Bijlage 9 - Toelichting bijlage 8 Bodemonderzoek 2020
Tekst van het document
RAPPORT: Diverse actualiserende onderzoeken Voederheil III (fase 2) te Zeeland
PROJECTNUMMER: B20. 7695 Versie: 01
VERHOEVEN
MILIEUTECHNIEK
B.V.
Van Voordenpark 16 5301 KP Zaltbommel TEL: 0418-572060 www.verhoevenmilieu.nl
info@verhoevenmilieu.nl
RAPPORT: Diverse actualiserende onderzoeken, Voederheil III (fase 2) te Zeeland
PROJECTNUMMER: B20.7695 Versie: O1
OPDRACHTGEVER: Gemeente
Landerd
DATUM: 14 februari 2020
(geanonimise rd) (geanonimiseerd)
Autorisatie:
(geanonimise rd)
Projectmedewerker
Ing. (geanonimiseerd) Senior projectleider
Verhoeven Milieutechniek B.V.
Verhoeven Milieutechniek B.V.
B20.7695B/R7695-01/JB Normec
De informatie in deze rapportage mag niet worden verveelvoudigd, gekopieerd, gepubliceerd, opgeslagen, aangepast of gebruikt in welke vorm dan ook, online of offline, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever.
BRL
SIKB 2000
2
SAMENVATTING Gemeente Landerd heeft Verhoeven Milieutechniek B. V. opdracht gegeven voor het uitvoeren van een actualiserend bodemonderzoek en een onderzoek naar asbest inclusief historisch onderzoek voor het plangebied Voederheil III (fase 2) te Zeeland. ,
,
Voorafgaand is een historisch onderzoek uitgevoerd conform de NEN 5725:2017 met kenmerk B20.7695/Brfrpp_HO+OFF02/MS d. d. 15 januari 2020. De onderzoeken worden uitgevoerd in verband met de voorgenomen herontwikkeling en bestemmingswijziging van de onderzoekslocatie. De onderzoeken zijn uitgevoerd conform de normen NEN 5740/A1:2016 en de NEN 5707:2015/C2:2017. ,
Het doel van de diverse onderzoeken is het vaststellen van de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem (gedeeltelijk inclusief asbest) en vast te stellen of vanuit milieuhygiënisch oogpunt bezwaren bestaan tegen de voorgenomen herontwikkeling en bestemmingswijziging. Verhoeven Milieutechniek B. V. (certificaatnummer: EC-SIK-20250 geldig tot 20-6-2022 afgegeven door Normec Certification) is gecertificeerd conform BRL SIKB 2000 (versie 6). Verhoeven Milieutechniek B. V. heeft op geen enkele wijze belangen bij de uitkomsten van het bodemonderzoek. ,
,
Conclusie historisch onderzoek Het onverdachte agrarisch gras-/akkerland (45 ha) is in 2007/2009 reeds onderzocht echter zijn deze onderzoeken inmiddels ruim 10 jaar oud en niet meer representatief voor de actuele bodemkwaliteit. In verband met de voorgenomen herontwikkeling dient de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem te worden geactualiseerd middels een volledig bodemonderzoek conform de NEN 5740 voor een grootschalige onverdachte niet-lijnvormige strategie (ONV-GR-NL). ,
,
Uit de beschikbare informatie is gebleken dat in 2015 ter plaatse van Voederheil 18 diverse stallen van een varkenshouderij zijn gesloopt. Ter plaatse van de gesloopte stallen zijn geen recente bodemonderzoeken bekend (buiten beschouwing gelaten tijdens het onderzoek door RMB in 2009). Derhalve dient ter plaatse van de gesloopte opstallen een bodemonderzoek uitgevoerd te worden conform de NEN 5740 waarbij wordt uitgegaan van een diffuus belaste niet-lijnvormige locatie met een heterogeen verdeelde verontreinigende stof op schaal van monsterneming (VEDHE-NL). ,
Onbekend is of er sprake is geweest van asbesthoudende dakbedekking op de gesloopte stallen. Vanwege het bouwjaar van de stallen (1978) is de kans echter wel aanwezig. Gelet op de huidige situering van het perceel en het feit dat de sloopwerkzaamheden vrij recent zijn uitgevoerd wordt voorgesteld om ter plaatse van de gesloopte opstallen direct een verkennend onderzoek naar asbest conform de NEN 5707 (verdachte heterogene strategie) uit te voeren. ,
CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN Verkennend bodemonderzoek Agrarische percelen Voor de agrarische percelen werd de hypothese gesteld van een onverdachte locatie met betrekking tot de aanwezigheid van verontreinigingen. Op basis van de onderzoeksresultaten kan de gestelde hypothese worden aangenomen aangezien in het grondwater maximaal licht verhoogde gehalten voor diverse zware metalen en naftaleen zijn aangetoond. In de boven- en ondergrond zijn geen verhoogde gehalten aangetoond ten opzichte van de betreffende achtergrondwaarden. ,
Diverse actualiserende onderzoeken , Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr. : B20. 7695 versie: 01 datum: 14 februari 2020
3 Teeltlaag (indicatief) In de oorspronkelijke teeltlaag is maximaal een licht verhoogd gehalte voor Drins aangetoond. Voor de overige onderzochte OCB parameters zijn geen verhoogde gehalten aangetoond ten opzichte van de betreffende achtergrondwaarden. Alle aangetoonde verhoogde gehalten op de onderzoekslocatie betreffen overschrijdingen van de achtergrond- of streefwaarden. Aangezien de interventiewaarden niet worden overschrijden zijn ons inziens geen vervolgstappen in het kader van de Wbb noodzakelijk. ,
Voormalige stallen Voor de voormalige stallen werd de hypothese gesteld van een verdachte locatie met betrekking tot de aanwezigheid van verontreinigingen. Op basis van de onderzoeksresultaten kan de gestelde hypothese worden verworpen aangezien in het grondwater maximaal licht verhoogde gehalten voor diverse zware metalen en naftaleen zijn aangetoond. In de boven- en ondergrond zijn geen verhoogde gehalten aangetoond ten opzichte van de betreffende achtergrondwaarden. ,
PFAS Op basis van de aangetroffen gehalten voor de PFAS parameters in de onderzochte grondmengmonsters MMPFAS01 t/m MMPFAS05 van de boven- en ondergrond (zand) voldoet de grond aan de functieklasse “landbouw/natuur” (achtergrondwaarde) uit het tijdelijk handelingskader. Zodoende bestaan voor wat betreft PFAS geen bezwaren voor toepassing elders behoudens grondwaterbeschermingsgebieden. Opgemerkt dient te worden dat gebiedsspecifiek zowel strengere als minder strenge eisen kunnen gelden. Onderzoek naar asbest Agrarische percelen Ter plaatse van de agrarische percelen zijn zowel op maaiveld als in de opgeboorde grond geen asbestverdachte materialen waargenomen. Ter plaatse van de locatie zijn in de bodem bijmengingen van baksteen aangetroffen. Het betreft enkel definieerbaar baksteen en geen puin en/of andersoortig ondefinieerbaar bodemvreemd materiaal. Conform de NEN 5707 is baksteenhoudende grond definieerbaar en onverdacht op het voorkomen van asbest; Onderzoek naar asbest conform de NEN 5707 op de agrarische percelen is ons inziens derhalve niet noodzakelijk. ,
,
Voormalige stallen Voor wat betreft de voormalige stallen is de hypothese gesteld van een verdachte locatie met betrekking tot het voorkomen van een asbestverontreiniging. Op basis van de onderzoeksresultaten wordt de gestelde hypothese verworpen aangezien zowel zintuiglijk (fractie > 20 mm) als analytisch (fractie < 20 mm) geen asbest is aangetoond ( < 10 mg/kg d. s. ). ,
,
Algehele conclusie en aanbevelingen Met de uitgevoerde onderzoeken is ons inziens de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem ten behoeve van de voorgenomen herontwikkeling en bestemmingswijziging ter plaatse van de Voederheil III (fase 2) te Zeeland in voldoende mate onderzocht. ,
,
,
Vanuit milieuhygiënisch oogpunt bestaan ons inziens geen bezwaren tegen de voorgenomen onroerend goed transactie en/of herontwikkeling rekening houdend met onderstaande aanbeveling. ,
Op basis van de PFAS resultaten kan voor wat betreft de eventuele afvoer van de grond (00-10 m-mv) worden aangetoond dat de gehalten voor PFAS onder de functieklasse ‘landbouw/natuur’ vallen. Voor de volledigheid wordt opgemerkt dat bij ontgraven afvoeren en toepassen elders de regels van de Regeling en het Besluit bodemkwaliteit van toepassing zijn en mogelijk aanvullende keuringen worden verlangd. ,
,
,
,
Diverse actualiserende onderzoeken , Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr. : B20. 7695 versie: 01 datum: 14 februari 2020
,
,
4 INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 1.
INLEIDING . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
2.
