CConstaterende datMaashorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2 behorende bij raadsbesluit 1 Verordening geurhinder en veehouderij Interim geurgebiedsvisie Maashorst

Commissievergadering Ruimte, Economie en Financiën 2 november 2023, gemeente MaashorstBij agendapunt: Raadsvoorstel Harmonisatie milieuregelgeving38.859 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 5

Bijvoorbeeld: wanneer de geurnorm voor een woonkern in een gemeentelijke geurverordening is vastgelegd op 1 odour unit en de feitelijke geurbelasting op de eerste woning in woonkern 2 odour units is, dan is deze situatie niet per definitie ook overbelast. Als het hinderniveau voor een aanvaardbaar woon- en leefklimaat is vastgelegd op 12% hinder, dan is sprake van overbelasting als de geurbelasting (voorgrond) hoger is dan 5 odour units. De Wgv kent geen saneringsregeling voor overbelaste situaties. Alleen de 50% regeling zoals hiervoor beschreven heeft een sanerende werking met dien verstande dat de geurbelasting wordt gereduceerd, maar nog niet aan de norm voldaan hoeft te worden. Alleen als de veehouderij ontwikkelt en emissiearme systemen toepast, dan zal op de lange termijn de overbelaste situatie verminderen of worden weggenomen. Dit betekent dat bestaande overbelaste situaties niet op korte termijn zijn op te lossen door het aanscherpen van geurnormen. Met aanscherpen van geurnormen kan wel vanaf het moment van in werking treden van de geurverordening een (emissie)standstil worden bereikt en/of worden voorkomen dat nieuwe overbelaste situaties ontstaan. Bevoegdheid gemeenteraad Uit artikel 6 van de Wgv volgt expliciet dat de andere normstelling ‘bij gemeentelijke verordening’ wordt bepaald.

De gemeenteraad is dus bevoegd om bij gemeentelijke verordening andere normen of afstanden vast te stellen, dan de wettelijke normen en afstanden uit de artikelen 3 en 4 van de Wgv. In verschillende documenten van de rijksoverheid wordt uiteengezet, dat ter ontwikkeling of verbetering van de vitaliteit van het landelijk gebied een integrale aanpak van doelstellingen nodig is. Afstemming tussen geurregelgeving (die direct gekoppeld is aan woningbouw en bedrijfsuitbreiding) en gewenste ontwikkelingen in het ruimtelijk beleid is dan vanzelfsprekend. Door die afstemming ontstaat onder meer ruimte voor een duurzame, vitale landbouw, vergroting van toeristisch-recreatieve mogelijkheden, hergebruik van agrarische bebouwing of nieuwbouw in het landelijk gebied.

23

De gemeenteraad bepaalt de nieuwe maximaal toegestane waarden en afstanden, en daarmee de uitbreidingsmogelijkheden voor veehouderijen én de geurhinder die ter plaatse van geurgevoelige objecten wordt verwacht. De nieuwe waarden en afstanden treden in de plaats van de wettelijke normstelling en worden bij vergunningverlening gehanteerd. Overleg met buurgemeenten De gemeentelijke beslissing om een bepaald gebied een alternatief beschermingsniveau te geven, kan effecten hebben op de uitbreidingsmogelijkheden voor veehouderijen in nabijgelegen gemeenten. Een relatief hoog beschermingsniveau voor geurgevoelige objecten in een grensgebied vermindert immers de uitbreidingsmogelijkheden voor veehouderijen direct buiten de gemeentegrens. Om die reden is overleg voorgeschreven met de nabijgelegen gemeenten voorafgaande aan besluitvorming over de andere waarde of de andere afstand (artikel 9 van de Wgv). Aanhoudingsbesluit Op 18 september 2013 heeft de gemeenteraad van Landerd voor het gehele grondgebied een aanhoudingsbesluit genomen als bedoeld in artikel 7 Wgv. Dit aanhoudingsbesluit is bedoeld om ongewenste ontwikkelingen van veehouderijen tijdens het voorbereiden van de nieuwe geurverordening te voorkomen.

Met het aanhoudingsbesluit kunnen enkel nieuwe aanvragen (ingediend vanaf de dag na de inwerkingtreding van het besluit op 25 september 2013) voor een omgevingsvergunning als bedoeld in artikel 2.1, eerst lid, aanhef en onder e, van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht worden aangehouden. Kort gezegd, de aanhouding geldt enkel voor inrichtingen die op grond van de Wet milieubeheer vergunningplichtig zijn en is niet van toepassing op inrichtingen die vallen onder het Activiteitenbesluit. Praktisch gezien betekent dit dat inrichtingen die vallen onder het Activiteitenbesluit gewijzigd en uitgebreid kunnen worden en moeten voldoen aan de huidige geurnormen, totdat de nieuwe verordening in werking is getreden. Het aanhoudingsbesluit heeft een werkingsduur van één jaar. Binnen die periode moet bij de raad ten minste een ontwerpverordening aanhangig zijn gemaakt. In bijlage I is aanvullende informatie over de Wet geurhinder en veehouderij, het aanhoudingsbesluit en procedurele aspecten opgenomen.

2.2 Doorwerking van de Wgv in de ruimtelijke ordening De Wet geurhinder en veehouderij (Wgv) beschermt geurgevoelige objecten tegen geurhinder uit veehouderijen (zie hoofdstuk 2.1). De wet bevat twee regimes: • normen voor de maximaal toelaatbare voorgrond geurbelasting van een veehouderij. Deze normen zijn uitgedrukt in geureenheden: odour units. De wet kent vier standaardnormen: voor concentratiegebieden en niet-concentratiegebieden met daarbinnen een onderscheid tussen de bebouwde kom en het buitengebied; • vaste afstanden voor een groep dieren waarvoor geen odour units beschikbaar zijn. Voor deze groep gelden vaste afstanden.

24

Gemeenten mogen van de wettelijke standaard geurnormen en afstanden afwijken. Voor de geurnormen is in de wet een bandbreedte aangeven (zie tabel 2.1 in hoofdstuk 2.1). Voor de vaste afstanden is in de Wgv geen bandbreedte gegeven, maar de gemeente mag wel afwijken van de standaarden in de wet. Andere normen of afstanden gelden voor een bepaald gebied. De wet schrijft voor dat de gemeente voor dat gebied een geurgebiedsvisie moet opstellen om daarmee een onderbouwing te geven voor het gaan hanteren van andere geurnormen of afstanden. De onderbouwing moet zijn gebaseerd op een analyse van de huidige geursituatie en de in de toekomst verwachten geursituatie, waarbij rekening wordt gehouden met de gewenste ruimtelijke ontwikkeling. De afwijkende normen worden in een gemeentelijke verordening vastgelegd. Op basis van de geurnormen of vaste afstanden uit de Wgv of ander normen die zijn vastgelegd in de gemeentelijke geurverordening wordt een aanvraag om een milieuvergunning van een veehouderij getoetst. Afhankelijk van de uitkomst wordt de vergunning verleend dan wel geweigerd. Bij de vergunningverlening wordt alleen aan de voorgrondbelasting getoetst in de vorm van geurnormen of afstanden. De Wgv laat niet toe dat aan de achtergrondbelasting wordt getoetst.

Impliciet gebeurt dit wel doordat de geurnormen worden afgestemd (vaak aangescherpt) op de toelaatbaar geachte achtergrondbelasting. Zie bijlage XXIII voor achtergrondinformatie hoe dit in zijn werk gaat. Doorwerking in de ruimtelijke ordening: omgekeerde werking De Wgv wordt gebruikt om de geurbelasting veroorzaakt door veehouderijen te beoordelen vanwege de vergunningverlening. Indirect heeft de Wgv consequenties voor de totstandkoming van geurgevoelige objecten. Die doorwerking van de geurregelgeving naar de ruimtelijke ordening wordt wel aangeduid met de term “omgekeerde werking”. De reden is duidelijk: een geurnorm beoogt mensen te beschermen tegen overmatige geurhinder. Omgekeerd moet een bevoegd gezag dan ook niet toestaan dat mensen zichzelf blootstellen aan die overmatige hinder, bijvoorbeeld door zich in de directe nabijheid van de veehouderij te vestigen. De omgekeerde werking is geen wetgeving, maar is tot stand gekomen door jurisprudentie en wordt daarom als ‘pseudowetgeving’ gezien. De ruimtelijke plannen, waarvoor de omgekeerde werking moet worden beoordeeld, zijn met name bestemmingsplannen waarin locaties voor woningbouw, zoals een woonwijk of een ruimte voor ruimte- woning, of recreatie en toerisme worden vastgelegd.

