Bijlage 23 - Toelichting bijlage 22 Proefsleuvenonderzoek 2022
Tekst van het document
Transect-rapport 4026
Voederheil
Voederheil Fase 2 Gemeente Maashorst (NB) ,
,
Een inventariserend veldonderzoek d. m. v. proefsleuven , karterende en waarderende fase
transect ARCHEOLOGISCH
(geanonimise rd)
(geanonimiserd)
ONDERZOEK
Db
ADVIES
t ra n Ss e ct ARCHEOLOGISCH
ONDERZOEK
»
ADVIES
Overijsselhaven 127
T:
030-7620705
3433
E:
informatie@transect.nl
PH
Nieuwegein
Colofon Titel
Voederheil, Voederheil Fase 2, gemeente Maashorst. Een inventariserend veldonderzoek karterende
waarderende
en
Rapportnummer
Transect-rapport 4026
Auteur
(geanonimiseerd) TN vr
Versie
Versie 2.0
Datum
05-06-2024
Projectnummer Onderzoeksmelding
22010030
Opdrachtgever
Gemeente
d.m.v.
proefsleuven,
fase
(geanonimiseerd) EN va
en
(definitief)
5205127100
Maashorst
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) Markt 145 5401 EJ Uden
Uitvoerder
Transect b.v.
Overijsselhaven 3433 PH
Bevoegde overheid Naam archeologisch deskundige namens bevoegde overheid Beheer
en
127
Nieuwegein
Gemeente
Maashorst
nm an
(geanonimiseerd) m (geanonimiseerd) (geanonimiseerd)(geanonimiseerd)
plaats documentatie
Transect b.v,
Omslagafbeelding
Foto
van
Nieuwegein (tijdens uitwerking)
de veldwerkzaamheden
in het
plangebied
Autorisatie Paraaf
Naam
Datum
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) |
05-06-2024
Senior KNA
ISSN:
Archeoloog
(geanonimiseerd)
2211-7067
© Transect b.v, Nieuwegein Niets
uit deze
op welke
uitgave
wijze
dan
mag
Transect aanvaardt geen adviezen of het
worden
ook zonder
gebruik
vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers.
aansprakelijkheid van
de resultaten
voor van
eventuele schade
dit onderzoek.
voortvloeiend uit de
van
druk, fotokopie of
toepassing
van
de
Overijsselhaven 127 3433 PH Nieuwegein
T: 030-7620705 E: informatie @transect.nl
Samenvatting In opdracht van de Gemeente Maashorst heeft Transect b. v. in april 2022 een archeologisch inventariserend proefsleuvenonderzoek (IVO-P) karterende en waarderende fase uitgevoerd in het plangebied aan de Landweer (Voederheil fase 2) te Voederheil in de gemeente Maashorst. In totaal heeft het plangebied een oppervlakte van circa 23 ha en het onderzoeksgebied een oppervlakte van circa 15 ha. Ten tijde van het onderzoek was het plangebied in gebruik als akkerland. ,
,
,
,
Het onderzoek vond plaats in het kader van een bestemmingsplanwijziging voor het voornemen om een bedrijventerrein te realiseren. De voorgenomen werkzaamheden zullen gepaard gaan met de nodige bodemingrepen waarbij eventuele archeologische resten worden verstoord. Daarom is in het gehele plangebied een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd. Het doel van dit onderzoek is het toetsen en aanvullen van de archeologische verwachting door het opsporen en het waarderen van eventueel aanwezige archeologische resten. ,
In het onderzoeksgebied zijn 28 proefsleuven aangelegd (in totaal circa 1680 m;2 10% van het onderzoeksgebied). Op basis van het veldonderzoek kan geconcludeerd worden dat er twee vindplaatsen binnen het plangebied aanwezig zijn bestaande uit paalsporen die kunnen dateren vanaf de IJzertijd en greppels die dateren vanaf de Midden Nieuwe Tijd. ,
Vindplaats 1 betreft 9 paalsporen waarvan twee structuren gevormd kunnen worden. In werkput 15 zijn zes paalkuilen in een ‘rij’ van noord naar zuid aangetroffen en in werkput 18 zijn drie paalsporen aangetroffen waarin een mogelijke spieker te herkennen was. Door de hoge mate van verstoring in en rondom de vindplaats zijn er geen andere sporen aangetroffen. Tevens zijn er geen vondsten gedaan die te dateren zijn tot de periode IJzertijd – Vroege Middeleeuwen. Het is mogelijk dat er nooit meer sporen en vondsten in het plangebied aanwezig waren of dat deze verdwenen zijn door de verstoringen. De paalsporen samen werden beschouwd als één vindplaats en op basis van de waardestelling is deze als niet behoudenswaardig bestempeld. Dit komt door een slechte conservatie en een lage informatie- en ensemblewaarde door de verstoringen in het gebied. ,
,
,
Vindplaats 2 betreft vier historische greppels. Eén greppel is op basis van de historische kaarten afkomstig uit de Midden Nieuwe Tijd. Deze bevat tevens een fragment grijsbakkend aardewerk welke mogelijk door bioturbatie in de greppel aanwezig is. De andere greppels bevatten geen vondsten. Op basis van de waardestelling is deze eveneens niet behoudenswaardig door de lage informatiewaarde. ,
,
Op basis van de KNA-waardestellingssystematiek is vastgesteld dat er geen behoudenswaardige vindplaats in het plangebied aanwezig is. Selectieadvies Het selectieadvies omvat de volgende mogelijkheden: (1) het vrijgeven van het plangebied; (2) het behoud in situ van vindplaatsen (fysiek beschermen); of (3) het behoud ex situ van vindplaatsen (definitief opgraven). Het selectieadvies wordt voorgelegd aan de bevoegde overheid die uiteindelijk een selectiebesluit moet nemen. ,
Het archeologisch proefsleuvenonderzoek heeft uitgewezen dat in de onderzochte terreindelen binnen het plangebied geen sprake is van een behoudenswaardige archeologische vindplaats. Op basis hiervan adviseert Transect b. v. het plangebied archeologisch vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkeling.
Bovenstaande vormt een advies. Op basis van het advies is het aan de bevoegde overheid van de gemeente Maashorst een selectiebesluit uit te brengen over de daadwerkelijke omgang met archeologische resten in het plangebied. Onderhavig onderzoek betrof een steekproef. Ongeacht het besluit dat de bevoegde overheid neemt attenderen wij op de wettelijke verplichting om wanneer bij grondroerende werkzaamheden archeologische waarden worden aangetroffen deze direct te melden (Artikel 5.10 Erfgoedwet). Dit kan via de gemeente Maashorst of via de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). ,
,
,
Inhoud 1.
Aanleiding
2.
Resultaten vooronderzoek
3.
Aard doel en onderzoeksvragen.
4.
Onderzoeksmethodiek
5.
Resultaten veldonderzoek
6.
Waardestelling
7.
Conclusie en advies
8.
Geraadpleegde bronnen
Bijlage 1.
Archeologische periode-indeling voor Nederland
Bijlage 2.
Luchtfoto
Bijlage 3.
Advieskaart
Bijlage 4.
Allesporenkaart
Bijlage 5.
Allesporenkaart op de Kadastrale Minuut
Bijlage 6.
Vlaktekeningen
Bijlage 7.
Begrenzing vindplaats
Bijlage 8.
Sporen- en lagenlijst
Bijlage 9.
Vondstenlijst.
Bijlage 10.
Beantwoording van de onderzoeksvragen
. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .
. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .
7 9
. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
10
.. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
11
,
. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
12
.. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
22
. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
25 26
.. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
28
.. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
29
.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
30 31
. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
36
.. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
37
. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
65
.. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
66
. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
75
. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
76
1.