DOELSTELLINGEN VAN DE ONDERZOEKEN
3.
LOCATIEGEGEVENS
. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .
5
.. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
5
3. 1. ALGEMENE GEGEVENS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 3. 2. REEDS UITGEVOERD HISTORISCH ONDERZOEK (NEN 5725) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 4.
BODEMOPBOUW EN GEOHYDROLOGIE. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 4. 1. BODEMOPBOUW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 4. 2. GEOHYDROLOGIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
5.
HYPOTHESE
6.
OPZET VAN HET ONDERZOEK
.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .
.. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .
7 7
6. 1. ONDERZOEKSSTRATEGIE DIVERSE ONDERZOEKEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 6. 2. VELDWERKZAAMHEDEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 7.
WIJZE VAN BEOORDELING EN INTERPRETATIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 7. 1. GROND/GRONDWATER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 7. 2. ASBEST . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
8.
LABORATORIUMWERKZAAMHEDEN EN RESULTATEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 8. 1. ZINTUIGLIJKE WAARNEMINGEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 8. 2. LABORATORIUMWERKZAAMHEDEN EN ANALYSERESULTATEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 8. 3. INTERPRETATIE ANALYSERESULTATEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
9.
CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
18
9. 1. VERKENNEND BODEMONDERZOEK. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 9. 2. ONDERZOEK NAAR ASBEST . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 9. 3. ALGEHELE CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 10.
REFERENTIES . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
BIJLAGEN
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Situering in de regio Situatieschetsen met geplaatste boringen peilbuizen en proefgaten Boorprofiel beschrijvingen Analysecertificaten grond grondwater en asbest Streef- achtergrond- en interventiewaarden grond en grondwater Veldwerkformulieren onderzoek naar asbest Relevante historische gegevens ,
,
,
Diverse actualiserende onderzoeken , Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr. : B20. 7695 versie: 01 datum: 14 februari 2020
INLEIDING Gemeente Landerd heeft Verhoeven Milieutechniek B.V. van een actualiserend bodemonderzoek en een onderzoek
onderzoek,
voor
het
plangebied
Voederheil III
opdracht gegeven voor het uitvoeren asbest, inclusief historisch
naar
(fase 2) te Zeeland.
Voorafgaand is een historisch onderzoek uitgevoerd conform de NEN 5725:2017 [1] met kenmerk B20.7695/Brfrpp_HO+OFFO2/MS, d.d. 15 januari 2020. De onderzoeken worden uitgevoerd in verband met de voorgenomen herontwikkeling en bestemmingswijziging van de onderzoekslocatie. De onderzoeken zijn uitgevoerd conform de normen NEN 5740/A1:2016 [2] en de NEN 5707:2015/C2:2017 [3]. Verhoeven Milieutechniek B.V.
(certificaatnummer: EC-SIK-20250, geldig tot 20-6-2022, SIKB 2000 (versie 6). bij de uitkomsten van het
afgegeven door Normec Certification) is gecertificeerd conform BRL Verhoeven Milieutechniek B.V. heeft op geen enkele wijze belangen bodemonderzoek. Namens
Verhoeven Milieutechniek B.V.
zijn de werkzaamheden gecoördineerd
door
(geanonimiseerd) inz. WM
(geanonimiseerd)
DOELSTELLINGEN Het doel
VAN
DE
ONDERZOEKEN
de diverse onderzoeken is het vaststellen
van
van
de
milieuhygiënische kwaliteit van
de
bodem (gedeeltelijk inclusief asbest) en vast te stellen of vanuit milieuhygiënisch oogpunt bezwaren bestaan tegen de voorgenomen herontwikkeling en bestemmingswijziging.
LOCATIEGEGEVENS 3.1.
Algemene
gegevens
De onderzoekslocatie is gelegen in de driehoek Bergmaas-Peelweg-Voederheil te Zeeland. Aan de oostzijde is industrieterrein Voederheil I gesitueerd en aan de noordzijde Voerderheil II. De locatie staat kadastraal bekend als gemeente Zeeland, sectie K‚, nummers 51, 52, 1408, 1527 en 1542 (ged.). De oppervlakte van het gehele plangebied bedraagt circa 5,2 hectare en is hoofdzakelijk braakliggend. De percelen K51 en K52 zijn gedeeltelijk in gebruik als woonhuis met tuin
en
bijgebouwen.
Het te herontwikkelen
deel
(fase 2) heeft een oppervlakte
deel, dat onderzocht dient te worden ten behoeve als agrarisch bouwland (circa 4 ha) en ter plaatse
van van
heeft
circa 4,5 hectare. Het grootste herontwikkeling, is in gebruik (geweest) een klein gedeelte (circa 5.000 m°) zijn van
de
aanwezig geweest, die recentelijk gesloopt zijn. Daarnaast dient een deel (circa 5.000 m? op perceel 1527) enkel aanvullend onderzocht te worden op PFAS. stallen
Voor de
situering van het perceel
3.2.
Reeds
in de regio wordt
uitgevoerd historisch
onderzoek
verwezen
naar
bijlage
1.
(NEN 5725)
Voorafgaand aan de divers onderzoeken is reeds een historisch vooronderzoek uitgevoerd conform de NEN 5725:2017 (Verhoeven Milieutechniek B.V, rapportnummer: B20.7695/Brfrpp_HO+OFFO2/MS, d.d. 15 januari 2020). Hieronder staan de conclusies van het historisch onderzoek vermeld. Voor de volledigheid is het complete rapport opgenomen in bijlage 7.
Diverse actualiserende onderzoeken, Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr.: B20.7695 versie: O1 datum: 14 februari 2020
"
A4
—
VERHOEVEN
MILIEUTECHNIEK
BV.
6 Conclusies historische onderzoek Het onverdachte agrarisch gras-/akkerland (45 ha) is in 2007/2009 reeds onderzocht echter zijn deze onderzoeken inmiddels ruim 10 jaar oud en niet meer representatief voor de actuele bodemkwaliteit. In verband met de voorgenomen herontwikkeling dient de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem te worden geactualiseerd middels een volledig bodemonderzoek conform de NEN 5740 voor een grootschalige onverdachte niet-lijnvormige strategie (ONV-GR-NL). ,
,
Uit de beschikbare informatie is gebleken dat in 2015 ter plaatse van Voederheil 18 diverse stallen van een varkenshouderij zijn gesloopt. Ter plaatse van de gesloopte stallen zijn geen recente bodemonderzoeken bekend (buiten beschouwing gelaten tijdens het onderzoek door RMB in 2009). Derhalve dient ter plaatse van de gesloopte opstallen een bodemonderzoek uitgevoerd te worden conform de NEN 5740 waarbij wordt uitgegaan van een diffuus belaste niet-lijnvormige locatie met een heterogeen verdeelde verontreinigende stof op schaal van monsterneming (VEDHE-NL). ,
Onbekend is of er sprake is geweest van asbesthoudende dakbedekking op de gesloopte stallen. Vanwege het bouwjaar van de stallen (1978) is de kans echter wel aanwezig. Gelet op de huidige situering van het perceel en het feit dat de sloopwerkzaamheden vrij recent zijn uitgevoerd wordt voorgesteld om ter plaatse van de gesloopte opstallen direct een verkennend onderzoek naar asbest conform de NEN 5707 (verdachte heterogene strategie) uit te voeren. ,
PFAS Op 8 juli 2019 heeft de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat het tijdelijk handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie van toepassing verklaard. Dit handelingskader en het directe ingangstermijn hiervan heeft de markt niet voorzien maar heeft gevolgen voor de acceptatie van grond en baggerspecie bij grondbanken en verwerkers. Dus zodra er grond/slib van de locatie moet worden afgevoerd dient onderzoek plaats te vinden naar PFAS (28 parameters) en/of GenX. Daarnaast is geheel Nederland als verdacht bestempeld op deze stofgroep; echter het is nog niet duidelijk hoe de bevoegde gezagen (vergunningverleners) hiermee omgaan. Op verzoek van de opdrachtgever wordt onderzoek naar PFAS meegenomen voor voorliggende onderzoekslocatie en wordt het noordelijk deel van perceel 1527 wat buiten fase 2 valt eveneens meegenomen. De regio is niet verdacht op het voorkomen van GenX waardoor deze parameter niet behoeft te worden meegenomen in het aanvullend onderzoek. ,
,
,
4.
