Bijlage 20 - Toelichting Bijlage 15 – Archeologisch bureau- en verkennend veldonderzoek Leeuwstraat en Vloetstraat
Tekst van het document
RAPPORT Archeologisch bureau- en verkennend veldonderzoek door middel van boringen Leeuwstraat (ong. ) en Vloetstraat (ong. ) te Volkel (gemeente Maashorst)
DA
AM22384
& AM22385
«milieu
aeres
dn
RAPPORT
Archeologisch
bureau-
veldonderzoek Leeuwstraat
Aeres
Milieu
verkennend
en
door middel
boringen
van
(ong.) en Vloetstraat (ong.) te Volkel (gemeente Maashorst) :
AM22384
Status rapport ISSN Nummer
Projectnummer
:
Definitief
& AM22385
:
2214-5656
Datum
2
7 november
Opdrachtgever
:
Accent Adviseurs
2023
Luchthavenweg 5657
13E
EA Eindhoven
Opsteller rapport Paraa
(geanonimise rd)
Redactie Paraa
(geano im se rd)
Vrijgave Paraa
Aeres
Milieu B.V.
Noordhoven 6042
NW
(0475
4
ROERMOND —
320 000
e-mail: info@aeres-milieu.nl www.aeres-milieu.nl stswa,
re,
kwa, 0d,
Onbenee 4002
+
&
4003
Disclaimer Het
onderzoek
richtlijnen Aeres van
en
is op zorgvuldige wijze uitgevoerd volgens protocollen).
de
algemeen gebruikelijke
inzichten
en
methoden
(opzet
conform
Milieu accepteert op voorhand geen aansprakelijkheid voor maatregelen of mogelijke beslissingen die de opdrachtgever Milieu uitgevoerde onderzoek neemt. Tevens wordt opgemerkt dat Aeres Milieu voor het verkrijgen van de
het door Aeres
onderzoek
noodzakelijke
volledig
zonder fouten
en
informatie
zijn.
(mede) afhankelijk
Hierdoor
is van
externe
kan Aeres Milieu niet instaan
bronnen.
voor
Voor
de juistheid
Aeres en
Milieu
is niet te verifiëren
volledigheid van de verzamelde
of deze
de
geldende
naar
aanleiding
voor
het bureau
bronnen
historische
altijd
informatie.
Paginal
2
AM22384 & AM22385
INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING
.. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .
4
ADMINISTRATIEVE GEGEVENS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 1. INLEIDING . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 2.
WERKWIJZE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 2. 1 2. 2
3.
Inleiding Verkennend veldonderzoek door middel van boringen
. . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . ..
9 9
BUREAUONDERZOEK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 3. 1 3. 2 3. 3 3. 4 3. 5 3. 6
Landschappelijke situatie - geomorfologie Landschappelijke situatie - bodem Bewoningsgeschiedenis – historisch overzicht Bewoningsgeschiedenis – archeologische waarden Bewoningsgeschiedenis – historisch kaartmateriaal Bodemverstoring
.. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . .
. . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . .
.. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . .
11 12 13 15 17 20
4.
VERWACHTINGSMODEL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
5.
VELDWERKZAAMHEDEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 5. 1 5. 2 5. 3 5. 4
Algemeen Fysisch geografische beschrijving van de bodemopbouw Interpretatie Archeologische indicatoren
. .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . .
24 25 27 28
6. CONCLUSIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 6. 1 6. 2
7.
Algemeen Beantwoording onderzoeksvragen
. .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . .
29 29
AANBEVELINGEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
LITERATUURLIJST . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
Bijlagen: 1 2a 2b 3 4 5 5b 6 7 8
Topografische ligging onderzoeksgebied Boorpuntenkaart deelgebied AM22384 Boorpuntenkaart deelgebied AM22385 Archeologische gegevens cf. Archis 3 Archeologische Beleidskaart voormalige gemeente Uden Overzicht geomorfologische kaart Ontgrondingenkaart provincie Noord-Brabant Overzicht bodemkaart Reliëfkaart Boorkernbeschrijvingen
Pagina | 3
AM22384 & AM22385
SAMENVATTING Op 4 oktober 2022 is door Aeres Milieu een archeologisch bureau- en verkennend booronderzoek uitgevoerd aan de Leeuwstraat (ong. ) en Vloetstraat (ong. ) te Volkel (gemeente Maashorst). De aanleiding voor het laten uitvoeren van dit archeologisch onderzoek betreft een bestemmingsplanwijziging ten behoeve van nieuwbouwwoningen. De diepte van de toekomstige bodemverstoring is op dit moment niet bekend. Er wordt vooralsnog uitgegaan van een standaard funderingsdiepte zonder onderkeldering en met een bodemverstoring
van ten minste
0,8
-
1,0
meter beneden maaiveld. In een eerder stadium is door Aeres Milieu een bureauonderzoek met een verkennend booronderzoek
uitgevoerd voor de locatie Niemeskant, gelegen tussen de huidige twee deelgebieden (Aeres Milieu rapport AM21566). 1 De onderzoekslocatie ligt volgens de Archeologische Beleidskaart van de voormalige gemeente Uden in de zones Categorie 3 (Hoge archeologische waarde), Categorie 4 (Hoge archeologische verwachting) en Categorie 5 (Middelhoge archeologische verwachting). Deelgebied AM22384 ligt geheel in de zone Categorie 4. Voor deelgebied AM22385 geldt voor het noorden de Categorie 3, voor het midden de Categorie 5 en het zuiden Categorie 4. Voor deze verwachtingszone gelden een onderzoeksplicht bij bodemingrepen die onderstaande onderzoeksgrenzen overschrijdt: Advies deelgebied AM22384 Op basis van het uitgevoerd verkennend veldonderzoek middels boringen kan worden gesteld dat de in het bureauonderzoek omschreven verwachte enkeerdgronden niet aanwezig zijn. In deelgebied AM22384 is de bodemopbouw, als gevolg van de zandwinning, tot in de top van het dekzand verstoord. Deze verstoring is dusdanig diep dat de kans klein wordt geacht dat er nog
intacte archeologische waarde aanwezig zijn. De lage verwachting
middeleeuwen blijft gehandhaafd. De middelhoge verwachting
voor
voor
de periode laat-paleolithicum
de periode volle middeleeuwen
–
–
vroege
nieuwe tijd wordt
bijgesteld naar laag. Voor deelgebied AM22384 wordt om bovenstaande redenen geen archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk geacht. Advies deelgebied AM22385 Op basis van het uitgevoerd verkennend veldonderzoek middels boringen kan worden gesteld dat de bodemopbouw in een groot deel van deelgebied AM22385 bestaat uit (deels) intacte laarpodzolgronden. Hierdoor is de kans groot dat archeologische resten in de ondergrond kunnen worden aangetroffen. De in het vooronderzoek opgestelde archeologische verwachting (hoog voor laat-paleolithicum –mesolithicum, middelhoog
voor
neolithicum
- vroege
middeleeuwen
en
hoog
voor
late middeleeuwen
-
nieuwe tijd) blijft dan ook gehandhaafd. In deelgebied AM22385 kunnen de
voorgenomen
graafwerkzaamheden
een
negatieve impact hebben
op
het verwachte
aanwezige archeologische niveau. Op basis van de bodemkundige gesteldheid kunnen onder de humushoudende bovengrond (0 - 25 centimeter beneden maaiveld) archeologische resten aanwezig zijn. Wanneer er graafwerkzaamheden gaan plaatsvinden, dan kunnen eventueel aanwezige archeologische resten verloren gaat. Op basis hiervan wordt voor deelgebied AM22385 een vervolgonderzoek geadviseerd.
1 Kruithof en Van der Feest 2021 (Aeres Milieu rapport AM21566). Pagina | 4
DA
AM22384 aeres
& AM22385
«milieu
EN
Dit
vervolgonderzoek
Programma
De resultaten advies
een
Eisen
van
besluit
uitgevoerde
inzichtelijk
aard
van
afwezig 5.10
zal
vorm
zijn getoetst door
nemen.? Wij willen
van
proefsleuvenonderzoek
een
de
de
bevoegde
overheid
opdrachtgever
van
de toestand
verstoring
van
een
van
het bodemarchief.
mogelijk aanwezig
steekproefsgewijs verloopt,
zijn. Als gevolg hiervan,
2 (geanonimiseerd) {(Monumentenhuis
gestelde
en
Brabant), 12
van
dat
dit selectieadvies
gebruikelijke kan de
volledig
overheid
een
(gemeente Maashorst).
