Bijlage 2 - Herziene Versie Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen
Tekst van het document
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen (SPUK) Rekenkamer Maashorst
Hengeveld, A. Rokers, P. Bruine de Bruin, A.E. Uden Oktober 2025
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen
Voorwoord U leest het vierde rapport van de Rekenkamer, die in 2023 is ingesteld door de gemeenteraad van de gemeente Maashorst. In dit rapport presenteren we de resultaten van het onderzoek naar de Specifieke Uitkeringen (SPUK) die de gemeente van het Rijk heeft ontvangen. Deze uitkeringen zijn bedoeld om specifieke beleidsdoelen op lokaal niveau te ondersteunen. Het onderzoek richt zich op hoe deze middelen zijn aangevraagd, ontvangen en besteed, en of ze op een doelmatige en rechtmatige manier zijn ingezet. We willen onze waardering uitspreken voor de inzet van alle betrokken medewerkers van de gemeente en andere geïnterviewden die hun medewerking hebben verleend aan dit onderzoek. Met vriendelijke groet, De Leden van de Rekenkamer Maashorst
2
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen
Inhoudsopgave Voorwoord .........................................................................................................................................2 Inleiding .............................................................................................................................................4 Doel- en vraagstelling ......................................................................................................................5 Onderzoeksvragen ....................................................................................................................... 5 Onderzoekskader ..............................................................................................................................6 Ontvangen gelden ........................................................................................................................ 6 SPUK ............................................................................................................................................. 6 Procesbeschrijving SPUK .............................................................................................................
6 Methode ............................................................................................................................................8 Aanpak in het algemeen .............................................................................................................. 8 Resultaten .........................................................................................................................................9 Procesbeschrijving SPUK Gemeente Maashorst ......................................................................... 9 Bronnen ........................................................................................................................................ 9 Onderzochte SPUK regelingen ..................................................................................................... 9 Resultaten per SPUK regeling.................................................................................................... 11 H4: Stimulering Sport ............................................................................................................ 11 H30: Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) ..................................................................... 11 H32: Meerkosten energie Openbare Zwembaden (MEOZ) ...................................................
12 A16: Opvang Oekraïners ........................................................................................................ 12 G10: Wet Inburgering ............................................................................................................ 13 C94: Verduurzaming woningen ............................................................................................. 14 C55: Aanpak van energiearmoede ........................................................................................ 15 F28: Formatie en capaciteit .................................................................................................. 16 D14: Nationaal Programma Onderwijs ................................................................................. 17 D8: Onderwijsachterstanden ................................................................................................. 18 Conclusie en Aanbevelingen ...........................................................................................................19 Conclusies .................................................................................................................................. 19 Worden de specifieke uitkeringen (SPUK) van het rijk doeltreffend en rechtmatig behandeld en verwerkt? ........................................................................................................
19 Aanbevelingen voor de gemeenteraad ..................................................................................... 20 Aanbevelingen voor de gemeentelijke organisatie................................................................... 21 Referenties ......................................................................................................................................22 Bijlages ............................................................................................................................................24 Bijlage 1: Procesbeschrijving Specifieke uitkering (samenvatting) ......................................... 24 Bijlage 2: Financieel overzicht allen onderzochte SPUK regelingen ......................................... 26
3
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen
Inleiding In september 2024 heeft de Rekenkamer een brief uitgebracht met daarin de resultaten van het onderzoek naar de besteding en verantwoording van de ontvangen Rijkscoronagelden. In deze brief zijn ook aandachtspunten benoemd voor de nabije toekomst. De gemeenteraad heeft deze punten volledig overgenomen. Het is belangrijk dat de gemeenteraad de voortgang goed kan volgen wanneer het Rijk grote bedragen beschikbaar stelt of aankondigt voor specifieke doelen of doelgroepen. Voorbeelden hiervan zijn energiesubsidies, huisvesting van Oekraïense vluchtelingen en de opvang van asielzoekers. Deze zogeheten SPUK (Specifieke Uitkeringen) zijn bedoeld om, eventueel onder voorwaarden, bij de juiste doelgroepen terecht te komen. De belangrijkste aandachtspunten uit het coronageldenonderzoek zijn dat de raad tijdig over de juiste informatie moet beschikken, en dat de interne processen in de organisatie zó zijn ingericht dat de besteding van deze middelen goed beheerst en verantwoord kan worden. De raad heeft deze aanbevelingen overgenomen en geeft in haar bestuurlijke reactie aan deze in te willen bedden in de reguliere financiële processen. Als vervolg op dit onderzoek wil de Rekenkamer een helder overzicht geven van de status van SPUK. Hieronder vindt u een overzicht.
* Uitgaven waren pas in 2024 Figuur 1 - onderzochte SPUK regelingen
4
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen
Doel- en vraagstelling Het onderzoek is gericht op: Het in kaart brengen van de behandeling en verwerking van ontvangen specifieke uitkeringen van het rijk (SPUK).
Onderzoeksvragen De centrale onderzoeksvraag is: Worden de specifieke uitkeringen (SPUK) van het rijk doeltreffend en rechtmatig behandeld en verwerkt ? De volgende subvragen worden hierbij gehanteerd: o Beschikt de gemeente over een adequate procedure voor toekenning, uitkering en verantwoording met betrekking tot specifieke uitkeringen (SPUK)? o Wordt met de gevolgde werkwijze rechtmatigheid en doeltreffendheid gewaarborgd? o Wordt de Raad volgens deze procedure voldoende geïnformeerd? o Wordt de procedure gehanteerd door de gehele organisatie?