BODEMOPBOUW EN GEOHYDROLOGIE 4. 1.
Bodemopbouw
Op de onderzoekslocatie is een circa 3 meter dikke deklaag aanwezig van de Formatie van Boxtel. Dit goed doorlatende eenheid welke hoofdzakelijk bestaat uit fijn tot midden zand. Het onderliggende eerste watervoerend pakket loopt tot minimaal 283 meter en bestaat hoofdzakelijk uit fijn tot grof zand of grind van de Formaties van Beegden Peize Waalre Oosterhout en Breda [4]. ,
4. 2.
,
,
Geohydrologie
De onderzoeklocatie heeft volgens de isohypsen kaart (01-01-2020) een zuidelijk gerichte grondwaterstroming in het oppervlaktewater. De stromingsrichting van het oppervlakte grondwater wordt beïnvloed door lokale factoren zoals het drainagepatroon oppervlaktewater de ligging van rioleringen en de aanwezigheid van zandlichamen (voor kabels leidingen en funderingen). ,
,
,
De onderzoekslocatie is niet gesitueerd binnen een grondwaterbeschermingsgebied. Diverse actualiserende onderzoeken , Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr. : B20. 7695 versie: 01 datum: 14 februari 2020
,
,
7 5.
HYPOTHESE Op basis van de beschikbare informatie is voor het agrarisch akker-/grasland de hypothese gesteld van een onverdachte locatie met betrekking tot het voorkomen van bodem- en asbestverontreiniging. Voor wat betreft het deelgebied met de voormalige stallen is de hypothese gesteld van een verdachte locatie met betrekking tot het voorkomen van een bodemverontreiniging met diverse parameters (inclusief asbest) gerelateerd aan de diverse (voormalige) bedrijfsactiviteiten.
6.
OPZET VAN HET ONDERZOEK 6. 1.
Onderzoeksstrategie diverse onderzoeken
Actualiserend bodemonderzoek Algemene kwaliteit agrarische percelen Voor het agrarisch akker-/grasland (maximaal 40 ha) wordt voor de onderzoeksopzet naar de algemene bodemkwaliteit de NEN 5740:2009/A1:2016 gehanteerd waarbij wordt uitgegaan van de onderzoeksstrategie ‘grootschalige onverdachte niet-lijnvormige locatie’ (ONVGR-NL). ,
,
Algemene kwaliteit voormalige stallen De onderzoeksstrategie voor het deelgebied met de voormalige stallen (max. 5. 000 m)2 is opgesteld conform de NEN 5740:2009/A1:2016 voor een diffuus belaste niet-lijnvormige locatie met een heterogeen verdeelde verontreinigende stof op schaal van monsterneming (VED-HENL). Hierbij worden de boringen minimaal doorgezet tot 10 m-mv in verband met de voormalige bebouwing. ,
Indicatief teeltlaagonderzoek Daarnaast zijn aanvullende grondanalyses op OCB opgenomen in verband met de voormalige boomgaarden ten zuidoosten en zuidwesten op de locatie. PFAS Voor het aanvullend onderzoek naar PFAS is het aantal boringen en analyses gebaseerd op de NEN 5740 strategie “verdacht-homogeen” (VED-HO-NL) voor een locatie met een oppervlakte van maximaal 6 hectare. Tenzij met zekerheid kan worden vastgesteld dat plaatselijk de ondergrond geroerd is (opgebracht van elders) is alleen de bovengrond verdacht. Het noordelijk deel van perceel 1527 valt buiten het plangebied (fase 2) ten behoeve van de herontwikkeling maar op verzoek van de opdrachtgever dient dit deelgebied wel aanvullend op PFAS onderzocht te worden. Hiervoor is rekening gehouden met extra boringen en 1 extra PFAS-analyse. ,
,
Het onderzoek naar PFAS is uitgevoerd conform het tijdelijk handelingskader voor hergebruik PFAS-houdende grond en baggerspecie zoals verstrekt aan de Tweede Kamer (meest recente versie d. d. 29 november 2019). Dit handelingskader zal juridisch worden verankerd via een wijziging in de Regeling bodemkwaliteit; tot die tijd wordt het handelingskader gevolgd. ,
Onderzoek naar asbest (voormalige stallen) Voor het verkennend onderzoek naar asbest ter plaatse van de voormalige stallen wordt uitgegaan van de NEN 5707/C2 voor een diffuse locatie met een heterogeen verdeelde 2 asbestverontreiniging (maximaal 5. 000 m).
Diverse actualiserende onderzoeken , Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr. : B20. 7695 versie: 01 datum: 14 februari 2020
Ten behoeve
het onderzoek naar asbest worden met een schep x 0,3 m tot minimaal 0,5 m-mv, waarbij enkele
proefgaten gegraven met een proefgaten dieper zijn omvang tot in de doorgeboord onverdachte/ongeroerde ondergrond. Zintuiglijk kan tot 20 mm worden beoordeeld of asbestverdachte materialen aanwezig zijn. Voor de fractie < 20 mm dient dit middels een analyse te worden geverifieerd. Ten behoeve van het onderzoek naar asbest wordt tevens een locatie- en maaiveldinspectie uitgevoerd. van
0,3 m
van
Van de meest verdachte
samengesteld De veld-
grondlagen uit de proefgaten, worden diverse (puin)mengmonsters analyses op asbest conform NEN 5898:2015 (fractie < 20 mm).
voor
laboratoriumwerkzaamheden
en
voor
de diverse onderzoeken worden zoveel
mogelijk
gecombineerd. 6.2.
Veldwerkzaamheden
Algemeen / certificering Bodem Expert B.V. (certificaatnummer: K97733/01, afgegeven door Kiwa) en Verhoeven Milieutechniek B.V. (certificatienr: EC-SIK-20250 geldig tot 20-06-2022, afgegeven door Normeec Certification) zijn gecertificeerd conform BRL SIKB 2000. De veldwerkzaamheden zijn uitgevoerd onder certificaat conform de geldende NEN/NPR-normen, conform BRL SIKB 2000 (versie 6), protocol 2001, het plaatsen van handboringen en peilbuizen (versie 6) en protocol 2002 (versie 6): het nemen van grondwatermonsters. De veldwerkzaamheden ten behoeve van het verkennend onderzoek naar asbest zijn eveneens uitgevoerd conform de geldende NEN/NPRnormen, BRL SIKB 2000 (versie 6), protocol 2018: locatie-inspectie en monsterneming van asbest in bodem (versie 6). De veldwerkzaamheden zijn uitgevoerd met behulp van Tijdens de veldwerkzaamheden is de opgeboorde grond van
puin
en/of asbest
In tabel 6.1
schop, Edelmanboor en zuigerboor. zintuiglijk beoordeeld op het voorkomen een
(fractie > 20 mm).
zijn de uitvoeringsdata, gehanteerde protocollen
en
gecertificeerde medewerker(s)
weergegeven. Tabel 6.1:
Uitvoeringsdata en gehanteerde onderzoeksprotocollen Bedrijf Gecertificeerde
Data 27
en
28
4 februari
januari 2020
En
Bodemexpert B.V. Verhoeven Milieutechniek B.V.
2020
Verhoeven Milieutechniek B.V. en Bodem de uitkomsten van het bodemonderzoek.
Protocol BRL
medewerker(s
SIKB
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
2001
|
(geanonimiseerd) | (geanonimiseerd)
B.V. hebben op geen enkele
Expert
(v. 6) (v. 6) 2002 (v. 6) 2018
wijze belangen bij
Actualiserend bodemonderzoek Grond Ten behoeve
van
het verkennend bodemonderzoek
zijn in totaal
59
boringen (B101
t/m PB141
en
B201 t/m B218) geplaatst. De boringen B101 t/m PB141 zijn geplaatst ter plaatse van de onverdachte agrarische percelen en de boringen B201 t/m B218 ter plaatse van het verdachte
deelgebied met de voormalige stallen. Ten behoeve van het grondwateronderzoek zijn de boringen PB103, PB117, PB123, PB136, PB141 en PB209 dieper doorgezet en afgewerkt met een peilbuis. In tabel 6.2
zijn de uitgevoerde veldwerkzaamheden
Diverse actualiserende onderzoeken, Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr.: B20.7695 versie: O1 datum: 14 februari 2020
weergegeven.