(gemeente Maashorst) dat op basis van het uitgebrachte
bodemarchief tot niet
plaats. Hiervoor dient voorafgaand
bevoegde
kunnen worden
en
Hiermee
is bij het aantreffen 5.11
eisen
de
aan
wijzen
erop
activiteiten of daarop voorbereidende activiteiten
(Archeologische toevalsvondst)
|
de
(PvE) ter toetsing te worden voorgelegd te worden
het onderzoek, dat zullen
in
onderzoek is verricht conform de
maken
de voorgenomen
bij voorkeur
dit onderzoek
van
bodemverstorende
Het
vindt
nog
niet
betekent
dat
al
ondernomen.
methoden.
Het onderzoek
is gericht op
beschadiging,
dan wel
vernietiging,
minimum
worden
beperkt. Echter, kan door de
dat
archeologische
een
worden
archeologische
uitgesloten
er
resten, conform de
Erfgoedwet
als
van
gevolg
het
resten
aan-
van
of
2016, artikel
(Waarneming), een meldingsplicht van toepassing.
oktober 2023:
Beoordeling en advies archeologisch onderzoeksrapport (conceptversie 18-09-2023). Paginal
5
AM22384 & AM22385
ADMINISTRATIEVE GEGEVENS Projectnummer
: AM22384
& AM22385
OM-nummer
: 5297241100
Soort onderzoek
: Bureau- en verkennend
Adres onderzoekslocatie
: AM22384
veldonderzoek d. m. v. boringen
Leeuwstraat (ong. )
AM22385 Vloetstraat (ong. ) Toponiem
: Niemeskant
Gemeente
: Maashorst
Provincie
: Noord-Brabant
Kadastrale registratie
: AM22384
-
Leeuwstraat en Vloetstraat
Leeuwstraat - sectie P, nummer 492
AM22385 Vloetstraat – sectie P, nummer 180 (ged. ) Coördinaten
AM22384
AM22385
Centraal
173. 085; 406. 205
172. 788; 406. 242
NW:
173. 034; 406. 212
172. 743; 406. 219
NO:
173. 135; 406. 226
172. 786; 406. 328
ZW:
173. 039; 406. 189
172. 767; 406. 180
ZO:
173. 136; 406. 201
172. 811; 406. 188
:
Oppervlakte
: AM22384
Leeuwstraat – circa 2. 515 m 2
AM22385 Vloetstraat – circa 5. 700 m 2 Huidig locatie gebruik
: AM22384
Leeuwstraat – Weiland met schuur
AM22385 Vloetstraat –weiland Aanleiding onderzoek
: bestemmingsplanwijziging
Opdrachtgever
: Accent
Bevoegde overheid
: gemeente
Opslag documentatie
en materiaal
Adviseurs Maashorst
: Noordhoven
4 te Roermond tot deponering bij provinciaal
depot te ’s-Hertogenbosch/E-depot Datum uitvoering veldwerk
: 4 oktober
2022
Pagina | 6
AM22384 & AM22385
1. INLEIDING In opdracht van Accent Adviseurs heeft Aeres Milieu een archeologisch bureau- en verkennend veldonderzoek, d. m. v. boringen uitgevoerd op de locatie: Adres onderzoekslocatie
: AM22384
Leeuwstraat (ong. )
AM22385 Vloetstraat (ong. ) Gemeente
: Maashorst
Oppervlakte
: AM22384
Leeuwstraat – circa 2. 515 m 2
AM22385 Vloetstraat – circa 5. 700 m 2 Huidig gebruik van de locatie
: AM22384
Leeuwstraat – Weiland met schuur
AM22385 Vloetstraat –weiland Toekomstig gebruik
: Nieuwbouw
Dit archeologische onderzoek is uitgevoerd conform de richtlijnen van de BRL SIKB 4000 (protocol 4002 en 4003), KNA 4. 1. Het archeologische onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek
naar
de historie en bodemgesteldheid
van
de onderzoekslocatie.
Aanvullend hierop is een verkennend veldonderzoek d. m. v. boringen op het perceel uitgevoerd. De werkzaamheden in het veld zijn uitgevoerd onder leiding van een senior KNA-prospector.
Aanleiding De aanleiding
voor
het laten uitvoeren van dit bodemonderzoek betreft
een
bestemmingsplanwijziging ten behoeve
van
nieuwbouwwoningen. De diepte van de toekomstige bodemverstoring is op dit moment niet bekend, maar uitgaande van de aanleg van bouwputten voor de voorgenomen nieuwbouw zal de bodem waarschijnlijk tot in het archeologische niveau worden verstoord. Er wordt vooralsnog uitgegaan
van
een
standaard
funderingsdiepte zonder onderkeldering
en
met
een
bodemverstoring van ten minste 0,8 - 1,0 meter beneden maaiveld. In een eerder stadium is door Aeres Milieu een bureauonderzoek met een verkennend booronderzoek uitgevoerd voor de locatie Niemeskant, gelegen tussen de huidige twee deelgebieden. Voor zover bekend is dit rapport nog niet getoetst door de bevoegde overheid (gemeente Maashorst). 3 De onderzoekslocatie ligt volgens de Archeologische Beleidskaart van de voormalige gemeente Uden in de zones Categorie 3 (Hoge archeologische waarde), Categorie 4 (Hoge archeologische verwachting)
en
Categorie 5 (Middelhoge archeologische
verwachting). Deelgebied AM22384 ligt geheel in de zone Categorie 4. Voor deelgebied AM22385 geldt voor het noorden de Categorie 3, voor het midden de Categorie 5 en het zuiden Categorie 4. Voor deze verwachtingszone gelden een onderzoeksplicht bij bodemingrepen die onderstaande onderzoeksgrenzen overschrijdt: •
Categorie 3 en 4: Verstoringsoppervlakte van meer dan 250 m² en dieper dan 40 centimeter beneden maaiveld
•
Categorie 5: Verstoringsoppervlakte van meer dan 2500 m² en dieper dan 40 centimeter beneden maaiveld
Middels deze kaart heeft de gemeente aangegeven dat de locatie onderzoeksplichtig is (Bijlage 4). 4
3 Kruithof en Van der Feest 2021 (Aeres Milieu rapport AM21566). 4 ArchAeO, Archeologische Beleidskaart gemeente Uden, 2017, ArchAeO-Rapport 1702. Pagina | 7
AM22384 & AM22385
Doel Het doel van het archeologische bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel de locatie. Dit verwachtingsmodel wordt op basis van historische kaarten en bekende landschappelijke en archeologische
voor
gegevens
gevormd. Dit verwachtingsmodel zal vervolgens leiden tot een aanbeveling
over
het behoud in-situ of eventueel
vervolgonderzoek. Het doel van het aansluitende verkennend booronderzoek is het toetsen van het in het bureauonderzoek opgestelde verwachtingsmodel. Specifiek voor de onderzoekslocatie Leeuwstraat (ong. ) en Vloetstraat (ong. ) te Volkel zijn de volgende onderzoeksvragen geformuleerd: •
Is er sprake van stratigrafische lagen die potentieel archeologische waarden kunnen bevatten?
•
In hoeverre zijn deze lagen intact en hoe reflecteert dit de kwaliteit van de mogelijk aanwezige archeologische resten?
•
Wat is de diepteligging van mogelijke archeologische resten en wat is de daadwerkelijke bedreiging van deze resten door de voorgenomen bodemingrepen?
Plangebied Het plangebied ligt ten westen van Volkel, in het buurtschap Vloet en bestaat uit twee deelgebieden (Figuur 1). Deelgebied AM22384 Leeuwstraat ligt aan de Leeuwstraat 1b. Ten noorden
en westen
wordt het deelgebied begrensd door weilanden ten
zuiden door een tuin. Deelgebied AM22384 is in gebruik als weiland en tuin. Het deelgebied van AM22385 Vloetstraat is onderdeel van het kadastrale perceel van Vloetstraat 1 en is in gebruik als weiland. Ten westen wordt het deelgebied begrensd door het erf van de Vloetstraat 1, in het noordoosten door de Vloetstraat 3 en ten zuidwesten
en zuidoosten
door weilanden.