5
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen
Onderzoekskader Onderaan wordt het kader van dit onderzoek geschetst. In deze sectie wordt als eerst toegelicht hoe een overheidsinstantie financiële middelen kan ontvangen welke afkomstig zijn van andere overheidsinstanties. Daarna schetsen wij het proces specifiek voor SPUK en introduceren we om welke SPUK het specifiek gaat.
Ontvangen gelden Er zijn verschillende manieren waarop een gemeente geld kan krijgen van een andere overheid. Meestal komt dit geld van de rijksoverheid, zodat de gemeente bepaalde maatschappelijke taken kan uitvoeren. In het algemeen ontvangt een gemeente drie soorten uitkeringen van het Rijk: Algemene uitkering uit het Gemeentefonds: dit geld mag de gemeente vrij besteden en er hoeft geen verantwoording over afgelegd te worden. Integratie- en decentralisatie-uitkeringen via het Gemeentefonds: dit geld is ook vrij te besteden, maar moet wel gebruikt worden voor een bepaald doel; verantwoording is meestal niet verplicht. Specifieke uitkeringen (SPUK) via de begrotingen van ministeries: dit geld is bedoeld voor een duidelijk omschreven doel en mag alleen daarvoor gebruikt worden, zoals vastgelegd in een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB).
SPUK Een specifieke uitkering is een vorm van financiering waarbij geld wordt gegeven voor een duidelijk omschreven doel. De gemeente kan dit geld aanvragen om beleid uit te voeren dat hierbij past. Het geld komt van de EU, het Rijk of de provincie, soms via een organisatie die verantwoordelijk is voor het verdelen en controleren van het geld. Er zijn twee belangrijke kenmerken van een specifieke uitkering: Het geld is geoormerkt: Dat betekent dat het alleen mag worden gebruikt voor het doel waarvoor het bedoeld is. Wordt het niet juist besteed, dan moet het meestal terugbetaald worden. Er is een verantwoordingsplicht: De gemeente moet kunnen aantonen dat het geld op de juiste manier is besteed. Hiervoor wordt een verantwoordingsdossier opgesteld, dat meestal gecontroleerd moet worden door een accountant. De manier van controle verschilt per verstrekker: het Rijk gebruikt vaak de SISAbijlage bij de jaarrekening, terwijl bij grotere subsidies van provincies of de EU een aparte controle nodig is..
Procesbeschrijving SPUK Voor het gebruik van SPUK heeft de rijksoverheid duidelijke en gedetailleerde regels “ ” hoe een gemeente van aanvraag tot verantwoording moet handelen. Dit document bestaat uit drie delen: Een samenvatting met een overzicht van de 10 processtappen en bijbehorende handelingen (zoals een checklist). Deze is bijgevoegd in Bijlage 1. 6
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen Een uitgebreide beschrijving van die stappen, inclusief wat er per stap gedaan moet worden Een toelichting per stap, waarin extra uitleg gegeven wordt over onderwerpen die belangrijk zijn tijdens het proces. In de beschrijving staat ook op welke momenten het college of de gemeenteraad een besluit moet nemen of geïnformeerd moet worden.
7
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen
Methode Hieronder wordt uitgelegd hoe het onderzoek is uitgevoerd en op basis van welke bronnen zijn gebruikt.
Aanpak in het algemeen Op basis van de beschikbare middelen van verschillende ministeries, en het geld dat in 2023 is ontvangen en uitgegeven, is gekeken naar hoe de procedures voor registratie, uitvoering, besluitvorming en verantwoording verlopen. Binnen de organisatie zijn verkennende gesprekken gevoerd. Die gesprekken hebben geholpen om duidelijk te maken welke regelingen onderzocht worden in de QuickScan. Daarna is er met medewerkers die bij deze regelingen betrokken zijn, verder gesproken over de manier van werken. Ook is relevante documentatie opgevraagd en bekeken. Bij elke regeling is onderzocht of de juiste doelgroep ook echt is bereikt. Daarnaast is specifiek gekeken naar hoe de Raad hierover is geïnformeerd. De beoordeling van de procedures richtte zich op drie dingen: of ze effectief zijn (doeltreffendheid), of ze efficiënt zijn (doelmatigheid), en of ze volgens de regels verlopen (rechtmatigheid). De regels van de ministeries, en de voorwaarden voor het besteden en verantwoorden van SPUK-gelden, vormden hierbij het uitgangspunt. De procedures die de gemeente heeft opgesteld, zijn ook bekeken. Daarbij is vooral gelet op welke informatie de Raad nodig heeft en hoe die informatie met de Raad is gedeeld. Hiervoor zijn documenten uit de planning- en control cyclus en stukken voor de Raad gebruikt.
De programmamanager Migratie heeft samen met een klein ondersteunend team als doel alle taken en werkzaamheden rond migratie goed te organiseren, met duidelijke processen, controle en verantwoording binnen de teams van de organisatie.
8
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen
Resultaten Hieronder wordt uitgelegd welke uitkomsten het onderzoek heeft opgeleverd. Eerst wordt een procesbeschrijving gegeven voor SPUK regelingen bij de Gemeente Maashorst. Daarna volgt een kort overzicht van de gebruikte bronnen. Tot slot worden resultaten voor de gekozen SPUK regelingen verder toegelicht.
