openbare verlichting wordt rekening gehouden met de richtlijn Lichthinder van de NSvV, om overlast voor de omgeving te beperken; Het PolitieKeurmerk Veilig Wonen (PKVW) wordt niet gevolgd voor OVL; De gemeente wil in bepaalde gebieden de duisternis bevorderen. In het buitengebied wordt terughoudend met verlichting omgegaan en geldt het principe “Niet verlichten, tenzij…”. Dit is onder andere van toepassing op openbaar gebeid met een recreatief karakter zoals natuurgebied, recreatieve wandelpaden, speelvoorzieningen en honden uitlaatplekken; De gemeente volgt de richtlijnen NEN1010 en NEN3140 voor de elektrische veiligheid bij aanleg en instandhouding van haar areaal, voor het deel van de installatie waarvoor zij verantwoordelijk is; De aanleg en onderhoud van het aanlichten van panden en/of objecten (grondspots en schijnwerpers) is niet in het beheer van openbare verlichting opgenomen; De gemeente verlicht geen particulier terrein; In strijdige situaties prevaleert de veiligheid en het algemeen belang.
4.1.2
Ontwerp De gemeentelijke gebiedsindeling en de functie van de weg (verkeer of verblijf), is leidend voor het soort openbare verlichting; Voor de afweging om te verlichten en met welk lichtniveau, en als vanwege de verkeersen/of sociale veiligheid toch verlichting noodzakelijk is, worden de determineertabellen uit de richtlijn NPR-13201 gehanteerd; De gemeente overweegt verlichting in het buitengebied alleen op die locaties waar dit voor de verkeersveiligheid nodig is, waar de eigen voertuigverlichting en andere mogelijkheden (zoals inrichting van de weg en markering) niet voldoende verkeersveiligheid bieden. Deze verlichting vormt dan een uitzondering, zoals bij kruisingen, zijwegen, inritten en onoverzichtelijke bochten en zal een oriënterend karakter hebben; De gemeente wil lichthinder en -vervuiling zo veel mogelijk voorkomen door alleen verlichting te plaatsen waar dit noodzakelijk is. Lichtvervuiling heeft negatieve gevolgen voor zowel mens als dier. Meer over lichthinder is opgenomen in bijlage C.7. De gemeente Maashorst gaat ter bevordering van de verkeersveiligheid extra verlichting plaatsen bij voetgangersoversteekplaatsen (zebrapaden). Hier komt verlichting die inschakelt wanneer de overstekende voetganger op een knop drukt. Hierdoor wordt de overstekende voetganger beter zichtbaar. Het beheer van deze verlichting valt onder openbare verlichting.
Bij de vervanging van de bestaande masten streeft de gemeente er zo veel mogelijk naar dat de bestaande locatie wordt hergebruikt, om hogere kosten te voorkomen. Als de openbare ruimte integraal wordt aangepast, kan herverdeling van masten wel plaatsvinden; Afwijkingen op de ontwerprichtlijnen worden uitsluitend in overleg en na goedkeuring van de beleidsmedewerker OVL uitgevoerd. Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
14
4.1.3
Aanleg Bij de aanleg van de openbare verlichting wordt zo veel mogelijk rekening gehouden met de reeds aanwezige ondergrondse infrastructuur; Lichtmasten zoveel als mogelijk plaatsen waar geen belemmering van de lichtbundel op kan treden (niet te dicht bij een kunstwerk of boom); Lichtmasten zoveel als mogelijk plaatsen waar bewoners geen lichthinder ondervinden (niet ter hoogte van ramen ed.), masten plaatsen ter hoogte van de scheiding van perceelgrenzen; Indien sprake is van lichthinder in woningen, worden passende maatregelen getroffen; De onderlinge lichtmastafstand dient zoveel als mogelijk constant te zijn. Indien het niet mogelijk is de onderlinge lichtmastafstand constant te houden (vanwege b.v. in- en uitritten) dient er een geleidelijke overgang in onderlinge lichtmastafstand te zijn; Indien mogelijk altijd een lichtmast plaatsen recht tegenover een zij- / dwarsstraat; Lichtmasten zoveel als mogelijk positioneren op locaties waar de kans op parkeer- of andere schade zo minimaal mogelijk is; Binnen de bebouwde kom de masten plaatsen op 0,6m vanuit de wegverharding, tussen perceelgrens en mast moet minimaal nog 0,9m beschikbaar te blijven.
