CConstaterende datMaashorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 19. Toelichting Bijlage 13 Archeologisch bureau onderzoek en verkennend booronderzoek

Commissievergadering Ruimte, Economie en Financiën 29 juni 2023, gemeente MaashorstBij agendapunt: Raadsvoorstel Vaststellen bestemmingsplan 'Verlengde Noordlaan, Odiliapeel'17.089 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

SPA WNP ingenieurs

Bijlagen Bestemmingsplan

ARCHEOLOGISCH BUREAUONDERZOEK EN VERKENNEND BOORONDERZOEK VERBINDINGSWEG TUSSEN DE N264 EN DE NOORDLAAN TE ODILIAPEEL GEMEENTE UDEN

22200222 Bijlage 13.1

SPA WNP ingenieurs

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.2

Archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek Verbindingsweg tussen de N264 en de Noordlaan te Odiliapeel in de gemeente Uden Opdrachtgever

Gemeente Uden Postbus 83 5400 AB Uden

Project Rapportnummer Status Versienummer

UDE.SPA.ARC 14106208 Eindrapportage D1

Datum

6 maart 2015

Vestiging

Doetinchem

Auteur

Ir. E.M. ten Broeke (Senior Prospector)

Paraaf

Autorisatie

Drs. A.H. Schutte (Senior KNA-Archeoloog)

Paraaf

© Econsultancy bv, Doetinchem Foto’s en tekeningen: Econsultancy bv, tenzij anders vermeld Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers. Econsultancy aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. ISSN: 2210-8777 (Analoog rapport) ISSN: 2210-8785 (Digitaal rapport E-depot)

Econsultancy Archeologisch Rapport

SPA WNP ingenieurs

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.3

Administratieve gegevens plangebied Projectcode en nummer

14106208 UDE.SPA.ARC

Toponiem

Verbindingsweg tussen de N264 en de Noordlaan

Opdrachtgever

Gemeente Uden

Gemeente

Uden

Plaats

Odiliapeel

Provincie

Noord-Brabant

Kadastrale gegevens

Gemeente Uden, sectie D, nummers 2955 (ged.), 2957 (ged.), 2958 (ged.), 3555 (ged.), 3569 (ged.) en 3570 (ged.)

Omvang plangebied

Circa 25.000 m² (2,5 hectare)

Kaartblad

45 H (1:25.000)

Coördinaten centrum plangebied

X: 177.954 / Y: 407.036

Bevoegde overheid

Gemeente Uden De heer M. Seelen Markt 145, 5401 EJ Uden Postbus 83, 5400 AB Uden Tel: 0413-140413 Email: Postbus83@uden.nl

Deskundige namens de bevoegde overheid

Monumentenhuis Brabant Contactpersoon: mevrouw drs. A. Visser Markt 9 4931 BR Geertruidenberg T. 0162-511833 E: am.visser@monumentenhuisbrabant.nl

ARCHIS2

Bureauonderzoek 64.344 N.v.t. 52.964

Onderzoeksmeldingsnummer (OM-nr.) Vondstmeldingsnummer Onderzoeksnummer

Booronderzoek 64.345 N.v.t. 52.965

Archeoregio NOaA

Brabants zandgebied

Beheer en plaats documentatie

Econsultancy, Doetinchem / Provinciaal Archeologisch Depot Noord-Brabant

Uitvoerders

Econsultancy, Ir. E.M. ten Broeke

Kwaliteitszorg Econsultancy beschikt over een eigen opgravingsvergunning, afgegeven door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). De opgravingsvergunning geeft opdrachtgevers de zekerheid dat het uitvoerend bureau werkt conform de eisen die de RCE stelt op het gebied van competenties en integriteit van medewerkers en het toepassen van vigerende normen en onderzoeksprotocollen. Verder is Econsultancy lid van de Nederlandse Vereniging van Archeologische Opgravingsbedrijven (NVAO). De leden van de NVAO bieden kwalitatief hoogstaand archeologisch onderzoek. Het lidmaatschap is een waarborg voor kwaliteit en betrouwbaarheid. Tevens is Econsultancy aangesloten bij de Vereniging van Ondernemers in Archeologie (VOiA). De VOiA behartigt de belangen van meer dan 100 bedrijven in alle takken van de archeologie. Betrouwbaarheid Dit onderzoek is op zorgvuldige wijze uitgevoerd, conform de toepasselijke en van kracht zijnde regelgeving. Een booronderzoek wordt in het algemeen uitgevoerd door het steekproefsgewijs onderzoeken van de bodem, waardoor het, op basis van de resultaten van een booronderzoek, onmogelijk is garanties af te geven ten aanzien van de aan- of afwezigheid van archeologische waarden. In dit kader dient ook opgemerkt te worden dat geraadpleegde bronnen niet altijd zonder fouten en volledig zijn.

Daar Econsultancy voor het verkrijgen van historische informatie afhankelijk is van deze bronnen, kan Econsultancy niet instaan voor de juistheid en volledigheid van deze informatie.

Econsultancy Archeologisch Rapport

SPA WNP ingenieurs

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.4

SAMENVATTING Econsultancy heeft in opdracht van de gemeente Uden, via SPAingenieurs, een archeologisch onderzoek uitgevoerd ter plaatse van de locatie van de toekomstige verbindingsweg tussen de N264 en de Noordlaan te Odiliapeel in de gemeente Uden (zie figuren 1 en 2). Het archeologisch onderzoek is noodzakelijk om te bepalen wat de verwachtingswaarde is voor de aanwezigheid van archeologische waarden binnen het plangebied en of deze door de voorgenomen bodemingrepen kunnen worden aangetast. Daarom is het binnen het kader van de Wet op de Archeologische Monumentenzorg uit 2007 (WAMZ), voortvloeiend uit het Verdrag van Malta uit 1992, verplicht voorafgaand archeologisch onderzoek uit te voeren (zie bijlage 3). Het onderzoek is uitgevoerd in het kader van de geplande infrastructurele werkzaamheden, alsmede een bestemmingsplanwijziging. Doel van het bureauonderzoek is het verwerven van informatie, aan de hand van bestaande bronnen, over bekende en verwachte archeologische waarden, om daarmee een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied op te stellen. Het inventariserend veldonderzoek (IVO-overig, verkennende fase) heeft tot doel de in het bureauonderzoek opgestelde gespecificeerde archeologische verwachting aan te vullen en te toetsen, en is erop gericht om inzicht te krijgen in de geologische en bodemkundige opbouw binnen het plangebied.