Procesbeschrijving SPUK Gemeente Maashorst De Gemeente Maashorst heeft, aansluitend op de landelijke procesbeschrijvingen, ook een eigen procedure opgesteld voor het omgaan met SPUK-gelden. Deze procedure is beoordeeld op twee belangrijke punten: of deze volgens de regels verloopt (rechtmatigheid) en of deze efficiënt is (doelmatigheid). Een belangrijk uitgangspunt hierbij is dat de gemeenteraad haar rol goed moet kunnen vervullen: het stellen van kaders en het controleren van de uitvoering. Wat betreft de kaderstelling betekent dit dat de gemeenteraad het budgetrecht heeft. Dit houdt in dat de raad moet worden betrokken bij nieuwe aanvragen voor specifieke uitkeringen. In de procedure is daarom opgenomen dat de raad expliciet of impliciet een besluit neemt over deze aanvragen. Hierdoor kan de raad bepalen hoe het extra geld wordt verwerkt in de begroting. Om de controlerende taak van de raad mogelijk te maken, is in de procedure vastgelegd dat de raad tijdens de uitvoering én bij de afronding van de regelingen wordt geïnformeerd. Dit geldt vooral bij belangrijke afwijkingen van de oorspronkelijke plannen. De bedoeling van de beoordelingsmogelijkheid van de raad is dat het volgen van de procedures zorgt voor een rechtmatige en doelmatige uitvoering van de regelingen. Ook wordt de gemeenteraad hiermee voldoende geïnformeerd.
Bij de verdere analyse van de verschillende SPUK-regelingen in dit rapport wordt per regeling beoordeeld of de hierboven beschreven procedure in de praktijk ook echt gevolgd is.
Bronnen Voor dit onderzoek zijn gesprekken gevoerd met de medewerkers die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de regelingen. Daarbij was vaak ook een financieel adviseur betrokken. In sommige gevallen zijn er meerdere gesprekken gevoerd of zijn er vervolgvragen gesteld. Tijdens deze gesprekken is ook gevraagd om documenten die de besproken informatie ondersteunen. Soms leidden deze documenten tot extra contactmomenten. Alle mondelinge en schriftelijke informatie is geanalyseerd en verwerkt in dit rapport. De resultaten worden per beleidsthema en per SPUK-regeling besproken. Een belangrijke bron van informatie was de reeks documenten uit de planning-en-control cyclus, zoals de begroting, voortgangsrapportages en jaarverslagen. Daarbij is vooral gekeken naar de financiële gegevens in de verplichte Single Information Single Audit overzichten (SiSa) in de jaarrekening. Opvallend is dat SPUK in deze documenten vaak weinig expliciet genoemd worden. Ze komen zelden terug in toelichtingen, analyses of beschrijvingen.
Onderzochte SPUK regelingen I
R
een aantal van de regelingen
’ ’
uitgebreider te onderzoeken. 9
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen Hieronder vindt u een overzicht van de gekozen SPUK regelingen. Deze regelingen zijn willekeurig gekozen maar wel verspreid over verschillende domeinen. Dit is gedaan om een breed beeld te geven van de doelmatigheid en doeltreffendheid van de uitvoering van SPUK regelingen in de Gemeente Maashorst. Een uitgebreid financieel overzicht van alle SPUK regelingen is beschikbaar in Bijlage 2. Voor één thema, Klimaat en Energie, geldt dat er nog geen strakke procedurele inhoudelijke regels vanuit het Rijk zijn en de gemeente op dit moment zelf de structuur en inhoud invult. Voor de inzet van WEB middelen geldt dat dit loopt via de gemeente Den Bosch, met deze redenen is deze regeling niet meegenomen in dit rapport.
* Uitgaven waren pas in 2024 Figuur 2 - Onderzochte SPUK regelingen
10
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen
Resultaten per SPUK regeling Hieronder worden de onderzochte SPUK regelingen verder uitgelegd. We geven kort aan wat een regeling inhoudt, wat het financiële beeld is die bij de regeling hoort en welke prestaties er zijn geleverd. H4: Stimulering Sport Regeling en doelstelling Deze uitkering is bedoeld om lokale sport initiatieven te stimuleren en te ondersteunen. In 2023 en 2024 zijn er tal van activiteiten ondersteund. Conform de voorgeschreven procedures zijn daarvoor de aanvragen ingediend die vervolgens zijn beoordeeld en toegekend. Financieel beeld De resterende middelen dienen aan het Rijk te worden terugbetaald. De doelen en doelgroepen die in 2023 hebben geleid tot de besteding van zijn opgenomen in de bijlage. Dit omvat verschillende bijdragen ten behoeve van sport en sportaccommodaties. Prestaties De bij het financieel beeld genoemde onderdelen kunnen worden beschouwd als prestaties. Jaarlijks wordt afgerekend met het Rijk op basis van daadwerkelijke uitgaven. Een ontvangen bijdrage kan in de jaren daarna opnieuw worden verantwoord.
Figuur 3 - Financieel overzicht H4
H30: Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Regeling en doelstelling GALA staat voor het landelijk Gezond en Actief Leven Akkoord en is bedoeld om lokaal middels uitkering van gelden een versterking voor sport en bewegen mogelijk te maken en zo een gezonde generatie in 2040 te bereiken. GALA is bedoeld om verandering op gang te brengen. De beoordeling van wat wel en wat niet in aanmerking komt, ligt vooral ’ , versterken sociale basis etc.). Financieel beeld In 2023 is in 5 , 159.803 is doorgeschoven naar 2024. De verschillende bestedingen in 2023, opgenomen in de bijlage, , en diversiteit van deze 11
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen SPUK regeling zien. Voor de komende jaren worden volgens het collegevoorstel de ; , , Prestaties De bij het financieel beeld genoemde onderdelen kunnen worden beschouwd als prestaties.