Wanneer dit niet mogelijk is dient de mast tegen de perceelgrens te worden geplaatst of op minimaal 0,3 m van de gevel; Buiten de bebouwde kom de masten op ten minste 1m vanuit de wegverharding plaatsen; Masten met lichtpunthoogte van 4-5m met een (rondstralend) paaltoparmatuur dienen bij voorkeur op een afstand van tenminste 3m van gevels geplaatst te worden. Wanneer dit niet mogelijk is, dan dient de mast tegen de perceelgrens geplaatst te worden, indien mogelijk voor een ‘blinde’ gevel. Indien er geen ‘blinde’ gevel aanwezig is en er ontstaat lichthinder in woningen, dan maatregelen treffen in het afschermen van de lichtbundel; Straten met een toegang tot achterpaden dienen, in nieuwbouwplannen, ter hoogte van de achterpaden voorzien te worden van een lichtpunt. Achterpaden worden niet door de gemeente verlicht; Afwijkingen op de ontwerprichtlijnen worden uitsluitend in overleg en na goedkeuring van de beleidsmedewerker OVL uitgevoerd.
4.1.4
Materialen De gemeente maakt overwegend gebruik van stalen thermisch verzinkte masten die financieel in 40 jaar worden afgeschreven en hanteert een technische levensduur van 40 jaar. Als masten langer dan 40 jaar staan, dan kan de stabiliteit van de mast gemeten worden. Als de mast voldoende stabiel is, wordt deze niet vervangen. Hiermee wordt het vervangingsmoment van lichtmasten verantwoord uitgesteld op basis van de verleende garantie en wordt duurzaamheid bevorderd; De financiële afschrijvingstermijn en de technische levensduur van armaturen is 20 jaar; Bij vervanging naar led armaturen past de gemeente standaard statisch dimmen met dimregime 2A toe om het energieverbruik verder terug te dringen. De verlichting wordt om 00:00u gedimd naar 50% en gaat om 06:00u terug naar 100%;
Als alternatief kan de gemeente Maashorst er ook voor kiezen dimregime 1A toe te passen. Hierbij wordt de verlichting om 00:00u terug gedimd naar 70% en gaat om 06:00u terug naar 100%. Ook kan er gekozen worden voor een dynamische dimfunctie. Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
15
Bij snelfietsroutes worden armaturen met een dynamische dimfunctie toegepast. De verlichting wordt gedimd op basis van detectie; Nieuw toe te passen producten (lichtmasten en armaturen) voldoen aan het landelijk criterium voor duurzaam inkopen en zijn voorzien van een CE-keurmerk; De gemeente hanteert, op basis van de gemeentelijke gebiedsindeling, standaarden voor masten en armaturen: • Op wegen met een verblijfsfunctie worden paaltopmasten met kegelarmatuur toegepast (lichtpunthoogte 4 meter); • Op wijkontsluitingswegen worden lichtmasten met uithouder en kofferarmatuur toegepast (lichtpunthoogte 6 – 8 meter met uithouder); • Op stroomwegen worden lichtmasten met uithouder en kofferarmatuur toegepast (lichtpunthoogte 8 meter met uithouder); • Op industrieterreinen worden lichtmasten met uithouder en kofferarmatuur toegepast (lichtpunthoogte 6 - 8 meter met uithouder); • In het buitengebied worden lichtmasten met uithouder en kofferarmatuur toegepast (lichtpunthoogte 6 – 8 meter met uithouder); • In centrumgebieden, uitgaansgebieden en gebieden met een toeristisch karakter kunnen specials toegepast worden; De gemeente hanteert als standaard LED-verlichting in warm witte lichtkleur (3000K).
In historische kernen kan de gemeente ervoor kiezen een warmere lichtkleur toe te passen (≤ 3.000K); In centrumgebied, uitgaansgebied en gebieden met een toeristisch karakter wordt de lichtkleur afgestemd op de omgeving.