Aanleiding
Provincie
Noord-Brabant
Gemeente
Maashorst
Plaats
Voederheil
Toponiem
Landweer (Voederheil fase 2)
Kaartblad
45O
Perceelnummer(s)
ZLD02 sectie K nr. 1408 1527 51 52
Centrumcoördinaat
174. 676 / 413. 290
Oppervlakte plangebied
Circa 23 ha
Oppervlakte onderzoeksgebied
Circa 15 ha (vanuit het vooronderzoek)
Huidig grondgebruik
Akkerland
,
,
,
,
,
In opdracht van de Gemeente Maashorst heeft Transect b. v. 1 in april 2022 een archeologisch inventariserend proefsleuvenonderzoek (IVO-P) karterende en waarderende fase uitgevoerd in het plangebied aan de Landweer (Voederheil fase 2) te Voederheil in de gemeente Maashorst. De ligging van het plangebied is weergegeven in figuur 1 en bijlage 2. Ten tijde van het onderzoek was het plangebied in gebruik als akkerland. ,
,
De aanleiding voor het onderzoek werd gevormd door het voornemen om binnen het plangebied een bedrijventerrein te realiseren. De voorgenomen werkzaamheden zullen gepaard gaan met de nodige bodemingrepen waarbij eventuele archeologische resten worden verstoord. Daarom is in het gehele plangebied een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd om de aard en mate van aanwezigheid van archeologische resten vast te stellen. Concrete bouwplannen voor het bedrijventerrein zijn nog niet aanwezig. ,
In het plangebied geldt volgens het bestemmingsplan Bedrijventerrein Voederheil II (2013) een dubbelbestemming Waarde – Archeologie. Dit betekent dat een archeologisch onderzoek verplicht is bij bodemingrepen met een oppervlakte groter dan 250 m 2 en dieper dan 50 cm -Mv. Gezien de omvang van de verstoringen en de mogelijke diepte is een archeologisch onderzoek noodzakelijk. Voorafgaand aan het proefsleuvenonderzoek is op het terrein een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd (Van der Sande 2019 Transect-rapport 2346). Hieruit bleek dat in de ondergrond van het plangebied een dekzandwelving aanwezig is. Uit de boringen blijkt dat in een deel van het plangebied het dekzand is afgetopt. Sporen van bodemvorming zijn alleen op de flanken van de dekzandwelving aangetroffen (restant B- en soms A-horizont). Oudere resten zijn naar verwachting niet meer intact gezien de geconstateerde aftopping van het dekzand in grote delen van het plangebied waardoor vindplaatsen uit de periodes Paleolithicum tot en met het Mesolithicum naar verwachting verploegd of verdwenen zijn. Het sporenniveau voor de periode Neolithicum – Late Middeleeuwen kan nog wel intact zijn aangezien de aftopping van het dekzand zich over het algemeen beperkt tot de bovengenoemde horizonten. Dieper reikende sporen kunnen daarom nog voorkomen in het dekzand.
Uitzondering vormt een zone waar diepe verstoringen zijn vastgesteld (circa 100 cm). Voor de terreindelen waar het dekzand archeologisch gezien nog intact is geldt een hoge archeologische ,
,
,
,
,
,
1 Transect
b. v. voldoet aan de eisen zoals gesteld in de kwaliteitsnorm ‘BRL SIKB 4000’ , versie 4.0 , en is gecertificeerd door middel van een procescertificaat. Transect b. v. is certificaathouder van de volgende protocollen: ‘KNA Protocol 4001 Programma van Eisen’ , ‘KNA Protocol 4002 Bureauonderzoek’ , ‘Protocol 4003 Inventariserend Veldonderzoek , variant Overig’ , ‘Protocol 4003 Inventariserend Veldonderzoek , variant Proefsleuven’ en ‘Protocol 4004 Opgraven’ , en staat geregistreerd bij het RCE en de SIKB.
7
verwachting en zijn sporen te verwachten van nederzettingen en landgebruik uit de periode Neolithicum tot en met de Late Middeleeuwen. Er is daarom in het vooronderzoek onderscheid gemaakt tussen het plangebied (circa 23 ha) en het onderzoeksgebied (circa 15 ha). De advieskaart van het vooronderzoek is opgenomen in bijlage 3. ,
,
Op basis van de resultaten van het vooronderzoek heeft de bevoegde overheid besloten dat een vervolgonderzoek moet worden uitgevoerd in de vorm van een proefsleuvenonderzoek. Ook de zone waarin de diepe verstoringen waren vastgesteld diende getoetst te worden (Selectieadvies Kortlang d. d. 24-02-2022). Het doel van dit onderzoek is het toetsen en aanvullen van de verwachting uit het vooronderzoek door het opsporen en waarderen van eventueel aanwezige archeologische resten. Op basis hiervan kan de bevoegde overheid van de gemeente Maashorst een uitspraak doen over de omgang met eventueel aanwezige archeologische resten in het plangebied. ,
,
Het proefsleuvenonderzoek is uitgevoerd conform de richtlijnen uit protocol 4003 (‘Inventariserend Veldonderzoek – Proefsleuven’) van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie versie 4. 1 (KNA 4. 1) en het voor het onderzoek opgestelde Programma van Eisen (Wolff 2022). ,
,
Figuur 1. De ligging van het plangebied op een topografische kaart.
8
2.
Resultaten vooronderzoek
Kans op archeologische waarden
Hoog
Periode
Laat-Paleolithicum – Nieuwe Tijd
Complextypen
Nederzettingen
Stratigrafische positie
Top van het dekzand circa 50 cm tot 80 cm -Mv
en sporen van
landgebruik
,
Het plangebied ligt in het Zuid-Nederlandse zandgebied en maakt deel uit van de Peelhorst. Op de Kadastrale Minuutplan uit 1811-1832 is zichtbaar dat de weg Voederheil al aanwezig is. Het plangebied omvat verschillende percelen en was destijds in gebruik als bouwland. Verder was het plangebied onbebouwd en maakt deel uit van de buurtschap Voederheil. Het kaartmateriaal laat zien dat het plangebied onbebouwd is gebleven tot in de moderne tijd. Op basis van het vooronderzoek blijkt in het plangebied een hoge verwachting voor het aantreffen van archeologische resten uit de periodes Laat-Paleolithicum tot en met de Nieuwe Tijd. Deze verwachting geldt voor dat deel van het plangebied waar het dekzand nog intact is (bijlage 3). Tijdens het voorafgaand booronderzoek is de top van het dekzand op 30 tot 130 cm -Mv (circa 1725 tot 1793 m +NAP) aangetroffen. Het betreft matig fijn zwak siltig zand dat over het algemeen (oranje of licht)geelgrijs van kleur is. Het dekzand is in het plangebied afgezet in de vorm van een welving. De top hiervan ligt in het noordwesten van het plangebied. Op het dekzand ligt een oud bouwlanddek van 30 tot 70 cm dik waarvan het bovenste deel in de bouwvoor is opgenomen. Het dekzand bestaat uit een C-horizont. In het bovenste deel is sprake van gley-verschijnselen (roestvlekken / Cg).
De oorspronkelijke veldpodzol (A E en B-horizonten) ontbreken in het grootste deel van het plangebied. Alleen in boringen 15 en 16 is een volledig intacte veldpodzol aangetroffen. Ter plaatse van boringen 6 9 en 10 zijn relatief diepreikende verstoringen waargenomen. Hier is de bodem tot respectievelijk 130 90 en 95 cm -Mv verstoord geraakt. De exacte oorsprong van de verstoring is niet duidelijk maar kan samenhangen met vroeger landgebruik of diepploegen. Archeologische resten uit de perioden Laat-Paleolithicum tot en met het Mesolithicum zijn naar verwachting niet meer intact aangezien vindplaatsen uit deze tijd zich veelal kenmerken door een dunne vondststrooiing c. q. / -laag. Gezien de geconstateerde aftopping van het dekzand in het midden van het plangebied circa 50 cm van de top van de dekzandwelving zijn vindplaatsen uit deze perioden naar verwachting verploegd of verdwenen (Van der Sande 2019 Transect-rapport 2346). ,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
9
3.
Aard , doel en onderzoeksvragen
Het doel van dit onderzoek is het toetsen en aanvullen van de archeologische verwachting door het opsporen en het waarderen van eventueel aanwezige archeologische resten. Het onderzoek moet voor zover mogelijk inzicht geven in de aard datering omvang gaafheid conservering en begrenzing van de mogelijk aanwezige archeologische resten. Op basis van de onderzoekresultaten kan de bevoegde overheid van de gemeente Maashorst een uitspraak doen over de omgang met eventueel aanwezige archeologische resten in het plangebied (behoud in situ opgraven vrijgave). In het Programma van Eisen (PvE Wolff 2022) is hiertoe een hoofdvraagstelling opgenomen met enkele onderzoekvragen. ,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
De hoofdvraagstelling uit het Programma van Eisen luidt: Is er in het plangebied sprake van (een) archeologische vindplaats(en) zijn deze behoudenswaardig en onder welke voorwaarden is behoud mogelijk? ,
,
Deze vraag wordt aan de hand van de volgende onderzoekvragen beantwoord in hoofdstuk 7 van het huidig rapport: 1.
Zijn er in het plangebied archeologische resten aanwezig in de vorm van grondsporen en/of vondsten?
2.
Hoe ziet de bodemopbouw in het plangebied eruit en in hoeverre is deze intact?
3.
Wat is de aard diepteligging samenhang en spreiding van de aanwezige archeologische resten grondsporen en structuren (horizontaal en verticaal)?
,
,
,
,
4.
Wat is de datering van de archeologische resten op basis van (chrono-)stratigrafie en typochronologie? En in hoeverre is er sprake van (dis-)continuïteit in gebruik/bewoning?
5.
Welke categorieën vondstmateriaal zijn aanwezig en in welke mate (ook in relatie tot elkaar)? Wat zegt de aard en mate van voorkomen van het vondstmateriaal over het gebruik van het plangebied in het verleden?
6.
Welke depositionele en post-depositionele processen zijn te onderscheiden en in hoeverre hebben deze invloed gehad op de bewoningsgeschiedenis en vondstcontexten?
7.