Tevens is het bedoeld om kansrijke zones te selecteren voor vervolgonderzoek en kansarme zones ervan uit te sluiten. Ook wordt gelet op het voorkomen van (diepe) verstoringen van het bodemprofiel. Indien de ondergrond tot grote diepte verstoord is, zullen eventueel aanwezige archeologische resten mogelijk verdwenen zijn. Met de resultaten van het archeologisch onderzoek kan worden vastgesteld of binnen het plangebied archeologische waarden aanwezig (kunnen) zijn en of vervolgonderzoek en/of planaanpassing noodzakelijk is. Gespecificeerde archeologische verwachting Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied een landschappelijke ligging heeft op de Peelhorst, waarbij de opgeheven rivierafzettingen afgedekt zijn met een laag dekzand, waarschijnlijk niet dikker dan twee meter. De stijgende grondwaterspiegel gedurende het Holoceen resulteerde in de vorming van hoogveen vanaf plekken met een gebrekkige afwatering (depressies, dekzandvlakten). In de omgeving van het plangebied heeft (hoog)veenvorming vermoedelijk pas rond de overgang van het Subboreaal naar het Subatlanticum (vanaf ongeveer 1.500 voor Chr., Midden-Bronstijd) plaatsgevonden. Omdat het gebied voor de periode van de grootschalige ontginning aangeduid werd als woeste heidevlakte, is de verwachting dat het plangebied niet of nauwelijks met hoogveen bedekt is geweest.

Wel zullen er vanaf deze periode natte/drassige condities hebben geheerst. Voor de perioden Laat-Paleolithicum t/m Neolithicum (Jagers-Verzamelaars, vroege Landbouwers) zal het plangebied in principe nog een geschikte nederzettingslocatie hebben gevormd, hoewel de voorkeur zal zijn uitgegaan naar de hoogste delen van de in de omgeving gelegen dekzandruggen. In de loop van de Bronstijd werd het plangebied steeds minder geschikt voor bewoning. Voor Landbouwers werden de hydrologische condities te ongunstig voor akkerbouw, waardoor wellicht een groot deel van de Peelsche Heide werd gemeden werd door de mens.

14106208 UDE.SPA.ARC

SPA WNP ingenieurs

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.5

Het plangebied heeft een middelhoge verwachting voor het aantreffen van archeologische resten uit de perioden Laat-Paleolithicum t/m Neolithicum (Jagers-Verzamelaars en Vroege-Landbouwers) en een lage verwachting vanaf de Bronstijd. Eventueel aanwezige resten worden verwacht in top van de dekzandafzettingen (top van (oorspronkelijke) veldpodzolgronden). Archeologische sporen (uitgezonderd diepe paalsporen en waterputten) worden binnen 50 cm beneden het maaiveld verwacht. In de directe omgeving van het plangebied zijn tot op heden geen archeologische waarnemingen van vondsten gedaan, waarbij wel opmerkt dient te worden dat het aantal in ARCHIS geregistreerde archeologische onderzoeken vrij beperkt is. Resultaten inventariserend veldonderzoek Uit de resultaten van het inventariserend veldonderzoek (IVO, verkennende fase) blijkt dat de bodemopbouw in het plangebied tot gemiddeld 200 cm -mv bestaat uit goed gesorteerde dekzandafzettingen, behorend tot de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden. Hieronder komen slecht gesorteerde grindrijke rivierzanden voor, behorend tot de Formatie van Beegden/Sterksel. Binnen het merendeel van het plangebied betreft het aanwezige bodemprofiel een AC-profiel. De bodemopbouw is verstoord vanaf het maaiveld tot minimaal 30 en maximaal 60 cm -mv, gemiddeld tot 45 cm -mv.

Slechts plaatselijk binnen het plangebied is onder het verstoringsniveau nog een restant van het van nature gevormde veldpodzolprofiel waargenomen vanaf de overgangs BC-horizont en bevat het verstoorde bodemdeel een donkergeelbruine kleuring dat duidt op een verploegde B-horizont. Vermoed wordt dat er binnen het plangebied egalisatiewerkzaamheden hebben plaatsgevonden, waardoor het van nature gevormde bodemprofiel is afgetopt tot minimaal aan de oorspronkelijke top van de 1Chorizont. Plaatselijk zijn door deze egalisatiewerkzaamheden restanten van een overgangs-BChorizont bewaard gebleven. Op basis van de waargenomen bodemopbouw zal het niveau waarin archeologische resten worden verwacht wel reeds verstoord zijn. Het archeologisch sporenniveau, dat meest duidelijk zichtbaar is op de overgang van de BC- naar de C-horizont, zal waarschijnlijk ook deels zijn aangetast voor een groot deel van het plangebied, echter dieper doorlopende sporen in de C-horizont zullen waarschijnlijk nog wel intact aanwezig zijn. Conclusie Voor het plangebied wordt geconcludeerd dat de middelhoge verwachting voor de perioden Laat-Paleolithicum t/m Vroeg-Neolithicum (Jagers-Verzamelaars) kan worden bijgesteld naar een lage verwachting.