4.1.5
Onderhoud Preventief en correctief onderhoud wordt middels een aanbesteding in de markt gezet; In het onderhoudscontract zijn verplichtingen opgenomen ten aanzien van prioriteiten en hersteltijden; Door de uitfasering van PL/TL lampen worden de armaturen voorzien van PL- en TLlichtbronnen uiterlijk in 2025 vervangen; Bij het onderhouden van een installatie wordt rekening gehouden met de duurzaamheidscriteria ten aanzien van energieverbruik en belasting van het milieu; De installatiekwaliteit wordt gecontroleerd tijdens incidentele storingen en bij specifieke meldingen; Het schadeverhaal is extern belegd. Aanrijdschades worden - zoveel mogelijk - verhaald op de veroorzaker of, indien onbekend, bij het Waarborgfonds Motorverkeer; Het schilderen van lichtmasten wordt de komende beleidsperiode projectmatig uitgevoerd; De gemeente Maashorst heeft invulling gegeven aan haar installatieverantwoordelijkheid door een installatieverantwoordelijke aan te hebben gewezen. De installatieverantwoordelijke ziet toe op de veiligheid van elektrische installaties. Door het uitvoeren van inspecties worden gebreken tijdig gesignaleerd en verholpen.
De technische staat van installaties mag geen onveilige situaties veroorzaken; Een aanvraag voor objecten aan lichtmasten, zoals banieren, bloembakken en feestverlichting, wordt door de beheerder van de OVL beoordeeld op constructie en geschiktheid van de lichtmast. De installatieverantwoordelijke van de gemeente stelt kaders aan de elektrische eigenschappen van de aansluiting en het aan te sluiten object. Reclameverlichting aan lichtmasten wordt beperkt toegestaan.
4.1.6
Beheer Het ondersteunen van het beheer van de openbare verlichting, het voorbereiden en begeleiden van onderhoudswerkzaamheden is uitbesteed aan een externe beheerpartij; Voor het beheer wordt gebruik gemaakt van het (extern) beheersysteem.
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
16
4.2
Meerjarenplanning Hoe de gemeente de openbare verlichting (OVL) de komende beleidsperiode kan verbeteren is uitgewerkt in een meerjarenplanning. Deze paragraaf geeft inzicht in de investering en de gevolgen die deze investeringen hebben. Het effect van de meerjarenplanning wordt inzichtelijk gemaakt voor de beleidsperiode met een doorkijk naar 2030. De meerjarenplanning wordt gemotiveerd aan de hand van de centrale thema’s zoals omschreven in de missie en visie van de gemeente Maashorst: Veiligheid, Duurzaamheid, Kwaliteit en Kosten efficiëntie. Lichtmasten Lichtmasten die de technische levensduur van 40 jaar hebben bereikt worden doormiddel van een steekproef op stabiliteit beproefd. Wanneer lichtmasten niet meer geschikt worden geacht worden deze lichtmasten vervangen. Wanner lichtmasten kwalitatief goed blijken te zijn worden de masten niet vervangen. Er wordt uit gegaan van een uitvalspercentage van 5%. Door het meten van de stabiliteit van lichtmasten kan het areaal verantwoord en veilig in stand worden gehouden. Ook zorgt dit ervoor dat lichtmasten niet voortijdig worden vervangen, hetgeen bevorderlijk is voor een duurzaam beleid. Meerjarenplanning Investeringen Uitval stabiliteitsmeting (5%) Aantal masten obv leeftijd Investering masten
€
€
2024 18.492 € 24 479 18.492 €
beleidsperiode 2025 2026 18.492 € 18.492 € 24 24 479 479 18.492 € 18.492 €
2027 398.492 € 24 479 18.492 €
2028 182.492 € 24 479 18.492 €
doorkijk 2029 182.492 € 24 479 18.492 €
2030 182.492 24 479 18.492