In gevallen dat een bouwplan niet past binnen het bestemmingsplan, bijvoorbeeld bij vergroting van een bouwblok of bij woningsplitsing, kan ontheffing van het bestemmingsplan worden gevraagd volgens de Wet ruimtelijke ordening (Wro). Toetsing aan de omgekeerde werking: belangen afwegen Bij besluitvorming omtrent (wijziging van) een bestemmingsplan moet worden bepaald of sprake is van een goede ruimtelijke ordening en of het plan niet in strijd is met het ruimtelijke ordeningsrecht. Ten behoeve van een zorgvuldige besluitvorming moet worden nagegaan of een partij onevenredig in haar belangen wordt geschaad; de rechtspositie van de betrokkenen moet worden gehandhaafd. Dat is tevens van belang voor eventuele planschade (artikel 6.1 Wro). Er zijn in ieder geval twee relevante partijen, de veehouderij en de toekomstige bewoner of een andere ondernemer (bijvoorbeeld recreatie en toerisme):

25

• de veehouderij heeft twee belangen: voortzetting van de bestaande bedrijfsactiviteiten en het realiseren van uitbreidingen (bijvoorbeeld een reeds vergunde uitbreiding); • de toekomstige bewoner heeft belang bij een aanvaardbaar woon- en leefklimaat. De belangen van de veehouderij worden in beeld gebracht middels de geur- en afstandscontouren. Bij de beoordeling zijn de volgende criteria gehanteerd: • bouwen binnen de geurcontour is mogelijk als binnen de geurcontour al geurgevoelige objecten liggen en het nieuw geurgevoelig object niet dichterbij de veehouderij komt te staan. Bouwen binnen een geurcontour (bijvoorbeeld een contour die behoort bij een geurnorm voor de voorgrondbelasting) kan dus, maar alleen als aannemelijk wordt gemaakt dat sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat; • bouwen binnen de geurcontour is niet mogelijk als er geen andere geurgevoelige objecten binnen de contour liggen; • bouwen binnen de afstandscontour is in beginsel niet mogelijk, tenzij het woon- en leefklimaat kan worden beoordeeld. Om te beoordelen of sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat ter plaatse een plangebied, is het nodig om de te verwachten geurhinder te evalueren. Dit betreft zowel de voorgrondbelasting3 als de achtergrondbelasting4. Criteria die hierbij worden gehanteerd zijn doorgaans gerelateerd aan de geurgebiedsvisie.

In de geurgebiedsvisie doet de gemeente namelijk een uitspraak over de maximale achtergrondbelasting waarbij nog sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat. Meestal is deze gerelateerd aan een hinderpercentage en bij behoorde voor- en achtergrond geurbelasting. Met de ruimtelijke ordening heeft de gemeente dus een belangrijk instrument in handen om te voorkomen dat nieuwe overbelaste geursituaties ontstaan. Een goede ruimtelijke ordening staat alleen nieuwbouw of vestiging toe op locaties waar sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat. Hierbij moet worden opgemerkt dat het aanscherpen van geurnormen (in verband met het beheersen van de achtergrondbelasting) ook nadelig kan zijn voor ruimtelijke ontwikkeling. Door het aanscherpen van geurnormen beslaat de geurcontour rond een veehouderij een groter oppervlak. Als daarbinnen geen geur gevoelige objecten zijn gelegen, dan is het bouwen van een nieuwe woning, recreatieobject, kantoorgebouw of ander geurgevoelig object niet mogelijk omdat anders de belangen van de betreffende veehouder worden geschaad.

3

4

Met de voorgrondbelasting wordt de geurbelasting bedoeld van díe veehouderij (de dominante veehouderij) welke de meeste geur bij het geurgevoelig object veroorzaakt, hetzij omdat het een grote veehouderij betreft, hetzij omdat de veehouderij dichtbij het geur-gevoelig object is gelegen. De voorgrondbelasting is van belang voor het bepalen van de verwachte hinder omdat uit onderzoek is gebleken dat de geurhinder als gevolg van de voorgrondbelasting hoger is dan als gevolg van de achtergrondbelasting, bij gelijke belastingen. Als vuistregel geldt dat de voorgrondbelasting bepalend is voor de hinder als de voorgrondbelasting meer dan de helft van de achtergrondbelasting bedraagt. Onder de achtergrondbelasting verstaan we de geurbelasting als gevolg van de veelheid aan veehouderijen in de omgeving van een geurgevoelig object.

26

2.3 Landelijke wetgeving: Actieplan ammoniak Besluit huisvesting veehouderij De ministeries van VROM en LNV, de provincies en de VNG zijn het op 22 oktober 2009 eens geworden over het Actieplan ammoniak. Dit Actieplan zal de veehouders er toe aanzetten om in de periode 2010 - 2013 te voldoen aan de maximale emissiewaarden van het Besluit huisvesting door de stallen emissiearm te maken. Op termijn (2020) stoppende bedrijven wordt de mogelijkheid geboden om het bedrijf nog enkele jaren voort te zetten, onder de voorwaarde dat zogenaamde stoppersmaatregelen worden toegepast. Dit zijn maatregelen aan de stal, het voer, management en het houden van minder dieren. Deze stoppersmaatregelen leiden niet alleen tot een reductie van de ammoniakemissie, maar vaak ook tot een lagere geuruitstoot. Emissiearme stallen en uitstel eisen Stallen moeten emissiearm zijn. Iedere stal moet voldoen aan de emissie-eisen van het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij (Besluit huisvesting). Het bouwen van emissie arme stallen was al sinds 2007 verplicht voor de grotere veehouderijen (de zogenaamde IPPC bedrijven). De kleinere en middelgrote veehouderijen hadden tot 2010 de tijd om de bestaande stallen emissie-arm te maken. Dit bleek niet haalbaar en in overleg met de Tweede Kamer heeft de minister destijds uitstel van de verplichting verleend tot 1 januari 2013.

De groep veehouderijen die onder de werking van het gewijzigde Activiteitenbesluit zijn gaan vallen, zijn in de gelegenheid gesteld om de inwerkingtreding daarvan af te wachten tot 1 juli 2013. Er is een zogenaamd Actieplan ammoniak opgesteld om actief aan de slag te gaan met het aanpassen van het bedrijf. Actieplan ammoniak Veehouderijen hebben tot de zomer van 2010 de gelegenheid gehad om een bedrijfsontwikkelingsplan (BOP) in te dienen. Daarin konden de veehouders aangegeven welke emissiearme technieken men wilde toepassen om te voldoen aan de eisen van het Besluit huisvesting. Ook kon men aangeven te willen stoppen, met de mogelijkheid om het bedrijf nog enkele jaren voort te zetten. Dit laatste onder de voorwaarde dat eenzelfde emissiereductie wordt behaald als onder het Besluit huisvesting, maar dan door het toepassen van snel inzetbare en tijdelijke maatregelen. Dit zijn maatregelen aan de stal, het voer, management en het houden van minder dieren. Stoppersregeling voor veehouderijen Het ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft de inhoud van de stoppersregeling voor veehouderijen bekend gemaakt. Veehouders die nog moeten voldoen aan de emissie-eisen wordt de mogelijkheid geboden de bedrijfsvoering na 2013 af te bouwen om deze uiterlijk in 2019 te stoppen. Deze stoppers op termijn noemen we in deze gebiedsvisie afbouwers.