Ten zuiden van het plangebied wordt het begrensd door een braakliggend terrein.
Figuur 1. Topografische ligging van het plangebied (Bron: www. pdok. nl). Pagina | 8
AM22384 & AM22385
2.
WERKWIJZE
2. 1
Inleiding
Bij het uitvoeren van het bureauonderzoek is gebruik gemaakt
van
verschillende bronnen. Deze bronnen
bekende, of te verwachten, archeologische resten binnen het onderzoeksgebied. Daarnaast zijn deze bronnen
geven
inzicht in
van belang voor
het opstellen van de landschapsgenese.
Archeologische bronnen •
Archeologische Monumentenkaart (AMK)
•
Archeologisch Informatiesysteem (Archis3)
•
Archeologische Beleidskaart van de voormalige gemeente Uden
•
Specifieke lokale informatie (heemkundekring, amateurarcheologen)
Bodem- en geomorfologische kaarten •
Bodemkaart (Alterra)
•
Geomorfologische kaart (Alterra, uit Archis3)
•
Ontgrondingenkaart provincie Noord-Brabant
•
Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN3)
Historische kaarten •
Historisch kadastraal minuutplan (1800-1832)
•
Historische topografische en militaire kaarten (1830 tot 1978)
•
Moderne topografische kaart (tot 2021)
De Heemkundekring Uden, is per e-mail gecontacteerd met de vraag met de vraag om aanvullende informatie betreffende het plangebied. Tot op heden is hierop nog geen reactie ontvangen.
2. 2
Verkennend veldonderzoek door middel van boringen
Aan de hand
van
het Plan
van
Aanpak (PvA)
en
de Leidraad Inventariserend Veldonderzoek 5 wordt
een
verkennend
booronderzoek met een boordichtheid van 8 boringen per hectare uitgevoerd. Het onderzoek is verkennend voor alle perioden. De beide deelgebieden hebben
een
2 oppervlakte van respectievelijk 2. 515 m(deelgebied AM22384)
AM22385). Bij het verkennend veldonderzoek zal daarom uitgegaan worden
van 2 x 8 boringen
en
2 5. 700 m(deelgebied
is in totaal 16 boringen welke
gelijkmatig over het plangebied worden verdeeld, zie Bijlage 2. Op de qua bodemopbouw meest representatieve locaties binnen worden binnen ieder deelgebied één proefputje boringen zich op hoekpunten
meer
gegraven van
circa 50x50 centimeter tenzij de C-horizont in omliggende
dan 80 centimeter onder maaiveld bevindt. De boorlocaties worden uitgezet ten opzichte
van de perceelsgrenzen, straten, en aanwezige
van
de
bebouwing. Vervolgens wordt de hoogte van deze punten bepaald
met het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN).
5 Tol et al. 2012. Pagina | 9
AM22384 & AM22385
Alle boringen worden gezet met een Edelmanboor met een boorkop
van
7 centimeter en de boorkernen worden beschreven
conform de ASB (Archeologische Standaard Boorbeschrijving 5. 2), zie Bijlage
Hierbij wordt gelet op de aanwezigheid
van
archeologische indicatoren zoals fragmenten keramiek, fosfaatvlekken, houtskoolresten, en verbrande leem. Om deze reden worden de opgeboorde monsters, waar nodig, verbrokkeld.
Pagina | 10
AM22384 & AM22385
3.
BUREAUONDERZOEK
3. 1
Landschappelijke situatie - geomorfologie
Volkel ligt in het zuidelijk zandgebied. De ondergrond wordt doorsneden door een aantal zuidoost-noordwest georiënteerde breuken, die de Roerdalslenk (Centrale Slenk) en het Peelblok (Peelhorst) begrenzen. Het plangebied ligt in het stijgingsgebied van de Peelblok. 6 Hier ligt een vrij dunne
laag zand op het Pleistoceen rivierzand. Deze afzettingen behoren tot de Formatie van
Beegden en Kreftenheye. 7 Tijdens de laatste ijstijd, het Weichselien (circa 115. 000 – 11. 700 jaar geleden), ontstond een steeds kouder en droger klimaat 4 .
Deze laatste ijstijd, het Weichselien is belangrijk geweest voor de vorming
van het
huidige landschap rond het plangebied. In
deze periode (circa 115. 000 – 11. 700 jaar geleden) breidde het landijs zich sterk uit, maar bereikte Nederland niet. In het MiddenWeichselien (circa 73. 00 tot 14. 700 jaar geleden) was de bodem permanent bevroren. Tijdens perioden
dooi werd door
van
sneeuwsmelt- en regenwater veel sediment verspoeld. Hierbij zijn fluvioperiglaciale afzettingen gevormd en dalen ontstaan. De fluvioperiglaciale afzettingen zijn zeer divers en bestaan uit fijn en grof zand, soms met grind, leemlagen en plantenresten en worden tot de Formatie van Boxtel gerekend. 8 Deze afzettingen zijn in beide deelgebieden in de diepere ondergrond aanwezig. Ze bestaan hier uit zwak siltig, matig fijn zand. Ten zuidwesten van het de bebouwde kom in deze periode zijn gevormd (Bijlage 5, code 22R23). In de omgeving
van beide
van Volkel
bevinden zich dalen die
deelgebieden bevinden zich vele oost-west
georiënteerde erosiedalen. Door de hogere ligging van de Peelhorst ten opzichte van de lagere ligging van de Roerdalslenk, ten westen van de deelgebieden, verliep de afwatering in de omgeving van beide deelgebieden van oost naar west.
Later zijn de fluvioperiglaciale afzettingen bedekt met dekzand. In de koudste en droogste perioden van het Weichselien, met name
tijdens het Laat-Pleniglaciaal (circa 26. 000 – 14. 700 jaar geleden) en in sommige perioden van het Laat-Glaciaal (circa
14. 700 – 11. 700 jaar geleden), is de vegetatie grotendeels verdwenen, waardoor
op grote
schaal verstuiving optrad waarbij
dekzand werd afgezet. 9 Dit zand is kalkloos, fijnkorrelig (150 – 210 μm), goed afgerond, goed gesorteerd, arm aan grind en wordt tot het Laagpakket van Wierden van de Formatie van Boxtel gerekend. Door deze dekzandafzettingen ontstond een reliëf dat
wordt gekenmerkt door zowel langgerekte dekzandruggen en dekzandkopjes als door vlaktes met depressies. In de Allerød en Bølling interstadialen (de laatste relatief warme fases van het Weichselien) kon door de relatief
warme
omstandigheden
bodemvorming plaatsvinden. Een restant van een oud bodemprofiel is de zogenaamde Laag van Usselo die in het Allerød is gevormd. Het klimaat werd tijdens het Holoceen warmer en vochtiger. Door het warmere klimaat smolten de in het Weichselien gevormde ijskappen en steeg de relatieve zeespiegel snel. Als gevolg van de snelle relatieve zeespiegelstijging in het Atlanticum (circa 8. 000 – 5. 000 jaar geleden) steeg de grondwaterstand, waardoor er veenvorming plaatsvond op het dekzand. Aanvankelijk vond veenvorming met name plaats in de lagere delen, zoals beekdalen. Depressies en laagten (zoals beekdalen en vennen) groeiden hierdoor dicht en werd de ontwatering van de Peelhorst belemmerd. Vanaf de late middeleeuwen (tussen 1250 – 1750 na Chr. ) is het veen afgegraven ten behoeve
van
turfwinning. Hierdoor zijn de oudere dekzanden
en
terrasafzettingen weer aan het
maaiveld komen te liggen.
6 Rensink et al. , 2019. 7 Berendsen 2005, 30. 8 Berendsen 2011, 189 9 Berendsen 2011, 190. Pagina | 11
AM22384 & AM22385
Volgens de geologische kaart komen ter plaatse
van
beide deelgebieden in de bodem fluviatiele afzettingen (grindige
rivierafzettingen) voor (code BE3). 10 Op de geomorfologische kaart (Bijlage 5) 11 liggen beide deelgebieden op een plateau-achtige horst waar rivierafzettingen aan het maaiveld liggen (code 4F01r). Op circa 2 kilometer ten westen
van
de deelgebieden ligt
een
noordwest-zuidoost
georiënteerde breuk. Deze breuk vormt de overgang tussen de Peelhorst en de Roerdalslenk. Ter hoogte van deze breuk is er een
hoogteverschil van meer dan 5 meter. Ook op circa 880 meter ten oosten van beide deelgebieden bevindt zich een breuk.