Restanten van Jagers-Verzamelaars worden voornamelijk aangetroffen in de vorm van vuursteenvindplaatsen (complextype dat vooral gekenmerkt wordt een archeologisch vondstniveau (vuursteenresten, organisch materiaal is vaak geheel vergaan) en weinig archeologische sporen (mogelijk nog sporen van haardkuilen). Op basis van de aangetroffen bodemopbouw zullen eventueel aanwezige vuursteenvindplaatsen in het plangebied reeds sterk aangetast dan wel verstoord zijn. Voor de perioden Midden- en Laat-Neolithicum (Vroege-Landbouwers) wordt geconcludeerd dat de middelhoge verwachting op de aanwezigheid van een intact restant van een archeologische vindplaats (huisplaats, nederzettingscomplex) behouden blijft. Het archeologisch sporenniveau zal nog wel deels intact zijn, zeker ten aanzien van dieper doorlopende sporen (paalkuilen, afvalkuilen). Voor de perioden vanaf de Bronstijd was de archeologische verwachting laag en blijft laag.

14106208 UDE.SPA.ARC

SPA WNP ingenieurs

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.6

Selectieadvies Op grond van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek blijkt dat voor het plangebied de middelhoge verwachting op de aanwezigheid van een archeologische vindplaats uit de perioden Midden- en Laat-Neolithicum (Vroege-Landbouwers) behouden blijft. Daarom wordt door Econsultancy de aanbeveling gedaan om een vervolgonderzoek te laten uitvoeren. Geadviseerd wordt het vervolgonderzoek uit te voeren in de vorm van een proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Hierdoor kan de aan- of afwezigheid van archeologische grondsporen worden vastgesteld. Indien archeologische grondsporen worden aangetroffen, is het mogelijk de kwaliteit (gaafheid en conservering), omvang, aard en datering van de vindplaats te bepalen. Hiervoor wordt door middel van proefsleuven de bovengrond verwijderd, waardoor eventueel aanwezige archeologische grondsporen worden blootgelegd. Voor het proefsleuvenonderzoek (IVO-P) dient een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld, waarin beschreven staat op welke wijze het onderzoek uitgevoerd dient te worden. Dit PvE dient te worden beoordeeld door het bevoegd gezag (gemeente Uden).

Indien ten aanzien van de geplande verbindingsweg de bodemverstorende ingrepen beperkt blijven tot de huidige bouwvoor (tot 30/maximaal 40 cm -mv), of dat bijvoorbeeld het terrein wordt opgehoogd voorafgaand aan de aanleg van de geplande verbindingsweg en bijbehorende nutsvoorzieningen (kabels en leidingen), dan is archeologisch vervolgonderzoek niet noodzakelijk. Er vindt dan geen aantasting plaats van het archeologisch sporenniveau (archeologisch vriendelijk bouwen). Door het bevoegd gezag is aangegeven dat, op basis van de resultaten van het uitgevoerde onderzoek, de tweede optie van het onderzoeksbureau de voorkeur verdient, indien de voorziene verstoringsdiepte niet dieper zal reiken dan 40 cm -mv. Dit kan worden gerealiseerd door middel van het opbrengen van een zanddek, voordat de nutsvoorzieningen worden aangelegd. Dit is een vorm van ‘archeologie vriendelijk bouwen’, waarbij geen aantasting van het archeologisch sporenniveau plaatsvindt. Behoud in situ is een basisgegeven in de archeologische monumentenzorg. Ten aanzien van een eventueel proefsleuvenonderzoek is de zone van de aansluiting met de N264 groter van omvang dan het wegtracé, wat een betere onderzoekmogelijkheid biedt. In dit deel van het plangebied zijn de boringen 11 t/m 18 geplaatst.

In dit deel zijn in enkele boringen tussen 45 en 60 cm -mv restanten van de B- en BC-horizont aangetroffen boven het dekzand (boring 14 en 15). Archeologische sporen zouden hier nog aanwezig kunnen zijn.

14106208 UDE.SPA.ARC

SPA WNP ingenieurs

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.7

INHOUDSOPGAVE 1

INLEIDING .................................................................................................................................. 1

2

DOELSTELLING EN ONDERZOEKSVRAGEN ......................................................................... 1

3

BUREAUONDERZOEK .............................................................................................................. 2 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 3.10

4

INVENTARISEREND VELDONDERZOEK .............................................................................. 14 4.1 4.2 4.3

5

Methoden .......................................................................................................................... 2 Afbakening van het plangebied ........................................................................................ 3 Huidige situatie ................................................................................................................. 3 Toekomstige situatie ......................................................................................................... 3 Beschrijving van het historische gebruik .......................................................................... 4 Aardwetenschappelijke gegevens .................................................................................... 5 Archeologische waarden .................................................................................................. 8 Aanvullende informatie ................................................................................................... 11 Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel ........................................................ 11 Beantwoording onderzoeksvragen bureauonderzoek .................................................... 13

Methoden ........................................................................................................................ 14 Resultaten ....................................................................................................................... 15 Beantwoording onderzoeksvragen veldonderzoek ........................................................ 16

CONCLUSIE EN SELECTIEADVIES ....................................................................................... 18 5.1 5.2

Conclusie ........................................................................................................................ 18 Selectieadvies................................................................................................................. 18

LITERATUUR ...................................................................................................................................... 20 BRONNEN .......................................................................................................................................... 21

14106208 UDE.SPA.ARC

SPA WNP ingenieurs

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.8

LIJST VAN TABELLEN Tabel I. Tabel II. Tabel III. Tabel IV. Tabel V. Tabel VI. Tabel VII.

Geraadpleegd historisch kaartmateriaal Aardwetenschappelijke gegevens plangebied Grondwatertrappenindeling Overzicht onderzoeksmeldingen Gespecificeerde archeologische verwachting Bodemopbouw merendeel plangebied (boringen 1 t/m 6 en 8 t/m 13 en 16 t/m 18) Bodemopbouw plaatselijke terreindelen (boringen 7, 14 en 15)

LIJST VAN AFBEELDINGEN Figuur 1. Figuur 2. Figuur 3. Figuur 4. Figuur 5. Figuur 6. Figuur 7. Figuur 8. Figuur 9. Figuur 10. Figuur 11. Figuur 12. Figuur 13.