Figuur 4 - Financieel overzicht H30
H32: Meerkosten energie Openbare Zwembaden (MEOZ) Regeling en doelstelling De specifieke uitkering meerkosten energie openbare zwembaden (MEOZ) is een regeling die gedeeltelijke compensatie voor de meerkosten van energie die openbare zwembaden in 2022 en 2023 hebben gemaakt door de gestegen energieprijzen. Financieel beeld Voor Meerkosten energie Openbare Zwembaden is in 2023 een aanvraag ingediend , Prestaties De middelen zijn toegekend aan het openbare zwembad Ezzy ter compensatie van de hoge energiekosten.
Figuur 5 - Financieel overzicht H32
A16: Opvang Oekraïners Regeling en doelstelling In de Uitgangspuntennotitie Migratie 2024 (mei 2024) staat welke opvangtaak de gemeente voorlopig heeft. Door de oorlog in Oekraïne en de invoering van de 12
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen Spreidingswet begin 2024, moet de gemeente opvangplekken regelen. In regionaal verband zijn afspraken gemaakt over aantallen bedden en voor Oekraïners gaat om 393 bedden met een realisatie na 2023. Het betreft een prognose waarbij de daadwerkelijke realisatie achteraf wordt vastgesteld en de afrekening daarna plaatsvindt. Financieel beeld Voor de uitvoering van de regeling is per saldo 5.108.823 daadwerkelijk besteed. Er heeft geen terugbetaling plaatsgevonden. Het verschil tussen het bedrag dat is uitgegeven en de daadwerkelijke prestaties komt door uitvoeringskosten en uitgekeerde vergoedingen binnen de regeling POO (Particuliere Opvang Oekraïners). Prestaties Voor 2024 is er nog geen informatie beschikbaar. Voor 2023 geldt dat er minder opvangbedden zijn gerealiseerd dan vooraf was afgesproken. Hieronder zie je de aantallen die wél zijn gehaald: Locatie
Aantal bedden
Dagen
Nieuwe Markt
37
365
Leeuweriksweg
128
365
Pastoor v Winkelstraat
22
365
Totaal
187 bedden
Bedrag per dag Totaalbedrag
5.665.165 Tabel 1 - Gerealiseerde bedden per opvanglocatie in 2023
Figuur 6 - Financieel overzicht A16
G10: Wet Inburgering Regeling en doelstelling Volgens de Wet Inburgering moet elke gemeente zorgen voor een volledig en goed aanbod voor mensen die moeten inburgeren. De gemeente dient naast drie taalleerroutes, voorziening en faciliteiten aan te bieden, waarmee inburgeraars zich kunnen voorbereiden op deelname aan de Nederlandse samenleving. Zo is er ook een Module Arbeidsmarkt Participatie en een Participatieverklaringstraject Het Rijk stelt hiervoor geld beschikbaar. De middelen voor inburgering worden via een SPUK-regeling aan gemeenten toegekend. Hoeveel geld een gemeente krijgt, hangt af 13
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen van het aantal inburgeraars. Omdat dit aantal vooraf wordt ingeschat, kan er achteraf geld worden teruggevraagd of juist extra worden toegekend. De gemeente ontvangt het bedrag gespreid over een periode van drie jaar per inburgeraar. Financieel beeld worden.
,
Prestaties Tot en met het vierde kwartaal van 2024 zijn er 186 taalroutes gegeven, 129 aanmeldingen voor de Module Arbeidsmarkt Participatie, 143 aanmeldingen voor het Participatieverklaringstraject. Daarnaast hebben zich 52 personen gemeld voor Participatie-uren.
Figuur 7 - Financieel overzicht G10
C94: Verduurzaming woningen Regeling en doelstelling De uitkering voor Verduurzaming woningen, ook wel Lokale Aanpak Isolatie (LAI), is bedoeld om gemeenten meerjarig regie te geven bij het isoleren van goedkopere slecht geïsoleerde woningen, een lokaal isolatieprogramma op te zetten en zo haar inwoners te helpen met woningisolatie. Het Rijk stelde hiervoor in 2023 een eerste tranche open. Een tweede en derde tranche volg(d)en in 2024 en 2025. Binnen randvoorwaarden is er voor gemeenten vrijheid om zelf te bepalen of het geld wordt ingezet op bijvoorbeeld ondersteuning en advies aan inwoners of concrete maatregelen voor de slechtgeïsoleerde koopwoningen. De maatregelen waarvoor de regeling is aangevraagd moeten uiterlijk op 31 december 2028 zijn uitgevoerd, met een verlengingsmogelijkheid van twee maal één jaar. Hoewel de gemeente verantwoordelijk is voor de uitvoering, blijft de medewerking van bewoners belangrijk – vooral vanwege de hoge kosten die isolatie met zich meebrengt. Daarnaast is het SoortenManagementPlan (SMP) in ontwikkeling. Dit is zowel voor gemeenten als Provincie (als bevoegd gezag) een nieuwe vergunningsvorm. Dit plan moet zorgen voor natuurvriendelijke isolatie met oog voor beschermde diersoorten. Het plan wordt naar verwachting in 2026 goedgekeurd door de provincie. Dit kan zorgen voor vertraging in de opgave.