Hoe verhouden de onderzoeksresultaten zich tot de resultaten uit het vooronderzoek?
8.
Wat is de relatie met omliggende historische/archeologische resten?
9.
Wat is de fysieke en inhoudelijke kwaliteit van de aangetroffen archeologische resten (gaafheid en conserveringsgraad)? Is sprake van (een) behoudenswaardige archeologische vindplaats(en)? (Maak voor het beantwoorden van deze vraag gebruik van de KNAwaarderingssystematiek).
10. Kan op basis van de resultaten een advies geformuleerd worden t. a. v. het vervolg in de archeologische monumentenzorg (vrijgeven/behoud in situ/opgraven). Zo ja hoe luidt deze? ,
11. Zijn er vanuit de toestand van de archeologische resten bodemcondities en toekomstig gebruik mogelijkheden voor behoud in situ? ,
12. Bij afwezigheid van een vindplaats; wat is hier de verklaring voor (verstoord ander landschap dan verwacht e. d. )? ,
,
10
4.
Onderzoeksmethodiek
Het
proefsleuvenonderzoek
Stet
(archeoloog MA).
uitgevoerd
In totaal
ongeveer
10%
het
werkput
18 is uitgebreid
mogelijk
een
van
is
zijn 28 werkputten aangelegd
plangebied. met
(geanonimiseerd) | (geanonimiseerd) (Senior KNA archeoloog) en Pepijn |
door
Ten
opzichte
het
van
30 m? door het aantreffen
structuur vormden.
Met de
uitbreiding
met
puttenplan van
totale
een
aantal
een
is geprobeerd
oppervlakte
uit het PvE is er één
paalsporen
de aard
van
in de
m?,
1680
van
wijziging; werkput,
die
de structuur vast te
stellen. Er is
bij het veldonderzoek
zijn gegraven
met
het noorden
m
breed),
Vlakken
begin
en
het eind
van
profielkolommen gedocumenteerd, foto’s
tekeningen,
Er is in alle werkputten cm
-Mv
(17,3
—
17,7
m
één
greppels, paalsporen en daarin aangetroffen sporen van
foto’s
en
(figuur 2), tekeningen
putomtrek,
sporen,
1).
kuilen.
‘gladde’ met
werkput afgestoken de
methodiek en
gesloten
bodemopbouw
en
uit het PvE.
per
De
bak. Er is met
metaaldetector
een
profielkolommen
vlak
aangelegd,
werkputten werkput 1
gefotografeerd.
in
op
werkput (ieder van
minimaal
In totaal
is vastgelegd door middel
in de top
In het vlak zijn in totaal
De sporen zijn selectief
vondsten en
een
afgezocht
PvE twee de
vastgestelde
1
zijn 60
van
in de database.
archeologisch
+NAP; vlak
uit
van
waarvan
beschrijvingen
en
de
van
de stort zijn
en
Profielen zijn, conform
het
aan
afgeweken
graafmachine voorzien
een
begonnen.
metaalvondsten.
niet
zijn conform
beschrijvingen
maaiveldhoogtes, vlakhoogtes
in
PvE een
en
24
van
het dekzand
op circa
grondsporen aangetroffen,
gecoupeerd.
De
50
ingemeten gedocumenteerd (Archeolink). Met dGPS zijn
database
profielpennen ingemeten.
110
bestaande
werkputten, vlakken
en
—
en
de
door middel de
Bij het veldonderzoek
zijn geen grondmonsters genomen.
(geanonimiserd) Figuur
2.
Sfeerfoto van
het veldwerk in werkput
11
transect ARCHEOLOGISCH
ONDERZOEK
8.
» ADVIES
5.
Resultaten veldonderzoek
5. 1 Bodemopbouw In grote delen van het plangebied is een zogenoemd A/C profiel aanwezig waarbij de bouwvoor (S. 1000) zich direct op het dekzand bevindt (C-horizont S. 3000). In het noordoosten van het plangebied zijn sporen van bodemvorming aangetroffen getuige de A-B/BC-C profielen (S.1000 S.2000 S. 2200 en S. 3000; figuur 3). Zeer plaatselijk is sprake van A-Bhs-BC-C profielen (podzolbodems) in het dekzand (S.2300/S.2400 S. 2200 en S. 3000; figuur 4 en 5) onder een akkerdek (S. 1200; figuur 5). Soms zijn de horizonten met elkaar vermengd door ofwel bioturbatie ofwel verploeging deze worden dan aangeduid met S. 1300 of S. 14000. De top van het dekzand is aangetroffen tussen 173 – 177 m +NAP (circa 50 – 110 cm -Mv). ,
,
,
,
,
,
,
,
,
Substantiële delen van het plangebied waren ter plaatse van werkputen 22 24 en 25 zeer sterk verstoord. Deze nog recente verstorings- en ophogingslagen worden aangegeven met een 999 nummer (zie figuur 6). Dit komt overheen met de verstoringen die al tijdens het voorafgaand booronderzoek ter plaatse van de genoemde werkputten zijn aangetroffen. ,
In bijlage 6 zijn de verschillende horizonten van de podzolbodems ook wel lagen in detail beschreven per werkput. Dit geldt eveneens voor de verschillende lagen van het akkerdek en eventuele horizonten die daaronder begraven zijn. ,
,
De bodemopbouw vastgesteld in het voorafgaande booronderzoek komt grotendeels overeen met de bodemopbouw uit dit proefsleuvenonderzoek. Daar waar door boringen een verstoringen waren vastgesteld is dat bevestigd door onderhavig onderzoek. Tevens is de bodemopbouw verder intact ter plaatse van de zone met een hoge verwachting. ,
,
12
S. 1000 S. 1200 S. 2000
S. 2200 S. 1300
S. 3000
Figuur 3: Werkput 8 , profielkolom 8-1
S. 1000 S. 2300 S. 2200
S. 21
S. 3000
Figuur 4: Werkput 18 , bodemopbouw en S. 21 - Greppel
13
S. 1000 S. 1200 S. 2400 S. 2200
S. 3000
Figuur 5: Werkput 21 , profielkolom 21-2
S. 1000
S. 999. 1 S. 999. 2
Figuur 6: Werkput 24 , profielkolom 24-1 , recente ophogingslagen.
14
5. 2 Sporen en structuren Tijdens het proefsleuvenonderzoek zijn in totaal 24 grondsporen aangetroffen. De sporen bestaan uit een ploegspoor een recente spoor een vlek een kuil acht greppels en 12 paalsporen (zie tabel 1). De allesporenkaart en vlaktekeningen zijn opgenomen in bijlagen 4-6. Sporen- en lagenlijsten zijn opgenomen in bijlage 7. ,
,
,
,
De sporen zijn aangetroffen in vlak 1 en liggen onder de bouwvoor (S. 1000) in de top van het dekzand. Tabel 1. Archeologische grondsporen per categorie.