Circa 210 meter ten westen van deelgebied AM2285 ligt een dalvormige laagte (code 22R23). Op het kaartbeeld overgang
het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN3; Bijlage 7) 12 is te zien dat beide deelgebieden
van
op
de
liggen van de hoger gelegen Peelhorst in het oosten naar de lager gelegen Roerdalslenk in het westen. Rondom Volkel
zijn veel gebieden ontgrond, dit is duidelijk te zien aan de kleine steil randen direct op de perceelsgrenzen. Op basis van de Ontgrondingenkaart
van
Brabant hebben in het gehele deelgebied van AM22384
en
het zuiden van deelgebied AM22385
ontgrondingen plaatsgevonden (Bijlage 5B).13
3. 2
Landschappelijke situatie - bodem
Volgens de bodemkaart (Bijlage 6) 14 worden in deelgebied AM22384 hoge zwarte enkeerdgronden (code zEZ21) en in deelgebied AM22385 laarpodzolgronden (code cHn21) verwacht. Deze gronden zijn in leemarm en zwak lemig fijn zand gevormd. Enkeerdgronden (code zEZ21-VII) Bij enkeerdgronden is sprake van een eerdlaag of plaggendek. Dit (plaggen)dek is ontstaan doordat in sommige gevallen al vanaf de late middeleeuwen
op grote schaal het systeem van potstalbemesting
maken, werden plaggen met de mest van het vee vermengd plaggendek cm.
op de oorspronkelijke
en op
werd toegepast. Om de grond vruchtbaarder te
de akkers uitgespreid. In de loop der tijd is hierdoor een
bodem ontstaan. De totale dikte van het plaggendek is bij de enkeerdgronden meer dan 50
De bouwvoor (Aap-horizont) is grijsbruin tot zwart van kleur. Hieronder liggen oudere niveaus/lagen van het plaggendek
(Aa-horizont), die meestal wat lichter van kleur zijn. Dergelijke cultuurdekken kunnen een beschermende werking hebben voor de potentieel aanwezige archeologische lagen. De hoge enkeerdgronden betreffen de oudste opgehoogde gronden, die over het algemeen op de hogere dekzanden liggen. De lage enkeerdgronden werden grondwaterstand
was
pas
later in gebruik
genomen
vanwege
de lagere ligging in het beekdal. Door de hogere
de sterke ophoging met plaggen niet alleen noodzakelijk voor de bemesting
maar
ook om de nattere
gronden toegankelijk te maken. De kans bestaat dat er onder het plaggendek
nog een restant van het oorspronkelijke
wordt bodemprofiel wordt aangetroffen.
Dit hoeft echter niet zo te zijn zoals vaker blijkt bij archeologisch onderzoek in bijvoorbeeld het oosten
van Brabant.
Indien
sprake is geweest van een snelle ophoging, dan zou men onder het plaggendek nog een intacte A-horizont kunnen vinden. Deze laag onderscheidt zich door
een
hoger humusgehalte
en een meer
donkere kleur. Echter, door verploeging zijn vaak de
oorspronkelijke A- en E-horizont meestal reeds opgenomen in het plaggendek.
10 Geologische kaart Nederland, 2021. 11 Alterra 2019. 12 www. ahn. nl. 13 www. data. overheid. nl. 14 Alterra 2021. Pagina | 12
AM22384 & AM22385
Indien de oorspronkelijke bodem bestaat uit een podzolbodem kunnen op een dieper niveau nog (restanten van) een B- en/of BC- horizont voorkomen. Laarpodzolgronden (code cHn21-VI) Bij laarpodzolgronden is sprake van een eerdlaag of plaggendek. Dit (plaggen)dek is ontstaan doordat in sommige gevallen al vanaf de late middeleeuwen op grote schaal het systeem van potstalbemesting werd toegepast. 15 Om de grond vruchtbaarder te maken, werden plaggen met de mest van het vee vermengd en op de akkers uitgespreid. In de loop der tijd is hierdoor een
plaggendek op de oorspronkelijke podzolbodem ontstaan. 16 De totale dikte van het plaggendek is bij de laarpodzolgronden tussen de 30 en 50 centimeter. 17 De bouwvoor (Aap-horizont) is grijsbruin tot zwart van kleur. Hieronder liggen oudere niveaus/lagen van het plaggendek (Aa-horizont), die meestal wat lichter van
kleur zijn met daaronder een podzolbodem. Dergelijke cultuurdekken kunnen een beschermende werking hebben voor de
potentieel aanwezige archeologische lagen. De enkeerd- en laarpodzolgronden in de omgeving van de deelgebieden worden gekenmerkt door een minstens 40 centimeter dik pakket grof zand en/of grind. Dit pakket wordt verwacht tussen circa 40
–
80 of dieper dan 80 of 120 centimeter onder
maaiveld. Grondwatertrap De mogelijk aanwezige gronden worden gekenmerkt door een gemiddeld lage grondwaterstand, te weten grondwatertrap (GWT) VI en VII. Dit zijn de gemiddelde grondwaterstanden die op de bodemkaart staan aangegeven. Dit betekent dat bij GWT VI de gemiddeld
hoogste grondwaterstand tussen de 40
en
80 centimeter beneden
maaiveld ligt. De gemiddeld
laagste
grondwaterstand ligt dieper dan 120 centimeter beneden maaiveld. Bij GWT VII ligt de gemiddeld hoogste grondwaterstand tussen de 80 en 140 centimeter en de gemiddeld laagste grondwaterstand dieper dan 160 centimeter onder maaiveld. Deze
lage grondwaterstand zorgt voor slechte bewaringsomstandigheden
3. 3
voor eventuele
organische resten.
Bewoningsgeschiedenis – historisch overzicht
De bestudeerde en beschikbare bronnen hebben het volgende beeld kunnen schetsen over de geschiedenis van Volkel. De deelgebieden liggen ten westen van de historische dorpskern van Volkel en nabij de historische kernen van de buurtschappen Vloet en Niemeskant. Beide kernen zijn na de Tweede Wereldoorlog door uitbreidingen van de bebouwingzones bij de dorpskern van Volkel gaan
behoren.
De nederzetting Volkel wordt al in de 14 e eeuw genoemd. In 1566 is sprake van exact dezelfde plaatsnaam Volkel. Waarschijnlijk is de plaatsnaam een samenstelling van de persoonsnaam Fulco en het achtervoegsel lo dat de betekenis heeft van ‘bos’, ofwel bosgebied in bezit van Fulco. 18 Nabij het buurtschap Veldmolen, ten westen van Vloet, was een watermolen aanwezig. Bij een dergelijke watermolen lag een stuwmeertje. Het buurtschap Vloet dankt zijn naam waarschijnlijk aan de ligging dit ‘stuwmeer’ (Figuur 2).
15 Spek 2004. 16 Hiddink en Renes 2007. 17 De Bakker en Schelling 1989, 141. 18 Van Berkel en Samplonius 2006, 471. Pagina | 13
AM22384 & AM22385
Vergelijkbare toponiemen worden ook aangetroffen bij watermolens in bijvoorbeeld Gemert, Bakel en Deurne. 19 In circa 1691 telde het gehucht zo’n 5 huizen.
Figuur 2. Reconstructie van de watermolen (rondje) met de Vloet (ster) geprojecteerd (www. jantimmerscultuurhistorie. nl).
op
de topografische
kaart
van
1926.