Ook de beperkte capaciteit van het elektriciteitsnet speelt een rol. Dit maakt de overstap naar gasloze woningen lastig. De gemeente heeft hier weinig invloed op en dit kan de uitvoering vertragen. 14
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen Financieel beeld , T ë uitgegeven. Ook in 2025 komt er geld vanuit het Rijk beschikbaar
,
Prestaties Een verklaring voor het uitblijven van uitgaven is dat Maashorst deel neemt aan een regionaal isolatieprogramma (Meerjarige Collectieve Ontzorginsaanpak), die naar verwachting in het najaar in uitvoering zal komen, mits uit Europese aanbesteding een uitvoerende partij wordt gevonden.
Figuur 8 - Financieel overzicht C94
C55: Aanpak van energiearmoede Regeling en doelstelling De regeling Aanpak energiearmoede is bedoeld om de energiekosten van huishoudens met risico op energiearmoede te verlagen. De gemeente pioneert in het uitvoeren van dit beleid. Er zijn meerdere mogelijke initiatieven, namelijk de directe energiekosten van huishoudens verlagen of de isolatie van woningen versnellen. Hiervoor is een speciale toolkit ontwikkeld om huishoudens effectief te ondersteunen. Financieel beeld Er zijn twee betalingen geweest. In 2022 Op de website van het ministerie staat dat het geld tot 31 december 2027 mag worden uitgegeven. Prestaties In 2023 zijn de prestaties die hieronder in de tabellen staan weergeven uitgevoerd. De prestaties bestaan uit maatregelen en adviezen. Deze maatregelen en adviezen dragen bij tot energiebesparing van burgers. Voor 2024 zijn hier nog geen gegevens van.
Soort maatregel Maatregelen voor huurwoningen Maatregelen voor koopwoningen Kleine gas besparende maatregelen Kleine elektra besparende maatregelen
Aantal maatregelen 876 710 1586 1930 Tabel 2 - Energiebesparende maatregelen
15
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen Soort advies Advies aan huishoudingen aan huis Advies met directe besparing
Aantal adviezen 1750 1750 Tabel 3 - Energiebesparende adviezen
Figuur 9 - Financieel overzicht C55
F28: Formatie en capaciteit Regeling en doelstelling Deze regeling is bedoeld om gemeenten te ondersteunen bij het uitvoeren van het klimaat- en energiebeleid in vijf sectoren. Gemeenten mogen het geld gebruiken voor personeel (intern of ingehuurd), waarbij 10% aan overige kosten mag worden besteed. De uitkering kan maximaal 2 jaar worden meegenomen. De regeling heeft een tijdelijk karakter, de laatste uitkering vindt in 2025 plaats. Ondanks dat in 2023 is aangegeven dat het in 2023 uitgekeerde bedrag tot 2027 in begrotingen mag worden opgenomen als structurele baat, is er momenteel nog geen opvolger van deze regeling bekend. Financieel beeld I , De SISA-verantwoording van 2023 vermeldt geen bestedingen. De SISA-verantwoording van 2024 is nog niet beschikbaar, wel is duidelijk dat er 650,81 is besteed. Prestaties Het doel is om tussen 2023 en 2026 te groeien naar een formatie van 26,2 fte. De verdeling is: 15,7 fte intern personeel (60%) en 10,5 fte inhuur (40%). Er is een tekort aan mensen met de juiste kennis en ervaring. Daardoor lopen plannen mogelijk vertraging op. Dit probleem speelt in veel gemeenten. Samenwerking tussen gemeenten wordt onderzocht, zodat zij niet met elkaar hoeven te concurreren om personeel.
16
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen
Figuur 10 - Financieel overzicht F28
D14: Nationaal Programma Onderwijs Regeling en doelstelling Het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) is een initiatief van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Het doel van dit programma is om de leer- en ontwikkelachterstanden, die zijn ontstaan door de coronamaatregelen, in te halen. Een deel van het programma wordt uitgevoerd via het Nederlands Instituut voor Onderzoek (NRO), vooral op het gebied van onderzoek en kennisdeling. Gemeenten krijgen vanuit het NPO budget voor hun rol in de voorschoolse educatie, het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs tot het schooljaar 2024-2025. Er zijn ook middelen beschikbaar voor de aanpak van jeugdwerkloosheid. Financieel beeld In de gegevens voor 2024 zijn nog niet beschikbaar. In 2023 was de besteding ongeveer gelijk aan de ontvangen bedragen. Prestaties De gemeente heeft een subsidieregeling opgezet, omdat de besteding van de ontvangen middelen, via aanvragen van scholen, achterbleef. De reden van het opstellen van een subsidieregeling was om de financiële middelen te kunnen aanwenden. Er wordt ook regelmatig overleg gehouden tussen schoolbesturen, bestuur van kinderopvang, jongerenwerkers en de bibliotheek om ervoor te zorgen dat de middelen goed worden “ , éé ”
Figuur 11 - Financieel overzicht D14
17
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen D8: Onderwijsachterstanden Regeling en doelstelling De gemeente ontvangt GOAB-middelen (onderwijsachterstandenbeleid) om onderwijsachterstanden in de Nederlandse taal te bestrijden en te voorkomen. Deze middelen worden al jaren structureel verstrekt. Het Rijk bepaalt de verdeling van de middelen naar gemeenten op basis van verschillende factoren, zoals het risico op onderwijsachterstanden. Financieel beeld E , Prestaties Er is in 2023 ondersteuning geboden waar nodig om achterstanden in onderwijs weg te werken. Dit gebeurt door passend aanbod te verzorgen in het Samenwerkingsverband Primair Onderwijs (SVPO). Ook is ingezet op het gebied van voor- en vroegschoolse educatie om jonge kinderen, om deze zo goed mogelijk voor te bereiden op de basisschool. Daarnaast is met partners gewerkt aan het onderwijsachterstandenbeleid dat in december 2023 ook is vastgesteld door de Raad.
