Bijlage 2g - b4 Archeologisch onderzoek.pdf
Tekst van het document
Bureau voor Archeologie Rapport 914 Maasstraat tussen 8b en 12, Uden, gemeente Uden: een bureau- en inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de verkennende fase
2
Colofon titel:
Bureau voor Archeologie Rapport 914. Maasstraat tussen 8b en 12, Uden, gemeente Uden: een bureau- en inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de verkennende fase
auteur:
A. de Boer (KNA senior prospector)
datum:
28 januari 2021
ISSN:
2214-6687
© Bureau voor Archeologie Koningsweg 244 Utrecht T 030 245 18 95 E info@bureauvoorarcheologie.nl I https://www.bureauvoorarcheologie.nl
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
3
Administratieve gegevens Projectnummer
2020031601
Provincie
Noord-Brabant
Gemeente
Uden
Plaats
Uden
Toponiem
Maasstraat tussen 8b en 12
Centrum locatie (m RD)
171.380; 407.160 (x; y)
Omvang plangebied
2.050 m2
Kadastrale gegevens
gemeentecode: UDN00, sectie: I, nummer(s): 2383, 2480, 2482, 2484, 3711
ARCHIS onderzoeksmeldingsnummer
4838741100 (ABU); 4838758100 (ABO)
Soort onderzoek
een bureau- en inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de verkennende fase
Opdrachtgever
SAB
Uitvoerder
Bureau voor Archeologie
Kaartblad
45H
(RO) kader onderzoek
Bestemmingsplanwijziging.
Periode van uitvoering
Mei 2020
Bevoegde overheid
Gemeente Uden mevr. M. Poppen
Deskundige namens bevoegde overheid
ArchAeO drs. F.P. Kortlang
Status goedkeuring bevoegde overheid
Onbekend
Beheerder en plaats van documentatie
Digitale documentatie: ARCHIS en E-Depot Vondstdocumentatie: geen vondsten verzameld.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
4
Figuur 1: Het onderzoeksgebied (kaartbeeld) met plangebied (rood; www.opentopo.nl).
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
5
Inhoudsopgave 1 2
3
4 5 6 7
Samenvatting...............................................................................................7 Inleiding.......................................................................................................8 1.1 Doelstelling en vraagstelling.................................................................8 Bureauonderzoek......................................................................................10 2.1 Methode..............................................................................................10 2.2 Onderzoeksgebied en toekomstig gebruik..........................................10 2.3 Huidige situatie....................................................................................11 2.4 Aardwetenschappelijke waarden.........................................................12 2.5 Historische situatie..............................................................................12 2.6 Mogelijke verstoringen........................................................................13 2.7 Archeologische en bouwhistorische waarden......................................14 2.8 Gespecificeerde verwachting..............................................................15 Booronderzoek..........................................................................................17 3.1
Inleiding..............................................................................................17 3.2 Methode..............................................................................................17 3.3 Resultaten en bodemkundige en geologische interpretatie.................18 3.4 Archeologische interpretatie................................................................19 Waardestelling en Selectieadvies..............................................................21 Conclusie...................................................................................................22 Advies........................................................................................................23 Literatuur...................................................................................................24 Figuren......................................................................................................26 Bijlage 1: Boorbeschrijvingen.....................................................................46
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
6
Lijst met Figuren Figuur 1: Het onderzoeksgebied (kaartbeeld) met plangebied (rood; www.opentopo.nl)........................................................................................4 Figuur 2: Uitsnede beleidskaart gemeente Uden (Kortlang 2017).......................26 Figuur 3: Luchtfoto 2018.....................................................................................27 Figuur 4: Topografische kaart..............................................................................28 Figuur 5: Verbeelding nieuw bestemmingsplan...................................................29 Figuur 6: Nieuwe situatie.....................................................................................30 Figuur 7: Geomorfologische kaart (Alterra 2004)................................................31 Figuur 8: Bodemkaart (Stichting voor Bodemkartering 1976)..............................31 Figuur 9: Hoogte-reliëfkaart (Kadaster en PDOK 2014). Hoogtewaarden in meters ten opzichte van N.A.P...................................................................32 Figuur 10: Kaart van F.
de Wit uit 1688 (De Wit 1688)........................................33 Figuur 11: 18e eeuwse kaart (Palier en Zoon 1700.............................................34 Figuur 12: Kadastrale minuut 1811-1832, kadastrale gemeente Uden, sectie U, blad 3.........................................................................................................35 Figuur 13: Topografisch militaire kaart 1850........................................................36 Figuur 14: 610-2083-UDEN-1899.......................................................................37 Figuur 15: 610-2084-UDEN-1929.......................................................................37 Figuur 16: 45H-1956-Uden.................................................................................38 Figuur 17: 45H-1967-Uden.................................................................................38 Figuur 18: 45H-1978-Uden.................................................................................39 Figuur 19: 45H-1988-Uden.................................................................................39 Figuur 20: Bouwjaren volgens BAG (Kadaster 2013)..........................................40 Figuur 21: Archeologische zaken (blauw) uit ARCHIS (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 2020..............................................................................41 Figuur 22:
Boorpuntenkaart................................................................................42 Figuur 23: Getekende boorprofielen in schematische noordwest-zuidoost doorsnede..................................................................................................43 Figuur 24: Profielkuil...........................................................................................44 Figuur 25: Profielkuil detail..................................................................................45
Lijst met Tabellen Tabel 1: Aardkundige waarden............................................................................12 Tabel 2: Archeologische gegevens tot ca. 200 m van het plangebied.................15
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
7
Samenvatting Bureau voor Archeologie heeft een bureau- en inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen uitgevoerd voor de bouw van een woning bij de Maasstraat tussen 8b en 12 te Uden. De vraagstelling van het onderzoek luidt: hoe kan rekening gehouden worden met eventuele archeologische waarden bij de voorgenomen ontwikkeling? Het onderzoek is uitgevoerd in overeenstemming met de richtlijnen van de KNA, protocollen 4002 en 4003. Voor het onderzoek zijn kaarten, databases en literatuur geraadpleegd om te komen tot een gespecificeerde archeologische verwachting van het gebied. Het plangebied ligt op de Peelhorst. Volgens aardkundige kaarten bestaat het bodemprofiel uit dekzand op rivierafzettingen. Buiten de bebouwde kom staan hoge zwarte enkeerdgronden gekarteerd. Enkeerdgronden zijn gronden met een meer dan 50 cm dikke eerdlaag. Deze eerdlagen zijn vrijwel altijd ontstaan door toepassing van het systeem van plaggenbemesting. Daarbij zijn heide of grasplaggen vermengd met potstalmest op de akkers uitgestrooid. Dit systeem is vooral in de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd gebruikt om de vruchtbaarheid van akkers te verbeteren. Begin 19e eeuw staat op de rand van het plangebied een boerderij. In het plangebied kunnen archeologische resten aanwezig zijn uit de periode Neolithicum tot en met Nieuwe tijd.