Wel moeten emissiereducerende maatregelen op het bedrijf worden getroffen. Deze zijn alleen voor stoppende bedrijven toegestaan. Op de voorlopige lijst staan maatregelen zoals het aanbrengen van een stankslot, het aanbrengen van een schuine plaat in de mestkelder, mest verdunnen met water, het houden van minder dieren, veevoer met minder eiwit, veevoer met benzoëzuur en de combinatie met balansballen. Bij daadwerkelijke bedrijfsbeëindiging stopt ook de geuremissie. Om dit te borgen, wordt dan ook de vergunning ingetrokken en de bestemming gewijzigd. Vaak gaat het om bedrijven met traditionele stallen met relatief hoge emissies vergeleken met emissiearme stallen of luchtwassers. Wanneer deze geuremissies ter plaatse stoppen kan dit lokaal 27

bijdragen aan het wegnemen van overbelaste situaties (tenzij de locatie van de stoppende veehouderij wordt overgenomen door een ander). 2.4 Provinciale kaders Het provinciaal beleid kent ook kaders die van belang zijn voor het opstellen van een geurgebiedsvisie, zoals de Verordening ruimte 2014, de Verordening Stikstof en Natura 2000. Afwaartse beweging Het beleid van de provincie om nabij natuur en woonkernen een afwaartse beweging van veehouderijen op gang te brengen en het oprichten van een depositiebank in het kader van de Verordening stikstof en Natura 2000, heeft er toe geleid dat gemeenten de afgelopen jaren actief lege vergunningen hebben ingetrokken. Stuurgroep Dynamisch Platteland De Stuurgroep Dynamisch Platteland is een bestuurlijk platform van gemeenten en provincie. De stuurgroep heeft zich uitgesproken over de gewenste geurbelasting in gebieden waar andere functies en veehouderijen samenkomen. In een workshop van het MOLO-B over geurhinder en veehouderij voor de portefeuillehouders milieu heeft de stuurgroep geadviseerd om een geurnorm van 10 ouE/m3 aan te houden in dergelijke gebieden. Voor andere functies dan veehouderij is een geurnorm (voorgrondbelasting) van 14 ouE/m3 te hoog gelet op het bijbehorende hinderpercentage van 25%, hetgeen overeenkomst met een slecht woon- en leefklimaat.

Een voorgrondgeurbelasting van 10 ouE/m3 met een hinderpercentage van 20% overeenkomend met een matig woon- en leefklimaat past beter bij een gebied waar sprake is van een verweving van diverse functies. De Stuurgroep Dynamisch Platteland stelt dat 10 ouE/m3 in het belang is van een vitaal buitengebied waar meerdere functies naast elkaar moeten kunnen bestaan, waar alternatieve functies moeten worden gevonden voor vrijkomende agrarische bedrijfsgebouwen en waar nieuwe woonbestemming via ruimte-voor-ruimte regelingen een redelijke bescherming tegen geur verdienen. Verordening ruimte 2014 De Verordening ruimte 2014 (Vr2014) schetst de randvoorwaarden voor gemeentelijke ruimtelijke plannen (bestemmingsplannen). Het bevat ook een ruimtelijke gebiedszonering. De volgende gebieden die in dit kader relevant zijn, worden onderscheiden: • Bestaand stedelijk gebied. Binnen deze gebieden is met name stedelijke ontwikkeling voorzien. In de Vr2014 is opgenomen dat een bestemmingsplan binnen bestaand stedelijk gebied geen ontwikkelingsmogelijkheden kan bieden aan veehouderijen. Voor bestaande veehouderijen geldt het zogenaamde 'slot op de muur'; • Beperkingen veehouderij; het voormalige extensiveringsgebied. Voor de begrenzing van deze gebieden is aangesloten bij de grenzen van het extensiveringsgebied die op grond van het Reconstructieplan waren vastgesteld.

In dergelijke gebieden gelden (vergaande) beperkingen voor veehouderij. De regels binnen het gebied Beperkingen veehouderij gelden voor alle veehouderijen. Binnen de aanduiding zijn geen mogelijkheden voor de vestiging, uitbreiding, omschakeling ten behoeve van een veehouderij en er mag geen toename plaatsvinden van de bestaande bebouwing (het zogenaamde 'slot op de muur'); 28

• Gemengd landelijk gebied. In deze gebieden is uitbreiding van veehouderijen enkel mogelijk indien het bedrijf voldoet aan specifieke eisen op het gebied van zorgvuldigheid of duurzaamheid. Om de ontwikkeling naar een zorgvuldige veehouderij te bevorderen is een bevoegdheid opgenomen voor GS tot het stellen van nadere regels. Deze nadere regels zijn de zogenoemde 'Brabantse Zorgvuldigheidsscore Veehouderij', ook wel aangeduid als BZV. Ook gelden er normen voor onder andere geur en fijn stof. Verordening stikstof en Natura 2000 In de Verordening stikstof en Natura 2000 is bepaald dat nieuwe stallen aan strengere ammoniakemissie-eisen moeten voldoen. Deze eisen leiden vaak tot het toepassen van emissiearme stalsystemen of luchtwassers en daarmee ook tot een lagere geuremissie. De eisen zijn vastgelegd in bijlage 2 bij de verordening (zie bijlage II bij deze gebiedsvisie). In de bijlage 2 van de verordening van 29 maart 2013 zijn de meest recente maximale emissiewaarden voor nieuwe stallen vastgelegd. In de praktijk betekenen deze maximale emissiewaarden dat in de varkenshouderij bij nieuwbouw van stallen luchtwassers moeten worden toegepast. Voor de pluimveehouderij geldt dit (nog) niet, maar moeten wel vergaande emissiereducerende huisvestingssystemen worden toegepast.

Het systeem van de Verordening stikstof richt zich op het bereiken van een depositieniveau dat in ieder geval lager of gelijk is aan de peildatum voor het bestaande gebruik dat van toepassing is op het gebied. Dit kan worden bereikt door het toepassen van emissiereducerende technieken zoals emissiearme stallen, luchtwassers en dergelijke die voldoen aan de maximale emissiewaarden van bijlage 2 bij deze verordening. Wanneer emissiearme technieken niet toereikend zijn of - in het geval van enkele diercategorieën niet beschikbaar zijn, dan kan depositie worden gesaldeerd via de depositiebank. 2.5 Gemeentelijk geurbeleid en ambities Huidige geurverordening De gemeente Landerd heeft in 2008 een geurgebiedsvisie voor de veehouderij op laten stellen door het RMB. Op basis hiervan heeft de gemeenteraad besloten om van de wet afwijkende geurnormen vast te stellen voor de voorgrondbelasting. De gemeenteraad heeft op 18 april 2013 de Verordening gewijzigd, waarbij voor het bedrijventerrein Voederheil II een aparte norm vastgesteld. De normen die zijn opgenomen voor diercategorieën waarvoor geuremissiefactoren bekend zijn (varkens, kippen, kalkoenen, eenden, schapen, geiten, vleeskalveren en vleesstieren) die gelden voor de maximale geurbelasting van een veehouderij op een geurgevoelig object, zijn: A.

2 ouE/m3 voor geurgevoelige objecten gelegen binnen de bebouwde kommen stedelijk (alle typen, uitgezonderd lintbebouwing en industrie); B. 3 ouE/m3 voor geurgevoelige objecten gelegen binnen de bebouwde kom stedelijk (lintbebouwing, industrie) of bebouwde kom landelijk; C. 6 ouE/m3 voor geurgevoelige objecten op het bedrijventerrein Voederheil II; D. 12 ouE/m3 voor geurgevoelige objecten gelegen in het buitengebied; E. 14,0 ouE/m3 voor geurgevoelige objecten gelegen in de landbouwontwikkelingsgebieden. 29

In figuur 2.1 zijn de gebieden weergegeven.

Figuur 2.1: gebiedsindeling en normen geurverordening gemeente Landerd

Evaluatie van het huidig geurbeleid In 2009, 2010 en 2011 is de geursituatie in de gemeente geëvalueerd. Op basis van een uitgebreid dossieronderzoek is het bedrijvenbestand steeds bijgewerkt. Uit de evaluaties is een afname van het aantal geurgehinderden in de gemeente te zien. Er zijn nog wel locaties met objecten met een hoge belasting, met name in de kern van Zeeland en in mindere mate in Schaijk. In het huidige beleid zijn voor de achtergrondbelasting de volgende normen opgenomen: • voor objecten in de bebouwde kom: o 0 tot 6 ouE/m3, goed; o 6 tot 10 ouE/m3, redelijk; o >10 ouE/m3, slecht; • voor objecten buiten de bebouwde kom: o 0 tot 28 ouE/m3, goed; o 28 tot 38 ouE/m3, redelijk; o >38 ouE/m3, slecht. De normen van het buitengebied voor de achtergrondbelasting zijn relatief hoog als deze vergeleken wordt met de normen uit de Verordening ruimte 2014. Hierin is een norm van 10 ouE/m3 in de bebouwde kom opgenomen en 20 ouE/m3 buiten de bebouwde kom.