Situering van het plangebied binnen Nederland Detailkaart van het plangebied Luchtfoto van het plangebied Situering van het plangebied binnen de Kadastrale kaart uit 1811-1832 (Minuutplan) Situering van het plangebied binnen de Militaire topografische kaart uit 1899 (Bonneblad) Situering van het plangebied binnen de Militaire topografische kaart uit 1931 (Bonneblad) Situering van het plangebied binnen de Topografische kaart uit 1956 Situering van het plangebied binnen de Topografische kaart uit 1988 Situering van het plangebied binnen de Geomorfologische kaart van Nederland Situering van het plangebied binnen het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) Situering van het plangebied binnen de Bodemkaart van Nederland Archeologische Gegevenskaart van het onderzoeksgebied Boorpuntenkaart van het plangebied

BIJLAGEN Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Bijlage 6

Overzicht geologische en archeologische tijdvakken Bewoningsgeschiedenis van Nederland AMZ-cyclus Inrichtingsplan Overzichtsfoto’s plangebied en foto’s opgeboorde profielen Boorprofielen

14106208 UDE.SPA.ARC

SPA WNP ingenieurs

1

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.9

INLEIDING

Econsultancy heeft in opdracht van de gemeente Uden, via SPAingenieurs, een archeologisch onderzoek uitgevoerd ter plaatse van de locatie van de toekomstige verbindingsweg tussen de N264 en de Noordlaan te Odiliapeel in de gemeente Uden (zie figuren 1 en 2). Het archeologisch onderzoek is noodzakelijk om te bepalen wat de verwachtingswaarde is voor de aanwezigheid van archeologische waarden binnen het plangebied en of deze door de voorgenomen bodemingrepen kunnen worden aangetast. Daarom is het binnen het kader van de Wet op de Archeologische Monumentenzorg uit 2007 (WAMZ), voortvloeiend uit het Verdrag van Malta uit 1992, verplicht voorafgaand archeologisch onderzoek uit te voeren (zie bijlage 3). Het onderzoek is uitgevoerd in het kader van de geplande infrastructurele werkzaamheden, alsmede een bestemmingsplanwijziging. Het archeologisch onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek (hoofdstuk 3) en een inventariserend veldonderzoek (IVO-overig, verkennende fase) door middel van boringen (hoofdstuk 4). Op basis van de resultaten van het onderzoek wordt een advies gegeven of vervolgstappen nodig zijn en zo ja, in welke vorm (hoofdstuk 5).

2

DOELSTELLING EN ONDERZOEKSVRAGEN

Het onderzoek heeft tot doel inzicht te krijgen in de archeologische waarden van het plangebied. Het bureauonderzoek heeft tot doel om een gespecificeerde archeologische verwachting van het plangebied op te stellen. De archeologische verwachting is gebaseerd op bronnen over bekende of verwachte archeologische waarden in en om het plangebied. Voor het bureauonderzoek zijn de volgende onderzoeksvragen opgesteld:   

Wat is er bekend over bodemverstorende ingrepen binnen het plangebied uit het verleden? Is er bijvoorbeeld informatie bekend over vroegere ontgrondingen, bodemsaneringen, egalisaties, diepploegen of landinrichting? Ligt het plangebied binnen een landschappelijke eenheid die vanuit archeologisch oogpunt een specifieke aandachtslocatie kan betreffen (zoals een relatief hoge dekzandkop of -rug, nabij een veengebied of een beekdal)? Wat is de gespecificeerde archeologische verwachting van het plangebied?

Het inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek heeft tot doel de in het bureauonderzoek opgestelde gespecificeerde archeologische verwachting aan te vullen en te toetsen, en is er op gericht om inzicht te krijgen in de geologische en bodemkundige opbouw binnen het plangebied. Tevens is het bedoeld om kansrijke zones te selecteren voor vervolgonderzoek en kansarme zones ervan uit te sluiten. Ook wordt gelet op het voorkomen van (diepe) verstoringen van het bodemprofiel. Indien de ondergrond tot grote diepte verstoord is, zullen eventueel aanwezige archeologische resten mogelijk verdwenen zijn.

14106208 UDE.SPA.ARC

Pagina 1 van 21

SPA WNP ingenieurs

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.10

Het veldonderzoek dient antwoord te geven op de volgende vragen:   

Wat is de bodemopbouw binnen het plangebied? Is het bodemprofiel binnen het plangebied intact of (geheel of gedeeltelijk) verstoord en indien verstoord, tot welke diepte gaat deze verstoring? Wat zijn de gevolgen van het in het plangebied aangetroffen bodemprofiel voor de gespecificeerde archeologische verwachting van het plangebied.

Het bureauonderzoek is uitgevoerd op 15 en 16 december 2014 door ir. E.M. ten Broeke (senior prospector). Het inventariserend veldonderzoek is uitgevoerd op 13 januari 2015 door ir. E.M. ten Broeke (senior prospector). Het rapport is gecontroleerd door drs. A.H. Schutte (senior KNA-archeoloog/kwaliteitscontroleur).

3 3.1

BUREAUONDERZOEK Methoden

Het archeologisch onderzoek is uitgevoerd conform de eisen en normen zoals aangegeven in de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 3.3, december 2013), die is vastgesteld door het Centraal College van Deskundigen (CCvD) Archeologie en is ondergebracht bij het SIKB te Gouda. Voor de uitvoering van het bureauonderzoek gelden de specificaties LS01, LS02, LS03, LS04 en 1 LS05. De resultaten van dit onderzoek worden in dit rapport weergegeven conform specificatie LS06. Binnen dit onderzoek zijn de volgende werkzaamheden verricht:     

afbakening van het plangebied en vaststellen van de consequenties van het mogelijk toekomstige gebruik (LS01); beschrijving van de huidige en toekomstige situatie (LS02); beschrijving van de historische situatie en mogelijke verstoringen (LS03); beschrijving van bekende archeologische en historische waarden en aardwetenschappelijke gegevens (LS04); opstellen van een gespecificeerde verwachting (LS05).