Categorie Greppel Kuil
Aantal 8 1
Opmerking Pas na couperen bleek dit om ondiepe parallel lopende greppels te gaan mogelijk esgreppels. ,
Paalkuil Ploegspoor Recent Vlek
12 1 1 1
Totaal
24
Natuurlijk afkomstig van de bovenliggende laag. Plaatselijke depressie in het landschap ,
Greppels Er zijn 8 greppels aangetroffen. De greppel die in werkput 6 is aangetroffen in vlak 1 waar deze zich scherp in aftekent heeft een oost-west oriëntatie (S. 3). Het betreft een relatief brede greppel. Aan de basis van de greppelvulling is sprake van sedimentaire gelaagdheid (inspoeling; figuur 11). De greppels in werkputten 9 10 en 24 (S.5 S. 7 en S. 24) betreffen gelijksoortige greppels met eenzelfde oriëntatie. Deze tekenen zich vager af in het vlak en zijn mogelijk ouder dan S. 3. De greppels zijn komvormig en hebben een diepte tussen de 20 – 62 cm vanaf het vlak. ,
,
,
,
Wanneer de aangetroffen greppels over de Kadastrale Minuut (1811-1832) worden gelegd blijkt dat S. 7 samenvalt met een greppel die op deze kaart is te zien (zie bijlage 5; figuur 7). Zodoende zal deze in het begin van de 19 e eeuw dateren. Aangezien de greppels over het algemeen hetzelfde uiterlijk en opvulling hebben zouden de andere drie uit dezelfde periode (en later) kunnen dateren. ,
,
Daarnaast zijn er nog vier greppels aangewezen als recent op basis van hun uiterlijke kenmerken. Ze hebben een scherp gevlekte vulling tekenen zich zeer scherp af in het vlak en het profiel. In sommige gevallen is de vulling hetzelfde als de bouwvoor (figuur 4). Zodoende zijn deze verder buiten beschouwing gelaten (S.1 S.2 S. 21 en S. 22). ,
,
,
Paalspoor Het overgrote deel van de grondsporen is geïnterpreteerd als paalspoor (N=12). Deze sporen zijn in werkputten 10 14 15 en 18 aangetroffen. Ze zijn rond van vorm lichtgrijs van kleur en hebben een diepte van 8 – 12 cm vanaf het vlak waarin ze vaag in aftekenen. Ze hebben gehomogeniseerde vulling en S. 8 bevat houtskoolresten dat is verzameld als VNR. 0004 (zie figuur 8 – 10). ,
,
,
,
,
In werkput 15 bevinden zich 6 paalkuilen in een ‘rij’ van noord naar zuid. Mogelijk behoren deze tot een structuur. Het is echter onduidelijk wat voor structuur; wellicht een palenrij aangezien het vrij ondiepe en kleine sporen betreft. ,
15
In werkput 18 zijn 3 paalsporen aangetroffen waarin mogelijk een rechthoekige structuur (spieker) te herkennen was. Tijdens uitbreiding van de werkput werd echter de vierde hoek of eventuele andere antropogene sporen niet aangetroffen. In de uitbreiding is eveneens een recente verstoring aangetroffen mogelijk zijn hierdoor eventuele sporen niet gevonden. De andere paalsporen zijn niet toe te wijzen aan een structuur op basis van dit proefsleuvenonderzoek. ,
,
,
,
Overige grondsporen De overige sporen die zijn aangetroffen betreffen een kuil ploegsporen (3 evenwijdige lijnen in werkput 7; S. 4) en een vlek. De ploegsporen zijn recente sporen aangezien deze de Aap-horizont (het archeologisch niveau) doorsnijden. ,
,
,
De kuil in werkput 21 (S. 23) bestaat feitelijk uit meerdere sterk gevlekte grondsporen van ondiepe parallel georiënteerde greppels. De greppels werden zichtbaar na verdieping van het vlak en hebben een noord-zuid oriëntatie. Ze staan vrijwel haaks op de eerder genoemde greppels. Gezien hun oriëntatie en vorm betreffen het mogelijk esgreppels (sporen van grondverbetering. Ze zijn ook niet aanwezig op de Kadastrale Minuut. ,
De vlek bleek een ondiepe verkleuring te zijn mogelijk een restant van de bovenliggende laag. ,
16
Figuur 7: S. 7 in werkput 10 , greppel
17
Figuur 8: S. 8 - paalkuil (werkput 10) , waar een houtskoolmonster is verzameld.
Figuur 9: S. 14 - paalkuil (werkput 14)
Figuur 10: S. 19 - paalkuil (werkput 18)
18
S. 1000
recent
S. 3. 2 S. 3. 3
S. 3000
Figuur 11: S. 3 - Greppel in werkput 6 , waarbij S3. 3 gelaagdheid vertoont.
19
5. 3 Vondstmateriaal Tijdens het proefsleuvenonderzoek zijn 16 vondsten aangetroffen. Er is één houtskoolmonster (VNR. 0004) genomen uit S. 8. De vondsten bestaan uit aardewerk keramisch bouwmateriaal en metaal. De grootste materiaalcategorie betreft aardewerk. De vondsten zijn gewassen gesplitst gewogen en bekeken. Met behulp van deze vondsten kunnen de betreffende sporen en lagen (globaal) gedateerd worden. De vondstenlijst met daarin gesplitste materiaalcategorieën is opgenomen in bijlage 8. Voor aantallen en gewichten wordt verwezen naar onderstaande tabel. ,
.
,
,
Tabel 2. Aantallen , percentages en gewichten vondsten per materiaalcategorie. Materiaalcategorie Aantal (N) Gewicht (gr. ) Keramiek - Aardewerk (KER)
10
62. 6
Keramiek - Bouwmateriaal (KBW)
1
1
Metaal (MXX)
5
28. 9
Totaal
16
92. 5
Aardewerk Er zijn 10 fragmenten aardewerk gevonden waarvan 2 fragmenten in sporen. De andere fragmenten zijn aangetroffen in de bouwvoor (VNR. 0006-0009) of in een verstoring (VNR. 0011 en VNR. 0002; zie figuur 11). In S.2 een greppel van recente aard is een fragment industrieel aardewerk met drukdecor in paarsroze aangetroffen. In S. 7 is een grijsbakkende scherf aangetroffen die ongeveer 1 cm groot is. Grijsbakkend aardewerk komt voor vanaf ongeveer 1250. Gedurende de 15 e eeuw begint het baksel minder populair te worden en rond 1500 is grijsbakkend aardewerk vrijwel verdwenen uit Nederland. Op basis hiervan zou S. 7 gedateerd kunnen worden in de 13 e – 15 e eeuw. Aangezien S. 7 ook samenvalt met een greppel op de Kadastrale Minuut is het mogelijk dat de scherf er door bioturbatie in is gekomen. ,
,
,
,
In de bouwvoor zijn fragmenten (proto-)steengoed roodbakkende scherven en grijsbakkende scherven aangetroffen (figuur 12). ,
Bouwmateriaal Het bouwmateriaal bestaat uit één roodbakkend fragment. Verdere determinatie is niet mogelijk doordat het sterk verweerd en kleiner dan 0. 5 cm is. Het is gevonden in een greppel (S. 5). Metaal Er zijn 5 metaalvondsten gedaan tijdens het onderzoek welke met een metaaldetector zijn gevonden in de bouwvoor (S. 1000). Twee fragmenten betreft licht gecorrodeerd recent ijzer (VNR. 0006). De andere vondsten zijn een loden kogel (datering onbekend) een gesp (metaal onbekend mogelijk legering; datering onbekend) en een bronzen schijfje met een diameter van 7 mm. De conditie van het bronzen voorwerp is zeer slecht en verbrokkeld bij aanraking. De vondsten zijn niet in een gesloten archeologische context aangetroffen maar in de bouwvoor en ze kunnen niet op functie en/of type gedetermineerd worden. Zodoende hebben de vondsten archeologisch gezien geen informatiewaarde en komen daardoor voor deselectie in aanmerking. ,
,
,
,
,
,
20
Figuur 12: Links: VNR.0002 , fragment van een geknepen standring uit S. 1000. Rechts: VNR.0011 , fragment industrieel wit aardewerk. Beide komen uit recente sporen of verstoringen
Figuur 13: keramiekfragmenten uit de bouwvoor (VNR. 0009)
21
6.
Waardestelling
Tijdens het proefsleuvenonderzoek zijn paalsporen en greppels aangetroffen. Samen met deze sporen is één scherf vondstmateriaal verzameld uit S. 7. De sporen dateren uit verschillende perioden en vormen bij elkaar twee archeologische vindplaatsen die in de top van het dekzand op circa 50-110 cm Mv zijn aangetroffen. •
Vindplaats 1 bestaat uit sporen (paalsporen) die mogelijk dateren vanaf de IJzertijd op basis van hun uiterlijke kenmerken en zijn gelegen in het noorden van het plangebied (werkput 15 en 18; zie bijlage 7). De sporen uit de IJzertijd hebben vaak een lichtere vulling omdat deze vaak meer zijn uitgeloogd de diepte van de sporen variëren van circa 8 – 12 cm vanaf het vlak. De sporen komen wat betreft uiterlijk kenmerken sterk overeen met de twee paalsporen die zijn aangetroffen in werkput 10. Vindplaats 2 bestaat uit de greppels die waarschijnlijk uit de Late Middeleeuwen – Nieuwe Tijd dateren. Het betreffen greppels met een oost-west oriëntatie waarbij er in S. 7 één vondst is gedaan: een grijsbakkende scherf. Tevens valt S. 7 samen met een greppel op de Kadastrale Minuut. De greppels zijn komvormig en hebben een diepte tussen de 20 – 62 cm vanaf het vlak. ,
•
,
Archeologische vindplaatsen worden gewaardeerd conform de BRL4000 / KNA-protocol 4003 specificatie VS06 Waarderen en bijlage IV van de KNA 4. 1. Vindplaatsen worden gewaardeerd op drie waarden (beleving fysieke kwaliteit en inhoudelijke kwaliteit) en daarbinnen op waarderingscriteria (tabel 2). Op ieder van de in totaal acht waarderingscriteria kan minimaal 1 en maximaal 3 worden gescoord. ,
,
Bij de waardering wordt eerst nagegaan of vindplaatsen vanwege hun belevingswaarde op basis van hun schoonheid of herinneringswaarde als behoudenswaardig aangemerkt kunnen worden (figuur 14). De vindplaatsen worden vervolgens op hun fysieke kwaliteit beoordeeld. Een vindplaats is in principe behoudenswaardig indien de criteria gaafheid en conservering samen bovengemiddeld (vijf of zes punten) scoren. De beoordeling van de fysieke kwaliteit is gerelateerd aan de archeoregio waarin de vindplaats zich bevindt. ,
,
,
Bij een middelmatige tot lage score (vier punten of minder) wordt naar de inhoudelijke kwaliteitscriteria gekeken om te bepalen of een vindplaats toch behoudenswaardig is. Indien te verwachten is dat op een van de inhoudelijke criteria ‘hoog’ wordt gescoord wordt de vindplaats ook in principe behoudenswaardig geacht. Dit ‘vangnet’ heeft tot doel er voor te zorgen dat terreinen die van beperkte fysieke kwaliteit zijn maar desondanks inhoudelijk van groot belang uit de beoordeling vallen. ,
,
,
,
Vindplaatsen die op grond van hun fysieke kwaliteit als in principe behoudenswaardig zijn aangemerkt worden vervolgens gewaardeerd op hun inhoudelijke kwaliteit. • Eerst vindt een afweging plaats op de eerste drie inhoudelijke kwaliteitscriteria; zeldzaamheid informatiewaarde en ensemblewaarde. Bij een bovengemiddelde score van zeven punten of meer wordt het monument als behoudenswaardig aangemerkt. • Na deze weging wordt bij vindplaatsen met een lagere inhoudelijke waardering (minder dan zeven punten) nagegaan of het criterium representativiteit van toepassing is. Zo ja dan wordt een voorstel gedaan voor een als behoudenswaardig aan te merken steekproef per categorie. • De overige vindplaatsen zijn niet behoudenswaardig.