"
A4
—
VERHOEVEN
MILIEUTECHNIEK
BV.
9 Tabel 6. 2: Uitgevoerde veldwerkzaamheden Boringen / peilbuizen Circa 10, m-mv
Deellocatie
Circa 05, m-mv
Algemene bodemkwaliteit agrarische percelen
B101 , B102 , PB104 t/m B106 , B108 t/m B116 , B118 t/m B120 , B122 , B124 t/m B126 , B127 t/m B129 , B131 t/m B133 , B135 , B137 t/m B140
Algemene bodemkwaliteit voormalige stallen
-
B202 t/m B205 , B207 , B208 , B210 t/m B216 , B218
-
Circa 20, m-mv
Peilbuis (filterstelling m-mv)
B107 , B121 , B130 , B134
, - 300) , PB103 (200 , - 310) , PB117 (210 - 280) PB123 (180 , , - 290) PB136 (190 , , PB141 (180 , - 280) ,
B201 , B206 , B218
PB209 (200 , - 300) ,
Grondwater Het grondwater uit de peilbuizen PB103 PB117 PB123 PB136 PB141 en PB209 is na een standtijd van minimaal een week en twee keer afpompen op 4 februari 2020 bemonsterd. De bemonstering heeft plaatsgevonden volgens de techniek van lage- troebelheidsbemonstering waarbij de grondwaterstand (GWS) zuurgraad (pH) geleidbaarheid (EC) en troebelheid (NTU) van het grondwater in het veld zijn bepaald. ,
,
,
,
,
,
,
Verkennend onderzoek naar asbest (voormalige stallen) Ten behoeve van het onderzoek naar asbest ter plaatse van de voormalige stallen wordt allereerst een locatie- en maaiveldinspectie uitgevoerd. Hieruit is gebleken dat het gehele maaiveld op de onderzoekslocatie bedekt is met vegetatie ( < 2 cm). Derhalve heeft een efficiënte maaiveldinspectie ( > 25 % zichtbaar) plaats kunnen vinden. Op het maaiveld zijn geen asbestverdachte (plaat)materialen aangetroffen. ,
Ten behoeve van de onderzoeksopzet zijn in totaal 17 proefgaten (B201 t/m B207 B209 t/m B218) met een afmeting van 03 m x 03 m tot circa 05 m-mv gegraven. Voor de inspectie van de ondergrond zijn diverse proefgaten doorgezet tot in de ongeroerde ondergrond. ,
,
,
,
Om een bodemverontreiniging met asbest vast te stellen is per proefgat de grove fractie ( > 20 mm) van het vrijgekomen materiaal geïnspecteerd op asbestverdachte materialen (fractie > 20 mm) en puinrestanten. Er is geen asbestverdacht plaatmateriaal (fractie > 20 mm) in de grond aangetroffen. ,
,
In het veld zijn 3 grondmonsters samengesteld ten behoeve van het analytisch onderzoek naar asbest in de fijne fractie ( < 20 mm). Een overzicht van de samengestelde grondmonsters en de zintuiglijke waarnemingen met bijbehorende analyses is in tabel 8. 5 van hoofdstuk 8 weergegeven.
De situatieschets met de geplaatste boringen peilbuizen en gegraven proefgaten is opgenomen als bijlage 2. De veldwerkformulieren van het asbestonderzoek zijn opgenomen in bijlage 7. ,
Diverse actualiserende onderzoeken , Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr. : B20. 7695 versie: 01 datum: 14 februari 2020
10
7.
WIJZE VAN BEOORDELING EN INTERPRETATIE 7. 1.
Grond/grondwater
De verontreinigingssituatie van de bodem kan worden beoordeeld door toetsing van de gemeten gehaltes in grond en/of grondwater aan de streef- achtergrond- en interventiewaarden. De achtergrondwaarden voor grond zijn opgenomen in de Regeling bodemkwaliteit [5]. De meest recente streef- en interventiewaarden voor grondwater en interventiewaarden voor grond zijn vermeld in de Circulaire bodemsanering per 1 juli 2013 [6] en worden gebruikt voor de toetsing van de analyseresultaten. ,
De streefwaarden geven voor het grondwater het niveau aan waarbij sprake is van een duurzame bodemkwaliteit. In het bodembeschermingsbeleid geven zij het te bereiken en te behouden kwaliteitsniveau voor het grondwater aan. De achtergrondwaarden geven voor de grond het niveau aan waarbij sprake is van een duurzame bodemkwaliteit. In het bodembeschermingbeleid geven zij het te bereiken en te behouden kwaliteitsniveau voor de grond aan. De interventiewaarden geven aan wanneer de functionele eigenschappen die de bodem heeft voor mens dier en plant ernstig zijn of dreigen te worden verminderd. Om van een geval van ernstige bodemverontreiniging te spreken dient voor ten minste één stof de gemiddelde concentratie van minimaal 25 m 3 grond of 100 m 3 bodemvolume voor grondwater hoger te zijn dan de interventiewaarde. ,
De achtergrond- en interventiewaarden voor de vaste bodem zijn gerelateerd aan het lutum- en/of het organische stofgehalte van de bodem. Om de verkregen analyseresultaten te kunnen toetsen aan de achtergrond- en interventiewaarden worden de meetwaarden met behulp van de analytisch vastgestelde gehalten aan lutum en/of organische stofgehalte teruggerekend naar gestandaardiseerde meetwaarden (GSSD). Indien de lutum en/of organische stofgehalten niet analytisch zijn vastgesteld zijn ze aan de hand van de zintuiglijke waarnemingen in combinatie met de overige analyseresultaten ingeschat. ,
,
,
,
,
Aan de hand van bovenstaande waarden wordt een index berekend. De index wordt voor grond berekend met de formule: (GSSD - achtergrondwaarde) / (interventiewaarde achtergrondwaarde). Voor grondwater wordt de achtergrondwaarde in de formule vervangen door de streefwaarde. Indien de index groter is dan 1 wordt de interventiewaarde overschreden. Uit de toetsing van de GSSD aan de streef- achtergrond- en interventiewaarden kan het volgende worden afgeleid: Bij een overschrijding van de streef- en/of achtergrondwaarde is het vermoeden van bodemverontreiniging bevestigd. Bij een berekende index groter dan 05 bestaat het vermoeden van een geval van ernstige bodemverontreiniging. Middels de uitvoering van de aanvullende analyses mogelijk gevolgd door een nader bodemonderzoek dient de omvang van de verontreiniging(en) te worden bepaald. Afhankelijk van de resultaten wordt het vermoeden van een geval van ernstige bodemverontreiniging bevestigd dan wel verworpen. In het eerste geval dient overgegaan te worden tot de uitvoering van een saneringsonderzoek gevolgd door een sanering. ,
,
,
,
,
,
Momenteel wordt gewerkt aan het toevoegen van toetsingswaarden voor PFAS aan de Regeling bodemkwaliteit [5] tot die tijd moet het tijdelijk handelingskader voor hergebruik van PFAShoudende grond en baggerspecie (meest recente versie 29 november 2019) worden gehanteerd. ,
Diverse actualiserende onderzoeken , Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr. : B20. 7695 versie: 01 datum: 14 februari 2020
11 In het tijdelijk handelingskader hergebruik is vastgesteld dat voor de functieklasse “landbouw/ natuur” (achtergrondwaarde) voor PFOS een toepassingsnorm van 09 μg/kg d. s. wordt gehanteerd en voor alle overige PFAS stoffen een toepassingsnorm van 08 μg/kg d. s. Voor de functieklassen “wonen” en “industrie” geldt een toepassingsnorm van 7 μg/kg d. s. voor PFOA en 3 μg/kg d. s. voor de overige PFAS stoffen en GenX. Op basis van de huidige inzichten ontstaan er bij deze gehalten geen onaanvaardbare risico’s voor mens en milieu. Aanvullend wordt opgemerkt dat deze gehalten door gebiedsspecifiek beleid zowel strenger als minder streng kunnen zijn. ,
,
7. 2.