Figuur 12 - Financieel overzicht D8
18
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen
Conclusie en Aanbevelingen Tot slot worden in dit hoofdstuk de onderzoeksvragen beantwoord en aanbevelingen gedaan voor zowel de gemeenteraad als de ambtelijke organisatie. Eerst wordt het doel nogmaals kort aangehaald. Daarna wordt de hoofdvraag en de deelvragen kort beantwoord. Tot slot worden de aanbevelingen verder toegelicht.
Conclusies De Rekenkamer zich gericht op het in kaart brengen van de behandeling en verwerking van de ontvangen specifieke uitkeringen van het Rijk (SPUK). Dit is gedaan door beschikbare financiële documentatie te bestuderen en gesprekken te voeren met betrokken medewerkers. Voor het jaar 2023 zijn de financiële gegevens over het algemeen duidelijk, maar de geleverde prestaties zijn niet altijd inzichtelijk. In sommige gevallen is het mogelijk om dit concreet te achterhalen, bijvoorbeeld via aantallen geleverde producten, of doordat de uitvoering is uitbesteed aan een externe partij. In algemene zin is het doel van de regeling vaak duidelijk. Voor 2024 zijn er nog geen financiële gegevens presentabel, met uitzondering van de SPUK-gelden op het gebied van klimaat (C94, C55, F28). Enkele regelingen, zoals de Stimulering Sport (H4), zijn eind 2023 beëindigd, wat verklaart waarom hierover geen gegevens zijn opgenomen. Wat ‘ ’ , ‘ ’ en Opvang Oekraïners (A16) voorzien van concrete prestatiegegevens. Worden de specifieke uitkeringen (SPUK) van het rijk doeltreffend en rechtmatig behandeld en verwerkt? Als hoofdvraag is onderzocht in hoeverre de specifieke uitkeringen van het Rijk doeltreffend en rechtmatig worden behandeld en verwerkt. Doeltreffendheid: De Rekenkamer concludeert dat de uitvoering over het algemeen doeltreffend is binnen de mogelijkheden van de organisatie.
De voortgang bij enkele regelingen wordt beperkt door personeelstekorten en onzekerheden rond rijksregelgeving, zoals de spreidingswet. Rechtmatigheid: Op het gebied van interne rechtmatigheid is dit niet in alle gevallen goed vast te stellen. Soms is hierover duidelijk en eenduidig gecommuniceerd aan de gemeenteraad, waarbij expliciet werd vermeld dat het om SPUK-gelden ging. In bijna alle gevallen is wel gecommuniceerd over de inhoud van de regeling, maar werd de term SPUK niet expliciet gebruikt. Hierdoor is onduidelijk of de raad deze informatie als zodanig heeft herkend. Vaak wordt verwezen naar de P&C-documentatie, waarin alle financiële gegevens worden opgenomen. De Rekenkamer stelt vast dat deze gegevens daar inderdaad te vinden zijn (mits gepubliceerd), maar vanwege de omvang en complexiteit is het lastig om hieruit specifieke SPUK-regelingen te achterhalen Beschikt de gemeente over een adequate procedure voor toekenning, uitkering en verantwoording met betrekking tot specifieke uitkeringen (SPUK)? De procedure blijkt in de praktijk effectief in het toekennen, uitkeren en verantwoorden, maar is niet universeel of gestandaardiseerd voor alle regelingen. Het proces verschilt per regeling, wat deels verklaarbaar is door verschillen in karakter en looptijd. De
19
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen Rekenkamer is echter van mening dat een uniforme rapportagemethode richting de raad de sturingsmogelijkheden van de raad zou vergroten. Wordt met de gevolgde werkwijze rechtmatigheid en doeltreffendheid gewaarborgd? Wat betreft interne rechtmatigheid is deze binnen de mogelijkheden van de gemeente gewaarborgd. Externe rechtmatigheid is eveneens gewaarborgd voor de onderzochte regelingen. De middelen worden besteed aan de doelen waarvoor zij zijn verkregen, en de accountant ziet hierop toe via de SiSa-overzichten in de jaarrekening. De werkwijze is doeltreffend voor de reeds bestede middelen, maar aandacht is aan te bevelen voor de resterende budgetten. In enkele gevallen moeten deze middelen worden teruggestort aan het Rijk, maar niet bij alle regelingen is dit het geval. Waarom deze overschotten ontstaan en wat er met resterende gelden gebeurt, is tijdens dit onderzoek niet duidelijk geworden. Ook is onduidelijk of dit als een risico wordt onderkend en of hier actief op wordt gestuurd. Wordt de Raad volgens deze procedure voldoende geïnformeerd? Het is voor de Rekenkamer onduidelijk in hoeverre raadsleden volledig op de hoogte zijn van de toekenning, besteding en verantwoording van de SPUK gelden.