,
,
,
22
Figuur 14. De waarderingssystematiek op basis van de BRL4000/KNA 4. 1.
Waardestelling – Vindplaats 1 (paalsporen) Tijdens het onderzoek zijn in werkput 15 zes paalkuilen in een ‘rij’ van noord naar zuid aangetroffen die één structuur kunnen vormen. Wellicht is dit een palenrij aangezien het vrij ondiepe en kleine sporen betreft. In werkput 18 zijn drie paalsporen aangetroffen waarin een rechthoekige structuur (spieker) te herkennen was. Tijdens uitbreiding van de werkput werd echter de vierde hoek of eventuele andere antropogene sporen niet aangetroffen. In de uitbreiding is eveneens een recente verstoring aangetroffen mogelijk zijn hierdoor eventuele sporen niet gevonden. Vondsten zijn in deze sporen niet gedaan. In tabel 3 zijn de scores van de waardestelling terug te vinden. ,
,
,
,
,
,
Beleving Voor wat betreft beleving kan de vindplaats niet gescoord worden omdat deze niet bovengronds zichtbaar is of kan worden. ,
Fysieke kwaliteit De vindplaats scoort voor wat betreft de fysieke kwaliteit gemiddeld met drie punten. De gaafheid van de vindplaats is gemiddeld te noemen. De sporen vormen waarschijnlijk structuren van bijgebouwen. De uiterlijk kenmerken zijn dat de sporen relatief vaag zijn met een lichte vulling waarschijnlijk omdat de sporen zijn uitgeloogd. Op basis van het bovenstaande scoort de vindplaats middelhoog op gaafheid. Het archeologisch niveau is deels verstoord in de werkputten en ten zuiden van de aangetroffen sporen zijn grote verstoringen aangetroffen. In werkput 16 ten noordoosten van de vindplaats zijn geen sporen meer aangetroffen. Er zijn geen vondsten aangetroffen tijdens het onderzoek waardoor de conservering van het materiaal laag is. ,
,
,
Inhoudelijke kwaliteit Inhoudelijk scoren de aangetroffen resten middelhoog. De sporen zijn zeldzaam te noemen aangezien deze nog niet eerder in de omgeving (500 m straal) van het plangebied zijn aangetroffen. Vondsten ontbreken echter waardoor de informatiewaarde van de resten middelhoog is. Mogelijk vormen de sporen structuren een palenrij en een spieker die duiden op landgebruik. De sporen kunnen echter door de grote mate van verstoring in het plangebied niet binnen een archeologische context worden geplaatst waardoor de ensemblewaarde laag is. Gezien de scores in tabel 3 is er geen behoudenswaardige vindplaats in het plangebied aanwezig. ,
,
,
,
,
,
23
Tabel 3. Waardestelling. Waarden
Criteria
Beleving
Schoonheid Herinneringswaarde Gaafheid Conservering
Fysieke kwaliteit
Inhoudelijke kwaliteit
Zeldzaamheid Informatiewaarde Ensemblewaarde
Score - hoog
Score - middelhoog
Score - laag
n. v. t. n. v. t.
2 1 3 2 1
Representativiteit
nee
Waardestelling – Vindplaats 2 (greppels) Er zijn vier historische greppels tijdens het onderzoek aangetroffen. Eén greppel is op basis van de historische kaarten afkomstig uit de Midden Nieuwe Tijd. Deze bevat tevens een fragment grijsbakkend aardewerk welke mogelijk door bioturbatie in de greppel aanwezig is. De andere greppels bevatten geen vondsten. In tabel 4 zijn de scores van de waardestelling terug te vinden. ,
,
Beleving Voor wat betreft beleving kan de vindplaats niet gescoord worden omdat deze niet bovengronds zichtbaar is of kan worden. ,
Fysieke kwaliteit De vindplaats scoort voor wat betreft de fysieke kwaliteit gemiddeld met drie punten. De gaafheid van de greppels is gemiddeld te noemen. Hoewel de archeologische sporen duidelijk waar te nemen zijn is het archeologisch niveau (deels) verstoord. De vondst is slecht geconserveerd op basis van een grote fragmentatiegraad. ,
Inhoudelijke kwaliteit Inhoudelijk scoort de vindplaats laag. De zeldzaamheid en informatiewaarde van de greppels zijn laag. Greppels worden relatief vaak aangetroffen en leveren weinig nieuwe informatie op. De ensemblewaarde van het plangebied is middelhoog doordat de greppels mogelijk onderdeel zijn van akkercomplexen die in de omgeving aangetroffen zijn. Gezien de scores in tabel 4 is er geen behoudenswaardige vindplaats in het plangebied aanwezig. ,
Tabel 4. Waardestelling. Waarden
Criteria
Beleving
Schoonheid Herinneringswaarde Gaafheid Conservering
Fysieke kwaliteit
Inhoudelijke kwaliteit
Zeldzaamheid Informatiewaarde Ensemblewaarde Representativiteit
Score - hoog
Score - middelhoog
Score - laag
n. v. t. n. v. t.
2 1 1 1 2 nee
24
7.
Conclusie en advies
Conclusie Op basis van het veldonderzoek kan geconcludeerd worden dat er twee vindplaatsen binnen het plangebied aanwezig zijn bestaande uit paalsporen die kunnen dateren vanaf de IJzertijd en greppels die dateren vanaf de Midden Nieuwe Tijd. ,
Vindplaats 1 betreft 9 paalsporen waarvan twee structuren gevormd kunnen worden. In werkput 15 zijn zes paalkuilen in een ‘rij’ van noord naar zuid aangetroffen en in werkput 18 zijn drie paalsporen aangetroffen waarin een mogelijke spieker te herkennen was uit de IJzertijd – Vroege Middeleeuwen. Er zijn in en rondom de vindplaats geen andere sporen aangetroffen. Tevens zijn er geen vondsten gedaan die te dateren zijn tot de periode IJzertijd – Vroege Middeleeuwen. Het is mogelijk dat er nooit meer sporen en vondsten in het plangebied aanwezig waren of dat deze verdwenen zijn door de verstoringen. De paalsporen samen werden beschouwd als één vindplaats en op basis van de waardestelling is deze als niet behoudenswaardig bestempeld. Dit komt door een slechte conservatie en een lage informatie- en ensemblewaarde door de verstoringen in het gebied. ,
,
,
Vindplaats 2 betreft vier historische greppels. Eén greppel is op basis van de historische kaarten afkomstig uit de Midden Nieuwe Tijd. Deze bevat tevens een fragment grijsbakkend aardewerk welke mogelijk door bioturbatie in de greppel aanwezig is. De andere greppels bevatten geen vondsten. Op basis van de waardestelling is deze vindplaats eveneens niet behoudenswaardig door de lage informatiewaarde. ,
,
Op basis van de KNA-waardestellingssystematiek is vastgesteld dat er geen behoudenswaardige vindplaats in het plangebied aanwezig is. Selectieadvies Het selectieadvies omvat de volgende mogelijkheden: (1) het vrijgeven van het plangebied; (2) het behoud in situ van vindplaatsen (fysiek beschermen); of (3) het behoud ex situ van vindplaatsen (definitief opgraven). Het selectieadvies wordt voorgelegd aan de bevoegde overheid die uiteindelijk een selectiebesluit moet nemen. ,
Het archeologisch proefsleuvenonderzoek heeft uitgewezen dat in de onderzochte terreindelen binnen het plangebied geen sprake is van een behoudenswaardige archeologische vindplaats. Op basis hiervan adviseert Transect b. v. het plangebied archeologisch vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkeling. Bovenstaande vormt een advies. Op basis van het advies is het aan de bevoegde overheid van de gemeente Maashorst een selectiebesluit uit te brengen over de daadwerkelijke omgang met archeologische resten in het plangebied. Onderhavig onderzoek betrof een steekproef. Ongeacht het besluit dat de bevoegde overheid neemt attenderen wij op de wettelijke verplichting om wanneer bij grondroerende werkzaamheden archeologische waarden worden aangetroffen deze direct te melden (Artikel 5.10 Erfgoedwet). Dit kan via de gemeente Maashorst of via de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). ,
,
,
25
8.