In het plangebied zijn zes boringen gezet en is één profielkuil gegraven. Hieruit blijkt dat het bodemprofiel bestaat uit een humeuze A horizont van 55 tot 110 cm dik. Onder de A horizont liggen dekzand en rivierafzettingen. De A horizont heeft een heterogene samenstelling en bevat moderne bijmengingen zoals baksteen- en dakpanfragmenten. Het maaiveld heeft een onregelmatige reliëf en ook de diepteligging van de top van de C horizont is variabel. Er zijn geen (delen van) podzolhorizonten onder de A horizont aanwezig. De bodem is waarschijnlijk in de 20e eeuw vergraven tot in de top van de C horizont. Het is onwaarschijnlijk dat onder de omgewerkte A horizont nog behoudenswaardige archeologische resten aanwezig zijn. Dit onderzoek is met grote zorgvuldigheid uitgevoerd. Het is echter nooit uit te sluiten dat bij de graafwerkzaamheden toch archeologische resten worden aangetroffen op plaatsen en dieptes waar die niet worden verwacht. Eventuele archeologische resten is men verplicht te melden bij de Minister van OCW in overeenstemming met de Erfgoedwet uit 2015. In dit geval wordt aangeraden om contact op te nemen met de gemeente Uden.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
8
1
Inleiding Bureau voor Archeologie heeft een archeologisch onderzoek uitgevoerd in verband met de voorgenomen bouwwerkzaamheden aan de Maasstraat tussen 8b en 12 te Uden. Het archeologisch onderzoek is uitgevoerd in het kader van de aanvraag van een bestemmingsplanwijziging. Het ligging van het plangebied is weergegeven in fig. 1. In het gebied geldt een vastgesteld archeologisch beleid (fig. 2). Volgens de gemeentelijke archeologische beleidskaart (versie 3.4 / 27-03-2017, in november 2017 vastgesteld) ligt het plangebied valt in categorie 4: gebieden met een hoge archeologische verwachting. De beoogde ontwikkeling leidt tot een bodemverstoring van 396 m2 (excl. kabels en leidingen e.d.). Hiermee overschrijdt het plan de vrijstellingscriteria en geldt de verplichting om een onderzoek op de locatie uit te voeren. Het onderzoek is uitgevoerd onder certificaat BRL SIKB 4000,1 in overeenstemming met de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA versie 4.1). Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek en een booronderzoek in de verkennende fase. Met de bevindingen wordt aan het einde van het rapport een advies gegeven hoe bij het project rekening kan worden gehouden met archeologische waarden.
1.1
Doelstelling en vraagstelling Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting. Het doel van het veldonderzoek is het controleren en verfijnen van de archeologische verwachting zodat een beslissing genomen kan worden over hoe met eventuele archeologische waarden rekening moet worden gehouden bij de voorgenomen werkzaamheden. Het veldonderzoek is uitgevoerd als booronderzoek (IVO – O) en betreft de verkennende fase. Met het verkennende veldonderzoek wordt inzicht verkregen in de vormeenheden van het landschap, voor zover deze van invloed zijn op de locatiekeuze in het verleden. Hiermee worden kansarme zones uitgesloten en kansrijke zones geselecteerd. De volgende onderzoeksvragen zijn in dit onderzoek gebruikt: 1. Waaruit bestaan de voorgenomen bodemingrepen? 2. Wat is de landschappelijke ligging van het plangebied in termen van geomorfologie, geologie en bodemkunde? 3. Is sprake van een natuurlijke (intacte) bodemopbouw of is deze (deels) verstoord? Indien sprake is van verstoringen, wat is de diepte en omvang van de verstoring? 4. Op basis van het voorgaande: kunnen archeologische resten in het plangebied aanwezig zijn, en zo ja, wat is naar verwachting de omvang, ligging, aard en datering hiervan? 1
https://www.kiwa.nl/upload/certificate/00094278.pdf
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
9 5. Indien (mogelijk) archeologische resten aanwezig zijn: a) Worden deze archeologische resten verstoord door de voorgenomen bodemingrepen? Zo ja, op welke wijze? b) Welke maatregelen kunnen worden genomen om voldoende rekening te houden met deze archeologische resten?
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
10
2
Bureauonderzoek
2.1
Methode Het bureauonderzoek is uitgevoerd in overeenstemming met de richtlijnen van de KNA 4.1, protocol 4002.2 Voor het onderzoek zijn kaarten, databases en literatuur geraadpleegd om tot een gespecificeerde archeologische verwachting van het gebied te komen. Eerst wordt het plan- en onderzoeksgebied vastgesteld en het onderzoek gemeld bij ARCHIS. Daarna wordt achtereenvolgens de aardkundige, archeologische en historische context van het te onderzoeken gebied bestudeerd. Deze gegevens leiden tot het opstellen van een gespecificeerde verwachting. In de gespecificeerde verwachting worden de mogelijk aanwezige archeologische resten beschreven in termen van onder meer diepteligging, omvang, ouderdom en conservering. De genoemde stappen leiden tot onderhavig rapport en het openbaar maken van de resultaten bij Archis en het e-Depot voor de Nederlandse Archeologie.3 In de hierna volgende hoofdstukken worden de belangrijkste onderzoeksgegevens gepresenteerd. Van alle afgebeelde kaarten is het noorden boven, tenzij anders aangegeven.
2.2
Onderzoeksgebied en toekomstig gebruik Afbakening plan- en onderzoeksgebied De ligging van het plangebied staat afgebeeld in fig. 1, 3 en 4. Het plangebied ligt in de gemeente Uden in de gelijknamige plaats. De locatie ligt tussen adressen Maasstraat 8B en 12. Het plangebied is ongeveer 80 m diep en 25 m breed (gerekend vanaf de Maasstraat) en heeft een omvang van 2.050 m2. Ten noorden van het plangebied ligt een onbebouwd terrein dat ontwikkeld wordt voor woningbouw (Dico terrein). Om voldoende informatie over aardkundige, historische en archeologische gegevens te verzamelen wordt een onderzoeksgebied gebruikt dat groter is dan het plangebied. Het onderzoeksgebied voor het bureauonderzoek is een zone met straal van circa 200 m om de ontwikkeling heen (fig. 1). Overheidsbeleid De gemeente Uden heeft een vastgesteld gemeentelijk archeologisch beleid.4 Op de gemeentelijke archeologische beleidskaart ligt het plangebied in zone ‘categorie 4: gebieden met een hoge archeologische verwachting’ (fig. 2). Het beleid is dat bij ingrepen van meer dan 250 m2 en waarbij dieper wordt gegraven dan 40 cm onder maaiveld rekening gehouden moet worden met archeologische resten.
2 3 4
SIKB 2018 Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Data Archiving and Networking Services Kortlang 2017
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
11 Ontwerp c.q. inrichtingsplan; De beoogde ingreep bestaat uit de bouw van een woning aan de westkant van kadastraal perceel 2480. De nieuwe woning komt tussen de bestaande woning op het perceel aan de Maasstraat 12 en de woning ten westen van het perceel (Maasstraat 8b; fig. 5 en 6). Aard en omvang van de toekomstige verstoring Bij de beoogde ingreep wordt een woning gebouwd. De woning heeft een omvang van 18 m x 22 m (396 m2). Bij de bouw vinden graafwerkzaamheden plaats voor de aanleg van funderingen, kabels en leidingen. Er zijn nog geen details beschikbaar. Vermoedelijk vinden de graafwerkzaamheden voor de aanleg van funderingen plaats tot in de schone grond, circa 80 cm diep. Milieutechnische condities, De bodemkwaliteit van het plangebied is niet in het veld onderzocht. Op de bodemkwaliteitskaart van de ODBN heeft het plangebied de waarde ‘Overig’. Dat betekent dat de kans klein is dat van één of meer stoffen de interventie waarden worden overschreden.5 Grondwaterpeil De actuele grondwaterstand in het plangebied is niet bekend. Bij een booronderzoek op het DICO terrein noordelijk van het plangebied is geen grondwater geregistreerd binnen de onderzochte diepte. De gemiddeld hoogste grondwaterstand in het plangebied staat waarschijnlijk lager dan 80 cm (trap VII). De grondwaterstand zal door de beoogde ingrepen waarschijnlijk niet veranderen.