Direct ten oosten van de kernen van Volkel lag de Peel. Tot in de tweede helft van de 19 e eeuw was dit een nat en onontgonnen gebied. De randen van het Peelgebied werden echter door de bewoners van de omliggende dorpen gebruikt voor agrarische doeleinden. De Peel zorgde voor turf als brandstof, plaggen en hout. Ter plaatse van de drogere delen konden schapen
grazen. Dit had tot
gevolg dat de Peelgronden werden verdeeld op zowel landelijk als op gemeentelijk niveau. In 1385 werden aan de bewoners van Uden en Volkel
de weiden, heiden en pelen gelegen tussen Volkel, Uden, Herpen, de heerlijkheid Cuijk en de zogenaamde
graspeel (de ‘gemeynt’ van Boekel, Gemert en Middelrode) verkocht. Kort na 1800 ontstonden plannen om de Peel systematisch in ontginning te brengen. Door de aanleg van de Zuid-Willemsvaart in 1825 kon het overtollige water beter worden afgevoerd. 20 Later in de 19 e eeuw ontstond als gevolg van de aanleg van de spoorlijn steeds meer industrie in de dorpen rond de Peel. In Uden ontstond zo de kunstmestindustrie. 21 Er zijn binnen het werk van Van Blankenstein geen oorlogsvernielingen in Volkel en omgeving.
22
gegevens
bekend
over
enige
Wel vonden regelmatig bombardementen plaats op de Vliegbasis Volkel, gelegen
ten noordoosten van het dorp. In augustus 1940 werd door de Luftwaffe een vliegveld met drie onverharde startbanen en
hangars aangelegd in een natuurgebied ten noordoosten van Volkel. Deze deed dienst als Nachtlandeplatz en als uitwijkhaven voor
vliegtuigen van Eindhoven
en
Gilze-Rijen. Omdat dit veld te weinig mogelijkheden bood, werd Volkel vergroot tot een
Fliegerhorst met permanent plaats voor een gevechtsvliegtuigen. Met name in de jaren 1944-1945 vonden in (de omgeving van) Volkel meerdere vliegtuigcrashes plaats. 23 Het is niet bekend of binnen of in de onmiddellijke omgeving van de deelgebieden oorlog gerelateerde verwoestingen of crashes hebben plaatsgevonden. Dit is dus niet uit te sluiten.
19 www. jantimmerscultuurhistorie. nl 20 De Bont 1993, 100. 21 Kolman 1997, 47. 22 Van Blankenstein 2006, 184. 23 Auwerda en Grimm 2008 (Verliesregisters 1942, 1943, 1944 en 1945). Pagina | 14
AM22384 & AM22385
3. 4
Bewoningsgeschiedenis – archeologische waarden
Op de leidende Archeologische Beleidskaart van de voormalige gemeente Uden geldt voor deelgebied AM22384 en het zuidelijk en noordoostelijk van
deel van deelgebied AM22385
deelgebied AM22385 geldt
deelgebieden (binnen
een
straal
een
hoge verwachting: Beleidscategorie 3 en 4. Voor het noordwestelijk deel
een
middelhoge verwachting: Beleidscategorie 5 (Bijlage 4). 24 In de omgeving
van
500 meter rond de deelgebieden) zijn volgens de
van
de
uit Archis3 meerdere
gegevens
archeologische waarnemingen en onderzoeksmeldingen bekend (Bijlage 3 en Tabel 1). Zaakidentificatie 5147780100 In 2021 heeft Aeres Milieu een bureau- en verkennend booronderzoek uitgevoerd naast de huidige deelgebieden. Op basis van de aangetroffen bodemopbouw worden er geen intacte archeologische meer verwacht. Als gevolg van de zandwinning is de bodem tot het dekzand en lokaal in de plateau-achtige horst verstoord. Er is geen vervolgonderzoek geadviseerd. Zaakidentificatie 5147780100
Afstand deelgebied AM22384 Aangrenzend
Afstand deelgebied AM22385 Aangrenzend
Soort onderzoek
Omschrijving
BO en IVO-o door
Op
basis
het
uitgevoerd
verkennend
middels
boringen
kan
van
Aeres Milieu in
veldonderzoek
2022
gesteld dat de in het bureauonderzoek omschreven verwachte enkeerdaanwezig
zijn.
en
In
worden
laarpodzolgronden niet
het
plangebied
is
de
bodemopbouw, als gevolg van de zandwinning, tot het dekzand en lokaal in de plateau-achtige horst verstoord. Deze verstoring is dusdanig diep dat de kans klein wordt
geacht
archeologische waarde
dat
er
intacte
nog
aanwezig zijn. De lage
verwachting voor de periode laat-paleolithicum
–
nieuwe tijd blijft dan ook gehandhaafd. Er werd geen
vervolgonderzoek geadviseerd.
5273102100
Circa 450 meter
Circa 695 meter
BO en IVO-o door
De eerste verbindingen vermelden dat er binnen
5273095100
ten noordoosten
ten noordoosten
Bureau voor
het
van het
Archeologie in
rivierafzettingen zijn aangetroffen. In de top van
deelgebied
2022
het dekzand zijn restanten
van
het
deelgebied
plangebied
dekzandafzettingen
van
een
op
B-horizont
In één boring is een wandfragment
waargenomen.
handgevormd aardewerk onderin de A-horizont aangetroffen. in het zuidoosten lijken omgewerkte beekeerdgronden te liggen. Er zijn geen verdere gegevens bekend
4752265100
in Archis en DansArchaeology.
Circa 150 meter
Circa 10 meter ten
BO door Arcadis in
Dit onderzoek bestaat uit zes deelgebieden rondom
ten noorden van
noorden van het
2019
het traject N264 bij Uden. Voor alle deelgebieden
het deelgebied
deelgebied
geldt
er een
(middel)hoge verwachting
voor
de
periode laat-paleolithicum – neolithicum, laag tot hoge verwachting voor periode bronstijd – nieuwe tijd.
Voor
de
zones
met
een
(middel)hoge
24 ArchAeO, Archeologische Beleidskaart voormalige gemeente Uden, 2017, ArchAeO-Rapport 1702. Pagina | 15
AM22384 & AM22385
Zaakidentificatie
Afstand deelgebied AM22384
Afstand deelgebied AM22385
Soort onderzoek
Omschrijving
verwachting is een vervolgonderzoek geadviseerd in de vorm van een verkennend booronderzoek. 3997557100
Circa 665 meter
Circa 355 meter
IVO-p door
Tijdens
ten noordwesten
ten noordwesten
Econsultancy BV in
(steengoed, industrieel wit (Maastrichts)). Kuil,
van het
2016
natuurlijk grondspoor
van
het
deelgebied
deelgebied
dit
nieuwe
onderzoek
tijd
is
keramiek
greppel/sloot
en
tot
vroeg
metaal,
recent.
Er
uit de
zijn
geen
nederzettingssporen aangetroffen. Op basis van de aangetroffen
vondsten
vermoedelijk in de aangetroffen
was
het
eeuw
in gebruik. De
18 e
zijn
sporen
behoudenswaardig
plangebied als
beschouwd.
Er
niet is
geen
vervolgonderzoek geadviseerd. 3986670100
Circa 410 meter
Circa 430 meter
IVO-o door BAAC
De bodem is tot in de BC-horizont verstoord
ten noorden van
ten noordoosten
BV in 2016
geraakt.
het deelgebied
van het
aangetroffen. De kans dat hierin archeologische
deelgebied
resten aangetroffen
Hieronder
zijn
beddingafzettingen
worden is klein. Om deze
redenen is er geen vervolgonderzoek geadviseerd. 3292442100
Circa 600 meter
Circa 485 meter
IVO-o door ADC
Er zijn geen verdere gegevens bekend in Archis en
ten noorden van
ten noordoosten
ArcheoProjecten in
DansArchaeology.
het deelgebied
van het
2015
deelgebied 2471207100
Circa 375 meter
Circa 575 meter
IVO-o door Vestigia
Er zijn geen verdere gegevens bekend in Archis en
ten noordoosten
ten noordoosten
BV in 2015
DansArchaeology.
van
2458986100
het
van het
deelgebied
deelgebied
Circa 305 meter
Circa 15 meter ten
IVO-p door RAAP
Tijdens dit onderzoek is een greppel/sloot uit de
ten noordwesten
noorden van het
Archeologisch
nieuwe tijd aangetroffen. In de overig sleuven zijn
deelgebied
Adviesbureau in
grote (sub-)recente
2014
zeer
van
het
deelgebied
verstoring aangetroffen
onregelmatige
onbekend
kuilen.
dateren
maar
De
van
datering
waarschijnlijk
is
uit
de
nieuwe tijd. Rapportage ontbreekt in Archis. 2337299100
Circa 200 meter
Circa 85 meter ten
BO door
Het onderzoeksgebied ligt
op
ten noorden van
noorden van het
Oranjewoud BV in
Peelhorst
Slenk. Binnen
het deelgebied
deelgebied
2011
onderzoeksgebied worden enkeerd-, laarpodzolen
de Centrale
en
de rand
van
de het
veldpodzolgronden verwacht. Mogelijk bevindt
zich een oud esdek binnen het onderzoeksgebied. Indien er grondwerkzaamheden plaatvinden is er een vervolgonderzoek
2156830100
is
esdek
geadviseerd.