Asbest
De interventiewaarde voor asbest in de grond is vermeld in de Circulaire bodemsanering per 1 juli 2013 [6] en bedraagt 100 mg/kg d. s. gewogen asbestconcentratie (serpentijnconcentratie vermeerderd met tienmaal de amfiboolconcentratie). De aangetroffen concentraties voor asbestverdachte grondmonsters en aan asbestverdachte plaatmaterialen worden teruggerekend naar het in het veld geïnspecteerde volume en vervolgens getoetst aan de interventiewaarde bodemsanering. Indien tijdens de analyse van asbest in fijne fractie ( < 20 mm) blijkt dat er in een monster niethechtgebonden asbest is aangetroffen en dat er losse vezels zijn aangetroffen in de fractie < 500 µm wordt in de NEN 5898 eveneens geadviseerd een onderzoek naar het aantal respirabele vezels uit te voeren middels SEM analyse. ,
Als tijdens het onderzoek naar asbest in de grond een gewogen asbestgehalte van meer dan 1. 000 mg/kg d. s. (hechtgebonden) en/of meer dan 100 mg/kg d. s. (niet-hechtgebonden) wordt aangetoond moet op basis van de risicobeoordeling in de Circulaire bodemsanering per 1 juli 2013 [6] eveneens een onderzoek naar de respirabele vezels worden uitgevoerd. ,
Indien de gewogen asbestconcentratie groter is dan de halve interventiewaarde bestaat het vermoeden van een geval van ernstige bodemverontreiniging. Het uitvoeren van een nader onderzoek naar asbest in de grond is dan verplicht. De hoogst berekende waarde binnen een (deel)locatie is hiervoor bepalend. Er is sprake van een geval van ernstige verontreiniging met asbest in de bodem indien de berekende concentratie binnen een ruimtelijke eenheid hoger is dan de interventiewaarde. Het vaststellen van de gemiddelde gewogen asbestconcentratie dient te worden uitgevoerd conform de NEN 5707. Als respirabele vezels in de bovengrond (contactzone of diepte graafwerkzaamheden) worden aangetoond en het gewogen gehalte van 10 mg/kg d. s. wordt overschreden is reeds sprake van “onaanvaardbare risico’s buiten”. ,
Opgemerkt wordt dat het volumecriterium voor een bodemverontreiniging met asbest niet van toepassing is bij het vaststellen van de ernst.
Diverse actualiserende onderzoeken , Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr. : B20. 7695 versie: 01 datum: 14 februari 2020
12
8.
LABORATORIUMWERKZAAMHEDEN EN RESULTATEN 8. 1.
Zintuiglijke waarnemingen
De bodem ter plaatse van de onderzoekslocatie bestaat vanaf het maaiveld tot de maximaal geboorde diepte van circa 32 m-mv hoofdzakelijk uit matig fijn zwak siltig zand. Waarvan plaatselijk tot maximaal 15 m-mv zwak humeus en vanaf maximaal 12 m-mv zwak tot matig grindig. ,
,
,
,
Tijdens de veldwerkzaamheden zijn zintuiglijk diverse bijmengingen met bodemvreemd materiaal aangetroffen. Een volledig overzicht van de zintuiglijk waargenomen bijzonderheden is weergegeven in tabel 8. 1. Tabel 8. 1: Zintuiglijke waarnemingen per boring / proefgat Boring
Proefgat
Diepte boring (m -mv)
Agrarische percelen B101 Nee 050 , Voormalige stallen , B201 Ja 200 B202 Ja 100 , B203 Ja 100 , , B204 Ja 100 , B208 Nee 100 PB209 Ja 300 , B210 Ja 100 , , B213 Ja 100 B214 Ja 100 , B215 Ja 100 , , B216 Ja 100 B217 200 , Ja Toelichting bij de tabel: Sporen < 1 %.
Traject (m -mv)
Grondsoort
Waargenomen bijzonderheden
000 , - 050 ,
Zand
sporen
baksteen
, - 070 , 000 000 , - 050 , - 070 000 , , , - 070 , 000 , - 070 , 000 000 , - 050 , - 070 000 , , , - 070 , 000 000 , - 080 , - 070 000 , , , - 050 , 000 000 , - 080 ,
Zand Zand Zand Zand Zand Zand Zand Zand Zand Zand Zand Zand
sporen sporen sporen sporen sporen sporen sporen sporen sporen sporen sporen sporen
baksteen baksteen , sporen puin baksteen , sporen puin baksteen , sporen puin baksteen baksteen , sporen puin baksteen , sporen puin baksteen baksteen baksteen baksteen baksteen
Verder zijn tijdens de visuele inspectie van het maaiveld en de opgeboorde grond geen overige waarnemingen gedaan die duiden op de aanwezigheid van een bodemverontreiniging (bijvoorbeeld olie-waterreacties en asbestverdacht (plaat)materiaal > 20 mm). De volledige boorprofiel beschrijvingen zijn opgenomen in bijlage 3. Ter plaatse van de agrarische percelen zijn zowel op maaiveld als in de opgeboorde grond geen asbestverdachte (plaat)materialen (fractie > 20 mm)waargenomen. Onderzoek naar asbest conform de NEN 5707 op de agrarische percelen is ons inziens niet noodzakelijk op basis van de onderstaande argumentatie (zie volgende pagina). ,
,
,
,
Volgens de NEN 5707 is de eerste stap het wel of niet bepalen of de aangetroffen bodemvreemde bijmengingen in de bodem wel of niet asbestverdacht zijn. Deze stap moet worden doorlopen door het adviesbureau en het veldwerkbureau die de onderzoeken uitvoeren in deze respectievelijk Verhoeven Milieutechniek B. V. (VMT) en Bodem Expert B. V. Als volgt: 1. Ter plaatse van de locatie zijn in de bodem bijmengingen van baksteen aangetroffen. Het betreft enkel definieerbaar baksteen en geen puin en/of andersoortig ondefinieerbaar bodemvreemd materiaal. Conform de NEN 5707 is baksteenhoudende grond definieerbaar en onverdacht op het voorkomen van asbest; 2. De veldwerkzaamheden voor de diverse onderzoeken zijn gecoördineerd door een 2018erkend veldwerker die op basis van kennis en ervaring in staat is om te beoordelen of bodemvreemde bijmengingen met baksteen wel of niet asbestverdacht zijn. Zintuiglijk zijn daarbij geen asbestverdachte (plaat)materialen (fractie > 20 mm) waargenomen; 3. VMT heeft uitgebreide kennis en ervaring in het uitvoeren van zowel bodem- als asbestonderzoeken. Indien wij asbestverdachte puinbijmengingen of lagen aantreffen zullen wij te allen tijde direct een verkennend onderzoek naar asbest aanbevelen middels proefgaten en asbestanalyses. ,
,
,
,
Diverse actualiserende onderzoeken , Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr. : B20. 7695 versie: 01 datum: 14 februari 2020
13 Derhalve is op basis van deze bijmengingen (sporen baksteen) zorgvuldig beargumenteerd dat een verkennend onderzoek naar asbest met proefgaten en analyses conform NEN 5707 niet noodzakelijk is. Aangezien ter plaatse van de voormalige stallen zoals verwacht wel asbestverdachte puinbijmengingen zijn waargenomen is hier het uitvoeren van een verkennend onderzoek naar asbest wel noodzakelijk. ,
,
8. 2.