30

Gemeentelijk beleid ten aanzien van ruimtelijke ontwikkelingen In beginsel wordt de achtergrondbelasting gebruikt om een afweging te maken voor de vast te stellen geurnormen voor de voorgrond. Bij de vergunningverlening wordt conform de Wgv aan de bij de geurnorm behorende voorgrondbelasting getoetst. De gemeente Landerd voert bij vergunningverlening een beoordeling van het aspect gezondheid uit. Hierbij speelt de achtergrondbelasting een belangrijke rol. De gecumuleerde geurbelasting wordt dus nu al getoetst in het kader van vergunningverlening. In de huidige geurgebiedsvisie van de gemeente Landerd doet de gemeente ook een uitspraak over de maximale achtergrondbelasting waarbij nog sprake is van een goed woonen leefklimaat. Dit is van belang bij besluitvorming omtrent een ontwikkeling waarbij de afweging gemaakt moet worden of sprake is van een goede ruimtelijke ordening. Denk daarbij onder andere aan bouwvlakvergrotingen of het oprichten van geurgevoelige objecten die niet rechtstreeks binnen de regels uit het geldende bestemmingsplan passen. Indirect is de Wgv dus ook op die ontwikkelingen van toepassing. Dit wordt de ‘omgekeerde werking’ genoemd.

Voor wat betreft geurhinder van veehouderijen betekent dit dat de volgende aspecten bij dergelijke ontwikkelingen in ogenschouw moeten worden genomen: • Is ter plaatse van een geurgevoelig object een goed woon- en verblijfklimaat gegarandeerd? • Wordt een veehouder niet onevenredig in zijn belangen geschaad? In een situatie waarbij naast het milieuspoor ook sprake is van een ruimtelijk spoor, heeft de gemeente dus een grotere afwegingsbevoegdheid. Dit gegeven is erg belangrijk bij het oplossen van geurknelpunten. Ambities van de gemeente De gemeente Landerd heeft in het plan van aanpak in de vorm van doelen haar ambities ten aanzien van het nieuwe geurbeleid aangegeven. Het eerste doel is het vaststellen van een geurnormenset (voorgrondbelasting) waarmee het aantal geurgehinderden kan worden teruggedrongen tot ten minste het aantal zoals aanwezig op peildatum 22 april 2005 (vaststelling reconstructieplan) en waarmee tevens de belangrijkste geurknelpunten in de gemeente kunnen worden opgelost. In het proces en de afwegingen voor het geurbeleid moet het aspect gezondheid een belangrijke rol krijgen. In het buitengebied is een hoger beschermingsniveau gewenst dan nu het geval is. Nu zijn de geurnorm in het buitengebied 12 of 14 ouE/m3 voor de voorgrondbelasting.

Conform het advies van de stuurgroep dynamisch platteland wordt gestreefd naar een geurnorm van ten hoogste 10 ouE/m3 voorgrondbelasting. Daarnaast wil de gemeente minimale afstanden tussen geurgevoelige objecten en veehouderijen met dieren zonder geuremissiefactor vaststellen in verband met de geurhinderproblematiek van melkrundveebedrijven en nertsenhouderijen. Tot slot moet de geurbelasting (achtergrondniveau, cumulatie) worden vastgesteld waarvan in het kader van de omgekeerde werking maximaal sprake mag zijn bij een ruimtelijke ontwikkeling, op basis van de meest recente inzichten. Een ruimtelijke ontwikkeling is

31

bijvoorbeeld de wijziging van een agrarisch bouwvlak of realisatie van een woonwijk of bedrijventerrein. Het geurbeleid moet ruimte bieden voor bouwplannen in de woonkernen en bedrijventerreinen en bedrijfsontwikkeling van de intensieve veehouderijen op duurzame locaties in het buitengebied. In verband met het nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein Voederheil II is in 2013 de geurnorm aangepast naar 6 ouE/m3. Met deze norm is het bedrijventerrein te ontwikkelen zonder veehouderijbedrijven in de omgeving te belemmeren. Deze geurnorm voor de voorgrondbelasting in dit gebied moet om die reden worden gehandhaafd.

32

3. UITGANGSPUNTEN In dit hoofdstuk worden de uitgangspunten nader besproken. 3.1 Indeling van de gemeente Landerd Binnen de gemeente zijn gebieden aan te wijzen met een dominante (en/of gewenste) functie. In de kernen Zeeland, Schaijk en Reek is de belangrijkste waarde ‘wonen’ en moeten de bewoners zoveel mogelijk beschermd worden tegen invloeden die het woon- en leefklimaat negatief beïnvloeden. In het buitengebied is sprake van een menging van functies, zoals (agrarische) bedrijvigheid, wonen, landschap en natuur. De gemeente kent daarnaast een aantal bedrijventerreinen en recreatiegebieden (met recreatiewoningen). Voor elk gebied met zijn eigen kenmerkende functies en historie kan een andere mate van acceptatie van agrarische geur optreden. Daarnaast kan in een bepaald gebied op grond van het gewenste beeld van het gebied, meer of minder ruimte voor de agrarische sector gewenst zijn. De gemeente heeft de beleidsvrijheid om gebieden aan te wijzen en de mate van de aanvaardbaarheid van geur te definiëren. Zo ontstaat een gebiedsgericht geurbeleid. Binnen de gemeente Landerd zijn gebieden opnieuw gedefinieerd. In figuur 3.1 zijn deze gebieden weergegeven.

Figuur 3.1: gebiedsindeling gemeente Landerd

33

De indeling is gebaseerd op de geldende bestemmingsplangrenzen. • Kern Schaijk (1), Reek (2) en Zeeland (3): grote kernen, primair bedoeld voor wonen; • Kern ’t Oventje (4): kleinere kern met een grotere binding met het buitengebied dan kernen Schaijk, Reek en Zeeland. Primair bedoeld voor wonen; • Bedrijventerreinen (6 t/m 8): gebied bedoeld voor werken, met her en der een woning; • Recreatiegebieden (9 t/m 22): de recreatiegebieden bevinden zich in het buitengebied; • Buitengebied (23 t/m 28): duidelijke verweving tussen wonen, agrarische sector en andere bedrijvigheid.

3.2 Geur en de relatie met gezondheid Geur kan verschillende effecten oproepen bij de mens, die als nadelig voor de gezondheid worden beschouwd. Bij de relatie tussen geur en gezondheid zijn vele biologische, psychologische en sociale factoren betrokken. Allereerst is de geurconcentratie van invloed op het optreden van gezondheidseffecten. Ook andere karakteristieken van de geur kunnen van invloed zijn. Daarnaast zijn demografische, sociaal-economische, persoonsgebonden en cognitieve factoren in meer of mindere mate van invloed op de mate van optreden van gezondheidseffecten. Sommige van deze factoren zijn onderling van elkaar afhankelijk. Het volgende model beschrijft de relatie tussen de geurbelasting en gezondheidseffecten.

Figuur 3.2 Model voor de relatie tussen geurbelasting en gezondheidseffecten (Monique Smeets & Tilly Fast, 2006. Dosis effect relatie geur, effecten van geur. Document: IP-DER-06-40. OpdenKamp Adviesgroep BV. Den Haag).

In dit model leidt de geurbelasting tot een waarneming bij omwonenden. De waarneming verloopt via de receptoren in het reukepitheel. Volgend op de stimulatie van de receptoren ontstaat waarneming van de frequentie, de intensiteit, de hedonische waarde en de kwaliteit (bijvoorbeeld ‘oplosmiddelachtig’) van de geur. In deze waarneming kunnen zich individuele verschillen voordoen, die gerelateerd zijn aan demografische (geslacht, leeftijd), sociaal-economische en persoonsgebonden factoren. De pijl vanuit deze factoren naar de waarneming kent één richting.

34

Onder cognitieve factoren wordt verstaan de wijze waarop mensen informatie selecteren en verwerken. Voorbeelden hiervan zijn de attitude ten opzichte van de geurbron (bijvoorbeeld angst of boosheid) en de verwachtingen over de geurbelasting in de toekomst. Bij cognitieve factoren wijzen de pijlen in twee richtingen, namelijk van en naar waarneming. De invloed is dus wederkerig. Mensen, die geloven dat geur slecht is voor de gezondheid, letten meer op geuren in hun omgeving of zijn eerder gealarmeerd door onprettige geuren, zodat zij deze als intenser waarnemen. Omgekeerd, kan dit geloof ook weer beïnvloed worden door gedane waarnemingen. Door mensen wordt de waarneming van de geur in twee stappen geëvalueerd. Bij de primaire evaluatie wordt ingeschat of de geur potentieel bedreigend is. Wordt de geur als onaangenaam of de situatie als potentieel bedreigend beschouwd dan leidt dit tot hinder. De hinder is het gezondheidseffect, het is psychologisch van aard, maar er hoeven geen andere effecten te zijn. Bij de secundaire evaluatie van de waarneming van de geur, beoordeelt het individu of het met die potentieel bedreigende situatie goed overweg kan (coping). Geeft de uitkomst van deze evaluatie aan, dat het individu hiermee onvoldoende mee om kan gaan, dan zal er stress worden ervaren met de daaraan gerelateerde fysiologische effecten.