Circa 625 meter
Circa 315 meter
IVO-o door RAAP
Er
ten westen van
ten westen van
Archeologisch
archeologisch indicatoren. De ophogingslagen zijn
het deelgebied
het deelgebied
Adviesbureau in
het gevolg
van
doelmatig
ophogen
2007
maaiveld.
Er
is
vervolgonderzoek
geen
aangetroffen
geen
en
van
geen
het
geadviseerd. Tabel 1. Overzicht van relevante Archismeldingen binnen een straal van 500 meter rond de deelgebieden. Pagina | 16
AM22384 & AM22385
3. 5
Bewoningsgeschiedenis – historisch kaartmateriaal
In het kader van het bureauonderzoek is historisch kaartmateriaal bestudeerd. Op het minuutplan uit het begin van de 19 e eeuw (Figuur 3; Figuur 4) 25 is de situatie op kadastraal niveau te zien. Beide deelgebieden zijn onbebouwd. Deelgebied AM22384 ligt binnen een groter perceel. Ten noorden van dit deelgebied is de historische bebouwing van het buurtschap Vloet te zien. Direct ten noodoosten van deelgebied AM22385 staat bebouwing ingetekend. Door het zuidwestelijk deel van dit deelgebied loopt een weg.
Volgens de Oorspronkelijke Aanwijzende Tafels (OAT) 26 behorende bij het minuutplan, zijn de percelen als bouwland,
weide, en weiland. De percelen zijn onderdeel van de ‘Vloetse Kamp’. Tot de topografische kaart uit 1950 blijft de situatie in beide deelgebieden onveranderd. De deelgebieden blijven onbebouwd en zijn
grotendeels in gebruik als bouwland. Omstreeks 1962 staat het boerenerf ten westen van deelgebied AM22385
Vloetstraat 1 weergeven
op de topografische
kaart (Figuur
4). 27 Omstreeks
van de
1980 staan de huidige bijgebouwen met nog enkele
extra stallen/ schuren op de topografische kaart weergeven. De boerderij dateert echter al uit circa 1936 volgens het kadaster. 28
De topografische kaart uit 1990 (Figuur 6) weergeeft in het zuidwesten van deelgebied AM22385
een schuur
of stal. Deze is op
de topografische kaart uit 1999 weer afwezig. De schuur in het westen van deelgebied AM22384 dateert uit omstreeks 1980 (Figuur 5). 29
25 www. beeldbank. cultureelerfgoed. nl Gemeente Uden, sectie F, blad 2. Minuutplans zijn de oorspronkelijke kadastrale kaarten die zijn vervaardigd vanaf 1811 en 1812 in navolging van de Fransen o. l. v. Napoleon Bonaparte. Het zijn grondbeschrijvingen (kadasters) van de gemeenten met hierop aangegeven de percelen, perceelnummers en gebouwen. 26 OAT = Oorspronkelijke Aanwijzende Tafel. Dit is een register uit 1832 waarin diverse gegevens in vermeld staan die betrekking hebben op de betreffende percelen, zoals de eigenaar, beroep en woonplaats, alsmede het grondgebruik en de oppervlakte. 27 www. topotijdreis. nl. 28 www. bagviewer. kadaster. nl. 29 www. bagviewer. kadaster. nl. Pagina | 17
AM22384 & AM22385
Figuur 3. Deelgebied AM22384: Uitsneden van historisch kaartmateriaal (Bron: www. beeldbank. cultureelerfgoed. nl; www. topotijdreis. nl). De ligging van het plangebied is rood omlijnd.
Pagina | 18
AM22384 & AM22385
Figuur 4. Deelgebied AM22385: Uitsneden van historisch kaartmateriaal (Bron: www. beeldbank. cultureelerfgoed. nl; www. topotijdreis. nl). De ligging van het plangebied is rood omlijnd.
Pagina | 19
AM22384 & AM22385
Figuur 5. Deelgebied AM22384: Uitsneden van historisch kaartmateriaal en de actuele luchtfoto (Bron: www. topotijdreis. nl; www. pdok. nl). De ligging van het plangebied is rood omlijnd.
Figuur 6. Deelgebied AM22385: Uitsneden van historisch kaartmateriaal en de actuele luchtfoto (Bron: www. topotijdreis. nl; www. pdok. nl). De ligging van het plangebied is rood omlijnd.
3. 6
Bodemverstoring
Volgens de ontgrondingenkaart van Noord-Brabant (Bijlage 5b) is deelgebied AM22384
en
het zuidelijk deel van deelgebied
AM22385 ontgraven. Tussen 1950 en 1988 zijn veel terreinen afgegraven ten behoeve van zand- en grindwinning. Bij dergelijke ontgravingen werd de bodem tot aan het grondwater ontgraven, waarna de humeuze bovengrond werd teruggestort. Het is niet bekend in hoeverre het archeologische niveau ter hoogte aangrenzend onderzoek is de bodem tot in de top
van
van
deze ontgravingen verstoord is geraakt. Op basis
de plateau-achtige horst
en
van
het
lokaal in het dekzand verstoord. Deze
verstoring is dusdanig diep dat de kans klein wordt geacht dat er nog intacte archeologische waarde aanwezig zijn. 30
30 Kruithof, 2022. Pagina | 20
AM22384 & AM22385
Daarnaast zullen lokaal bodemverstoringen hebben plaatsgevonden bij de bouw en sloopwerkzaamheden van de bebouwing in beide deelgebieden. Mogelijk is er ook verstoring opgetreden als gevolg van het gebruik als akkerland (diepploegen). Op basis van de KLIC-melding (uitgevoerd op 29 september 2022) zijn binnen het plangebied geen kabels/leidingen gegraven die voor een verstoring van de bodem kunnen hebben gezorgd.
Pagina | 21
AM22384 & AM22385
4.
VERWACHTINGSMODEL
Jager-verzamelaars uit het paleolithicum en mesolithicum hebben als woon- en verblijfplaats vaak voor de flanken van hoger liggende terreingedeelten in het landschap gekozen. Bij voorkeur in de buurt van (open) water. Nabijgelegen watervoorzieningen belangrijk voor drinkwater en de aanwezige biodiversiteit. Dit vergemakkelijkt de jacht en het verzamelen van plantaardig
waren
voedsel. Het plangebied (beide deelgebieden) ligt op de oostelijke rand van de Peelhorst dat door dalen wordt doorsneden. Van oudsher zijn landschappelijke gradiëntzones (zone nabij watervoorzieningen) aantrekkelijke vestigingslocaties. Het plangebied ligt in een
gradiëntzone. Dit maakt het plangebied een aantrekkelijke vestigingslocatie. Tot op heden zijn er geen vuursteenvondsten
bekend in de directe omgeving
van
het plangebied. Ondanks dat geldt
er een
hoge verwachting
voor
de periode laat-
paleolithicum tot en met mesolithicum. Echter hebben volgens de ontgrondingenkaart van Noord-Brabant recentelijk in grote delen van het plangebied zand- en/of grindwinning plaatsgevonden. Zoals reeds eerder gemeld werd de bodem tot aan het grondwater ontgraven waarna de humeuze bovengrond werd teruggestort. Naar verwachting zal het archeologische relevante niveau hier volledig verdwenen zijn. Op basis hiervan geldt ter plaatse van de ontgravingen een lage archeologische verwachting voor
de periode laat-paleolithicum en mesolithicum. Voor het overige deel van deelgebied AM22385, waar geen ontgravingen
hebben plaatsgevonden, geldt
een
hoge verwachting
voor
deze periode. Binnen de deelgebieden worden enkeerd-
en
laarpodzolgronden verwacht. Deze gronden hebben een opgebracht antropogeen dek (eerdlaag) dat een conserverende werking kan hebben
op eventueel
aanwezige archeologische resten. Eventueel aanwezige resten uit de periode laat-paleolithicum en
mesolithicum worden onder de verwachte eerdlaag of in de oorspronkelijke bodem verwacht en kunnen onder andere bestaan uit tijdelijke bewoningssporen, haardkuilen, vuursteenstrooiingen. Vanaf het (laat-)neolithicum ontstaan de eerste landbouwculturen die gekenmerkt worden door meer sedentaire nederzettingen. Deze nederzettingen worden gekenmerkt door permanente woningen die soms diep in de grond gefundeerd waren, waarbij men een
voorkeur had voor hoger en droger gelegen gebieden.