Bij het uitvoeren van deze werkzaamheden zijn de volgende bronnen geraadpleegd:             1

het Archeologische Informatie Systeem (ARCHIS); de Archeologische Monumenten Kaart (AMK); de Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden (IKAW); geologische kaarten, geomorfologische kaarten en bodemkaarten; de centrale toegangspoort tot Data en Informatie van de Nederlandse Ondergrond (DINOLoket); de CultuurHistorische Waardenkaart (CHW) Noord-Brabant; de Wateratlas Noord-Brabant; literatuur en historisch kaartmateriaal; bouwhistorische gegevens; de recente topografische kaart (schaal 1:25.000); recente luchtfoto’s; het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN);

Beschikbaar via www.sikb.nl

14106208 UDE.SPA.ARC

Pagina 2 van 21

SPA WNP ingenieurs

 3.2

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.11

plaatselijke (amateur-)archeoloog c.q. heemkundevereniging. Afbakening van het plangebied

Er dient een onderscheid gemaakt te worden tussen het onderzoeksgebied en het plangebied. Het plangebied is het gebied waarbinnen feitelijk de bodemverstorende ingreep gaat plaatsvinden. Het onderzoeksgebied is het gebied waarover informatie is verzameld om een goed beeld te krijgen van de archeologische waarden binnen het plangebied. Dit gebied is groter dan het plangebied. In het huidige onderzoek betreft het onderzoeksgebied het gebied binnen een straal van circa 1 km rondom het plangebied. Het plangebied heeft oppervlakte van circa 25.000 m² (circa 2,5 hectare) en betreft het toekomstig tracé van de nieuwe verbindingsweg tussen de N264 en de Noordlaan. Het tracé is gelegen circa twee kilometer ten oosten van de kern van Odiliapeel in de gemeente Uden (zie figuren 1 en 2). Volgens het Algemeen Hoogtebestand Nederland (AHN) ligt het maaiveld op een hoogte van circa 19,4 m +NAP. Het plangebied is kadastraal bekend als gemeente Uden, sectie D, nummers 2955 (ged.), 2957 (ged.), 2958 (ged.), 3555 (ged.), 3569 (ged.) en 3570 (ged.). 3.3

Huidige situatie

Voor het bureauonderzoek is het van belang de huidige situatie te onderzoeken. Landgebruik en bebouwing kunnen van invloed zijn op de archeologische verwachting. Het plangebied is in de huidige situatie in gebruik als akkerland, weiland en (productie)bos. Het plangebied ligt in een agrarisch buitengebied en wordt langs de noordoostzijde begrensd door de N264 en langs de zuidzijde door de Noordlaan en de Beukenlaan (zie figuur 3). 2

Bodemloket Met het bodemloket wil de overheid inzicht geven in maatregelen die de afgelopen jaren getroffen zijn om de bodemkwaliteit in Nederland in kaart te brengen (bodemonderzoek) of te herstellen (bodemsanering). Ook laat het Bodemloket zien waar vroeger (bedrijfs-) activiteiten hebben plaatsgevonden die extra aandacht verdienen. Het raadplegen van het Bodemloket heeft voor het plangebied zelf geen aanvullende gegevens opgeleverd. 3.4

Toekomstige situatie

Het toekomstige gebruik van het plangebied kan bepalend zijn voor het vervolgtraject (behoud in-situ of behoud ex-situ van archeologische waarden). De manier waarop het plangebied wordt ingericht kan tot gevolg hebben dat eventueel aanwezige archeologische waarden (deels of geheel) onverstoord (kunnen) blijven. Ook kan besloten worden de inrichting zo aan te passen dat archeologische waarden alsnog onverstoord kunnen blijven liggen. In het plangebied zal een verbindingsweg worden aangelegd, waarbij de Noordlaan zal worden doorgetrokken in noordelijke richting, om vervolgens aan te sluiten op de N264 (zie bijlage 4). Voor de aanleg van de verbindingsweg zal de bodem worden afgegraven tot het “gele” zand (verwijderen humeuze bovengrond), waarna er een stabilisatie-/fundatielaag zal worden aangelegd. Tevens zullen er diverse kabels en leidingen (nutsvoorzieningen) worden aangelegd.

2

http://www.bodemloket.nl/kaart

14106208 UDE.SPA.ARC

Pagina 3 van 21

SPA WNP ingenieurs

3.5

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.12

Beschrijving van het historische gebruik

In het plangebied kunnen naast archeologische sporen ook historische relicten voorkomen die nog in het landschap zichtbaar zijn. Het gaat hierbij om historisch geografische relicten zoals nederzettingsvormen en wegen- en kavelpatronen. Veel van deze bewaard gebleven historische geografie geeft e door de herverkavelingen in de tweede helft van de 20 eeuw een incompleet beeld van het historisch landschap. Historische kaarten van vóór de herverkaveling zijn een goede aanvulling op het huidige incomplete beeld. Voor de historische ontwikkeling is naast het historisch kaartmateriaal ook relevante achtergrondliteratuur geraadpleegd. Historisch kaartmateriaal De situatie van het plangebied is op verschillende historische kaarten als volgt: Geraadpleegd historisch kaartmateriaal3

Tabel I. Bron

Periode

Kaartblad

Schaal

Omschrijving plangebied

Bijzonderheden/directe omgeving

Kadastrale kaart (Minuutplan)

18111832

Gemeente Uden, sectie D, Blad 01

1:5.000

Woeste grond, hoogveen/heidegebied

Hoogveen-/heidegebied

Militaire topografische kaart (Bonneblad)

1899

610

1:50.000

Hoogveen-/heidegebied

Hoogveen-/heidegebied, deel uit makend van de Peelsche Heide. Er lopen enkele wegen, van waaruit het gebied is ontgonnen t.b.v. agrarisch gebruik

Militaire topografische kaart (Bonneblad)

1931

610

1:50.000

Geen noemenswaardige veranderingen.