Consequentie van de ingrepen Door uitvoeren van graafwerkzaamheden worden mogelijk archeologische resten vergraven.
2.3
Huidige situatie Bebouwing en functie Het is in gebruik als gazon en siertuin. In het plangebied staan struiken en bomen. De bomen worden zover mogelijk behouden. Achterop het perceel staat een bakstenen schuur uit 1992 met een omvang van 90 m2.6 Deze schuur zal bij de beoogde ontwikkeling worden gesloopt. Bestemmingsplan Het plangebied ligt in bestemmingsplan “Woongebieden Gemeente Uden” onherroepelijk vastgesteld 2010-07-08. In dit bestemmingsplan is het actuele archeologische beleid niet verwerkt. Daarentegen is het archeologisch regime van de Cultuurhistorische Waardenkaart van de provincie Noord-Brabant overgenomen. In dit bestemmingplan heeft het plangebied geen archeologische dubbelbestemming. 5 6
Spronk 2019 Kadaster 2013
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
12
2.4
Aardwetenschappelijke waarden De aardkundige gegevens staan samengevat in tabel 1. Het plangebied ligt in het archeologisch landschap 'Peelhorst', midden op het Peelblok, een deel van de Peelhorst die door opwaartse bewegingen van de aardkorst is ontstaan. Ten westen van Uden loopt de noordwest-zuidoost georiënteerde Peelrandbreuk. De breuk is op verschillende plaatsen in het landschap herkenbaar als een stijlrand en van één meter hoogteverschil of meer. In het landschap op de Peelhorst bestaat de top van het bodemprofiel uit rivierzand en -grind van de Formatie van Beegden dat is bedekt met dekzand van de Formatie van Boxtel, specifiek het Laagpakket van Wierden. Het zanddek is op plaatsen waar oude afzettingen dicht aan het oppervlak liggen minder dan één meter dik. Het laagpakket is ontstaan in de periode van het MiddenPleistoceen tot en met het heden.7 Het reliëf in het plangebied en omgeving is onregelmatig (fig. 9). Het maaiveld in plangebied ligt tussen 16,2 en 16,7 m NAP. Op de bodemkaart staat het plangebied gekarteerd als bebouwd (fig. 8). Direct ten zuiden van de Maasstraat zijn hoge zwarte enkeerdgronden gekarteerd. In deze gronden ligt de top van een pakket grof zand en/of grind tussen 40 en 120 cm onder het maaiveld.
Het noordelijk aangrenzende terrein is met boringen onderzocht.8 De auteur beschrijft dat het bodemprofiel bestaat uit een antropogeen eerddek op dekzand of rivierafzettingen. De oorspronkelijke geomorfologische situatie is niet te achterhalen vanwege bebouwing (fig. 7). Ten zuiden van de Maasstraat, waar zich de enkeerdgronden hebben ontwikkeld, ligt een plateau-achtige horst met rivierafzettingen aan het oppervlak. Bron
Situatie plangebied, omschrijving
Geologie
Geologische Overzichtskaart 1 : 250 000:9 • Be4: Formatie van Beegden veelal met een dek van de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden; rivierzand en grind veelal met een zanddek (Be4)
Bodemkunde (fig. 8)
Bebouwing (bebouwd). Direct ten zuiden van de Maasstraat: hoge zwarte enkeerdgronden.
Geomorfologie (fig. 7)
Bebouwing (Beb)
AHN (fig. 9)
Het oppervlak in plangebied ligt tussen 16,2 en 16,7 m NAP.
Tabel 1: Aardkundige waarden.
2.5
Historische situatie Het plangebied ligt sinds het Midden-Pleistoceen in een dekzandlandschap wat het gunstig maakt voor bewoning. De plaats Uden komt in historische bronnen voor het eerst in de 13e eeuw voor. Het woord is afgeleid van het Germaanse uthwo, wat ‘ochtendgloren’ of ‘morgenwei’ zou betekenen.10
7 (Dinoloket 2014) 8 Wullink 2017 9 De Mulder 2003 10 https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/uden-in-vogelvlucht Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
13 Uden ligt in het Land van Ravestein. Dit is een gebied dat zich vanaf de Maas in zuidelijke richting uitstrekt tot op de Peelhorst. De heerlijkheid Herpen (circa vijftien kilometer noordelijk van Uden) is in dit gebied het belangrijkste machtscentrum. In Uden is het Heikantsgericht gevestigd, de gezamenlijke schepenbank van Uden, Zeeland en Boekel. De plaats Uden komt sinds de 16e eeuw voor op kaarten. Deze kaarten geven echter geen gedetailleerd beeld van het landschap (fig. 10). Het plangebied bevindt zich ten zuidoosten van de historische kern van Uden en zal geen deel hebben uitgemaakt van het dorp. Op een 18e eeuwse kaart staat de toenmalige Maasstraat afgebeeld (fig. 11). Langs deze straat is vrijwel geen bebouwing ingetekend. Ook het plangebied is onbebouwd. Op de kadastrale minuut van 1811 tot 1832 is de situatie nauwkeuriger ingetekend (fig. 12). Op de rand van het plangebied staat een boerderij. Rondom de boerderij liggen voornamelijk weilanden en bouwlanden met de naam Rondeel. Voor de boerderij loopt de weg die toen Ruitersteeg werd genoemd. Driehonderd meter naar het westen ligt het gehucht Maasstraat. Verder westelijk ligt het buurtschap “Zoggel”. Ten zuiden van de Ruitersteeg ligt “Hoenderbos”.
De naam Maasstraat is waarschijnlijk afgeleid van het Middelnederlandse mose = slijk, modder, een verwijzing naar de moerassige ondergrond.11 Tot het midden van de 20e eeuw wijzigt weinig in het kaartbeeld (fig. 13 tot en met 15). Toch is op het adres is begin 20e eeuw veel verbouwd. In het Brabants Historisch centrum zijn van Maasstraat 10, vermoedelijk het oorspronkelijke adres van het plangebied, meerdere bouwvergunningen opgenomen: •
Antonius Bevers, landbouwer, Maasstraat 10, Uden: verbouwen van een woonhuis, 11-1-1913
•
W. Bevers, landbouwer, Maasstraat, Uden: bouwen van een woonhuis met stal, 10-10-1916
•
W. Bevers, Maasstraat, Uden: verbouwen van een stal tot woonhuis, 2402-1928
In de tweede helft van de 20e eeuw wordt de bebouwing verder uitgebreid, vermoedelijk met schuren en stallen (fig. 16 tot en met 19). In 1992 wordt de bebouwing gesloopt en vervangen door de huidige woning met adres Maasstraat 12 (fig. 20).12 Deze woning staat op de oostelijke helft van het voormalige erf. Het plangebied is het westelijke deel van dit erf. De huidige bewoonster op Maasstraat 12 geeft aan dat de boerderij eigendom is geweest van familie Bever, hetgeen correspondeert met bovenstaande bouwvergunningen. De boerderij is volgens de bewoner in de 20e eeuw een keer afgebrand en herbouwd. In het plangebied staat nu geen bebouwing, uitgezonderd een kleine schuur of berging achterop het perceel.