De hinder gaat dan vergezeld van stressgerelateerde lichamelijke gezondheidseffecten. Voor de demografische, sociaal-economische, persoonsgebonden en cognitieve factoren geldt, dat zij naast de waarneming ook het proces van evaluatie van deze waarneming kunnen beïnvloeden. De evaluatie van de geur kan ook leiden tot hinder, verstoring van gedrag of activiteiten en stress. Iemand die hinder ervaart maar geen stress kan niettemin verstoring van activiteiten of gedrag vertonen. De relatie tussen hinder en verstoring is wederkerig: als iemand gehinderd is kan dit leiden tot verstoring en andersom. Stress kan eveneens leiden tot verstoring. Gezondheidseffecten door geur De belangrijkste en meest voorkomende gezondheidseffecten van geur zijn hinder en verstoring van activiteiten en gedrag. Stressgerelateerde gezondheidseffecten kunnen ook optreden.

Onder hinder wordt verstaan: “Hinder is een gevoel van ongenoegen dat optreedt wanneer een milieufactor wordt waargenomen of wanneer de waarneming iemands gedrag of activiteiten negatief beïnvloedt of wanneer door de waarneming iemand vermoedt, dat deze milieufactor een negatieve invloed heeft.” In de literatuur wordende volgende uitingen genoemd van verstoring van activiteiten en gedrag als gevolg van geur: • Slechte ventilatie: ramen sluiten, niet kunnen luchten; • Niet graag buiten zijn: in de tuin, op het balkon, tijdens het barbecuen of tijdens het wandelen; • Niet graag thuis zijn; • Niet graag familie/vrienden/bezoek uitnodigen of familie/vrienden komen niet graag op bezoek; 35

• • • • • • • •

Slaap: problemen met inslapen, tussentijds wakker worden; Was niet buiten drogen; Vertrouwde of aangename geuren niet meer kunnen ruiken; Verstoort het lezen en denken en vrije tijd bezigheden; Minder diep ademhalen; Ontevreden met eigen huis; Spanning in het gezin; Indienen van klachten.

In de literatuur worden verschillende (stressgerelateerde) andere gezondheidsklachten ten gevolge van geur genoemd, zoals slaapklachten, hoofdpijn, duizeligheid, vermoeidheid, misselijk, luchtwegklachten. Factoren van invloed op het ontstaan van hinder, verstoring of andere (stressgerelateerde) gezondheidseffecten Geurkarakteristieken, demografische, sociaal-economische, persoonsgebonden en cognitieve factoren kunnen een grote invloed hebben op de relatie tussen geurbelasting en gezondheidseffecten. Dit heeft als gevolg, dat een algemene dosis-effectrelatie lokaal alleen te gebruiken is voor een indicatie van het optreden van ernstige hinder in de omgeving van een geurbron. Vooral de volgende kenmerken kunnen lokaal leiden tot meer hinder dan volgens de algemene dosis-effectrelatie berekend zou worden: • Lage hedonische waarde (onaangename geur); • Hogere frequentie van optreden geur; • Probleemgerichte copingstijl; • Geen band met de veroorzaker; • Negatieve attitude ten opzichte van de bron of overheid; • Verwachting dat de geur zal toenemen; • Bezorgd, angst voor gezondheidseffecten. 3.3 Beoordeling woon- en leefklimaat Om een oordeel te kunnen geven over de geursituatie, is het van belang inzicht te hebben in de geurbeleving bij een bepaalde geurbelasting, oftewel de dosis-effect-relatie.

Hierbij wordt onderscheid gemaakt in de voorgrondbelasting, wanneer er sprake is van één veehouderijbedrijf, en achtergrondbelasting, wanneer er sprake is van meerdere veehouderijen. De gemeenteraad stelt in haar visie zelf het aanvaardbaar woon- en leefklimaat vast. Relatie geurbelasting en geurgehinderden Er is sprake van geurhinder als mensen worden blootgesteld aan geur en dat als hinderlijk wordt ervaren. De mate waarin mensen geur als hinderlijk ervaren, is afhankelijk van de mate van blootstelling, maar ook van bijvoorbeeld de onaangenaamheid van de geur en de binding die de mensen hebben met het bedrijf dat de geur veroorzaakt. Geurhinder wordt uitgedrukt als percentage. Een geurhinderpercentage van 12% betekent dat 12% van de mensen desgevraagd in een telefonische leefomgevingsenquête aangeeft “soms of vaak last te hebben van geurhinder van veehouderijen”. Het implementatieteam wet geurhinder en 36

veehouderij concludeert op basis van het PRA rapport dat een hinderpercentage van 27% of hoger niet toelaatbaar mag zijn (Referentie notitie implementatieteam, bijlage XXIII). In het ‘Geuronderzoek stallen intensieve veehouderij’ van PRA Odournet 2001, is de relatie vastgelegd tussen geurbelasting en hinder. Deze relatie is vastgesteld op basis van circa 2.000 telefonische enquêtes bij omwonenden van varkenshouderijen verspreid over heel Nederland. Tijdens het onderzoek is gebleken dat in gebieden met relatief weinig veehouderijen bij dezelfde geurbelasting meer geurhinder wordt ervaren dan in gebieden met relatief veel veehouderijen. In gebieden met veel intensieve veehouderij is er sprake van gewenning aan of acceptatie van agrarische geur. Ook kan het zijn dat in veedichte gebieden fluctuaties in geur door omwonenden minder worden waargenomen (mede door de aanwezige hoge achtergrondconcentratie, gewenning daaraan en acceptatie). Dit zijn fluctuaties in de tijd, zoals zomer of winter, dag of nacht en relatief hoge geuruitstoot aan het einde van de productieperiode zoals bij vleeskuikens of legkippen. In de “Handreiking bij de Wet geurhinder en veehouderij, aanvulling: Bijlagen 6 en 7” van 1 mei 2007, is in de tabellen A en B de relatie aangeven tussen de geurbelasting en de geurhinder in concentratiegebieden.

Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen de hinder als gevolg van de voorgrondbelasting en de hinder als gevolg van de achtergrondbelasting. De belangrijkste percentages uit de tabellen A en B van bijlage 6 van de handreiking zijn in onderstaande tabel 3.1 weergegeven (percentages en normen hebben betrekking op concentratiegebieden zoals de gemeente Landerd). Tabel 3.1: Relatie tussen het percentage geurgehinderden en voorgrond- en achtergrondbelasting voor een concentratiegebied. Percentage gehinderden 5% 8% 12 % 16 % 20 % 25% 27 %

voorgrondbelasting 3 ouE/m 1,5 3 5 7 10 14 16

achtergrondbelasting 3 ouE/m 3 6 10 14 20 28 32

In bijlage 7 zijn de kwaliteitscriteria voor geurhinder die het RIVM hanteert voor haar milieurapportages en toekomstverkenningen, gebaseerd op de (inmiddels ingetrokken) GGD-richtlijn voor geurhinder. De kwaliteit van een gebied is hierbij gekoppeld aan een percentage geurgehinderden. Deze zijn in tabel 3.2 weergegeven.