Eerste ontginningen t.b.v. agrarisch gebruik vinden plaats

Topografische kaart

1956

45 H

1:25:000

Merendeels onderdeel van percelen akkerland. In het noordelijke deel doorsneden door een zandweg. Strook langs zuidwestelijke grens plangebied niet ontgonnen (heide).

Vrijwel de gehele Peelsche Heide is ontgonnen t.b.v. agrarisch gebruik, veelal rationeel verkavelingspatroon met rechte wegen en hierlangs woon-/boerenerven. N264, noordlaan en Beukenlaan aanwezig.

Topografische kaart

1988

45 H

1:25:000

Huidige situatie.

Merendeels huidige situatie.

Het geraadpleegde historisch kaartmateriaal laat de historische situatie van het plangebied zien vanaf e het begin van de 19 eeuw. Het plangebied maakte deel uit van het voormalige natte heidegebied van de Peel, waarin vorming van hoogveen plaatsvond (zie figuren 4 en 5). Vermoedelijk is het plangebied zelf niet of nauwelijks met veen bedekt geweest. Desondanks maakte het plangebied lange tijd deel uit van een nat onontgonnen heidegebied. Dit werd vermoedelijk veroorzaakt door de arme bodem, waardoor ook de drogere terreindelen al vrij snel na de introductie van de landbouw niet meer geschikt waren als akkers. e

Aan het einde van de 19 eeuw zijn er in de omgeving van het plangebied enkele (zand)wegen aanwezig, van waaruit het gebied ontgonnen is ten behoeve van agrarisch gebruik (zie figuur 5). De eere ste duidelijke ontginningen vinden echter pas plaats rond het begin van de jaren ’30 van de 20 eeuw (zie figuur 6). Deze ontwikkeling werd versneld door de introductie van kunstmest.

3

www.watwaswaar.nl

14106208 UDE.SPA.ARC

Pagina 4 van 21

SPA WNP ingenieurs

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.13

e

In de tweede helft van de 20 eeuw wordt de Peelsche Heide in rap tempo ontgonnen ten behoeve van agrarisch gebruik. Er ontstaat een veelal rationeel verkavelingspatroon met rechte wegen en hiere langs woon-/boerenerven. In de jaren ’50 van de 20 eeuw zijn (de voorlopers van) de N264, de Noordlaan en de Beukenlaan reeds aanwezig. Het merendeel van het plangebied maakt deel uit van percelen akkerland. Het noordelijke deel van het plangebied wordt doorsneden door een zandweg. De strook langs de zuidwestelijke grens plangebied was echter nog niet ontgonnen (zie figuur 7). Dit terreindeel is vervolgens in gebruik genomen als (productie)bos. Ten noorden van het plangebied werd een militair vliegveld aangelegd (Vliegveld Volkel) (zie figuur 8). Langs het bestaande wegenpatroon vond langzame uitbreiding van het aantal woon-/boerenerven plaats. Bouwhistorische gegevens e Aangezien het plangebied vanaf het begin van de 19 eeuw tot op heden niet bebouwd is geweest, wordt het raadplegen van het archief Bouw- en Woningtoezicht bij de gemeente Uden niet zinvol geacht. 3.6

Aardwetenschappelijke gegevens

Het landschap heeft altijd een belangrijke rol gespeeld in het nederzettingspatroon van de mens. Bij onderzoek naar archeologische sporen in een bepaald gebied is het van groot belang te weten hoe het landschap er in het verleden heeft uitgezien. Men kan meer te weten komen over dit landschap door de geologische opbouw, de bodem en de hydrologie van een gebied te bestuderen. De volgende aardwetenschappelijke gegevens zijn bekend van het plangebied: Tabel II.

Aardwetenschappelijke gegevens plangebied Type gegevens

Geologie4

Gegevensomschrijving Fijnzandige dekzandafzettingen van de Formatie van Boxtel (Laagpakket van Wierden) op grindrijke rivierzandafzettingen van de Formatie van Beegden en Sterksel.

Geomorfologie5 Bodemkunde

6

Binnen een plateau-achtige horst met dekzand aan de oppervlakte (4F3). Veldpodzolgronden, bestaande uit leemarm en zwak lemig fijn zand (Hn21).

7

Geologie Het plangebied ligt in het noordelijke deel van de Peelhorst. De Peelhorst ligt als gevolg van tektonische bewegingen, die ook tegenwoordig nog doorgaan, hoger dan de westelijk gelegen Roerdalslenk en de oostelijk gelegen Slenk van Venlo. De Peelrandbreuk de scheiding tussen de Peelhorst en de Roerdalslenk en bevindt zich op ongeveer acht kilometer meter ten westen van het plangebied. De Feldbissbreuk/breuk van Vessum vormt de overgang naar het Kempen Blok. In het Vroeg- en Midden-Pleistoceen raakte de Roerdalslenk gevuld met grindrijke, grove zanden, aangevoerd door de Rijn en Maas, welke respectievelijk behoren tot de Formatie van Sterksel en Beegden. Door de tektonische opheffing en kanteling van onder andere de Peelhorst werden eerst de Rijn en vervolgens de Maas gedwongen hun loop naar het oosten te verplaatsen en kwam er een einde aan de fluviatiele sedimentatie.