Geraadpleegde bronnen
Archeologische kaarten en databestanden Archeologisch Informatie Systeem (Archis3) Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE) Amersfoort 2015. ,
,
,
Archeologische Monumenten Kaart (AMK) Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE) Amersfoort 2007. ,
,
,
www. pdok. nl www. ruimtelijkeplannen. nl www. topotijdreis. nl www. hervormdaarlanderveen. nl
Literatuur SIKB 2018: Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie versie 4. 1 (KNA 4. 1). ,
,
Bakker H. de 1966. De subgroepen van het systeem voor bodemclassificatie voor Nederland. In: Boor en Spade. ,
,
Berendsen H.J.A. 2005. De vorming van het land Assen. ,
,
,
Bergman W. en E. A. Schorn 2007. Bergmaasvelden en Voederheil II te Zeeland. ,
,
Borsboom A.J./J.W.H.P. Verhagen 2009: KNA Leidraad Proefsleuvenonderzoek (IVO-P) versie 1.02 Gouda (CCvD). ,
,
,
Inventariserend
Veldonderzoek.
Deel:
,
Bouma M. 2016. Sporen van het buurtschap Voederheil uit de 15e en 16e eeuw in Zeeland gemeente Landerd. Een archeologische opgraving. Amersfoort. ,
,
,
Carmiggelt A. /P. J. W. M. Schulten 2002: Veldhandleiding Zoetermeer (College voor de Archeologische Kwaliteit). ,
,
Archeologie
,
Archeologie
Leidraad
1
,
Dijk X. C. C. van 2013. Grenzen overschreden. Een landweer en een erf uit de Late Middeleeuwen in Zeeland gemeente Landerd; archeologisch onderzoek: een opgraving Weesp. ,
,
,
,
Kooistra L.I./O. Brinkkemper 2016: KNA Leidraad Archeobotanie versie definitief 1.01 Gouda (CCvD). ,
,
,
,
,
Koopmanschap H. J. L. C. en M. Marinelli 2006. Inventariserend Veldonderzoek d. m. v. proefsleuven in het plangebied Voederheil gemeente Landerd Oranjewoud. ,
,
,
,
Koopmanschap H. J. L. C. en D. La Fèber 2006. Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek voor het plangebied Voederheil te Zeeland. DANS. https://doi. org/10. 17026/dans-zxr-gvzy ,
,
Lauwerier R.C.G.M. 2011: KNA Leidraad Archeozoölogie versie definitief 1.01 Gouda (CCvD). ,
,
,
,
Schokker J. 2003. Patterns and processes in a Pleistocene fluvio-aeolian environment (Roer Graben south-eastern Netherlands) Utrecht (Thesis Nederlandse Geografische Studies 314). ,
,
,
,
Tump M. 2012. Zeeland Voederheil (gemeente Landerd). Inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven. ‘s-Hertogenbosch. ,
,
,
Van der Sande F.A. 2019. Een Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend Veldonderzoek (IVO) verkennende fase Voederheil Voederheil (fase 2) gemeente Landerd (NB) Nieuwegein (Transectrapport 2346). ,
,
,
,
,
,
,
Winter J. de 2018. Zeeland Voederheil II. Opgraving. ‘s-Hertogenbosch. ,
,
,
26
,
Wolff T. 2022. Programma van Eisen Voederheil Voederheil Fase 2 Gemeente Maashorst. Een inventariserend veldonderzoek d. m. v. proefsleuven karterende en waarderende fase. Transect Nieuwegein. ,
,
,
,
,
27
,
Bijlage 1. Periode
Archeologische periode-indeling voor Nederland Deel-/subperiode
Recent
Van
Tot
1945 na Chr.
2050 na Chr.
Nieuwe Tijd
Late-Nieuwe Tijd Midden-Nieuwe Tijd Vroege-Nieuwe Tijd
1850 na Chr. 1650 na Chr. 1500 na Chr.
1945 na Chr. 1850 na Chr. 1650 na Chr.
Middeleeuwen
Late-Middeleeuwen B Late-Middeleeuwen A Vroege-Middeleeuwen D Vroege-Middeleeuwen C Vroege-Middeleeuwen B Vroege-Middeleeuwen A
1250 na Chr. 1050 na Chr. 900 na Chr. 725 na Chr. 525 na Chr. 450 na Chr.
1500 na Chr. 1250 na Chr. 1050 na Chr. 900 na Chr. 725 na Chr. 525 na Chr.
Romeinse Tijd
Laat-Romeinse tijd B Laat-Romeinse tijd A Midden-Romeinse tijd B Midden-Romeinse tijd A Vroeg-Romeinse tijd B Vroeg-Romeinse tijd A
350 na Chr. 270 na Chr. 150 na Chr. 70 na Chr. 25 na Chr. 12 voor Chr.
450 na Chr. 350 na Chr. 270 na Chr. 150 na Chr. 70 na Chr. 25 na Chr.
IJzertijd
Late-IJzertijd Midden-IJzertijd Vroege-IJzertijd
250 voor Chr. 500 voor Chr. 800 voor Chr.
12 voor Chr. 250 voor Chr. 500 voor Chr.
Bronstijd
Late-Bronstijd Midden-Bronstijd B Midden-Bronstijd A Vroege-Bronstijd
1100 voor Chr. 1500 voor Chr. 1800 voor Chr. 2000 voor Chr.
800 voor Chr. 1100 voor Chr. 1500 voor Chr. 1800 voor Chr.
Neolithicum
Laat-Neolithicum B Laat-Neolithicum A Midden-Neolithicum B Midden-Neolithicum A Vroeg-Neolithicum B Vroeg-Neolithicum A
2450 voor Chr. 2850 voor Chr. 3400 voor Chr. 4200 voor Chr. 4900 voor Chr. 5300 voor Chr.
2000 voor Chr. 2450 voor Chr. 2850 voor Chr. 3400 voor Chr. 4200 voor Chr. 4900 voor Chr.
Mesolithicum
Laat-Mesolithicum Midden-Mesolithicum Vroeg-Mesolithicum
6450 voor Chr. 7100 voor Chr. 8800 voor Chr.
4900 voor Chr. 6450 voor Chr. 7100 voor Chr.
Paleolithicum
Laat-Paleolithicum B Laat-Paleolithicum A Midden-Paleolithicum Vroeg-Paleolithicum
18. 000 BP 35. 000 BP 300. 000 BP
8. 800 voor Chr. 18. 000 BP 35. 000 BP 300. 000 BP
-
28
Bijlage 2.
Luchtfoto
29
Bijlage 3.
Advieskaart
30
Bijlage 4.
Allesporenkaart
31
32
33
34
35
Bijlage 5.
Allesporenkaart op de Kadastrale Minuut
36
Bijlage 6.
Vlaktekeningen
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
Bijlage 7.
Begrenzing vindplaats
65
Bijlage 8.
Sporen- en lagenlijst
PUT
VLAK
SPOOR
AARD
CONTOUR
VORM
DIEPTE
Vulling
Kleur
Kleurstruc
Org_stof
Textuur
Interpretatie
01
001
0001
GR
SCHERP
LIN
52
1
ZW
heterogeen
H2
zs1
moderne greppel
mf , gesorteerd
01
001
0001
GR
SCHERP
LIN
52
2
ZWGE
heterogeen
H1
zs1
moderne greppel
mf , gesorteerd
04
001
0002
GR
SCHERP
LIN
50
1
GEZW
heterogeen
H2
zs1
recent
04
001
0002
GR
SCHERP
LIN
50
2
ZW
homogeen
H2
zs1
recent
04
001
0002
GR
SCHERP
LIN
50
3
ZWGR
heterogeen
H2
zs1
recent
06
001
0003
GR
SCHERP
LIN
30
1
GEBR
heterogeen
H1
zs1
gevlekt , mf , gesorteerd
H2
zs1
mf , gesorteerd , gevlekt gelaagd , mf , gesorteerd
Opmerking
gevlekt , mf , gesorteerd gelaagd , mf , gesorteerd
06
001
0003
GR
SCHERP
LIN
30
2
ZWGR
heterogeen
06
001
0003
GR
SCHERP
LIN
30
3
BRGR
heterogeen
H1
zs1
07
001
0004
PS
VAGEND
LIN
1
GEGR
heterogeen
ZH
zs1
09
001
0005
GR
VAGEND
LIN
60
1
BRGR
heterogeen
H1
zs1
mf , gesorteerd
09
001
0005
GR
VAGEND
LIN
60
2
GR
heterogeen
H1
zs1
banden , mf , gesorteerd
09
001
0006
REC
1
DZW
homogeen
H2
zs1
10
001
0007
GR
VAGEND
LIN
52
1
DGR
homogeen
H2
zs1
mf , gesorteerd , zak van 1000
10
001
0007
GR
VAGEND
LIN
52
2
BRGR
heterogeen
H1
zs1
humuze band , mf , gesorteerd
10
001
0008
PK
VAGEND
RND
16
1
GR
homogeen
zs1
kern? , hk1
10
001
0008
PK
VAGEND
RND
16
2
WI
homogeen
zs1
uitgeloogd , mf , gesorteerd
10
001
0009
PK
VAAG
OVL
10
1
WIGR
heterogeen
zs1
mf , gesorteerd , gevlekt
14
001
0010
VL
VAAG
RND
1
LWI
14
001
0011
PK
VAAG
RND
1
LGEGR
homogeen
zs1
mn spikkel , zs1 , mf , gesorteerd
15
001
0012
PK
VAGEND
RND
1
GR
homogeen
zs1
mf , gesorteerd
15
001
0013
PK
VAAG
RND
1
LGR
homogeen
zs1
15
001
0014
PK
VAGEND
RND
1
GR
homogeen
zs1
15
001
0015
PK
VAAG
RND
1
LGR
12
12
recente ploegsporen
gevlekt
recent spoor dat op spoor 5 ligt.