37

Tabel 3.2: Relatie tussen het percentage geurgehinderden en milieukwaliteit (RIVM). Milieukwaliteit zeer goed goed redelijk goed matig tamelijk slecht slecht zeer slecht extreem slecht

geurgehinderden (%) <5 5 – 10 10 – 15 15 – 20 20 – 25 25 - 30 30 – 35 35 - 40

In de voorgaande tabellen 3.1 en 3.2 is de relatie geurbelasting-hinder-milieukwaliteit weergegeven. Het RIVM geeft op 10-7-2014 hierover het volgende aan op haar website: "De GGD-richtlijn ‘geurhinder’ uit 2002 wordt herzien. De huidige richtlijn is sterk verouderd en daarom niet meer te raadplegen via deze website. Neem contact op met uw lokale GGD bij vragen over geurhinder in uw woonomgeving." In afwachting van actualisatie adviseert GGD GHOR Nederland per brief om de modeluitkomsten als indicatief te beschouwen en maatwerk en lokaal gerichte oplossingen in te zetten. De GGD verwacht dat in september 2014 nieuwe inzichten worden gepubliceerd. Verwacht wordt dat geurhinderrelaties naar beneden worden bijgesteld (bij lagere geurbelasting een grotere hinder en een slechtere milieukwaliteit dan in voorgaande tabellen is opgenomen). In de klankbordgroep is afgesproken deze nieuwe inzichten te betrekken bij de behandeling van deze ontwerpgeurgebiedsvisie in de gemeenteraad (of eerder als dat mogelijk is in een voorbereidende raadsvergadering /podiumbijeenkomst). In bijlage XIX is de brief van GGD GHOR Nederland over dit onderwerp opgenomen.

Bepaling aantal geurgehinderden Bij het bepalen van het aantal geurgehinderden wordt vooralsnog uitgegaan worden van de relatie tussen belasting en geurhinder in concentratiegebied zoals opgenomen in bijlagen 6 en 7 van de handreiking bij de Wgv. Deze bijlagen bevatten voor zowel voor- als achtergrondbelasting verschillende hinderpercentages. Verder blijkt uit de bijlagen dat de voorgrondbelasting maatgevend is voor de geurhindersituatie indien de waarde hiervan tenminste de helft bedraagt van de achtergrondbelasting. Omdat niet op voorhand bepaald kan worden of de voorgrond- of achtergrondbelasting maatgevend zal zijn voor de geurhindersituatie, wordt bij het variantenonderzoek de achtergrondbelasting geanalyseerd aan de hand van de relatie tussen voorgrondbelasting en geurhinder(percentages). Op basis van de van deze getallen is aantal gehinderden bepaald. Het geurbeleid in Nederland Het algemene uitgangspunt van het geurbeleid is het zoveel mogelijk beperken van geurhinder en het voorkomen van nieuwe hinder. Ernstige hinder zou niet mogen voorkomen. Deze uitgangspunten vormen samen met het toepassen van het BBT-principe de kern van het geurbeleid. Onderdeel van het geurbeleid is dat de lokale overheden de uiteindelijke lokale afweging moeten maken zodat zij rekening kunnen houden met alle relevante belangen om tot een duurzame kwaliteit van de leefomgeving te komen.

Het geurbeleid bestaat uit de volgende beleidslijnen: • als er geen hinder is, zijn maatregelen niet nodig; • als er wel hinder is, worden maatregelen op basis van het BBT-principe afgeleid; • voor bepaalde branches is het hinderniveau bepaald en in een “bijzondere regeling” vastgelegd, zoals de NeR voor de industrie. Hierin wordt uitgegaan van maximaal 12% gehinderden en maximaal 3% ernstig gehinderden (ernstig

38

gehinderden zijn mensen die in een telefonische leefomgevingsenquête aangeeft “ernstige geurhinder te hebben van veehouderijen”). Daarbij moet worden opgemerkt dat voor de veehouderij in de handreiking bij de Wgv, bijlagen 6 en 7, geen waarden voor ernstige hinder zijn opgenomen. • de mate van (nieuwe) hinder die nog acceptabel is, wordt vastgesteld door het bevoegd gezag. Met nieuwe Wet geurhinder en veehouderij (Wgv) is, net als in het verleden, sprake van een “lex specialis” een aparte wet voor de veehouderij branche. De Wgv kan gezien worden als een “bijzondere regeling” in de vorm van een wet. Vergunningaanvragen in het kader van de Wgv moeten voldoen aan BBT en de gemeente kan het wettelijke toetsingskader gebiedsgericht aanpassen. Het voorkomen van nieuwe hinder is overigens geen uitgangspunt van deze “lex specialis”. Dit is een aspect die de gemeenten onder de Wgv in eigen hand hebben met het hanteren van andere waarden voor de maximale geurbelasting middels een verordening geurhinder en veehouderij.

IJkpunten voor de geurbelasting De gebiedsindeling is gekoppeld aan een maximaal acceptabel hinderniveau en bijbehorende geurbelasting. Bij dit laatste zijn bijlagen 6 en 7 van de handreiking bij de Wgv als basis gebruikt. Het Brabantse implementatieteam Wgv heeft dit uitgewerkt in een advies aan de Brabantse gemeenten over streefwaarden voor een aanvaardbaar woon- en leefklimaat. In de gemeente Landerd wordt voorgesteld de volgende ijkpunten te hanteren voor de vaststelling van het acceptabel geurniveau in een gebied: Een maximaal hinderpercentage van 12% is voor de kernen nog aanvaardbaar. Dit komt overeen met de richtwaarde uit de Nederlandse Emissie Richtlijn (NeR). De NeR bevat het geurbeleid voor industriële inrichtingen. Als richtwaarde voor geur wordt hier uitgegaan van maximaal 12% gehinderden (zie kader “Het geurbeleid in Nederland”) en maximaal 3% ernstig gehinderden (ernstig gehinderden zijn mensen die in een telefonische leefomgevingsenquête aangeeft “ernstige geurhinder te hebben van veehouderijen”. Ondanks dat de veehouderijsector hier niet zondermeer mee is te vergelijken, is hier in overleg met deskundigen die nauw betrokken zijn geweest bij het opstellen van de Wgv, voor de bebouwde kom toch bij aangesloten.

Dit komt ook vrij goed overeen met de oude omgevingscategorie I (woningen in de kern) uit de Wet Stankemissie Veehouderijen en de Brochure Veehouderij en Hinderwet waar een percentage van 11% gehinderden bij hoort; Een maximaal hinderpercentage van 20% is voor het buitengebied nog aanvaardbaar. Burgerwoningen en veehouderijen liggen verspreid in het buitengebied. Daardoor is sprake van verspreid liggende bronnen en ook verspreid liggende “ontvangers”. Verder is sprake van agrarische bedrijven die al sinds jaren in het buitengebied zijn gelegen. Vaak is er acceptatie van geur afkomstig van veehouderijen in de leefomgeving als gevolg van een (historische) binding met de sector of compensatie vanwege de landelijke woonomgeving en andere voordelen verbonden aan het wonen in het buitengebied. Ook gewenning aan speelt een rol en kan het zijn dat in veedichte gebieden fluctuaties in geur door omwonenden minder worden waargenomen (mede door de hoge aanwezige achtergrondconcentratie, gewenning daaraan en acceptatie). De bovengrens van 20% is door het implementatieteam van de Wgv (zie bijlage XXIII) ontleend aan het PRA onderzoek naar de dosiseffectrelatie tussen geur en hinder en de milieukwaliteitscriteria van het RIVM (zie bijlage 7 van de handreiking Wgv). Aan het PRA 39

onderzoek is door het implementatieteam het hinderpercentage van 27% maximaal aanvaardbaar ontleend. Dit komt overeen met 16 ouE/m3 voor de voorgrondbelasting en 32 ouE/m3 voor de achtergrondbelasting. De geursituatie is daarbij slecht volgens de beoordeling van het RIVM. Er is daarom gekozen voor een lagere waarde, namelijk een hinderpercentage van 20%. Volgens het RIVM ligt een hinderpercentage van 20% op de grens van een matige / tamelijke slechte geursituatie. Daarnaast wordt het verwevingsgebied als een dynamisch gebied gezien, waarbij verschillende functies mogelijk moeten zijn. Bij een waarde van 20% gehinderden wordt dit mogelijk gemaakt. De ijkpunten komen overeen met de in de Verordening ruimte opgenomen grenswaarden voor de hinderpercentages. Berekeningen en ervaren geurhinder In de praktijk blijkt dat de geurberekening met verspreidingsmodellen niet altijd overeenkomen met de werkelijk ervaren geurhinder. Zo kan het voorkomen dat de berekeningen een beeld schetsen van een redelijk woon- en leefklimaat, maar dat er desondanks geurklachten zijn. Ook het omgekeerde komt voor. Het GGD-bureau GVM en ook de klankbordgroep, geven aan dat in de praktijk vaker geurhinder wordt ervaren dan op basis van de berekeningen wordt voorspeld.