2.6
Mogelijke verstoringen In het plangebied heeft bebouwing gestaan die in 1992 is gesloopt. Er zijn geen grootschalige bodemverstoringen bekend. 11 Gemeente Uden 1997 12 Kadaster 2013 Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
14
2.7
Archeologische en bouwhistorische waarden Archeologische zaken staan weergegeven in fig. 21 en staan toegelicht in tabel 2. De belangrijkste bevindingen worden in de lopende tekst samengevat. In het onderzoeksgebied liggen geen archeologische waarnemingen en geen (delen van) archeologische terreinen. Het plangebied is niet eerder archeologisch onderzocht. Op het Deco terrein dat aan de noordzijde van het plangebied grenst, is in 2017 een booronderzoek uitgevoerd (zaak 4.028.854.100). Daaruit komt naar voren dat in dit ongeveer negen hectare grote terrein het bodemprofiel bestaat uit een antropogeen dek op dekzand op rivierafzettingen. Op basis van deze resultaten is geadviseerd nader te bepalen of archeologische resten aanwezig zijn die zich als sporenniveau manifesteren. Dit vervolgonderzoek is in 2018 uitgevoerd (zaak 4.595.028.100). Aansluitend is een opgraving uitgevoerd (zaak 4.613.382.100) op een klein deel van dat onderzoeksgebied. Bij de opgraving zijn boerenerven uit de Late Middeleeuwen (11e eeuw of jonger) en Nieuwe tijd gedocumenteerd. Ongeveer 250 m ten zuidwesten van het plangebied is een bureauonderzoek en booronderzoek uitgevoerd op adres Oude Maasstraat 18 (zaak 2.315.533.100). De onderzoekers adviseerden geen nader onderzoek uit te voeren omdat het terrein een lage natte ligging had voordat het werd ontgonnen.
In het plangebied zijn geen bekende militaire erfgoedwaarden aanwezig.13 Archeologische terreinen Geen. Zaken (incl. evt. bijbehorende vondsten) 2.315.533.100: Uden, Oude Maasstraat 18, boring Het bureauonderzoek wees uit dat het plangebied ligt in een gebied dat in het verleden, in elk geval vóór de 19e eeuw is ontgonnen om het geschikt te maken voor landbouw en bebouwing. Op basis van het patroon van de percelen heeft er waarschijnlijk ter plaatse van het plangebied en verder naar het noorden heeft een ven gelegen. Onder en rondom het ven liggen naar verwachting Oude Maasafzettingen aan het oppervlak. Zowel de afzettingen van de Maas als het ven duiden op natte gebieden die niet gunstig waren voor het menselijke vestiging in het gebied. Uit het veldonderzoek is gebleken dat er inderdaad een gedempt ven aanwezig was in het plangebied, op basis van de venige en sterk humeuze lagen die zijn aangetroffen in het plangebied. Het gebied was dus pas bruikbaar voor menselijke activiteiten nadat het gebied was ontgonnen vóór de 19 e eeuw. Vóór de ontginning waren de omstandigheden te nat, waardoor er een lage verwachting geldt voor deze perioden. Pas vanaf de Nieuwe Tijd B-C werd het plangebied geschikt en is het mogelijk dat er archeologische resten zijn afgezet.
Vanwege de lage verwachting voor het plangebied tot en met het einde van de Nieuwe Tijd B wordt er voor dit plangebied geen vervolgonderzoek geadviseerd. 14 2.391.722.100: Uden, Centrum, UDECE, bureauonderzoek Uitvoerder: RAAP Archeologisch Adviesbureau Geen gegevens bekend. 4.028.854.100: Uden, Dico-terrein, boring De aanleiding van het onderzoek vormt de voorgenomen herontwikkeling van het plangebied, waarbij het huidige kantoorpand wordt gesloopt en 246 woningen worden gerealiseerd. Uit het bureau- en booronderzoek is gebleken dat binnen het plangebied archeologische resten van landbouwers uit de periode Neolithicum – Late Middeleeuwen kunnen worden verwacht. Deze resten worden voornamelijk verwacht in de vorm van grondsporen. Deze sporen bevinden zich onder een eerdlaag of een geroerde/opgebrachte laag en kunnen worden verwacht vanaf 50 tot 150 cm –mv. Aanbevolen wordt om een proefsleuvenonderzoek uit te voeren.15
13 Stichting RAAP 2017; Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 2016 14 Koekkelkoren en Moerman 2011 15 Wullink 2017 Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
15 4.595.028.100 en 4.613.382.100: Uden, DICO-terrein, proefputten\proefsleuven en opgraving Het onderzoek is gestart met een proefsleuvenonderzoek, waarbij drie vindplaatsen zijn vastgesteld. Omdat behoud in situ voor deze vindplaatsen niet mogelijk was, zijn de vindplaatsen door middel van een opgraving onderzocht. Vindplaats 1 bevindt zich aan de westzijde van het plangebied. Tijdens het proefsleuvenonderzoek is hier een cirkelvormige structuur aangetroffen waarvan de interpretatie en datering onduidelijk was. Vermoedelijk was het een zogenaamde hooimijt met een datering in de middeleeuwen, maar een grafstructuur uit de Romeinse tijd behoorde ook tot de mogelijkheden. Tijdens de opgraving is vastgesteld dat het om een hooimijt gaat met een datering in de tweede helft 11 e eeuw – eerste kwart 13e eeuw. Vermoedelijk is dit bijgebouw voor tijdelijke opslag van de oogst gebruikt en bevond het zich aan de rand van een akkerperceel. De bijbehorende bewoning heeft zich mogelijk meer naar het westen bevonden, buiten de grenzen van het plangebied. Vindplaatsen 2 en 3 bevinden zich aan de centraal zuidoostzijde van het plangebied en bestaan uit vier erven. Erf 4 is met een datering vanaf de 15 /16e eeuw tot de 17e eeuw het jongste erf. De overige drie erven lijken in de 14e/15e eeuw te starten en kunnen gelijktijdig bewoond zijn geweest.
Wel lijken de erven 1 en 2 eerder buiten gebruik te zijn geraakt dan erf 3. Verder lijkt sprake van een overlap in gebruik van de erven 3 en 4.16 Vondstlocaties los Geen.