4

De Mulder et al., 2003 Alterra, 2003 6 Stichting voor Bodemkartering, 1966 7 De Mulder et al., 2003 / Berendsen, 2005, 2008 5

14106208 UDE.SPA.ARC

Pagina 5 van 21

SPA WNP ingenieurs

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.14

Gedurende de ijstijden van het Midden- en Laat-Pleistoceen (Elsterien, Saalien en Weichselien) werd de Roerdalslenk geleidelijk opgevuld met afzettingen van meer lokale oorsprong, welke behoren tot de Formatie van Boxtel). Deze afzettingen kunnen worden onderverdeeld in Brabants leem, fluvioperiglaciale afzettingen (smeltwaterafzettingen) en eolische afzettingen (dekzand). Brabants leem is in perioden met permafrost ontstaan uit door de wind aangevoerd materiaal waaruit door dooiwaterstroompjes de fijne deeltjes werden uitgewassen, die vervolgens werden afgezet in ondiepe vochtige depressies (dooimeren). Fluvioperiglaciale afzettingen, oftewel verspoelde dekzand- en rivierafzettingen, ontstonden wanneer aan het begin en eind van de glacialen, en dan voornamelijk in de zomermaanden, veel smeltwater vrijkwam. Dit water werd afgevoerd door een systeem van verwilderde geulen en beken, waarbij materiaal van de hogere delen naar de lager gelegen Centrale Slenk werd verplaatst. De afzettingen die hierbij tot stand kwamen, bestaan uit min of meer gelaagde zanden, met eventueel leemlagen. Door het ontbreken van vegetatie werd in de droge en zeer koude glacialen door de wind sediment verplaatst en elders weer afgezet. In het Pleniglaciaal (Midden-Weichselien) werd zo het Oude Dekzand afgezet.

In het Laat-Glaciaal (Laat-Weichselien) werd het Jonge Dekzand afgezet in de vorm van langgerekte, voornamelijk ZW-NO georiënteerde ruggen. Al deze afzettingen hebben in de Roerdalslenk een dikte van 15 tot (soms) 45 meter. Deze behoren tot het Laagpakket van Wierden van de Formatie van Boxtel. Gedurende het Holoceen resulteerde het stijgende grondwater tot veenvorming, zeker in het gebied van De Peel. Op plaatsen met gebrekkige afwatering (depressies, dekzandvlakten), ook op de hoger gelegen Peelhorst, ontstonden veenmoerassen. Het veen kon zich lateraal uitbreiden en kroop langzamerhand over het beboste dekzandlandschap en bedekte uiteindelijk ook de lager gelegen dekzandruggen in het gebied. Het veen groeide vanaf het Midden-Atlanticum (vanaf circa 5000 voor Chr., Mesolithicum) gedurende duizenden jaren gestaag door. In de omgeving van het plangebied heeft (hoog)veenvorming vermoedelijk pas rond de overgang van het Subboreaal naar het Subatlanticum (vanaf ongeveer 1.500 voor Chr., Midden-Bronstijd) plaatsgevonden. Het hoogveen behoort tot de Formatie van Nieuwkoop, Laagpakket van Griendtsveen. Omdat het gebied voor de periode van de grootschalige ontginning aangeduid werd als woeste heidevlakte, is de verwachting dat het plangebied niet of nauwelijks met hoogveen bedekt is geweest. 8

DINO Het Dinoloket is de centrale toegangspoort tot Data en Informatie van de Nederlandse Ondergrond (DINO). Het DINO-systeem is de centrale opslagplaats voor geowetenschappelijke gegevens over de diepe en ondiepe ondergrond van Nederland. Het archief omvat diepe en ondiepe boringen, grondwatergegevens, sonderingen, geo-elektrische metingen, resultaten van geologische, geochemische en geomechanische monsteranalyses, boorgatmetingen en seismische gegevens. De site wordt beheerd door TNO. 9

In het Dinoloket zijn enkele boringen bestudeerd . Hieruit blijkt dat de ondergrond is opgebouwd uit de volgende lithostratigrafische afzettingen; vanaf het maaiveld tot ± 2 m -mv matig fijn zand behorende tot de Formatie van Boxtel (Laagpakket van Wierden). Hieronder bevinden zich lemige tot grindrijke, grofzandige rivierafzettingen tot een diepte van circa 7 m -mv, welke behoren tot de Formatie van Beegden en zijn afgezet door de Maas. Vervolgens vindt een overgang plaats naar door de Rijn afgezette rivierzanden, uit de tijd dat de Rijn nog door de Roerdalslenk stroomde. Deze afzettingen behoren tot de Formatie van Sterksel en Waalre.

8 9

www.dinoloket.nl DINO boornummers B45H0006 en B45H0104

14106208 UDE.SPA.ARC

Pagina 6 van 21

SPA WNP ingenieurs

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.15

Geomorfologie De Geomorfologische kaart geeft de mate van reliëf en de vormen die in het landschap te onderscheiden zijn weer. Volgens de Geomorfologische kaart van Nederland (1:50.000) ligt het plangebied binnen een plateauachtige horst met dekzand aan de oppervlakte (4F3, zie figuur 9). Deze vormeenheid is ontstaan als gevolg van tektonische bewegingen langs breuken, waardoor een verder vrij vlak gebied hoger kwam te liggen dan zijn omgeving. Het oppervlak bestaat uit opgeheven rivierafzettingen, waarop plaatselijk dekzand of een aaneengesloten pakket dekzand kan liggen. De vormeenheid heeft betrekking op de Peelhost. 10

Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) Het Actueel Hoogtebestand Nederland vormt een belangrijke aanvullende informatiebron voor de landschapsanalyse. Dit met behulp van laseraltimetrie verkregen digitale bestand vormt een gedetailleerd beeld van het huidige reliëf in het plangebied. Het algemene beeld van het AHN (zie figuur 10) laat zien dat het plangebied op het deel van de Peelhorst ligt dat zeer geleidelijk afloopt in noordoostelijke richting. Binnen het plangebied zelf is nauwelijks sprake van reliëf. De bebouwde kom van Odiliapeel ligt iets hoger op het tektonische element van de Peelhorst. Bodemkunde Volgens de Bodemkaart van Nederland (1:50.000) is het plangebied gekarteerd als een veldpodzolgrond, bestaande uit leemarm en zwak lemig fijn zand (Hn21, zie figuur 11). Podzolgronden worden gekenmerkt door podzolering: er komt een duidelijke B-horizont voor die tot stand is gekomen door inspoeling van niet-amorfe humus samen met ijzerverbindingen (moderpodzolen), of door inspoeling van amorfe humus (humuspodzolen). Veldpodzolgronden behoren tot de suborde van de humuspodzolen, waarbij de bovengrond sporen van sterke uitloging vertoont, in de vorm van gebleekte zandkorrels. De zandkorrels vertonen geen ijzerhuidjes als gevolg van de relatief hoge 11 grondwaterstanden die tijdens de bodemvorming optraden.