zs1
mf , gesorteerd
zs1
66
15
001
0016
PK
VAGEND
RND
8
1
GR
heterogeen
zs1
gevlekt , mf , gesorteerd
15
001
0017
PK
VAAG
RND
12
1
LGEGR
homogeen
zs1
mf , gesorteerd
18
001
0018
PK
VAAG
RND
1
LGR
18
001
0019
PK
VAAG
RND
1
LGR
18
001
0020
PK
VAAG
RND
1
LGR
18
001
0021
GR
SCHERP
LIN
100
1
DZWGR
homogeen
18
001
0021
GR
SCHERP
LIN
100
2
BRGR
heterogeen
18
001
0022
GR
SCHERP
LIN
102
1
ZWGR
homogeen
18
001
0022
GR
SCHERP
LIN
102
2
BRGR
21
001
0023
KL
SCHERP
RHK
10
1
23
001
0024
GR
VAGEND
LIN
20
23
001
0024
GR
VAGEND
LIN
20
12
zs1 homogeen
zs1 zs1 H2
zs1
greppel recent komt van de bouwvoor
mf , gesorteerd
zs1
greppel recent komt van de bouwvoor
gevlekt , grof , mf gesorteerd
zs1
recente greppel komt uit bouwvoor
mf , gesorteerd
heterogeen
zs1
recente greppel komt uit bouwvoor
mf , gesorteerd
BRGR
heterogeen
zs1
gevlekt , gesorteerd ,
1
GRBR
heterogeen
H1
zs1
mf , gesorteerd , wortels ,
2
ZWGR
heterogeen
H1
zs1
bandjes , gelaagd , onderin de greppel
H2
67
PUT
VLAK
SPOOR
AARD
CONTOUR
VORM
DIEPTE
Vulling
Kleur
Kleurstruc
Org_stof
Textuur
Interpretatie
Opmerking
zs1
Recente ophooglagen
mf , gelaagd , gevlekt , plastic
Recente ophooglagen Recente ophooglagen
mg , grind 1 ,
Recente ophooglagen
gevlekt , mf , gesorteerd , plastic
17
001
0996
LG
1
BRGR
heterogeen
17
001
0996
LG
2
GR
homogeen
zs1
17
001
0996
LG
3
GEGR
heterogeen
zs1
17
001
0996
LG
4
GEGR
heterogeen
zs1
19
001
0996
1
BRGR
heterogeen
zs1
mf , gelaagd , gevlekt , plastic
19
001
0996
2
GR
homogeen
zs1
mg , grind 1 ,
19
001
0996
3
GEGR
heterogeen
zs1
grove vlekken , mf , bouwker , rec plastic
19
001
0996
4
GEGR
heterogeen
zs1
gevlekt , mf , gesorteerd , plastic
20
001
0996
1
BRGR
heterogeen
zs1
mf , gelaagd , gevlekt , plastic
20
001
0996
2
GR
homogeen
zs1
mg , grind 1 ,
20
001
0996
3
GEGR
heterogeen
zs1
grove vlekken , mf , bouwker , rec plastic
20
001
0996
4
GEGR
heterogeen
zs1
gevlekt , mf , gesorteerd , plastic
22
001
0996
1
BRGR
heterogeen
zs1
mf , gelaagd , gevlekt , plastic
22
001
0996
2
GR
homogeen
zs1
mg , grind 1 ,
22
001
0996
3
GEGR
heterogeen
zs1
grove vlekken , mf , bouwker , rec plastic
22
001
0996
4
GEGR
heterogeen
zs1
gevlekt , mf , gesorteerd , plastic
24
001
0996
1
BRGR
heterogeen
zs1
mf , gelaagd , gevlekt , plastic
grove vlekken , mf , bouwker , rec plastic
68
24
001
0996
2
GR
homogeen
zs1
mg , grind 1 ,
24
001
0996
3
GEGR
heterogeen
zs1
grove vlekken , mf , bouwker , rec plastic
24
001
0996
4
GEGR
heterogeen
zs1
gevlekt , mf , gesorteerd , plastic
25
001
0996
1
BRGR
heterogeen
zs1
mf , gelaagd , gevlekt , plastic
25
001
0996
2
GR
homogeen
zs1
mg , grind 1 ,
25
001
0996
3
GEGR
heterogeen
zs1
grove vlekken , mf , bouwker , rec plastic
25
001
0996
4
GEGR
heterogeen
zs1
gevlekt , mf , gesorteerd , plastic
16
001
0997
1
ZW
28
001
0998
1
05
001
0999
1
14
001
0999
1
15
001
0999
1
26
001
0999
1
27
001
0999
1
28
001
0999
1
01
001
1000
02
001
03 04
REC
LG
SCHERP
LIN
zs1
ophoog
puin , plastic , stenen , ophoog , kiezel
in deze put natuurlijke grind afzettingen
1
ZW
homogeen
H2
zs1
Bouwvoor
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
69
05
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
06
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
07
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
08
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
10
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
11
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
12
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
13
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
14
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
15
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
16
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
17
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
18
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
19
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
20
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
70
21
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
22
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
23
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
24
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
25
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
26
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
27
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
28
001
1000
1
ZW
homogeen
H2
zs1
verploegd , mf , h2 , gesorteerd
08
001
1200
1
DWIGR
heterogeen
zs1
09
001
1200
1
DWIGR
heterogeen
zs1
mf , uitgeloogde korrels , verploegd , gesorteerd
13
001
1200
1
DWIGR
heterogeen
zs1
mf , uitgeloogde korrels , verploegd , gesorteerd
23
001
1200
1
DWIGR
heterogeen
zs1
mf , uitgeloogde korrels , verploegd , gesorteerd
28
001
1200
1
DWIGR
heterogeen
zs1
mf , uitgeloogde korrels , verploegd , gesorteerd
08
001
1300
1
BRGR
heterogeen
zs1
09
001
1300
1
BRGR
heterogeen
zs1
gevlekt , mf , gesorteerd
10
001
1300
1
BRGR
heterogeen
zs1
gevlekt , mf , gesorteerd
zs1
gevlekt , mf , gesorteerd
zs1
gevlekt , mf , gesorteerd
LG
LG
14
001
1300
1
BRGR
heterogeen
26
001
1300
1
BRGR
heterogeen
aa-horizont oud akkerpakket
a/b-horizont
mf , uitgeloogde korrels , verploegd , gesorteerd
gevlekt , mf , gesorteerd
71
27
001
1300
1
BRGR
heterogeen
zs1
gevlekt , mf , gesorteerd
28
001
1300
1
BRGR
heterogeen
zs1
gevlekt , mf , gesorteerd
27
001
1400
LG
1
LBRGE
heterogeen
zs2
A/C horizont
gevlekt , gesorteerd , mf
08
001
2000
LG
1
BR
homogeen
zs1
B-horizont
mf , gesorteerd
1
BRGE
heterogeen
zs1
restand a/c
mf , gesorteerd , gevlekt
01
001
2100
LG
03
001
2100
1
BRGE
heterogeen
zs1
mf , gesorteerd , gevlekt
04
001
2100
1
BRGE
heterogeen
zs1
mf , gesorteerd , gevlekt
07
001
2100
1
BRGE
heterogeen
zs1
mf , gesorteerd , gevlekt
08
001
2200
1
LBRGE
heterogeen
zs1
09
001
2200
1
LBRGE
heterogeen
zs1
mf , gesorteerd , fibes
10
001
2200
1
LBRGE
heterogeen
zs1
mf , gesorteerd , fibes
11
001
2200
1
LBRGE
heterogeen
zs1
mf , gesorteerd , fibes
zs1
mf , gesorteerd , fibes
LG
b c horizont ,
mf , gesorteerd , fibes
12
001
2200
1
LBRGE
heterogeen
18
001
2200
1
LBRGE
heterogeen
zs1
mf , gesorteerd , fibes
20
001
2200
1
LBRGE
heterogeen
zs1
mf , gesorteerd , fibes
21
001
2200
1
LBRGE
heterogeen
zs1
mf , gesorteerd , fibes
18
001
2300
1
ZWGR
heterogeen
zs1
20
001
2300
1
ZWGR
heterogeen
zs1
18
001
2400
LG
1
ZW
homogeen
01
001
3000
LG
1
LGE
homogeen
zs1
02
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
03
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
LG
H1
zs1
A/B horizont
mf , gesorteerd , uitgeloogde korrel , gevlekt
mf , gesorteerd , uitgeloogde korrel , gevlekt
BHShorizont c-horizont dekzand
banden , mf , gesorteerd c-horizont dekzand , mf gesorteerd
72
04
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
05
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
06
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
07
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
08
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
09
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
10
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
11
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
12
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
13
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
14
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
15
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
16
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
17
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
18
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
73
20
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
21
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
22
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
23
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
24
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
25
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
26
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
27
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
28
001
3000
1
LGE
homogeen
zs1
c-horizont dekzand , mf gesorteerd
74
Bijlage 9.