Laboratoriumwerkzaamheden en analyseresultaten
De analyses zijn uitgevoerd door het geaccrediteerde laboratorium van SYNLAB Analytics & Services B. V. te Rotterdam (grond grondwater en asbest). De achtergrondwaarden voor grond zijn opgenomen in de Regeling bodemkwaliteit. De meest recente streef- en interventiewaarden voor grondwater en interventiewaarden voor grond en asbest in grond zijn vermeld in de Circulaire bodemsanering per 1 juli 2013 en worden gebruikt voor de toetsing van de analyseresultaten. ,
Het analytisch onderzoek naar PFAS is uitgevoerd door het laboratorium van SYNLAB Analytics & Services B. V. die gevalideerd is voor het uitvoeren van deze analyses conform de Duitse norm DIN 38414-14. Aangezien deze parameters vooralsnog niet conform AS3000 en/of AP04 kunnen worden erkend is dit het hoogste haalbare en zijn de analyseresultaten representatief voor het uitgevoerde bodemonderzoek. De analysecertificaten zijn opgenomen in bijlage 4. Een volledig overzicht van de toetsings- en analyseresultaten voor de grond en het grondwater is opgenomen als bijlage 5. Grond Op basis van de deellocaties de onderzoeksopzet en de zintuiglijke waarnemingen tijdens de veldwerkzaamheden zijn de onderstaande grond(meng)monsters samengesteld geselecteerd en geanalyseerd. ,
,
,
De grond(meng)monsters met bijbehorende analyses en resultaten zijn in tabel 8. 2 weergegeven. Tabel 8. 2: Overzicht grond(meng)monsters met bijbehorende analyses en resultaten (Meng-)
Omschrijving
monster
Algemene kwaliteit agrarische percelen Bovengrond , zand M101 Zintuiglijk: sporen baksteen MM102 Bovengrond , zand Zintuiglijk: -
MM103
Bovengrond , zand Zintuiglijk: -
MM104
Ondergrond , zand Zintuiglijk: -
Boringen (traject in (m -mv)
Analysepakket
, - 050) , B101 (000
NEN , L en H
-
-
B102 (000 , - 050) , , - 050) , B105 (000 , - 050) , B107 (000 - 050) B110 (000 , , B112 (000 , - 050) , - 050) B114 (000 , , B116 (000 , - 050) , B119 (000 , - 030) , B124 (000 , - 050) , B127 (000 , - 050) , , - 050) , B129 (000 , - 050) , B132 (000 - 050) B133 (000 , , B134 (000 , - 050) , PB123 (000 , - 050) , , - 050) , PB136 (000 B107 (050 , - 080) , , - 080) , B121 (050 , - 080) , PB103 (050 - 080) PB117 (050 , ,
NEN , L en H
-
-
NEN , L en H
-
-
NEN , L en H
-
-
Diverse actualiserende onderzoeken , Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr. : B20. 7695 versie: 01 datum: 14 februari 2020
Resultaten > I
> AW < I
14 Vervolg tabel 8. 2: Overzicht grond(meng)monsters met bijbehorende analyses en resultaten (Meng-)
Omschrijving
monster
Algemene kwaliteit agrarische percelen MM105 Ondergrond , zand Zintuiglijk: -
MM106
Ondergrond , zand Zintuiglijk: -
Indicatief teeltlaagonderzoek MMOCB101 Teeltlaag , zand Zintuiglijk: MMOCB102
Teeltlaag , zand Zintuiglijk: -
MMOCB103
Teeltlaag , zand Zintuiglijk: -
MMOCB104
Teeltlaag , zand Zintuiglijk: -
Algemene kwaliteit voormalige stallen Bovengrond , zand MM201 Zintuiglijk: sporen baksteen MM202
Bovengrond , zand Zintuiglijk: sporen baksten , sporen puin
MM203
Bovengrond , zand Zintuiglijk: -
MM204
Ondergrond , zand Zintuiglijk: -
MM205
Ondergrond , zand Zintuiglijk: -
Boringen (traject in (m -mv)
Analysepakket
Resultaten > I
, - 070) , B130 (050 , - 070) , B134 (050 - 100) PB123 (050 , , PB136 (050 , - 100) , PB141 (050 , - 100) , - 200) B107 (150 , , B121 (130 , - 180) , , - 200) , B130 (150 , - 120) , B134 (070 - 130) PB103 (080 , , PB117 (080 , - 130) , PB123 (120 , - 170) , , - 150) , PB136 (100
NEN , L en H
-
-
NEN , L en H
-
-
- 030) B104 (000 , , B105 (000 , - 030) , PB103 (000 , - 030) , - 030) B108 (000 , , B109 (000 , - 030) , B110 (000 , - 030) , B122 (000 , - 030) , B124 (000 , - 030) , , - 030) , B126 (000 , - 030) , B128 (000 , - 030) , B125 (000 , - 030) , B129 (000 - 030) B130 (000 , , - 030) PB141 (000 , ,
OCB en H
Drins
-
OCB en H
-
-
OCB en H
-
-
OCB en H
-
-
, - 050) , B201 (000 , - 050) , B208 (000 - 050) B214 (000 , , - 050) B217 (000 , , , - 050) , B202 (000 - 050) B204 (000 , , B210 (000 , - 050) , PB209 (000 , - 050) , - 050) B205 (000 , , B206 (000 , - 050) , , - 050) , B211 (000 , - 050) , B218 (000 B202 (050 , - 100) , , - 100) , B214 (080 , - 100) , B216 (050 - 100) PB209 (050 , , , - 170) , B201 (120 - 200) B201 (170 , , B206 (130 , - 150) , B206 (150 , - 200) , , - 160) , B217 (110 , - 200) , B217 (160 , - 150) , PB209 (100 , - 200) , PB209 (150
NEN , L en H
-
-
NEN , L en H
-
-
NEN , L en H
-
-
NEN , L en H
-
-
NEN , L en H
-
-
> AW < I
Toelichting bij de tabel: NEN De zware metalen barium [Ba] , cadmium [Cd] , kobalt [Co] , koper [Cu] , kwik [Hg] , lood [Pb] , molybdeen [Mo] , nikkel [Ni] en zink [Zn] , polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK , 10 VROM) , Polychloor bifenylen (PCB) en minerale olie (MO); OCB Organochloorbestrijdingsmiddelen; Drins Aldrin , Dieldrin en Endrin; L Lutum; H Organische stof (humus); AW Achtergrondwaarde; I Interventiewaarde; Niets waargenomen/aangetoond.
Aanvullend zijn monsters samengesteld ten behoeve van analyse op PFAS. De mengmonsters met bijbehorende analyses en resultaten zijn in tabel 8. 3 weergegeven.
Diverse actualiserende onderzoeken , Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr. : B20. 7695 versie: 01 datum: 14 februari 2020
15 Tabel 8. 3 Overzicht grondmonsters met bijbehorende analyses en resultaten (PFAS) Meng-
Omschrijving
Boring (traject in m -mv)
Analysepakket
MMPFAS01
Bovengrond , zand Zintuiglijk: sporen baksteen en/of sporen puin
PFAS
-
-
MMPFAS02
Bovengrond , zand Zintuiglijk: -
PFAS
-
-
MMPFAS03
Bovengrond , zand Zintuiglijk: -
PFAS
-
-
MMPFAS04
Bovengrond , zand Zintuiglijk: -
PFAS
-
-
MMPFAS05
Bovengrond , zand Zintuiglijk: -
PFAS
-
-
MMPFAS06
Ondergrond , zand Zintuiglijk: -
B101 (000 , - 050) , , - 050) , B139 (000 , - 050) , B202 (000 - 050) B217 (000 , , , - 050) , B104 (000 - 050) B111 (000 , , - 030) B120 (000 , , B205 (000 , - 050) , - 050) B125 (000 , , B127 (000 , - 050) , B131 (000 , - 050) , , - 050) , B137 (000 B107 (050 , - 080) , , - 080) , B121 (050 , - 080) , PB103 (050 - 080) PB117 (050 , , , - 100) , B202 (050 , - 080) , B206 (050 - 070) B212 (050 , , PB123 (050 , - 100) , - 070) B130 (050 , , - 070) B134 (050 , , PB136 (050 , - 100) , , - 100) , PB141 (050
PFAS
-
-
monster
Resultaten* landbouw/natuur Wonen/industrie ( > AW) ( > I)
Toelichting bij de tabel: PFAS: Perfluorverbindingen (30 verbindingen met o. a. Perfluoroctaansulfonzuur en Perfluoroctaanzuur); * Geen toetsingsnorm aanwezig , de toepassingsnorm voor de functieklasse “wonen” en “industrie” bedraagt voor PFOA: < 7 µg/kg d.s. , PFOS: < 3 µg/kg d. s. en de overige PFAS: < 3 µg/kg d. s. );PFAS < 3 µg/kg d. s. ); Niets waargenomen.
Grondwater De grondwatermonsters met bijbehorende analyses- en toetsingsresultaten zijn in tabel 8. 4 weergegeven.
Tabel 8. 4: Peilbuizen met bijbehorende analyses- en toetsingsresultaten grondwater Peilbuis
Filterdiepte GWS (m -mv) (m -mv) Algemene kwaliteit agrarische percelen - 300 PB103 200 , , 140 ,
pH
PB117
, - 310 , 210
, 150
, - 280 , , PB123 180 140 , - 290 , , PB136 190 130 - 280 PB141 180 , , 130 , Algemene kwaliteit voormalige stallen , - 300 , , PB209 200 145
EC (µS/cm)
Troebelheid (NTU)
Analysepakket
58,
485
68,
NEN
57,
432
69,
NEN
58, 60, 58,
332 465 450
79, 69, 58,
NEN NEN NEN
58,
486
68,
NEN
> S < I
Resultaten > I
Ba , Cd , Cu , Zn , naftaleen Cu , Zn , naftaleen Ba , Zn Ba Ba Ba , Cu , Mo , naftaleen
-
-
-
-
Toelichting bij de tabel: NEN Zware metalen (Barium [Ba] , cadmium [Cd] , kobalt [Co] , koper [Cu] , kwik [Hg] , lood [Pb] , molybdeen [Mo] , nikkel [Ni] , zink [Zn]) , Vluchtige aromaten (benzeen , tolueen , ethylbenzeen , xylenen en naftaleen) , vluchtige chloorkoolwaterstoffen (VOCl) en minerale olie (MO); S Streefwaarde; I Interventiewaarde; Niets aangetoond.