Hoewel financiële informatie beschikbaar is in de jaarrekening (zoals de SiSa-overzichten), is de vraag in hoeverre deze informatie begrijpelijk en bruikbaar is voor raadsleden. De Rekenkamer stelt vast dat de informatie niet altijd eenduidig is geformuleerd, terwijl de gemeente zelf B2-taalniveau hanteert als standaard voor gemeentelijke communicatie. Bovendien varieert de mate van toelichting en context per regeling binnen de SiSa-overzichten. Wordt de procedure gehanteerd door de gehele organisatie? De Rekenkamer stelt vast dat wanneer de procedure voor toekenning, uitkering en verantwoording met betrekking tot specifieke uitkeringen expliciet wordt gevolgd, deze goed navolgbaar is. R ’ -regelingen zijn niet altijd voldoende zichtbaar in de P&C-documentatie. Aangezien SPUK-regelingen circa 15% van de totale jaarbegroting van de gemeente Maashorst vertegenwoordigen, acht de Rekenkamer het van belang dat de Raad eenduidig geïnformeerd wordt over de status van deze regelingen. Ook moet er inzicht zijn in hoe de middelen worden besteed. Dit draagt bij aan het waarborgen van een besteding in lijn met het beleid van de gemeenteraad.
Aanbevelingen voor de gemeenteraad Hieronder formuleren wij een aantal concrete en praktische aanbevelingen voor de gemeente raad. Vraag om structurele, eenduidige rapportages over SPUK-regelingen: De raad zou het college moeten verzoeken om bij alle SPUK-regelingen een uniforme rapportagestructuur aan te houden, inclusief: o Doel van de regeling o Financiële stand van zaken o Bereikte resultaten/prestaties o E ’ Stel eisen aan begrijpelijkheid van communicatie (B2-taalniveau): Vraag expliciet dat rapportages en toelichtingen rondom SPUK-regelingen opgesteld worden in helder, begrijpelijk taalgebruik, conform het vastgestelde B2-taalniveau. 20
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen Toezicht houden op restbudgetten en terugstortingen: Laat het college periodiek rapporteren over niet-bestede SPUK-gelden en de oorzaken daarvan. Vraag hoe met deze middelen wordt omgegaan en of er sprake is van structurele onderuitputting. Vraag om expliciete duiding van SPUK in P&C-documenten: Verzoek dat in alle relevante P&C-documenten (zoals begroting, jaarrekening en tussentijdse rapportages) SPUK-gelden afzonderlijk worden benoemd en toegelicht.
Aanbevelingen voor de gemeentelijke organisatie Hieronder formuleren wij een aantal concrete en praktische aanbevelingen voor de ambtelijke organisatie. Ontwikkel en implementeer een standaard werkwijze voor SPUK-regelingen: Stel een generiek proces op voor de toekenning, verwerking en verantwoording van SPUK-gelden, inclusief: o Interne rolverdeling o Communicatieafspraken o Format voor rapportages Zorg voor herkenbare en consistente SPUK-communicatie aan de raad: Benoem in alle communicatie aan de raad expliciet dat het een SPUK-regeling betreft. Vermijd vakjargon en gebruik eenduidige formats zodat regelingen herkenbaar en vergelijkbaar zijn. Maak risico’s inzichtelijk in de P&C-documentatie: Integreer expliciete risicoanalyses rond SPUK-uitvoering in de P&C-cyclus. Besteed daarbij aandacht aan: o Personeelstekorten o Onzekerheden in rijksregelgeving o Dreigende onderuitputting of terugbetalingen Monitor prestaties naast financiële gegevens: Leg niet alleen de financiële besteding vast, maar ook de bijbehorende prestaties (outputs/resultaten). Dit bevordert inzicht in de doeltreffendheid van regelingen. Zorg voor interne kennisdeling en coördinatie: Stel één centraal aanspreekpunt of SPUK-coördinator aan binnen de organisatie die toezicht houdt op afstemming, dossiervorming en uniforme uitvoering over afdelingen heen.
21
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen
Referenties Hieronder vind u de referenties die gebruikt voor deze rapportage. We onderscheiden hierin diverse bronnen op soort. Besluit specifieke uitkeringen gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid o Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. (2022, 1 april). Besluit specifieke uitkeringen gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid BWBR0041370. wetten.nl. https://wetten.overheid.nl/BWBR0041370/2022-04-01 Financiering aanpak onderwijsachterstanden o Rijksoverheid. (z.d.). Financiering aanpak onderwijsachterstanden. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/voorschoolse-envroegschoolse-educatie/financiering-onderwijsachterstanden Wijziging SPUK voor gemeenten o Nationaal Programma Onderwijs. (2022, 20 oktober). Wijziging SPUK voor gemeenten. https://www.nponderwijs.nl/actueel/nieuws/2022/10/20/wijziging-spukvoor-gemeenten Nationaal Programma Onderwijs – Gemeenten o Nationaal Programma Onderwijs. (z.d.). Gemeenten. https://www.nponderwijs.nl/gemeenten Nationaal Programma Onderwijs – Onderzoeksprogramma’s o Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. (z.d.). Nationaal Programma Onderwijs – Onderzoeksprogramma’s. https://www.nro.nl/onderzoeksprogrammas/nponderwijs#:~:text=Het%20Nationaal%20Programma%20Onderwijs%20is,ge bied%20van%20onderzoek%20en%20kennisdeling. Aanpak energiearmoede o Volkshuisvesting Nederland. (z.d.). Aanpak energiearmoede.