De grofzandige en grindige rivierafzettingen zijn voor die zijn gedekt geraakt met een laag dekzand niet erg vruchtbaar en houden slecht vocht vast. De dikte van het dekzand is bepalend
voor
de geschiktheid als akkerland. Binnen het plangebied
worden in het plangebied enkeerd- en laarpodzolgronden verwacht. De bovengrond een
van enkeerdgronden
kenmerkt zich door
minstens 30 - 50 centimeter dik humeus pakket. Dit humeuze pakket is ontstaan door langdurige landbouwkundig gebruik.
Er zijn weinig tot geen vondsten bekend uit de periode vanaf het neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen. Toch kan zeker niet uitgesloten worden dat de omgeving van beide deelgebieden als vestigingslocatie is gekozen. Om deze redenen geldt er een middelhoge
verwachting voor zowel nederzettingsresten uit de periode neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen.
Deze middelhoge verwachting geldt voor de delen van het plangebied waar geen ontgravingen hebben plaatsgevonden. Voor het overige deel van deelgebied AM22385
en
deelgebied AM22384 geldt een lage verwachting
voor
deze periode. Resten
worden onder de verwachte eerdlaag of in de oorspronkelijke bodem verwacht en kunnen onder andere bestaan uit cultuurlagen, paalkuilen/-gaten, afvalkuilen, fragmenten aardewerk, natuursteen of gebruiksvoorwerpen. Het plangebied maakt deel uit van de historische kern van het buurtschap Vloet. Vloet ontwikkelde zich vanaf mogelijk al de late middeleeuwen als een weggehucht langs de Vloetstraat - Rudigerstraat. Deze straat vormde tevens een uitvalsweg vanuit de laatmiddeleeuwse dorpskern van Volkel via Vloet naar Uden. Uit historische kaarten blijkt dat er sinds tenminste het begin van de 19 e eeuw op meerdere
locaties bebouwing aanwezig is aan de Vloetstraat en direct rondom het plangebied.
Pagina | 22
AM22384 & AM22385
Het plangebied zelf is in de 19 e eeuw onbebouwd
en
grotendeels als bouwland in gebruik. Het zuidwesten
van
deelgebied
AM22385 is omstreeks 1990-2000 bebouwd met een schuur. Rond 1980 is een schuur gebouwd in het westen van deelgebied AM22384. In de huidige situatie is de rest van deelgebied AM22384 en AM22385 onbebouwd. Het kan niet worden uitgesloten dat met name het noorden
van
geldt voor deelgebied AM22385
deelgebied AM22385 een
voor
1800 wel bebouwd kan zijn geweest. Op basis van deze gegevens
hoge verwachting voor de periode late middeleeuwen
en nieuwe
tijd. Voor deelgebied
AM22384 geldt een middelhoge verwachting voor deze periode. Archeologische resten worden vanaf het maaiveld verwacht en kunnen
onder andere bestaan uit onder andere cultuurlagen, paalkuilen/-gaten, afvalkuilen, gebruiksvoorwerpen
bijvoorbeeld natuursteen, fragmenten aardewerk
en sporen van agrarische
van
activiteiten.
Wat betreft de conservering en gaafheid van eventueel aanwezige archeologische resten kan het volgende gesteld worden: Wegens de verwachte aanwezigheid van enkeerd- en laarpodzolgronden en daarmee een plaggendek zijn archeologische resten beschermd tegen latere invloeden. Over het algemeen kunnen (anorganische) vondsten
en sporen
onder zo’n dek in goede
toestand worden aangetroffen. Mogelijke vuursteenvindplaatsen kunnen echter verstoord zijn geraakt bij de aanleg van het plaggendek
en de eerste bewerking ervan.
Hierdoor is vaak de top van de natuurlijk bodem opgenomen in het bovenliggende
opgebrachte dek. In het grootste deel van deelgebied AM22385 en deelgebied AM22384 zijn mogelijk archeologische relevante niveaus en vondsten hoogstwaarschijnlijk verstoord als gevolg van de zand- en grindwinning. Wat betreft eventueel aanwezige organische resten is het afhankelijk hoe diep het grondwater zit. Bij hoge enkeerdgronden zijn de omstandigheden voor het aantreffen van organische resten minder goed: door de lage grondwaterstand (GWT VI en VII) kunnen organische resten vaak enkel in dieper, waterhoudende
sporen
zoals waterputten bewaard blijven.
Periode Laat-paleolithicum -
Verwachting AM22384 en zuiden
Verwachte kenmerken vindplaats Resten van kampementen, fragmenten
mesolithicum
AM22385: laag
vuursteen, natuursteen, gebruiksvoorwerpen
Diepteligging sporen Top van de natuurlijke ondergrond.
Overige deel van het plangebied: hoog (laat)-neolithicum –
AM22384 en zuiden
Nederzettingsresten, fragmenten aardewerk,
vroege
AM22385: laag
natuursteen, gebruiksvoorwerpen
Top van de natuurlijke ondergrond.
middeleeuwen Overige deel van het AM22385: middelhoog Late middeleeuwen
AM22384: middelhoog
Cultuurlaag, funderingsresten, natuursteen,
Vanaf het maaiveld tot in de top
– nieuwe
AM22385: hoog
fragmenten aardewerk,
van de
tijd
natuurlijke ondergrond.
gebruiksvoorwerpen, sporen van agrarische activiteiten, restanten wegen/paden Tabel 2. Archeologische verwachting per periode.
Pagina | 23
AM22384 & AM22385
5.
VELDWERKZAAMHEDEN
5. 1
Algemeen
Het doel
van
het verkennend veldonderzoek door middel
archeologische verwachting
voor
van
boringen is het toetsen
de opgestelde gespecificeerde
van
het plangebied (Hoofdstuk 4). Hiertoe zijn op 4 oktober 2022
en 11
oktober 2022 in totaal
zestien boringen gezet (zie Bijlage 2 en 8). De boringen zijn uitgevoerd met een Edelmanboor met een diameter van 7 centimeter. De boordiepte varieerde van 100 tot 250 centimeter onder maaiveld. De boorkernen zijn conform ASB (Archeologische Standaard Boorbeschrijving 5. 2) beschreven, zie Bijlage 8. De hoogteligging van de boorpunten ten opzichte van NAP is afgeleid van het AHN3 (www. ahn. nl). De maaiveldhoogte in deelgebied AM22384 varieert tussen de 17,15 en 17,70 meter +NAP. Dit deelgebied loopt globaal gezien in oostelijke richting af. De maaiveldhoogte in deelgebied AM22385varieert tussen de 16,54 en 17,57 meter +NAP. Dit deelgebied loopt globaal gezien in zuidelijke richting af. Bij de uitvoering zijn twee proefputten gegraven. Het opgegraven sediment uit de proefputjes is gezeefd over een zeef met een maaswijdte
van
4 millimeter. Het zeefresidu is op het oog gecontroleerd op de aanwezigheid
van
archeologische indicatoren
(zoals houtskool, vuursteen, aardewerk, metaal, bot en verbrande leem). Ten tijde van het veldwerk was het westelijk deel, rondom de schuur, van deelgebied AM22384 niet toegankelijk vanwege de aanwezigheid
van bramen.
Er is geen oppervlakte kartering uitgevoerd in verband met de aanwezige begroeiing en verharding.
Figuur 7. Foto van deelgebied AM22384, kijkende in westelijke richting (Foto: 11 oktober 2022).
Pagina | 24
AM22384 & AM22385
Figuur 8. Foto van deelgebied AM22385, kijkende in zuidelijke richting (Foto: 4 oktober 2022).