Het een en ander kan de volgende achtergronden hebben: • de genoemde acceptatie van geur afkomstig van veehouderijen in de leefomgeving als gevolg van een (historische) binding met de sector of compensatie vanwege de landelijke woonomgeving en andere voordelen verbonden aan het wonen in het buitengebied. Ook gewenning aan geur speelt een rol en kan het zijn dat in veedichte gebieden fluctuaties in geur door omwonenden minder worden waargenomen (mede door de hoge aanwezige achtergrondconcentratie, gewenning daaraan en acceptatie); • de geurberekeningen gaan uit van een bedrijfsemissie die bepaald wordt door de emissie per dier (emissiefactor) en het aantal aanwezige dieren. De emissiefactor is een jaargemiddelde waarde voor de uitstoot per dier. Dit betekent dat fluctuaties in de tijd niet tot uiting komen. Daarnaast worden andere geurbronnen niet meegenomen in de berekeningen; • de geurberekening gaan uit van gemiddelde klimatologische omstandigheden over de afgelopen 10 jaar. Bijzondere klimatologische omstandigheden komen daardoor niet tot uiting, zoals windstil weer of een andere windrichting dan gebruikelijk. • de hinder is in de enquêtes bepaald in het buitengebied en in dorpen, niet in stedelijk gebied. Het is denkbaar dat mensen in steden hindergevoeliger zijn voor geur van veehouderijen dan mensen in dorpen en in het buitengebied.

In de steden is men immers minder gewend aan deze geur en men heeft daar doorgaans ook minder binding met de bedrijfstak; • de berekeningen zijn uitgevoerd met het computerprogramma V-Stacks. Dit model rekent volgens de laatste wetenschappelijke inzichten de verspreiding van geur en voldoet aan de rekenregels van het Nieuw Nationaal Model. Het model houdt echter geen rekening met bijzondere meteo-omstandigheden. Een windstille situatie waarbij de lucht nauwelijks verspreid en waarbij de geurpluim naar bewoonde gebieden kan verplaatsen, wordt niet berekend. Daarnaast is uit onderzoek van de provincie NoordBrabant gebleken dat in bepaalde specifieke gevallen de uitkomsten van V-stacks grote verschillen met de werkelijke geurbelasting vertoond. In verband hiermee heeft de 40

•

provincie een brief naar het ministerie gestuurd met het verzoek om een betrouwbaar instrument te hebben voor vergunningverlening. Zie hiervoor de correspondentie in bijlage XXI van de provincie en het Ministerie; het GGD-bureau GMV en ook de klankbordgroep heeft aangegeven dat in de praktijk vaker geurhinder wordt ervaren (of kan worden ervaren) dan op basis van bijlage 6 en 7 van de wgv, de rekenmodellen en de verouderde GGD-richtlijn wordt voorspeld. Dit staat ook nader beschreven in de brief van GGD GHOR Nederland in bijlage XIX.

In de volgende paragraaf is het voorgaande uitgewerkt voor de gebiedsindeling van Landerd. Achtergrondbelasting Op basis van bovenstaande gegevens is een vertaling naar streefwaarden voor de achtergrondbelasting voor de gebieden gemaakt. In dit voorstel is voor de geursituatie per gebied een onderverdeling gemaakt in de volgende categorieën: • optimaal: het woon- en leefklimaat is gezien de functie passend; • aandachtsklasse: het woon- en leefklimaat is gezien de functie niet optimaal en verdient daarom aandacht. De geurbelasting ligt net onder de grenswaarde waarbij sprake is van een knelpunt. De geursituatie wordt hier als redelijk beschouwd; • niet aanvaardbaar: het woon- en leefklimaat is gezien de functie niet aanvaardbaar. Voorkomen moet worden dat geurgevoelige objecten hierin terecht komen. Bij de analyse van de berekeningen zijn de geurklassen in ou aangehouden en is de vertaling naar de drie categorieën gemaakt met de gekleurde cellen. In tabel 3.3 zijn de streefwaarden per gebied weergegeven en is het bijbehorende percentage gehinderden volgens bijlage 6 van de handreiking Wgv vermeld. In de kernen is de hoogste bescherming tegen geurhinder aangehouden. Voor het buitengebied is de minste bescherming geboden. De waarde voor de bedrijventerreinen en de recreatiegebieden ligt hier tussen in.

De in tabel 3.3 genoemde waarden betreffen het voorstel voor de geurbelasting (achtergrondniveau, cumulatie) waarvan in het kader van de omgekeerde werking maximaal sprake mag zijn bij een ruimtelijke ontwikkeling. Dat kan zowel een ontwikkeling bij een veehouderij zijn als bij een andere functie. In de aanbevelingen is opgenomen om een beleidsregel op te stellen voor de maximale waarde voor de achtergrondbelasting. Hierin kan ook aangegeven worden hoe de achtergrondbelasting moet worden bepaald. Zonder deze beleidsregel zijn de waarden uit tabel 3.3 van toepassing. Tabel 3.3: Gehanteerde gebiedsindeling, geurklassen en geurhinderniveaus. Gebied

Woongebieden Bedrijventerreinen Recreatiegebieden Buitengebied

achtergrondbelasting in odour units 3 (ouE/m ) aandachts niet optimaal klasse aanvaardbaar 0-6 6-10 >10 0-10 10-14 >14 0-10 10-14 >14 0-14 14-20 >20

percentage gehinderden (%)

optimaal 0-8 0-12 0-12 0-16

aandachts klasse 8-12 12-16 12-16 16-20

niet aanvaardbaar >12 >16 >16 >20

Uit tabel 3.3 komt naar voren dat een optimaal geursituatie een lager geurbelasting en percentage geurgehinderden betekent dan een optimaal geursituatie in het buitengebied. 41

Op deze wijze zijn de streefwaarden voor de geurbelasting afgestemd op de functie van een gebied.

3.4 Veehouderijbestand In de berekeningen is uitgegaan van het veehouderijbestand met peildatum 6 februari 2014. Dit bestand is in overleg met de klankbordgroep opgesteld. De vergunde emissie van de bedrijven is gehanteerd. Het kan dus zijn dat er feitelijk geen dieren meer aanwezig zijn, maar het bedrijf nog vergunde rechten heeft. In de berekeningen zijn deze bedrijven meegenomen. Ook is rekening gehouden met de veehouderijen in naburige gemeenten binnen een straal van 2 km. Dit zijn de gemeenten Bernheze, Grave, Sint Anthonis, Mill en Sint Hubert, Oss en Uden. Voor de veehouderijen in Landerd is in de berekeningen uitgegaan van de werkelijke uittredesnelheid, emissiepunthoogte, diameter en gebouwhoogte. Deze gegevens zijn uit de vergunningdossiers afgeleid. Voor elk adres zijn de verschillende stallen samengevoegd tot één bron, die is ingevoerd op het zwaartepunt van de emissie en met de emissiegewogen parameters. De totale emissie is toegekend aan deze bron. Dit kan lokaal een verschil opleveren met de berekening die in het kader van vergunningverlening wordt uitgevoerd. In dat geval wordt namelijk gerekend per stal. In bijlage VI is een toelichting hierop gegeven. Voor de inrichtingen van de naburige gemeenten is gerekend met standaardparameters als detailinformatie niet voorhanden was. Deze zijn: • emissiepunthoogte 6 m. • gemiddelde gebouwhoogte 6 m.

• diameter emissiepunt: 0,5 m. • uittreedsnelheid: 4 m/s. Alle berekeningen zijn uitgevoerd met het verspreidingsmodel V-stacks gebied, versie 2010. De gehanteerde ruwheid voor de gehele gemeente Landerd is 0,28. De uitgangspunten zijn voorgelegd aan de betreffende gemeenten. Deze opmerkingen zijn verwerkt in het veehouderijbestand. In de berekeningen voor de referentiesituatie en huidige situatie zijn ook de bedrijven met dieren waarvoor geen emissiefactor is vastgesteld meegenomen. De aangehouden emissiefactoren per dier bedragen: • paarden, 35,6 ouE/s; • melkrundvee, hiervoor zijn in verband met discussie over aan te houden emissiefactor twee varianten doorgerekend, namelijk 35,6 en 165,5 ouE/s; • nertsen, 2,94 ouE/s; • konijnen, 4,9 ouE/s. De onderbouwing van de emissiefactoren is opgenomen in bijlage V. Een overzichtskaart van de veehouderijen en een lijst van veehouderijen is in bijlage IV opgenomen.