Armaturen In 2023 is het grootste deel van de armaturen vervangen voor een LED variant. Er staan nog 1152 conventionele armaturen in de gemeente Maashorst. Deze armaturen worden in de periode 20242030 vervangen voor een duurzame LED-variant. In 2019 tot en met 2022 zijn bij verschillende armaturen een retrofit-oplossing geplaatst. Wanneer deze retrofit-oplossing de servicelevensduur (8 jaar) heeft overschreden wordt het armatuur vervangen. Dit betekent dat er vanaf 2027 budgetten vrij gemaakt moeten worden voor het vervangen van deze armaturen. De overige armaturen worden op basis van leeftijd (afschrijvingstermijn) vervangen. Meerjarenplanning Aantal te vervangen armaturen Investering armaturen
2024 €
0 - €
beleidsperiode 2025 2026 0 - €
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
17
2027 0 - €
953 380.000 €
2028 411 164.000 €
doorkijk 2029 411 164.000 €
2030 411 164.000
Effect op doelstellingen Onderstaand worden de effecten van de meerjarenplanning op de doelstellingen weergegeven: Veiligheid: De huidige situatie wordt structureel verbeterd. Lichtmasten en armaturen worden planmatig vervangen en onderhouden, en hiervoor wordt voldoende budget beschikbaar gesteld. Lichtmasten waarvan de technische levensduur is overschreden worden structureel op stabiliteit beproefd. Hiermee wordt het areaal verantwoord in stand gehouden en wordt de veiligheid bevorderd. Alle conventionele armaturen worden tussen 2024 en 2030 vervangen voor een LEDvariant. Dit beperkt het risico op schade en uitval, hetgeen een positieve invloed heeft op de verkeersveiligheid en sociale veiligheid. Duurzaamheid: In de loop van deze beleidsperiode worden de laatste conventionele armaturen vervangen voor een dimbare LED-variant. Hiermee wordt in deze beleidsperiode een energiebesparing gerealiseerd van 61% ten opzichte van 2013. Lichtmasten die de technische levensduur van 40 jaar hebben bereikt worden beproefd op stabiliteit. Op deze manier kan de gemeente Maashorst op een verantwoorde manier de levensduur van lichtmasten verlengen en zijn deze minder snel aan vervanging toe. Het breder toepassen van een statisch dimregime beperkt lichthinder, hetgeen goed is voor de mens, flora en fauna.
Kosten efficiëntie: Het aantal storingen neemt af, omdat de uitval van LED-lichtbronnen minder is dan bij conventionele lichtbronnen. De onderhoudskosten nemen af, met name omdat LED-verlichting geen groepsremplace kent zoals bij conventionele lichtbronnen gebruikelijk is. De energiekosten nemen in hetzelfde tempo af, (dimbare) LED-verlichting verbruikt aanzienlijk minder energie dan conventionele verlichting. Kwaliteit: De algemene verlichtingskwaliteit, de kwaliteit van de technische installatie en de beeldkwaliteit van de openbare ruimte gaat erop vooruit door het planmatig uitvoeren van onderhoud en vervanging. De inwoner ervaart verbetering van leefbaarheid en veiligheid in de openbare ruimte.
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
18
4.3
Financiën In de onderstaande tabel is de financiële raming van de meerjarenplanning weergegeven. Meerjarenplanning
beleidsperiode 2025 2026 18.492 € 18.492 € 24 24 479 479 18.492 € 18.492 € 0 0 - € - €
2027 398.492 € 24 479 18.492 € 953 380.000 €
2028 182.492 € 24 479 18.492 € 411 164.000 €
doorkijk 2029 182.492 € 24 479 18.492 € 411 164.000 €
2030 182.492 24 479 18.492 411 164.000 743.804 257.873 32.873 180.000 15.000 15.000 5.000 5.000 2.500 2.500 485.931 303.564 45.931 136.436
Investeringen Uitval stabiliteitsmeting (5%) Aantal masten obv leeftijd Investering masten Aantal te vervangen armaturen Investering armaturen
€
€
2024 18.492 € 24 479 18.492 € 0 - €
Exploitatiekosten Beheer- en Onderhoudskosten Beheerkosten Correctief onderhoud Incidentele werkopdrachten Schilderen Reinigen Instandhouding IV-schap Inspecties Incidentele stabiliteitsmetingen Energie- en netwerkkosten Energiekosten Energiebelasting Netbeheerkosten (Enexis)