https://www.volkshuisvestingnederland.nl/onderwerpen/aanpakenergiearmoede Memorie van toelichting 2024 – OWB VII o Rijksfinanciën. (2024). Memorie van toelichting 2024 – OWB VII. https://www.rijksfinancien.nl/memorie-vantoelichting/2024/OWB/VII/onderdeel/2109875 Specifieke Uitkering (SPUK) Lokale Aanpak Isolatie o Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. (2023, 8 februari). Specifieke Uitkering (SPUK) Lokale Aanpak Isolatie. https://www.rvo.nl/subsidiesfinanciering/spuk-lokale-aanpak-isolatie 22
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen Toolkit Lokale Aanpak Isolatie o Volkshuisvesting Nederland. (z.d.). Toolkit Lokale Aanpak Isolatie. https://www.volkshuisvestingnederland.nl/onderwerpen/toolkitprogramma-verduurzaming-gebouwde-omgeving/alle-toolkits/isolatieen-ventilatie/toolkit-lokale-aanpak
23
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen
Bijlages Bijlage 1: Procesbeschrijving Specifieke uitkering (samenvatting) VM = verantwoordelijke medewerker(s) van de vak afdeling FA = financiële adviseur P&C = de adviseur planning en control ADM = de adviseur financiële administratie CON = kwaliteitsmedewerker concern Check: gaat het hier om een specifieke uitkering? Stap1: Besluit taakaanvaarding of aanvraag van een (nieuwe) specifieke uitkering ➢ Bepalen welke vak afdeling verantwoordelijk is (betrokken vakafdelingen) ➢ Aanwijzen verantwoordelijke medewerker(s) (vakafdeling) ➢ Collegebesluit voorleggen voor taakaanvaarding of aanvraag, eventueel inclusief vervolgstappen 2, 3 en/of 4 (VM) ➢ Aanmaken E-suite dossier en verantwoordingsdocument (VM) ➢ Archiveren van besluitvorming, regeling met bijlagen en correspondentie met verstrekkende overheid en vroege uitvoeringscorrespondentie in E-suite en het verantwoordingsdossier (VM) Stap 2: Collegebesluit budget aan de raad te vragen voor uitvoering regeling ➢ Collegebesluit om de raad te vragen de begroting aan te passen, meestal op te nemen in het aanvraag/aanvaardingsbesluit (1) of uitvoeringsbesluit (4) (VM) Stap 3: Raadbesluit inzet middelen op hoofdlijnen ➢ Besluit om de begroting aan te passen voorleggen aan de raad bij afwijkingenrapportage of specifiek raadsbesluit (VM) ➢ Technische begrotingswijziging opstellen en doorzetten naar financiële administratie (FA) ➢ Na
raadbesluit de begrotingswijziging verwerken in de systemen (ADM) Stap 4: Uitvoeringsbesluit ➢ Uitvoeringsbesluit voorleggen aan het college (VM) Stap 5: Uitvoering en eerste inrichting verantwoording opzetten ➢ Verantwoordingsplanning en detaillering verantwoordingsinformatie opstellen (VM i.s.m. FA) ➢ Uitzetten van alle uitvoeringsopdrachten intern en extern (VM) Stap 6: Tussentijdse verantwoording (bij grotere en/of meerjarige uitkeringen) ➢ Tussentijdse monitoring van planning, uitvoering en benodigde verantwoordingsinformatie (VM)
24
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen ➢ Tussentijdse rapportage van resultaat versus planning in het kader de P&C cyclus indien afgesproken of nodig (VM i.s.m. FA) ➢ Aanleveren van tussentijdse inhoudelijke en/of financiële verantwoording aan verstrekker indien vereist (VM) Stap 7: Afronding van de (jaarlijkse) uitvoering ➢ Monitoring van de planning en compleet krijgen van de verantwoordingsinformatie en compleetheid van de financiële boekingen (facturen, beschikkingen) ten behoeve van de jaarlijkse of de eindverantwoording van de regeling (VM) ➢ Planning controleren en bijwerken voor opstellen van deelwaarnemingen en jaarlijkse of laatste verantwoordingsdossier (VM i.s.m. FA) Stap 8: Opstelling verantwoordingsdossier en laatste boekingen financiële systeem ➢ Compleet maken van het verantwoordingsdossier, invullen van het verantwoordingssjabloon of werklijst en bepalen van de rechtmatige totale bestedingen en reservepositie (VM i.s.m.
FA) ➢ Benodigde boekingen maken in het financiële systeem (FA) ➢ Kwaliteitscontrole op het dossier uitvoeren (CON) ➢ Aanleveren SISA-bijlage aan P&C (VM en FA) Stap 9: Accountantscontrole ➢ Beschikbaar houden voor vragen accountant gedurende controleperiode, of adequate vervanging regelen (VM en FA) ➢ Procescoördinatie accountantsvragen (P&C) ➢ Vragen beantwoorden accountant (VM en FA) Stap 10: Eindverantwoording regeling, uploaden SISA-bijlage en vaststelling ➢ Uploaden SISA-bijlage (P&C) ➢ Aparte inhoudelijke eindverantwoording indienen indien vereist (VM) ➢ Financiële eindverantwoording indienen bij verstrekker samen met goedkeurende accountantsverklaring bij niet-SISA regeling (VM) ➢ Archiveren vaststellingen specifieke uitkeringen en opdracht geven tot terugbetalingen indien nodig (VM)
25
Rapportage besteding Specifieke Uitkeringen
Bijlage 2: Financieel overzicht allen onderzochte SPUK regelingen
26