De gemeten waarden voor de zuurgraad (pH) de geleidbaarheid (EC) en de troebelheid zijn niet afwijkend van een natuurlijke situatie. ,
Diverse actualiserende onderzoeken , Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr. : B20. 7695 versie: 01 datum: 14 februari 2020
16 Asbest (voormalige stallen) Op het maaiveld en in de opgeboorde (plaat)materialen aangetroffen.
en opgegraven
grond zijn zintuiglijk geen asbestverdachte
Op basis van de onderzoeksopzet en de zintuiglijke waarnemingen tijdens de veldwerkzaamheden zijn 3 grondmonsters samengesteld. Alle drie de grondmonsters zijn aangeboden aan het lab voor analyse op asbest conform NEN5898:2015 (asbest in grond of puin in de fractie < 20 mm). De samenstelling van de grondmonsters met zintuiglijke waarnemingen analyses zijn in tabel 8. 5 weergegeven.
en
de bijbehorende
Soort
Analysepakket
Grond
Asbest in grond ( > 10 kg) 1
Grond
Asbest in grond ( > 10 kg) 1
, , , - 050 , Grond B205 , B207B211 000 B218 Toelichting bij de tabel: Sporen < 1%; 1 Asbestanalyse conform NEN5898:2015: asbest in grond of puin < 20 mm; Niets waargenomen.
Asbest in grond ( > 10 kg) 1
Tabel 8. 5: Samenstelling grondmonsters asbest Monstercode
Proefgaten
Zintuiglijke waarnemingen
MMASB01
B202 t/m B204 , B209 , B210 B213 t/m B217
Sporen baksteen , sporen puin
Traject (m -mv) , - 050 , 000
Sporen baksteen
, - 050 , 000
MMASB02 MMASB03
De resultaten van de geanalyseerde grondmonsters en de gewogen hoeveelheid asbest ( < 20 mm conform analysecertificaten) is weergegeven in tabel 8. 6. ,
Tabel 8. 6: Overzicht onderzochte grondmonsters en gewogen hoeveelheid asbest < 20 mm conform analysecertificaat Monstercode
Soort
MMASB01 MMASB02 MMASB03 Toelichting bij de tabel: Niets aangetoond.
8. 3.
Hechtgebonden
Type
-
-
-
-
-
-
Gemeten < 20 mm (mg/kg d. s. ) < 1 < 1 < 1
Totaal gewogen < 20 mm (mg/kg d. s. ) < 1 < 1 < 1
Interpretatie analyseresultaten
Grond Algemene kwaliteit (agrarische percelen) In monster M101 van de bovengrond met sporen baksteen (zand) in de mengmonsters MM102 MM103 van de zintuiglijk schone bovengrond (zand) en in de mengmonsters MM104 t/m MM106 van de zintuiglijk schone ondergrond (zand) zijn voor de onderzochte parameters geen verhoogde gehalten aangetoond ten opzichte van de betreffende achtergrondwaarden. ,
,
Indicatief teeltlaagonderzoek (agrarische percelen) In grondmengmonsters MMOCB101 van de zintuiglijk schone teeltlaag (zand) is een licht verhoogd gehalte voor Drins aangetoond. Het gehalte overschrijdt de achtergrondwaarde maar blijft beneden de interventiewaarde alsmede de index van 05 voor nader onderzoek. Voor de overige onderzochte parameters zijn geen verhoogde gehalten aangetoond ten opzichte van de betreffende achtergrondwaarden. ,
,
In de grondmengmonsters MMOCB102 t/m MMOCB104 van de zintuiglijk schone teeltlaag zijn geen verhoogde gehalten voor de onderzochte OCB parameters aangetoond ten opzichte van de betreffende achtergrondwaarden.
Diverse actualiserende onderzoeken , Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr. : B20. 7695 versie: 01 datum: 14 februari 2020
17 Algemene kwaliteit (voormalige stallen) In de mengmonsters M201 en MM202 van de bovengrond met sporen baksteen en/of beton (zand) in mengmonster MM203 van de zintuiglijk schone bovengrond (zand) en in de mengmonsters MM204 en MM205 van de zintuiglijk schone ondergrond (zand) zijn voor de onderzochte parameters geen verhoogde gehalten aangetoond ten opzichte van de betreffende achtergrondwaarden. ,
PFAS In de onderzochte grondmengmonsters MMPFAS01 t/m MMPFAS05 van de boven- en ondergrond (zand) zijn voor PFOS PFOA en de overige PFAS geen gehalten boven de toepassingsnorm voor de functieklasse “landbouw/natuur” aangetoond. De bovengrond en de ondergrond (boven grondwaterniveau) voldoet derhalve aan de functieklasse “landbouw/natuur” (achtergrondwaarde) uit het tijdelijk handelingskader voor hergebruik van PFAS houdende grond buiten grondwaterbeschermingsgebieden en op de landbodem. ,
,
,
Grondwater (agrarische percelen) In het grondwatermonster uit peilbuis PB103 zijn licht verhoogde gehalten voor barium cadmium koper zink en naftaleen aangetoond. De gehalten overschrijden de betreffende streefwaarden maar blijven beneden de interventiewaarden alsmede de index van 05 voor nader onderzoek. De overige onderzochte parameters zijn niet verhoogd aangetoond ten opzichte van de betreffende streefwaarden. ,
,
,
,
,
In het grondwatermonster uit peilbuis PB117 zijn licht verhoogde gehalten voor koper zink en naftaleen aangetoond ten opzichte van de betreffende streefwaarden. De overige onderzochte parameters zijn niet verhoogd aangetoond ten opzichte van de betreffende streefwaarden. ,
In het grondwatermonster uit peilbuis PB123 zijn licht verhoogde gehalten voor barium en zink aangetoond ten opzichte van de betreffende streefwaarden. De overige onderzochte parameters zijn niet verhoogd aangetoond ten opzichte van de betreffende streefwaarden. In de grondwatermonsters uit de peilbuizen PB136 en PB141 zijn licht verhoogde gehalten voor barium aangetoond ten opzichte van de betreffende streefwaarde. De overige onderzochte parameters zijn niet verhoogd aangetoond ten opzichte van de betreffende streefwaarden. Grondwater (voormalige stallen) In het grondwatermonster uit peilbuis PB209 zijn licht verhoogde gehalten voor barium koper molybdeen en naftaleen aangetoond ten opzichte van de betreffende streefwaarden. De overige onderzochte parameters zijn niet verhoogd aangetoond ten opzichte van de betreffende streefwaarden. ,
,
Asbest (voormalige stallen) Tijdens het onderzoek naar asbest is zintuiglijk (fractie > 20 mm) op het maaiveld en in de opgeboorde en opgegraven grond geen asbestverdacht (plaat)materiaal aangetroffen. In de grondmonsters MMASB01 t/m MMASB03 van de bovengrond (00-05 m-mv) ter plaatse van de voormalige stallen is analytisch geen asbest aangetroffen ( < 1 mg/kg d. s. ). ,
Diverse actualiserende onderzoeken , Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr. : B20. 7695 versie: 01 datum: 14 februari 2020
,
18
9.
CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 9. 1.