Tabel 2: Archeologische gegevens tot ca. 200 m van het plangebied. In het plangebied staan geen bekende (ondergrondse) bouwhistorische waarden geregistreerd.17
2.8
Gespecificeerde verwachting Het plangebied ligt in het archeologisch landschap 'Peelhorst'. Het natuurlijke bodemprofiel bestaat waarschijnlijk uit dekzand op rivierafzettingen. Door een systeem met plaggenbemesting is waarschijnlijk een antropogeen dek ontstaan. Onder het antropogene dek kunnen prehistorische resten van Landbouwsamenlevingen goed geconserveerd zijn. In het plangebied staat begin 19e eeuw een deel van een boerderij langs de Ruitersteeg. Het is niet bekend wanneer de Ruitersteeg is aangelegd en wanneer langs deze steeg gebouwd is. Archeologische resten uit het Paleo- en Mesolithicum worden niet verwacht omdat geschikte landschappelijke gradiënten niet aanwezig zijn. De verwachting is breed en wordt als volgt beschreven: 1: Datering Neolithicum tot en met Nieuwe tijd. 2: Complextype Archeologische resten uit de periode van landbouwsamenlevingen en en staatssamenlevingen gerelateerd aan bewoning, economie, infrastructuur, rituelen en begravingen. 3: Omvang Archeologische resten gerelateerd aan bewoning uit de periode van de landbouwsamenlevingen kunnen worden beschouwd als vlakelementen met 16 Brouwer 2020 17 Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 2017 Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
16 variabele omvang (klein tot groot). Sommige complextypen kunnen zich ook als puntelementen manifesteren (begravingen, depots) of als lijnelementen (wegen, watergangen, percelering). 4: Diepteligging Als we uitgaan van een antropogeen dek, ontstaan sinds de Late Middeleeuwen, geldt: Archeologische resten uit de periode Neolithicum tot en met Late Middeleeuwen worden verwacht onder een antropogeen dek van vijf decimeter dik of dikker. Jongere archeologische resten (Nieuwe tijd) zijn onder of in het antropogene dek aanwezig. 5: Gaafheid en conservering (fysieke kwaliteit) Over de gaafheid en conservering van eventuele sporen en artefacten zijn geen nadere gegevens bekend. 6: Locatie Hele plangebied. 7: Uiterlijke kenmerken (prospectie kenmerken): Archeologische resten kenmerken zich door de aanwezigheid van een sporenniveau. 8: Mogelijke verstoringen In het plangebied heeft in de 20e eeuw bebouwing gestaan. Door bouw- en sloopactiviteiten kunnen archeologische resten zijn vergraven. Specificatie LS05 van de BRL4000 verplicht dat aansluitend op het formuleren van de gespecificeerde verwachting een onderzoeksstrategie wordt opgesteld om deze verwachting te toetsen aan de feiten gebruik makend van het stroomdiagram van protocol 4003 Inventariserend veldonderzoek.
Er van uitgaande dat de archeologische resten zich manifesteren als een sporenniveau kunnen deze het beste worden gekarteerd door het uitvoeren van een proefsleuvenonderzoek.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
17
3
Booronderzoek
3.1
Inleiding De ligging van het plangebied staat afgebeeld in fig. 1. In het plangebied is een ontwikkeling voorzien waarbij grondwerkzaamheden plaatsvinden. Daardoor worden mogelijk archeologische resten verstoord. Voor de beoogde ontwikkeling is een bureauonderzoek uitgevoerd (zie hoofdstuk 2 van dit rapport) waarbij een gespecificeerde archeologische verwachting is opgesteld. Op basis daarvan is een Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van boringen uitgevoerd. Het veldonderzoek is uitgevoerd zoals voorgeschreven in de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1,18 in het bijzonder het hoofdstuk ”protocol 4003 inventariserend veldonderzoek overig”. Het veldonderzoek is uitgevoerd volgens specificatie “VS03 Uitvoeren booronderzoek”. Het onderzoek is gerapporteerd volgens specificatie “VS05 Opstellen standaardrapport IVO - O/P”. Het onderzoeksgebied voor het booronderzoek is hetzelfde als het plangebied. Het veldonderzoek bestond uit een inventariserend veldonderzoek (specificatie VS03), verkennende fase. De boringen zijn gezet met het doel de bodemopbouw te verkennen. Met de verkenning wordt inzicht verkregen in de vormeenheden van het landschap, voor zover deze van invloed zijn op de locatiekeuze in het verleden. Hiermee kunnen kansarme zones worden uitgesloten en kansrijke zones worden geselecteerd.
Deze methode is toegepast omdat nog onvoldoende informatie over de bodemopbouw beschikbaar is om te kunnen beslissen of en welk type karterend onderzoek eventueel uitgevoerd kan worden.
3.2
Methode De werkwijze in het veld was als volgt: Boortype:
7 cm Edelmanboor.
Aantal boringen:
Zes.
Boordiepte:
De boringen zijn gezet tot in de schone C horizont, tot minimaal 100 cm en maximaal 150 cm onder het maaiveld.
Grid:
Drie boringen zijn geplaatst in het vlak van de beoogde woning. De overige boringen zijn verspreid in de rest van het perceel geplaatst.
Waarnemingswijze: Het sediment is met de hand bemonsterd en met het blote oog onderzocht door het te versnijden en te verbrokkelen. De opgeboorde grond is systematisch uitgelegd op een plastic zeil. Representatieve uitgelegde boorprofielen zijn gefotografeerd. Aanvullend is de opgeboorde grond gezeefd over een zeef met maaswijdte 4 mm om meer informatie over eventuele bijmengingen te verzamelen. Classificatie bodemtextuur en archeologische indicatoren: De opgeboorde grond is beschreven op basis van de Archeologische Standaard 18 SIKB 2018 Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
18 Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1 (ASB 1.1), dit omvat NEN 5104.19 Locatie bepaling X en Y: De X en Y coördinaten van de boringen zijn bepaald met een GPS met een nauwkeurigheid van 2 m. Hoogte bepaling: De Z coördinaat is na afloop van het veldwerk bepaald aan de hand het AHN.20 In aanvulling op de boringen is ter plaatse van boorpunt 2 een profielkuil gegraven van circa 70 cm bij 30 cm en 95 cm diep. Deze profielkuil is als waarneming 7 geregistreerd. De gegevens zijn digitaal in het veld geregistreerd. Het veldwerk is uitgevoerd op woensdag 6 mei 2020 door A. de Boer (KNA Senior Prospector). Voorgaand aan het veldwerk is een plan van aanpak opgesteld. Het plan van aanpak is geregistreerd in ARCHIS3.
3.3
Resultaten en bodemkundige en geologische interpretatie De locaties van de boringen zijn in fig. 22 weergegeven. De boorgegevens staan in Bijlage 1. Foto’s van de profielkuil staan in fig. 24 en 25. Met de gegevens is een schematische doorsnede gemaakt. Deze is weergegeven in fig. 23. Onder andere op basis van de textuur, kleur en bijmengingen kunnen de volgende lagen worden onderscheiden, van boven naar beneden: Laag 1: A horizont, omgewerkt De bovenste laag bestaat hoofdzakelijk uit matig siltig matig tot sterk humeus zand met een donkere kleur (donker grijs of donker bruingrijs). In boorprofiel 4 ligt hierop een strooisellaag aan het maaiveld van 5 cm die (conform NEN5104) is beschreven als veen. Het pakket is 55 tot 110 cm dik. De laag is zeer heterogeen; de kleur wisselt (gevlekt) en de laag bevat zandbrokken. In boorprofiel 2 en vooral in de profielkuil is zichtbaar dat in dit pakket een zandlaag aanwezig is. De zandlaag is op de foto van de profielkuil goed zichtbaar op 40 cm onder maaiveld (fig. 25). De zandlaag is 10 cm dik en bestaat uit matig siltig en matig grindig zand en is licht geel van kleur. In de laag bevinden zich de volgende bijmengingen: •
boorprofiel 1: fragmenten baksteen en rode (20e eeuwse) dakpannen, een fragment beton, een fragment tweezijdig geglazuurd aardewerk industrieel of faience (5 mm groot).