42

3.5 Andere geurbronnen dan veehouderijen De Wgv heeft uitsluitend betrekking op de geurhinder afkomstig van dierenverblijven. Op andere geurbronnen is de Wgv niet van toepassing. Voorbeelden van dergelijke bronnen zijn verkeer, industriële installaties, houtkachels, maar ook andere bronnen bij agrarische bedrijven zoals mestverwerking en brijvoerbereiding. Deze bronnen dragen ook bij aan de geurbelasting op de leefomgeving. In veel gevallen ontbreken de objectieve kengetallen om de uitstoot van deze bronnen ‘op te tellen’ bij de geurbelasting afkomstig uit dierenverblijven. Bovendien verschilt per bron de blootstellingsduur en -frequentie en de aard en (on)aangenaamheid van de geur. Inmiddels zijn er al wel wat ervaringen met de cumulatie van geur (in odour units) afkomstig uit mestverwerkings- en -vergistinginstallaties met de geur afkomstig uit dierenverblijven. Omdat er in het onderzoeksgebied enkele grote mestverwerkers aanwezig zijn, zijn deze kwantitatief meegewogen bij het opstellen van de geurgebiedsvisie en de voorbereiding van de verordening. In bijlage V is aangegeven welke mestverwerkings- en –vergistinginstallaties zijn meegenomen. Daarnaast is in deze bijlage aangegeven op welke wijze deze zijn meegenomen in de berekeningen.

De overige andere geurbronnen dan dierenverblijven worden kwalitatief meegewogen indien er sprake is van een substantiële geurbelasting op de omgeving. In bijlage VII is een memo opgenomen hoe in het kader van vergunningverlening omgegaan wordt en kan worden met geur afkomstig van deze bronnen. 3.6 Geurgevoelige objecten Voor de analyse is in de rekenmodellen de gecumuleerde belasting, oftewel de achtergrondbelasting, op de geurgevoelige objecten per gebied bepaald. Op de geurgevoelige objecten is daarnaast een geurnorm van toepassing, welke bepalend is voor de mogelijkheden van de bedrijven om door te groeien. De geurgevoelige objecten in de gemeente Landerd en de naburige gemeenten zijn in de kaart in bijlage IV weergegeven. Het totaal aantal geurgevoelige objecten in de gemeente Landerd bedraagt 6.394. Dit aantal is in de analyses meegenomen. De geurgevoelige objecten van de buurgemeenten zijn niet in de analyses meegenomen, maar zijn nodig om de doorgroei van de veehouderijen in zowel de gemeente Landerd als in de buurgemeenten te kunnen bepalen. 3.7 Scenario’s en doorgroeimogelijkheden van de veehouderijbedrijven In het onderzoek naar nieuwe geurnormen en vaste afstandseisen zijn ontwikkelscenario’s berekend, waarbij rekening is gehouden met de doorgroei van de veehouderijbedrijven.

Met deze ontwikkelscenario’s worden potentiële knelpunten en gebieden waar mogelijk een verbetering van de geursituatie kan optreden in beeld gebracht. In de ontwikkelscenario’s is ervan uitgegaan dat alle bedrijven hun ontwikkelingsruimte benutten. In de praktijk zal dit niet het geval zijn. In overleg met de klankbordgroep zijn de ontwikkelscenario’s opgesteld. Hierin is ervan uitgegaan dat bedrijven in principe doorontwikkelen tot het beschikbare bouwvlak volledig is benut. Op 1,5 ha bouwvlak is een gesloten bedrijf met 750 zeugen mogelijk. Er rekening 43

mee houdende dat bedrijven bij uitbreiding emissiearme technieken moeten toepassen, is 30% reductie aangehouden voor de maximale emissie. Het emissieplafond bedraagt dan 60.375 ouE/s (bij een bouwvlak van 1,5 ha). Er is gerekend met een emissieplafond van 40.250 ouE/s per ha bouwvlak. Zie bijlage III voor de onderbouwing hierbij. Het emissieplafond is alleen toegepast voor bedrijven die nog ontwikkelingsruimte op het bouwvlak hebben. Bedrijven die minder dan 40.250 ouE/s per hectare bouwvlak uitstoten en binnen het bouwvlak geen of nauwelijks ruimte meer hebben voor uitbreiding, is gerekend met de vergunde emissie en niet met bovengenoemd emissieplafond. Ook bedrijven waarvan wat omvang of ligging betreft geen uitbreiding wordt verwacht, zijn ingevoerd op basis van vergunde rechten en niet op basis van het emissieplafond. Dit zijn bedrijven in het gebied beperkingen veehouderij, bedrijven met vooral rundvee en kleine bedrijven zonder rundvee. Voor bedrijven die in hun Bedrijfsontwikkelingsplan in het kader van het Actieplan ammoniak hebben aangegeven te stoppen voor 2020, is gerekend met een geuremissiereductie van 30%. In de berekeningen is de doorgroei van bedrijven meegenomen onder de hierboven genoemde voorwaarden. De bedrijven groeien door in emissie tot aan het plafond, tenzij ze vastlopen op de geurnorm voor de voorgrond op een geurgevoelig object.

Gerekend wordt dan met de emissie waarbij de norm wordt gehaald. In het geval een bedrijf met de vergunde emissie de geurnorm al overschrijdt, is de 50% regeling toegepast. De regeling is van toepassing voor intensieve veehouderijbedrijven die een overbelaste situatie veroorzaken en nog uitbreidingsmogelijkheden hebben. Een overbelaste situatie wil zeggen dat de voorgrondnorm in de huidige situatie wordt overschreden ter plaatse van een geurgevoelig object. Bij de uitbreiding hoeft het bedrijf niet geheel terug te gaan totdat de geldende norm wordt bereikt. In het kort houdt de regeling in dat de helft van het verschil tussen de huidige geurbelasting en de geldende geurnorm mag gebruikt worden voor de uitbreiding. Zo kan door het toepassen van technische maatregelen, zoals een luchtwasser of het verhogen van het emissiepunt de veestapel worden uitgebreid. In dat geval moet wel 50% van de bereikte geurreductie worden ingezet om de geurbelasting ter plaatse te verbeteren. De overige 50% reductie mag dan vervolgens worden omgezet in veeaantallen. Voorbeeld In figuur 3.3 is voor een fictief bedrijf, dat nog ontwikkelingsruimte heeft op het bouwvlak, de gevolgen voor de toelaatbare geuremissie in drie scenario’s weergegeven.

In situatie 1 is de emissie waarbij de norm wordt gehaald lager dan het emissieplafond, in situatie 2 is het emissieplafond lager dan de emissie waarbij de norm wordt gehaald en in situatie 3 is de emissie waarbij de norm wordt gehaald lager dan de vergunde emissie. In de diagrammen is de emissie waarmee gerekend moet worden met blauw aangegeven.

44

E norm E plafond E norm E vergund E 50% E norm

Figuur 3.3: gevolgen voor de emissie in drie situaties

Uit figuur 3.3 blijkt dat in situatie 1 het emissieplafond van 60.000 (E plafond genoemd in figuur 3.3) niet wordt bereikt omdat bij een lagere emissie de geurnorm (E norm) wordt bereikt. In situatie 2 is juist het emissieplafond maatgevend voor de emissie. In situatie 3 is de emissie waarbij de geurnorm wordt gehaald lager dan de vergunde emissie (E vergund). Door toepassing van de 50%-regeling zal na uitbreiding de emissie het gemiddelde van de vergunde emissie en de emissie waarbij de norm wordt gehaald bedragen. Deze emissie is E50% genoemd in figuur 3.3. Ontwikkelscenario’s In tabel 3.4 zijn de huidige normen en de normen in de verschillende ontwikkelscenario’s weergegeven. Tabel 3.4: ontwikkelscenario’s gebied Schaijk Reek Zeeland kernrandzones Schaijk, Reek, Zeeland ’t Oventje Voederheil II overige bedrijventerreinen buitengebied 23 NW buitengebied 24 NO buitengebied 25 MW buitengebied 26 MO buitengebied 27 ZW buitengebied 28 ZO recreatiegebieden

3

huidig 2 3 2/3 12/2/3 3 6 3 12/14 12 12 12 12 12/14 12

geurnorm in ouE/m 2 en 10 1 en 8 2 1 2 1 2 1 10 8 2 1 6 6 2 1 10 8 10 8 10 8 10 8 10 8 10 8 10 8

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Maashorst&id=000961fd-f52a-4d28-bdc8-3c38906461e0