5. 2
Fysisch geografische beschrijving van de bodemopbouw
Deelgebied AM22384 De top
van
de bodem wordt gevormd door matig humeus, matig siltig, matig fijn zand. De kleur van dit pakket is donker
bruingrijs. De dikte varieert van circa 25 tot 120 centimeter. In boring 2 wordt dit pakket gekenmerkt door sporen baksteen. Het humeuze toppakket heeft veelal een zwak tot sterk vlekkerig karakter. De top van de natuurlijke ondergrond bestaat uit matig fijn tot matig grof zand. Het zand is (matig) goed tot matig slecht gesorteerd. Het matig grove zandpakket wordt gekenmerkt door fijn grind en relatief hoekige korrels. De kleur van dit pakket varieert van licht grijsbeige tot oranjebeige. Plaatselijk is de top roesthoudend. Hieronder volgt in boring 4 een pakket sterk zandig grind. De kleur van dit pakket is licht grijs. De top van de natuurlijke ondergrond is aangetroffen op circa 25 tot 120 centimeter onder maaiveld. Dit komt overeen met circa 16,03 tot 17,08 meter +NAP. In boringen 3, 6 en 8 heeft de top van de natuurlijke ondergrond een zwak tot sterk vlekkerig karakter.
Pagina | 25
AM22384 & AM22385
Ap-hor Laagpakket van Wierden Aa-hor
Formatie van Boxtel
0 cm -mv
120 cm -mv Figuur 9. Foto van boring 3. De leesrichting is van linksboven naar rechtsonder (0 – 120 centimeter) (Foto: 11 oktober 2022).
Deelgebied AM22385 De top van de bodem wordt gevormd door een donker bruingrijs, matig humeus, matig siltig en matig fijn zandpakket. De dikte van
dit pakket varieert van circa 25 tot 45 centimeter. Plaatselijk wordt het humeuze (top)pakket gekenmerkt door spikkels
baksteen en grind. In boring 2 en ter hoogte van het proefputje heeft het humeuze toppakket een zwak tot sterk vlekkerig karakter. De top van de natuurlijke ondergrond bestaat uit zwak siltig, matig fijn zand. Het zand is (matig) goed gesorteerd. In boringen 1, 3, 4 en 7 heeft dit toppakket een bruinoranje tot oranjebeige kleur. In de overige boringen (2, 5 en 6) heeft dit pakket een licht beigegeel tot licht grijsbeige kleur. Hieronder volgt een iets grover zandpakket. Het grovere zandpakket wordt gekenmerkt door fijn grind en relatief hoekige korrels. De kleur van dit pakket varieert van (licht) geelbeige tot licht grijs(bruin). Het zand van dit pakket
is matig slecht gesorteerd. In boringen 1, 4, 6 en 8 volgt hieronder een pakket sterk zandig grind.
In boring 5 is op circa 175 centimeter onder maaiveld een humeus, matig grof, grindrijk zandpakket aangetroffen. De top van de natuurlijke ondergrond is aangetroffen op circa 25 tot 55 centimeter onder maaiveld. Dit komt overeen met circa 16,21 tot 16,84 meter +NAP.
Pagina | 26
AM22384 & AM22385
Ap-hor
BC-hor
Laagpakket van Wierden Formatie van Boxtel
0 cm -mv
Formatie van Beegden
200 cm -mv Figuur 10. Foto van boring 3. De leesrichting is van linksboven naar rechtsonder (0 – 200 centimeter) (Foto: 4 oktober 2022).
5. 3
Interpretatie
Uit het verkennend booronderzoek blijkt dat in beide deelgebieden de natuurlijke ondergrond bestaat uit Pleistocene rivierafzettingen (Formatie van Beegden) met daarboven een pakket dekzandafzettingen (Laagpakket van Wierden, Formatie van Boxtel). De rivierafzettingen bestaan uit fijn tot matig fijn grindrijk zand. Het pakket heeft een licht gele tot grijze kleur en het grindgehalte neemt onderin veelal toe. De grove, grindhoudende, slecht tot matig slecht gesorteerde zanden zijn onder hoogenergetische omstandigheden afgezet. Dit pakket is geïnterpreteerd als bedding van de rivieren de Maas. De Pleistocene rivierafzettingen zijn vervolgens plaatselijk afgedekt door een pakket dekzand. Het dekzand bestaat uit zwak siltig matig fijn, goed gesorteerd zand. De dekzandafzettingen zijn onderdeel
het Laagpakket
van
van
Wierden (Formatie
van
Boxtel). Het
dekzand is afgezet tijdens het Laat-Glaciaal (circa 14. 700 tot 11. 700 jaar geleden). In het dekzand komt fijn grind en relatief hoekige korrels voor. Dit duidt op dekzand met een lokale fluviatiele component afkomstig uit de nabij en in het plangebied gelegen Pleistocene stroomgordel(s). In deelgebied AM22384 is de top van de natuurlijke ondergrond is aangetroffen op circa 25 tot 120 centimeter onder maaiveld. Dit komt overeen met circa 16,03 tot 17,08 meter +NAP. In deelgebied AM22385 bevindt de top
van
de natuurlijke ondergrond zich op een diepte van 25 tot 55 centimeter onder maaiveld. Dit komt
neer op een
gemiddelde diepte van circa 16,21 tot 16,84 meter +NAP. De top van de bodem wordt in het grootste deel van het plangebied gevormd door een circa 25 centimeter dikke moderne ploeglaag (Ap-horizont). Onder de Ap-horizont bevindt zich plaatselijk
een
circa 15 tot 60 centimeter dikke antropogeen
opgebracht pakket (Aa-horizont). De bodem in het grootste deel van deelgebied AM22384 is in min of meerdere mate verstoord. Het humeuze (top)pakket wordt gekenmerkt door rommelige
en
verstoorde lagen direct
op
de natuurlijke ondergrond. In
diepteligging van de natuurlijke ondergrond (C-horizont) zit een maximale variatie van circa 1 meter. Dit is het gevolg van een diepe bodem verstoring en/of aanrijking met (bodem)materiaal
van
elders. Op basis van de ontgrondingenkaart
van
Noord-
Brabant heeft in deelgebied AM22384 ontgravingen plaatsgevonden (Bijlage 5b). Vermoedelijk ten gevolge zandwinning in jaren 50 van de vorige eeuw. Pagina | 27
AM22384 & AM22385
De verstoring van de bodem als gevolg van de zandwinning reikt tot in het dekzand. In de rommelige en verstoorde lagen zijn plaatselijk resten
van
voormalige
podzolbodem te herkennen. De mate
van
verstoring hangt met de egalisatie
en
graafwerkzaamheden die in het plangebied hebben plaatsgevonden. In deelgebied AM22385 is ter hoogte van boringen 1, 3, 4 en 7 een deels intact bodemprofiel aangetroffen. De bruinoranje tot oranjebeige zandlaag is geïnterpreteerd als de Bs- of BC-horizont. Op basis van verkennend booronderzoek heeft hier geen ontgravingen plaatsgevonden zoals aangegeven in Bijlage 5b.
5. 4
Archeologische indicatoren
Alhoewel
geen
doel
van
een
verkennend veldonderzoek met boringen, is gelet
op
de aanwezigheid
van
archeologische
indicatoren die kunnen wijzen op archeologische waarden in de ondergrond. Tijdens het onderzoek zijn dergelijke indicatoren echter niet aangetroffen.
Pagina | 28
AM22384 & AM22385
6. CONCLUSIE 6. 1
Algemeen
Op basis
van
het uitgevoerd verkennend
veldonderzoek middels boringen kan worden
gesteld dat de hoge zwarte
enkeerdgronden en laarpodzolgronden, zoals verwacht op basis van het bureauonderzoek, niet aanwezig zijn. Uit het verkennend booronderzoek blijkt dat de natuurlijke ondergrond uit fluviatiele sedimenten, onderdeel van de Formatie van
Beegden, bestaat. Het (dieper gelegen) grindrijk zand/grindpakket zijn beddingafzettingen van de Maas. Hier bovenop zijn
dekzandafzettingen van het Laagpakket van Wierden (Formatie van Boxtel) aangetroffen. Het dekzand bestaat uit zwak tot matig siltig matig fijn, matig goed gesorteerd zand. In deelgebied AM22384 is de top van de natuurlijke ondergrond is aangetroffen op circa 25 tot 120