€ € € € € € € € € € € € € €
787.593 € 257.873 € 32.873 € 180.000 € 15.000 € 15.000 € 5.000 € 5.000 € 2.500 € 2.500 € 529.720 € 341.976 € 51.308 € 136.436 €
758.485 € 257.873 € 32.873 € 180.000 € 15.000 € 15.000 € 5.000 € 5.000 € 2.500 € 2.500 € 500.612 € 316.442 € 47.734 € 136.436 €
729.376 € 257.873 € 32.873 € 180.000 € 15.000 € 15.000 € 5.000 € 5.000 € 2.500 € 2.500 € 471.503 € 290.908 € 44.159 € 136.436 €
743.804 € 257.873 € 32.873 € 180.000 € 15.000 € 15.000 € 5.000 € 5.000 € 2.500 € 2.500 € 485.931 € 303.564 € 45.931 € 136.436 €
743.804 € 257.873 € 32.873 € 180.000 € 15.000 € 15.000 € 5.000 € 5.000 € 2.500 € 2.500 € 485.931 € 303.564 € 45.931 € 136.436 €
743.804 € 257.873 € 32.873 € 180.000 € 15.000 € 15.000 € 5.000 € 5.000 € 2.500 € 2.500 € 485.931 € 303.564 € 45.931 € 136.436 €
56%
59%
62%
62%
62%
62%
Energiebesparing t.o.v. 2013
€
62%
De budgetten voor het vervangen van armaturen van 2024, 2025 en 2026 staan op € 0, omdat deze budgetten in 2023 beschikbaar zijn gesteld door de raad in verband met het project van het grootschalig vervangingsplan. Er is met de volgende uitgangspunten rekening gehouden: De technische levensduur voor masten is gesteld op 40 jaar, voor armaturen is dit 20 jaar; In de huidige beleidsperiode worden alle armaturen met een conventionele lichtbron vervangen voor een LED-armatuur met dimfunctionaliteit. Op het moment dat een armatuur technisch is afgeschreven wordt deze vervangen voor een energiezuinig led-armatuur voorzien van dimfunctionaliteit; In de kosten zijn leveringen en handelingen inbegrepen; De netwerkkosten (Enexis) voor het losnemen en her-aansluiten van een lichtmast zijn inbegrepen; In de vervangingskosten in 8% kosten voor voorbereiding, administratie en toezicht (V.A.T.) inbegrepen.
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
19
5
Bijlagen
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
20
A A.1
Wettelijke kaders De openbare verlichting moet voldoen aan de wettelijke kaders die daarvoor zijn gesteld. Relevant zijn de Elektriciteitswet, de wet natuurbescherming, de Arbeidsomstandighedenwet (installatieverantwoordelijkheid), Wet Informatie-uitwisseling Boven en Ondergrondse netten + Netwerken (WIBON), regelgeving met betrekking tot werken in vervuilde grond (CROW 400) en Europese regelgeving over te gebruiken producten.
Aansprakelijkheid De gemeente is als eigenaar verantwoordelijk voor de verlichting van de openbare ruimte die in eigendom of in beheer zijn van de gemeente. De gemeente kan in het kader van het Burgerlijk Wetboek aansprakelijk gesteld worden voor het niet naar behoren functioneren van de OVL. Hoewel het wettelijk niet is vastgelegd dat een weg of openbare ruimte verlicht moet worden, kan het ontbreken van verlichting of onjuiste verlichting wel worden aangemerkt als het plegen van een onrechtmatige daad, waaruit schadeplichtigheid kan ontstaan. Het areaal in de gemeente Maashorst is relatief jong en redelijk onderhouden, waardoor de risico’s beperkt zijn. Het risico zal toenemen als materialen verder verouderen en niet tijdig worden vervangen. In de onderstaande tabel is weergegeven op welke wijze de gemeente dit risico heeft beperkt en daarmee ook haar aansprakelijkheid heeft beperkt. Aansprakelijkheid kan beperkt worden door: Het periodiek en systematisch uitvoeren van inspecties en onderhoud. Een systeem van planmatig beheer (meerjaren vervangingsplan, beleidsprogramma). Een goed werkend klachtensysteem Snel handelen bij het verhelpen van schades en storingen.