•
boorprofiel 2: een fragment van een 20e eeuwse rode dakpan. In de profielkuil zijn veel fragmenten dakpan gevonden in de lichtgele zandlaag in het antropogene dek.
•
boorprofiel 3: fragmenten dunwandig (3 mm) aardewerk (rood ongeglazuurd gedraaid), fragmenten houtachtig plaatmateriaal of houtsnippers en mortel, fragmenten baksteen.
•
boorprofiel 5: een wandfragment van zeer hard 20e eeuws aardewerk.
19 Bosch 2008; Nederlands Normalisatie Instituut 1989 20 Kadaster en PDOK 2014 Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
19 •
boorprofiel 6: kleine fragmenten (vermoedelijk) baksteen (enkele millimeters groot).
Vanwege de stratigrafische ligging (bovenste laag) en humeuze bijmenging wordt deze laag bodemkundig geïnterpreteerd als de A horizont. De laag wordt beschouwd als omgewerkt, gezien de heterogene samenstelling en bijmengingen. Laag 2: dekzand Onder de A horizont ligt in boorprofielen 1, 2, 4 en in de profielkuil (profiel 7) zwak siltig (matig) afgerond matig fijn of matig grof zand. In de laag bevinden zich roestvlekken. De top van de laag ligt tussen 75 en 105 cm -mv (1560 en 1599 cm NAP). Dit bodemmateriaal wordt geïnterpreteerd als dekzand. Bodemkundig is deze laag de C horizont. Laag 3: rivierafzettingen Onder het dekzand in boorprofiel 4, of direct onder de A horizont in boorprofielen 3, 5 en 6 ligt hoekig zand (dus slecht afgerond) met een grote spreiding, soms roestig. De top van het pakket ligt tussen 55 en 115 cm -mv (1541 en 1619 cm NAP). Dit zand wordt geïnterpreteerd als rivierafzettingen. Op basis van de landschappelijke ligging wordt de laag als een Maasafzetting geïnterpreteerd (Formatie van Beegden). Er zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen die wijzen op een vindplaats. Er zijn geen vondsten verzameld. De grondwaterstand lag tijdens het onderzoek dieper dan de maximale boordiepte.
3.4
Archeologische interpretatie In het plangebied is een dikke A-horizont aanwezig. Dit is in overeenstemming met de verwachting op basis van het bureauonderzoek. De A-horizont is in eerste instantie ontstaan door het opbrengen van potstalmest met gras- of heideplaggen. Dit systeem is vooral aan het einde van de Middeleeuwen en begin Nieuwe tijd gebruikt om de gronden vruchtbaar de houden. Als archeologische resten aanwezig zijn, dan bevinden deze zich onder de Ahorizont, in de top van het dekzand. De top van deze laag ligt tussen 75 en 105 cm -mv (1560 en 1599 cm NAP). Dit is het potentiële archeologische niveau. Onder natuurlijke omstandigheden ontstaat door bodemvorming in dekzanden een podzol B-horizont. Podzol-B horizonten kunnen twee tot drie decimeter dik zijn. Dit wordt geïllustreerd door het ‘karakteristieke bodemprofiel’ zoals beschreven door op het opgegraven terrein direct ten noorden van het plangebied.21 Dit profiel kan ook voor onderhavig onderzoek als referentieprofiel worden beschouwd.
Brouwer (2020) beschrijft dat op het opgravingsterrein vaak nog sprake is van een “(bijna) compleet natuurlijk bodemprofiel in de vorm van een sterk humeuze, donkerbruine A-horizont met daaronder een Bh-horizont die geleidelijk overgaat in de geelwitte C-horizont.” De overeenkomst tussen de bodemopbouw op het Dico terrein het het plangebied is de aanwezigheid van een dikke donkerbruine A-horizont. Echter B21 Brouwer 2020, 37 Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
20 horizonten ontbreken in onderhavig plangebied. De afwezigheid van de Bhorizonten wijst erop dat minimaal twee decimeter van het natuurlijke bodemprofiel is verwijderd. Langs de zuidgrens van de opgraving van het aangrenzende Dico-terrein zijn enkele laatmiddeleeuwse erven gedocumenteerd. Het is niet uit te sluiten dat verder zuidelijk, en dus in het plangebied nog meer erven aanwezig zijn. Echter, bij het (ver)bouwen van de boerderij in het plangebied, en bij de sloop eind 20e eeuw is de bodem omgewerkt en zijn resten bouwmateriaal in de bodem gekomen. Het onregelmatige reliëf van het maaiveld (fig. 9) en variabele diepteligging van de top van de C horizont (fig. 23) versterken de indruk dat het plangebied is vergraven. Er zijn geen podzolhorizonten onder de A horizont aanwezig. Het is onwaarschijnlijk dat in of onder de omgewerkte A horizont nog behoudenswaardige archeologische resten aanwezig zijn.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
21
4
Waardestelling en Selectieadvies Conform KNA 4.1 vormt een waardestelling (VS06) en selectieadvies (VS07) van vindplaatsen onderdeel van een standaardrapport (VS05). Er zijn echter geen vindplaatsen aangetroffen. Er is daarom geen waardestelling mogelijk en er is geen selectieadvies opgesteld.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
22
5
Conclusie De onderzoeksvragen kunnen als volgt worden beantwoord: 1. Waaruit bestaan de voorgenomen bodemingrepen? In het plangebied wordt een woning gebouwd. 2. Wat is de landschappelijke ligging van het plangebied in termen van geomorfologie, geologie en bodemkunde? Het plangebied ligt op de Peelhorst. Volgens aardkundige kaarten bestaat het bodemprofiel uit dekzand op rivierafzettingen. Buiten de bebouwde kom staan hoge zwarte enkeerdgronden gekarteerd. Het booronderzoek bevestigt dit beeld. Het bodemprofiel in het plangebied bestaat uit een humeuze A horizont van 55 tot 110 cm dik. Onder de A horizont liggen dekzand en rivierafzettingen. 3. Is sprake van een natuurlijke (intacte) bodemopbouw of is deze (deels) verstoord? Indien sprake is van verstoringen, wat is de diepte en omvang van de verstoring? De A horizont heeft een heterogene samenstelling en bevat moderne bijmengingen zoals baksteen- en dakpanfragmenten. Het maaiveld heeft een onregelmatig reliëf en ook de diepteligging van de top van de C horizont is variabel. De bodem is waarschijnlijk in de 20e eeuw vergraven tot in de top van de C horizont. 4.