Vondstenlijst
Vondstnummer
Veldvondst
Put
Vlak
Spoor
Spooraard
Vulling
Segment
Categorie
Aantal
Gewicht
Opmerking
0001KER
0001
04
001
0002
GR
1
1
KER
1
3. 9
witbakkend , wit glazuur met paarsroze versiering.
0002KER
0002
09
001
0006
REC
1
1
KER
1
17
grijsbakkend , geknepen standring
(mogelijk). 0003KBW
0003
09
001
0005
GR
1
1
KBW
1
1
roodbakkend , indet
0005KER
0005
10
001
0007
GR
1
1
KER
1
1. 2
grijsbakkend , indet
0006KER
0006
14
001
1000
1
1
KER
2
13
1 fragment steengoed , 1 fragment roodbakkend.
0006MXX
0006
14
001
1000
1
1
MXX
2
5. 3
ijzer (recent)
0007KER
0007
14
001
1000
1
1
KER
1
5. 7
steengoed
0008MXX
0008
18
001
1000
1
1
MXX
2
22. 5
Loden kogel , gesp (metaal onbekend).
0009KER
0009
18
001
1000
1
1
KER
3
17. 3
1 fragment proto-steengoed , 2 fragmenten roodbakkend met rood glazuur.
0010MXX
0010
28
001
1000
1
1
MXX
1
1. 1
Brons knopje?
0011KER
0011
28
001
0999
1
1
KER
1
4. 5
vondst in verstoring; steengoed
0004OPHK
0004
10
001
0008
1
1
OPHK
1
PK
Houtskoolmonster
75
Bijlage 10.
Beantwoording van de onderzoeksvragen
1. Zijn er in het plangebied archeologische resten aanwezig in de vorm van grondsporen en/of vondsten? Tijdens het onderzoek zijn 24 grondsporen aangetroffen voornamelijk bestaande uit greppels en paalkuilen. Er zijn in totaal 16 vondsten uit de bouwvoor en verschillende greppels verzameld. ,
,
2. Hoe ziet de bodemopbouw in het plangebied eruit en in hoeverre is deze intact? Binnen het plangebied is geen uniforme bodemopbouw aanwezig. Over het algemeen bestaat de bodemopbouw binnen het plangebied uit een bouwvoor (S. 1000) waaronder direct de top van het dekzand (S. 3000) aangetroffen werd (A-(BC)-C profielen (S.2000 S. 2100 en S. 2300; figuur 4). Zeer plaatselijk is sprake van A-Bhs-BC-C profielen (podzolbodems) in Laat-Glaciaal dekzand (S. 2300 en S. 2400; figuur 5) onder een akkerdek (S. 1200; enkeerdgrond of laarpodzol; figuur 5). Een intacte Apen E-horizont onder het akkerdek ontbrak binnen het plangebied. Ook waren substantiële delen van het plangebied ter plaatse van werkput 22 24 en 25 zeer sterk verstoord. Dit komt overheen met de verstoringen die al tijdens het voorafgaand booronderzoek ter hoogte van de betroffene werkputten zijn aangetroffen. In slechts enkele proefsleuven is een enigszins intacte bodemopbouw vastgesteld. Dit betreft voornamelijk het noordoostelijke deel (werkput 18 en 21). Hier werden dan ook een aantal paalkuilen en greppels aangetroffen die samen een structuur de vormen lijken (zie hoofdstuk 5. 2 Sporen en structuren). ,
,
Laag S. 1200 betreft een aa-horizont ook wel een oude akkerlaag. Deze bestaat uit matig fijn zwak siltig zand met een donkerwitgrijze kleur. De laag is verploegd. Laag S. 1300 betreft een A/B-horizont bruingrijs gevlekt van kleur en laag S. 1400 betreft een A/C-horizont lichtbruingrijs gevlekt van kleur. Beiden zijn opgebouwd uit matig fijn zwak siltig zand. Daarnaast bevinden er zich lokaal een B/Chorizont (S. 2200) en een Bhs-horizont (S. 2400); beiden inspoelingshorizonten. Deze lagen zijn begraven horizonten behorende tot de oude akkerlaag. ,
,
,
,
,
,
Laag S. 2000 betreft een B-horizont die zich gelijk onder de bouwvoor bevindt en die bruin van kleur is. Deze bestaat uit matig fijn zwak siltig zand dat goed gesorteerd is. In dit geval is S. 2100 een restant van een A/C-horizont en S. 2300 duidt een A/B-horizont aan. ,
,
,
3. Wat is de aard diepteligging samenhang en spreiding van de aanwezige archeologische resten grondsporen en structuren (horizontaal en verticaal)? Tijdens het proefsleuvenonderzoek zijn in totaal 24 grondsporen aangetroffen. De sporen bestaan uit een ploegspoor een recente spoor een vlek een kuil acht greppels en 12 paalkuilen. Deze bevinden zich in de top van het dekzand op circa 50 – 110 cm -Mv. De sporen zijn verspreid over verschillende werkputten aangetroffen. In werkput 15 bevinden zich 6 paalkuilen in een ‘rij’ van noord naar zuid. Mogelijk behoren deze tot een structuur. Het is echter onduidelijk wat voor structuur; wellicht een palenrij aangezien het vrij ondiepe en kleine sporen betreft. ,
,
,
,
,
,
,
,
In werkput 18 zijn 3 paalsporen aangetroffen waarin mogelijk een rechthoekige structuur (spieker) te herkennen was. Tijdens uitbreiding van de werkput werd echter de vierde hoek of eventuele andere antropogene sporen niet aangetroffen. In de uitbreiding is eveneens een recente verstoring aangetroffen mogelijk zijn hierdoor eventuele sporen niet gevonden. De andere paalsporen zijn niet toe te wijzen aan een structuur op basis van dit proefsleuvenonderzoek. ,
,
,
,
4. Wat is de datering van de archeologische resten op basis van (chrono-)stratigrafie en typochronologie? En in hoeverre is er sprake van (dis-)continuïteit in gebruik/bewoning? De archeologische resten dateren tot de Midden – Late Nieuwe Tijd op basis van de historische kaarten en uiterlijke kenmerken.
76
5. Welke categorieën vondstmateriaal zijn aanwezig en in welke mate (ook in relatie tot elkaar)? Wat zegt de aard en mate van voorkomen van het vondstmateriaal over het gebruik van het plangebied in het verleden? Tijdens het onderzoek zijn 16 vondsten verzameld. De vondsten bestaan uit aardewerk keramisch bouwmateriaal en metaal. De grootste materiaalcategorie betreft aardewerk. De vondsten zijn verzameld uit de bouwvoor en enkele greppels. Het overgrote deel van het materiaal is in de bouwvoor aangetroffen in een open context. Hoogstwaarschijnlijk beslaat het hier (nederzettings)afval. ,
6. Welke depositionele en post-depositionele processen zijn te onderscheiden en in hoeverre hebben deze invloed gehad op de bewoningsgeschiedenis en vondstcontexten? Het plangebied is gelegen in het midden-Nederlandse zandgebied dat vanaf het Laat-Paleolithicum mogelijk een aantrekkelijke locatie voor bewoning vormde. Dit onderzoek heeft geen aanwijzingen gevonden van bewoning maar wel van landgebruik gedurende de IJzertijd en vanaf mogelijk de Midden-Nieuwe Tijd. De bodem in het plangebied is archeologisch gezien nog intact waarbij er in delen een inspoelingshorizont is aangetroffen in het plangebied. ,
,
In grote delen van het plangebied zijn er verstoringen vastgesteld door ofwel recente graafwerkzaamheden ofwel landbewerkingsactiviteiten. Deze hebben eventuele archeologische sporen en vondstconcentraties verstoord zoals blijkt uit S.5 maar ook het ontbreken van de vierde hoek van de spieker die mogelijk is aangetroffen. ,