De gemeente heeft dit als volgt geregeld: Het onderhoud van de OVL wordt verzorgd door de onderhoudsaannemer. De gemeente of haar beheerpartner controleert de werkzaamheden en voert inspecties uit. De gemeente heeft in de afgelopen jaren een grootschalig vervangingsplan uitgevoerd, en stelt een meerjaren vervangingsplan op. Meldingen van bewoners worden geregistreerd in het beheersysteem waarna de onderhoudsaannemer de storing verder afhandelt. In het onderhoudsbestek zijn termijnen opgenomen waarbinnen storingen door de aannemer moeten worden opgelost. De beheerder stuurt actief op oplostermijnen, bij overschrijding kunnen kortingen opgelegd worden.
De gemeente contracteert via een aanbesteding een aannemer die het onderhoud verzorgt aan de installatie van de gemeente. Nakoming van overeengekomen oplostermijnen worden actief gemonitord door de externe beheerpartner van de gemeente.
A.2
Elektriciteitswet Netbeheerders onderhouden het netwerk van kabels, ze transporteren elektriciteit en ze lossen storingen op. Hoe de netbeheerders dat moeten doen staat in zogeheten codes. Codes zijn uitwerkingen van de Elektriciteitswet en bevatten allerlei regels over hoe de netbeheerders zich moeten gedragen. Er staat ook in welke verantwoordelijkheid klanten van netbeheerders hebben. De procedure voor de totstandkoming van wijzigingen van de codes staat in de artikelen 31-39 van de Elektriciteitswet 1998. Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
21
A.3
Wet natuurbescherming Per 1 januari 2017 heeft de Wet natuurbescherming de Flora- en Faunawet, de Boswet en de Natuurbeschermingswet 1998 vervangen. De uitvoering van deze nieuwe wet komt grotendeels in handen van de provincies. Deze wet beschermt de leefgebieden van diverse dieren- en plantensoorten. Als de verlichting de natuur verstoord kan er besloten worden verlichting aan te passen of te verwijderen. Wanneer het plaatsen van de OVL mogelijk strijdig is met de Wet natuurbescherming, kan er gekeken worden naar alternatieven voor de OVL. Dergelijke situaties doen zich voornamelijk voor in gebieden waar flora en fauna hinder van het licht ondervinden, waaronder Natura 2000 gebieden. In de gemeente Maashorst komen gebieden voor waar flora en fauna hinder van licht kan ondervinden. - Bij nieuw aan te leggen verlichting zal de gemeente in zulke gebieden de Wet natuurbescherming volgen, en de richtlijn NPR 13201 en richtlijn Lichthinder (Richtlijnen) meewegen in haar afweging of, en hoe, te verlichten. - Bij vervanging van bestaande verlichting zal de gemeente de Wet natuurbescherming volgen, en de Richtlijnen meewegen in het ontwerp van de verlichtingsinstallatie. - Voor bestaande verlichting in natuurgebieden zal per geval beoordeeld worden of de verlichting in strijd is met de Wet natuurbescherming of afwijkt van de Richtlijnen, en zo nodig gesaneerd of aangepast kan worden.
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
22
A.4
Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) De gemeente is verantwoordelijk voor de veiligheid van haar bewoners en ambtenaren. Voor wat betreft het veilig werken met elektrische installaties is in de Arbowet vastgelegd hoe de veiligheid gewaarborgd moet worden. Onder deze installaties vallen onder meer de openbare verlichting, verkeerregelinstallaties maar ook bijvoorbeeld installaties in tunnels, sluizen, gemalen en rioleringsinstallaties. Op vrijwel alle installaties in de openbare ruimte zijn de vigerende laagspanningsnormen NEN1010 en NEN3140 van kracht, en op sommige installaties de Bedrijfsvoering van elektrische installaties Hoogspanning NEN 3840, NEN-EN-IEC 61936 en NEN-EN 50522. In de Arbowetgeving is voor elektrotechnische installaties voorgeschreven dat de eigenaar van deze installaties de verantwoordelijkheden die voortvloeien uit aanleg, beheer en onderhoud van deze installaties, moet vastleggen in schriftelijke procedures. Het is belangrijk om een zogenaamde installatieverantwoordelijke aan te wijzen. Hiermee wordt de verantwoording voor een veilige elektronische bedrijfsvoering bij een (rechts)persoon neergelegd. De aanwijzing dient door de bestuurder te worden gedaan en dient ook te worden geaccepteerd door de installatieverantwoordelijke. De installatieverantwoordelijke kan een persoon zijn uit de eigen organisatie of worden ingeleend.