Op basis van het voorgaande: kunnen archeologische resten in het plangebied aanwezig zijn, en zo ja, wat is naar verwachting de omvang, ligging, aard en datering hiervan? Op basis van de landschappelijke ligging kunnen in het plangebied archeologische resten aanwezig zijn uit de periode Neolithicum tot en met Nieuwe tijd. Tijdens een opgraving op het noordelijk aangrenzende Dico terrein zijn archeologische resten gedocumenteerd uit de late Middeleeuwen en Nieuwe tijd in een landschappelijke context die vergelijkbaar is als die van het plangebied. Op basis van het booronderzoek wordt echter geconcludeerd dat de A horizont is omgewerkt tot in de C horizont en daarmee dat het potentiële archeologische niveau is vergraven. Alhoewel nooit volledig kan worden uitgesloten dat archeologische resten in het plangebied ontbreken, is de kans klein dat nog behoudenswaardige archeologische resten in het plangebied aanwezig zijn. 5. Indien (mogelijk) archeologische resten aanwezig zijn: a) Worden deze archeologische resten verstoord door de voorgenomen bodemingrepen? Zo ja, op welke wijze? Er worden waarschijnlijk geen archeologische resten verstoord door de beoogde ingreep. b) Welke maatregelen kunnen worden genomen om voldoende rekening te houden met deze archeologische resten? Er zijn geen maatregelen nodig.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
23
6
Advies Bureau voor Archeologie adviseert het plangebied vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkeling. Bovenstaande vormt een selectieadvies. Op grond van de resultaten van het rapport en het advies zal het bevoegd gezag (gemeente Uden) een selectiebesluit nemen over de daadwerkelijk omgang met eventueel aanwezige archeologische resten binnen het plangebied. Dit onderzoek is met grote zorgvuldigheid uitgevoerd. Het is echter nooit uit te sluiten dat bij de graafwerkzaamheden toch archeologische resten worden aangetroffen op plaatsen en dieptes waar die niet worden verwacht. Eventuele archeologische resten is men verplicht te melden bij de Minister van OCW in overeenstemming met de Erfgoedwet uit 2015. In dit geval wordt aangeraden om contact op te nemen met de gemeente Uden.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
24
7
Literatuur Alterra. 2004. ‘Geomorfologische Kaart Nederland (GKN) Landsdekkend digitale bestand’. Wageningen. Bosch, J.H.A. 2008. ‘Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1: Op basis van de Standaard Boor Beschrijvingsmethode versie 5.2’. 2008-U-R0881/A. Deltares-rapport. Brouwer, M.C. 2020. ‘Uden, Dico-terreinBewoning uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd’. BAAC Rapport A-18.0077 en A-18.01. ’s Hertogenbosch: BAAC BV. de Mulder, E.F.J. 2003. De ondergrond van Nederland. Wolters-Noordhof: Groningen [etc.]. Dinoloket. 2014. ‘Ondergrondgegevens | DINOloket’. http://www.dinoloket.nl/ondergrondgegevens. Gemeente Uden. 1997. Straatnamenboek gemeente Uden. Gemeente Uden. https://www.udeningeschriften.nl/wp-content/uploads/2015/04/UIG-boek101-Straatnamenboek-Gemeente-Uden-1997-web.pdf. Kadaster. 2013. ‘BAG-Viewer’. http://bagviewer.geodan.nl/index.html. Kadaster, en PDOK. 2014. ‘AHN2 en 3 - WCS service’. http://nationaalgeoregister.nl. Koekkelkoren, A.M.H.C., en S. Moerman. 2011. ‘Archeologisch bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase. Oude Maasstraat 18, Uden, Gemeente Uden’. 1166. Noordwijk: Becker & Van de Graaf bv. Kortlang, F.P. 2017. ‘Nota archeologiebeleid 2017 gemeente Uden’. ArchAeORapport 1702. Eindhoven: ArchAeO. Nederlands Normalisatie Instituut. 1989. Geotechniek: classificatie van onverharde grondmonsters.
Delft: Nederlands Normalisatie-instituut. Palier, H., en zoon. 1700. ‘Kaart van het noordelijk gedeelte van de Peel en het Land van Cuijk en Land van Ravenstein, met explicatie, situatie 18e eeuw’. https://proxy.archieven.nl/0/FB4A1AD388234B1099553BAE906F1F8B. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. 2016. ‘Kaart van verdedigingswerken, alle linies en stellingen’. https://landschapinnederland.nl/bronnen-en-kaarten/ militaire-landschapskaart. ———. 2017. ‘Rijksmonumentenregister’. Cultureelerfgoed.nl. https://cultureelerfgoed.nl/monumentenregister. ———. 2020. ‘Archis3 - Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed’. https://archis.cultureelerfgoed.nl/#/login. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, en Data Archiving and Networking Services. ‘e-depot voor de Nederlandse archeologie’. http://www.edna.nl. SIKB. 2018. ‘BRL 4000: Beoordelingsrichtlijn Archeologie, versie 4.1’. SIKB. https://www.sikb.nl/doc/BRL4000/BRL%20SIKB%204000%20Archeologie %20versie%204_1.pdf. Spronk, J.S. 2019. ‘Bodemkwaliteitskaart regio Noordoost Brabant’. Lievense Milieu B.V. Stichting RAAP. 2017. ‘Indicatieve Kaart Militaire Waarden (IKME)’. december 22. Stichting voor Bodemkartering. 1976. ‘Bodemkaart van Nederland schaal 1 : 50.000 : toelichting bij de kaartbladen 45 Oost ’s-Hertogenbosch en 46 West- 46 Oost Vierlingsbeek’. Wageningen: Stiboka. http://edepot.wur.nl/117807.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
25 de Wit, F. 1688. ‘Quartae partis Brabantiae seu ditionis Silvae Ducis accuratissma delineatio’. http://mapy.mzk.cz/mzk03/001/046/281/2619267934/. Wullink, A.J. 2017. ‘Uden, Dico-terrein, Gemeente Uden (NB). Een archeologisch bureauonderzoek(BO) en inventariserend veldonderzoek, verkennende fase, door middel van boringen (IVO-O)’. Transect-rapport 1154. Utrecht: Transect.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
26
Figuren
Figuur 2: Uitsnede beleidskaart gemeente Uden (Kortlang 2017).
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
27
Figuur 3: Luchtfoto 2018.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
28
Figuur 4: Topografische kaart.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
29
Figuur 5: Verbeelding nieuw bestemmingsplan.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
30
Figuur 6: Nieuwe situatie. In blauw het plangebied.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
31
Figuur 7: Geomorfologische kaart (Alterra 2004).
Figuur 8: Bodemkaart (Stichting voor Bodemkartering 1976).
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
32
Figuur 9: Hoogte-reliëfkaart (Kadaster en PDOK 2014). Hoogtewaarden in meters ten opzichte van N.A.P.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
33
Figuur 10: Kaart van F. de Wit uit 1688 (De Wit 1688). Het plangebied ligt ten zuidoosten van Uden, bij benadering in de blauwe cirkel.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
34
Figuur 11: 18e eeuwse kaart (Palier en Zoon 1700.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
35
weide bouwland
weide bouwland hof
bouwland
Figuur 12: Kadastrale minuut 1811-1832, kadastrale gemeente Uden, sectie U, blad 3. De boerderij in het plangebied is in bezit van de Weduwe van Arie Wit.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
36
Figuur 13: Topografisch militaire kaart 1850.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
37
Figuur 14: 610-2083-UDEN-1899.
Figuur 15: 610-2084-UDEN-1929.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
38
Figuur 16: 45H-1956-Uden.
Figuur 17: 45H-1967-Uden.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
39
Figuur 18: 45H-1978-Uden.
Figuur 19: 45H-1988-Uden.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
40
Figuur 20: Bouwjaren volgens BAG (Kadaster 2013).