Verkennend bodemonderzoek
Agrarische percelen Voor de agrarische percelen werd de hypothese gesteld van een onverdachte locatie met betrekking tot de aanwezigheid van verontreinigingen. Op basis van de onderzoeksresultaten kan de gestelde hypothese worden aangenomen aangezien in het grondwater maximaal licht verhoogde gehalten voor diverse zware metalen en naftaleen zijn aangetoond. In de boven- en ondergrond zijn geen verhoogde gehalten aangetoond ten opzichte van de betreffende achtergrondwaarden. ,
Teeltlaag (indicatief) In de oorspronkelijke teeltlaag is maximaal een licht verhoogd gehalte voor Drins aangetoond. Voor de overige onderzochte OCB parameters zijn geen verhoogde gehalten aangetoond ten opzichte van de betreffende achtergrondwaarden. Alle aangetoonde verhoogde gehalten op de onderzoekslocatie betreffen overschrijdingen van de achtergrond- of streefwaarden. Aangezien de interventiewaarden niet worden overschrijden zijn ons inziens geen vervolgstappen in het kader van de Wbb noodzakelijk. ,
Voormalige stallen Voor de voormalige stallen werd de hypothese gesteld van een verdachte locatie met betrekking tot de aanwezigheid van verontreinigingen. Op basis van de onderzoeksresultaten kan de gestelde hypothese worden verworpen aangezien in het grondwater maximaal licht verhoogde gehalten voor diverse zware metalen en naftaleen zijn aangetoond. In de boven- en ondergrond zijn geen verhoogde gehalten aangetoond ten opzichte van de betreffende achtergrondwaarden. ,
PFAS Op basis van de aangetroffen gehalten voor de PFAS parameters in de onderzochte grondmengmonsters MMPFAS01 t/m MMPFAS05 van de boven- en ondergrond (zand) voldoet de grond aan de functieklasse “landbouw/natuur” (achtergrondwaarde) uit het tijdelijk handelingskader. Zodoende bestaan voor wat betreft PFAS geen bezwaren voor toepassing elders behoudens grondwaterbeschermingsgebieden. Opgemerkt dient te worden dat gebiedsspecifiek zowel strengere als minder strenge eisen kunnen gelden. 9. 2.
Onderzoek naar asbest
Agrarische percelen Ter plaatse van de agrarische percelen zijn zowel op maaiveld als in de opgeboorde grond geen asbestverdachte materialen waargenomen. Ter plaatse van de locatie zijn in de bodem bijmengingen van baksteen aangetroffen. Het betreft enkel definieerbaar baksteen en geen puin en/of andersoortig ondefinieerbaar bodemvreemd materiaal. Conform de NEN 5707 is baksteenhoudende grond definieerbaar en onverdacht op het voorkomen van asbest; Onderzoek naar asbest conform de NEN 5707 op de agrarische percelen is ons inziens derhalve niet noodzakelijk. ,
,
Voormalige stallen Voor wat betreft de voormalige stallen is de hypothese gesteld van een verdachte locatie met betrekking tot het voorkomen van een asbestverontreiniging. Op basis van de onderzoeksresultaten wordt de gestelde hypothese verworpen aangezien zowel zintuiglijk (fractie > 20 mm) als analytisch (fractie < 20 mm) geen asbest is aangetoond ( < 10 mg/kg d. s. ). ,
,
Diverse actualiserende onderzoeken , Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr. : B20. 7695 versie: 01 datum: 14 februari 2020
,
19
9. 3.
Algehele conclusie en aanbevelingen
Met de uitgevoerde onderzoeken is ons inziens de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem ten behoeve van de voorgenomen herontwikkeling en bestemmingswijziging ter plaatse van de Voederheil III (fase 2) te Zeeland in voldoende mate onderzocht. ,
,
,
Vanuit milieuhygiënisch oogpunt bestaan ons inziens geen bezwaren tegen de voorgenomen onroerend goed transactie en/of herontwikkeling rekening houdend met onderstaande aanbeveling. ,
Op basis van de PFAS resultaten kan voor wat betreft de eventuele afvoer van de grond (00-10 m-mv) worden aangetoond dat de gehalten voor PFAS onder de functieklasse ‘landbouw/natuur’ vallen. Voor de volledigheid wordt opgemerkt dat bij ontgraven afvoeren en toepassen elders de regels van de Regeling en het Besluit bodemkwaliteit van toepassing zijn en mogelijk aanvullende keuringen worden verlangd. ,
,
,
,
Diverse actualiserende onderzoeken , Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr. : B20. 7695 versie: 01 datum: 14 februari 2020
,
20
10.
REFERENTIES 1.
Nederlands Normalisatie Instituut Delft 2017. NEN 5725:2017 norm Bodem Strategie voor het uitvoeren van milieuhygiënisch vooronderzoek.
2.
Nederlands Normalisatie Instituut Delft 2009. NEN 5740/A1:2016 Norm Bodem - Landbodem Onderzoeksstrategie bij verkennend bodemonderzoek onderzoek naar de kwaliteit van de bodem en grond.
,
,
,
Landbodem –
–
,
,
3.
Nederlands Normalisatie Instituut Delft 2015. NEN 5707/C2:2017 Norm Bodem monsterneming van asbest in bodem en partijen grond.
4.
Langbein J.B.M. 1975. Grondwaterkaart van Nederland Dienst Grondwaterverkenning TNO Delft.
5.
Ministerie van VROM en Verkeer en Waterstaat Regeling bodemkwaliteit Staatscourant 20 december 2007 nr. 247 (inclusief rectificaties en wijzigingen hierop volgend).
,
,
,
,
-
Inspectie en
,
,
,
,
,
,
6.
Ministerie van VROM Circulaire bodemsanering per 1 juli 2013 Staatscourant 27 juni 2013 nr. 16675 (inclusief rectificaties en wijzigingen hierop volgend). ,
Diverse actualiserende onderzoeken , Voederheil III (fase 2) te Zeeland Rapportnr. : B20. 7695 versie: 01 datum: 14 februari 2020
,
,
,
Bijlage 1
Bijlage 1
Tekening: B20. 7695
Schaal: 1 : 50. 000
Bron: CC-BY Kadaster; Topografische kaart van Nederland (uitgave 2016) Onderdeel:
Situering in de regio
Bijlage 2
al
=d
Pag
Voeger ei
DE) LEGENDA:
Situatieschets de
0
5
actualiserende
10m aan
@®
Boring
e
_ Boring
met
peilbuis
Voormalige
bebouwing
get.
—
«
Boring
OD
Proefgat
—
2,0
m-mv
Onderzoeksgrens
gez.
onderzoeken
voor
(fase 2)
gemeente
d.d.
(geanonimiseerd)
d.d.
a N
peilbuis
te
en
de
proefgaten locatie
bij
gelegen
Zeeland
Landerd
(geanonimiseerd) d.d. 12-02-'20| voorafgaand projectnr.
gew. tot
Voederheil
opdrachtgever:
Bebouwing ==
de
boringen,
met
Schaal
12-02-20 =
48
:
500
projectnr.B20.7695|
VERHOEVEN ©
1
ADVISERING
e
formaat
bijlage
MILIEUTECHNIEK
BODEMONDERZOEKEN
©
A3 2B
B.V.
SANERINGEN
Bijlage 3
Bijlage 3
Boring:
B101
Boring:
B102
X: Y:
17460488 , 41322387 ,
X: Y:
17464318 , 41321922 ,
Datum:
27-01-2020
Datum:
0
0
Datum: GWS: X: Y:
27-01-2020 150 17460723 , 41323905 ,
1
50
2 80
100
150
gras
Zand , matig fijn , zwak siltig , zwak humeus , sporen wortels , donker zwartbruin , Edelmanboor
8
50
3
4
Zand , matig fijn , zwak siltig , sporen roest , neutraal roestbruin , Edelmanboor Zand , matig fijn , zwak siltig , licht cremebruin , Edelmanboor
150
Zand , matig grof , zwak siltig , licht cremebruin , Edelmanboor
5 200 6 250
250
Zand , matig grof , zwak siltig , zwak grindig , sporen grind , neutraal cremebruin , Zuigerboor handmatig
7 300
Projectcode:B20. 7695 getekend volgens NEN 5104
Boring:
B104
X: Y:
17459183 , 41324084 ,
Datum:
0
0
300
50
50
PB103
27-01-2020
0
0 1 50
gras
Zand , matig fijn , zwak siltig , zwak humeus , sporen wortels , donker zwartbruin , Edelmanboor
1
50
50
0
0
Zand , matig fijn , zwak siltig , zwak humeus , sporen wortels , sporen baksteen , donker zwartbruin , Edelmanboor
1
Boring:
gras
27-01-2020
gras
Zand , matig fijn , zwak siltig , zwak humeus , sporen wortels , donker zwartbruin , Edelmanboor
2 50
Bijlage 3
Boring:
B105
Boring:
B106
X: Y:
17461011 , 41326014 ,
X: Y:
17464516 , 41325843 ,
Datum:
27-01-2020
0
0 1
Datum: GWS: X: Y:
gras
27-01-2020 150 17464853 , 41329598 , gras
Zand , matig fijn , zwak siltig , zwak humeus , sporen wortels , sporen grind , donker zwartbruin , Edelmanboor