Ook een rechtspersoon kan worden aangewezen als installatieverantwoordelijke. Als er binnen de gemeente geen installatieverantwoordelijke expliciet is aangewezen en vastgelegd, dan valt die taak automatisch toe aan de hoogste functionaris. Voor gemeenten is dat de gemeentesecretaris. Hij of zij is persoonlijk aansprakelijk indien de installatie resulteert in een onveilige situatie op straat of als werkzaamheden onveilig worden uitgevoerd. De gemeente dient installatieverantwoordelijkheid op de juiste wijze te organiseren. Zij kan dit doen door: Een inventarisatie uit te voeren; Procedurehandboek en veiligheidsmaatregelen vast te leggen; Instructies te verzorgen en te controleren op naleving; Controlemaatregelen voor de elektrotechnische bedrijfsvoering (RI&E) uit te voeren; Periodieke inspecties uit te voeren en rapportages te verzorgen. De gemeente Maashorst heeft deze zaken in de vorige beleidsperiode georganiseerd. Er is een procedurehandboek opgesteld en geïmplementeerd. Om de installatieverantwoordelijkheid in stand te houden worden periodiek inspecties uitgevoerd en wordt jaarlijks een Risico-Inventarisatie en Evaluatie opgesteld (RI&E). De onderhoudsaannemer in de gemeente Maashorst wordt geïnstrueerd om te handel volgens het veiligheidshandboek.
Gemeente Maashorst zal in de komende beleidsperiode haar verantwoordelijkheid ten aanzien van de elektrotechnische veiligheid van het OVL-areaal in stand houden door de benodigde inspecties en evaluaties uit te voeren.
A.5
WIBON / CROW-500 De Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten (WION), ook wel grondroerdersregeling genoemd, is een Nederlandse wet die op 1 juli 2008 in werking is getreden. Sinds 1 oktober 2008 is het verplicht om bij elke ‘mechanische grondroering’ een graafmelding bij het Kadaster te doen. Vanaf 31-03-2018 de WIBON: Wet Informatie-uitwisseling Boven en Ondergrondse netten + Netwerken.
Beleidsprogramma Openbare Verlichting 2024 - 2027
23
De wet beoogt gevaar of economische schade door beschadiging van ondergrondse kabels of leidingen (water-, elektriciteit- en gasleidingen, telefoonlijnen en olie- en gasleidingen) te voorkomen. Jaarlijks vinden in Nederland ongeveer 34.000 incidenten plaats waarbij kabels of leidingen beschadigd raken bij mechanische graafwerkzaamheden. De wet vervangt ook de (vrijblijvende) zelfregulering zoals die bestond in de vorm van het Kabels en Leidingen Informatie Centrum (KLIC). Dit is in 2008 opgegaan in het Kadaster. De wet voorziet niet in een verdere inhoudelijke uitwerking van het proces en kennis. Deze is verder uitgewerkt in de CROW 500-richtlijn. De CROW-500 verplicht gravers tot het melden van elke ‘mechanische grondroering’, zoals graven, heien, intrillen, baggeren en het leggen van leidingen. Kabel- en leidingbeheerders moeten al hun (ondergrondse) kabels en leidingen binnen vastgestelde nauwkeurigheid digitaal beschikbaar hebben en melden bij het kadaster. De uitwisseling van die digitale informatie verloopt volgens het verplichte Informatiemodel Kabels en Leidingen (IMKL). De Check & Go kaart, beschikbaar gesteld door het Kabel en Leiding Overleg (KLO), laat zien welke stappen van initiatief- tot en met uitvoeringsfase genomen moet worden om graafschade te voorkomen. Belangrijk hierin voor de gemeente is haar verantwoordelijkheid als initiatiefnemer/ontwerper.