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
41
Figuur 21: Archeologische zaken (blauw) uit ARCHIS (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 2020. In het afgebeelde gebied zijn geen terreinen en vondstlocaties aanwezig.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
42
7 (profielputje)
Figuur 22: Boorpuntenkaart. Het profielputje is 1 m gegraven naast boorpunt 2, aangegeven met een ster.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
43
Figuur 23: Getekende boorprofielen in schematische noordwest-zuidoost doorsnede.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
44
Figuur 24: Profielkuil.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
45
Figuur 25: Profielkuil detail.
Bureau voor Archeologie Rapport 914
Uden Maasstraat tussen 8b en 12
Bijlage 1: Boorbeschrijvingen nr.
grens (cm - grond bijmenging mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen
antropogene bijmengingen
horizonten boortype
overig
boven onder 1
beschrijver: A. de Boer 0
25 zand
matig siltig; matig humeus
matig grof
25
60 zand
matig humeus; matig matig siltig; grof matig grindig
donker-bruin-grijs
spoor baksteen
A-horizont
7cm- Edelman matige spreiding; fragment beton, baksteen rood 1cm; spoor zandbrokjes; omgewerkte grond; zand matig afgerond; basis geleidelijk
60
80 zand
matig humeus; matig zwak siltig; grof matig grindig
donker-bruin-grijs
spoor baksteen; spoor A-horizont aardewerkfragmenten
7cm- Edelman weinig bruine vlekken; aardewerk 5mm tweezijdig geglazuurd industrieel of fayence, rood baksel vermoedelijk baksteen 5mm zacht; matige spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
80
140 zand
zwak siltig
licht-geel
C-horizont
7cm- Edelman zand afgerond; matige spreiding; dekzand
matig grof
grijs
7cm- Edelman droog, los; zand matig afgerond; matige spreiding; basis geleidelijk
2
3
beschrijver: A. de Boer 0
30 zand
matig siltig; zwak grindig; matig humeus
matig grof
donker-grijs
30
55 zand
matig humeus; matig matig siltig; grof matig grindig
donker-bruin-grijs
weinig baksteen
A-horizont
7cm- Edelman matige spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
55
75 zand
matig humeus; matig matig siltig; grof matig grindig
donker-bruin-grijs
weinig baksteen
A-horizont
7cm- Edelman baksteen en vermoedelijk stukjes dakpan; matige spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
75
120 zand
zwak siltig
C-horizont
7cm- Edelman zand matig afgerond; matige spreiding; dekzand
matig fijn licht-geel
7cm- Edelman matige spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
beschrijver: A. de Boer
nr.
grens (cm - grond bijmenging mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen
antropogene bijmengingen
horizonten boortype
overig
boven onder 0
60 zand
sterk humeus; matig siltig; zwak grindig
matig grof
donker-grijs
A-horizont
7cm- Edelman droog, stoffig; matige spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
60
85 zand
sterk humeus; matig siltig; matig grindig
matig grof
donker-bruin-grijs
spoor baksteen; spoor A-horizont aardewerkfragmenten
7cm- Edelman Aardewerk rood ongeglazuurd gedraaid wand 3mm dik 2cm groot niet verzameld, mortel brokken, houtsnippers of plaatmateriaal ongeveer 1cm groot 3mm dik; matige spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
85
110 zand
sterk humeus; matig siltig; matig grindig
matig grof
donker-bruin-grijs
A-horizont
7cm- Edelman Aardewerk rood ongeglazuurd gedraaid wand 3mm dik 2cm, net zoals in bovenliggende laag, weinig zandbrokjes; matige spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
110
150 zand
zwak siltig
zeer grof licht-grijs
C-horizont
7cm- Edelman rivierzand; zand hoekig; matig grote spreiding
4
beschrijver: A. de Boer 0
5 veen
mineraalarm
bruin
O-horizont
7cm- Edelman strooisel; basis geleidelijk
5
55 zand
sterk humeus; matig siltig; matig grindig
matig grof
donker-grijs
A-horizont
7cm- Edelman leembrokken; matige spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
55
75 zand
matig siltig; matig grindig; sterk humeus
matig grof
donker-grijs
A-horizont
7cm- Edelman spoor gele vlekken; matige spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
75
105 zand
matig humeus; matig matig siltig; grof matig grindig
donker-bruin-grijs
A-horizont
7cm- Edelman veel gele vlekken; veel zandbrokjes; matige spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
105
115 zand
zwak siltig
matig fijn licht-bruin-grijs
C-horizont
7cm- Edelman basis geleidelijk; zand matig afgerond; matige spreiding; dekzand
115
140 zand
zwak siltig
zeer grof licht-bruin-grijs
spoor roestvlekken
7cm- Edelman rivierzand; zand hoekig; matig
nr.
grens (cm - grond bijmenging mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen
antropogene bijmengingen
horizonten boortype
overig
boven onder grote spreiding 5
beschrijver: A. de Boer opmerking algemeen: gezien lage ligging gazon; vermoedelijk is dit deel afgegraven 0
55 zand
sterk humeus; matig siltig; matig grindig
matig grof
donker-grijs
55
80 zand
zwak siltig
matig grof
licht-grijs
80
100 zand
zwak siltig
matig grof
licht-grijs
spoor A-horizont aardewerkfragmenten
7cm- Edelman spoor gele vlekken; stoffig, droog, aardewerkfragment, wand, gedraaid, keihard, vermoedelijk recent (20e eeuws); spoor zandbrokjes; matige spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
C-horizont
7cm- Edelman mediaan en spreiding lijkt op dekzand maar mineralogisch niet; zand matig afgerond; matige spreiding
spoor roestvlekken
7cm- Edelman zand matig afgerond; matige spreiding
6
beschrijver: A. de Boer 0
15 zand
matig humeus; matig matig siltig grof
donker-grijs
15
60 zand
sterk humeus; matig siltig; matig grindig
matig grof
donker-grijs
60
100 zand
zwak siltig
zeer grof licht-bruin-grijs
spoor baksteen
spoor roestvlekken
A-horizont
7cm- Edelman los, droog; zand matig afgerond; matige spreiding; basis geleidelijk
A-horizont
7cm- Edelman baksteenspikkels; matige spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
C-horizont
7cm- Edelman zand hoekig; matig grote spreiding
7
beschrijver: A. de Boer opmerking algemeen: profielkuil naast boorpunt 2 0
35 zand
matig siltig; matig grindig; sterk humeus
matig grof
donker-grijs
graven
matige spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
35
45 zand
matig siltig; matig grindig
matig grof
licht-geel
graven
basis scherp; matige spreiding; resten dakpannen; opgebrachte
nr.
grens (cm - grond bijmenging mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen
antropogene bijmengingen
horizonten boortype
overig
boven onder grond; zand matig afgerond 45
85 zand
matig siltig; sterk humeus
matig grof
85
95 zand
zwak siltig
matig fijn licht-geel
Coördinaten van de boringen: nr.
X (m RD)
Y (m RD)
Z (cm NAP)
1
171404
407143
1649
2
171383
407146
1674
3
171388
407161
1651
4
171372
407158
1665
5
171367
407181
1652
6
171345
407186
1679
7
171384
407146
1674
donker-grijs
graven
zand matig afgerond; matige spreiding; basis scherp
graven
zand afgerond; matige spreiding; dekzand