Deze gronden zijn over het algemeen kenmerkend voor de overgang van de hoger terreindelen (dekzandruggen) naar de lager gelegen vlaktes (beekdalen, vlaktes van verspoelde dekzanden). Grondwatertrap Grondwatertrappen zijn een indicatie voor de diepte van de grondwaterstand en de seizoensfluctuatie daarvan. De grondwatertrappenindeling is gebaseerd op de gemiddeld hoogste (GHG) en de gemiddeld laagste grondwaterstand (GLG). Hiermee worden de winter- en zomergrondwaterstanden gekarakteriseerd in een jaar met een gemiddelde neerslag en verdamping. In stedelijk gebied zijn geen grondwatertrappen bepaald. Deze worden als ‘witte vlekken’ op de Bodemkaart van Nederland (1:50.000) weergegeven. Tabel III geeft een overzicht van de klassengrenzen die worden aangehouden bij de indeling van de grondwatertrappen. De trappen worden vastgesteld op een schaal van I tot VII van respectievelijk extreem nat tot extreem droog. Bij sommige grondwatertrappen is een ' of een '' weergegeven: het gaat hier om tussenliggende grondwatertrappen die een drogere variant vertegenwoordigen.

10 11

www.ahn.nl Bakker & Locher, 1990

14106208 UDE.SPA.ARC

Pagina 7 van 21

SPA WNP ingenieurs

Tabel III.

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.16

Grondwatertrappenindeling12

Grondwatertrap

I

II'

III'

IV

V'

VI

VII"

GHG (cm -mv)

-

-

<40

>40

<40

40-80

>80

GLG (cm -mv)

<50

50-80

80-120

80-120

>120

>120

>120

') ")

Bij deze grondwatertrappen wordt een droger deel onderscheiden Een met een * achter de code als onderverdeling aangegeven "zeer droog deel" heeft een GHG dieper dan 140 cm beneden maaiveld

Gebiedsdelen met een goede ontwatering (Grondwatertrap VI en VII) zijn zeer geschikt voor landbouw en vormden mede daarom, vooral in het verleden, een aantrekkelijk vestigingsgebied. Tevens is het grondwaterpeil een indicatie voor de conservering van metalen en organische resten. Het zuidelijke en centrale deel van het plangebied hebben een grondwatertrap V. Het noordelijke deel van het plangebied heeft een grondwatertrap VI. Voordat het gebied grootschalig ontgonnen werd ten behoeve van agrarische doeleinden, zal het plangebied te maken hebben gehad met vrij natte/drassige condities. Vandaag de dag worden de grondwaterstanden gereguleerd. 13

Wateratlas provincie Noord-Brabant Volgens de Wateratlas van de provincie Noord-Brabant ligt het plangebied binnen de zone waar vroeger, in de tijd voordat het gebied grootschalig ontgonnen werd ten behoeve van agrarische doeleinden, tijdens een groot deel van het jaar kwel optrad. Het plangebied zal naar verwachting vroeger dan ook te maken hebben gehad met ondiepe grondwaterstanden. Tevens ligt het plangebied niet ver van het hoogveen, dat voor het gebied ten oosten van het plangebied wordt aangegeven, als onderdeel van de historisch natte gebieden. 3.7

Archeologische waarden

Voor de uitkomst van het bureauonderzoek is het van belang de bekende archeologische waarden (al dan niet volledig onderzocht) te beschrijven. Een belangrijke informatiebron is het landelijke ARCHeologisch Informatie Systeem (ARCHIS), dat beheerd wordt door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). In dit systeem worden alle archeologische gegevens verzameld en via internet zijn deze door bevoegden te raadplegen. De bekende archeologische waarden staan afgebeeld op figuur 12, een kaart met daarop, binnen een straal van 1 km rondom het plangebied en de in ARCHIS geregistreerde AMK-terreinen, waarnemingen, vondstmeldingen en onderzoeksmeldingen. Indicatieve archeologische waarde De IKAW (Indicatieve Kaart Archeologische Waarde) geeft voor heel Nederland de trefkans aan op het voorkomen van archeologische resten. Die trefkans is aangegeven in vier categorieën (per landen waterbodem): een hoge, middelhoge, lage en zeer lage verwachting. Bebouwde gebieden, waarvan geen bodemkundige of geologische gegevens bekend zijn, zijn niet gekarteerd. De IKAW is voornamelijk gebaseerd op de relatie die er bestaat tussen de bodemkundige of geologische kwalificaties en de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen. Een punt van aandacht daarbij is dat de IKAW grotendeels is gebaseerd op kaarten met een schaal van 1:50.000.

De grenzen op de kaart zijn in werkelijkheid globale overgangen, abrupte overgangen zijn het gevolg van bodemkundige of geologische kwalificaties. Op lokaal schaalniveau is de kaart daarom minder betrouwbaar.

12 13

Locher & de Bakker, 1990 http://atlas.brabant.nl/wateratlas/

14106208 UDE.SPA.ARC

Pagina 8 van 21

SPA WNP ingenieurs

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.17

Volgens de IKAW ligt het plangebied in een gebied met een lage kans op het aantreffen van archeologische waarden. 14

Cultuurhistorische Waardenkaart Provincie Noord-Brabant In aanvulling op de IKAW hebben veel provincies een eigen verwachtingskaart vervaardigd, waarin veel lokale gebiedskennis is opgenomen. In de CHW-kaart van de provincie Noord-Brabant heeft de provincie het provinciaal ‘belang aangeduid’. Dit belang bestaat uit 21 cultuurhistorische en 16 archeologische landschappen. In de 21 cultuurhistorische landschappen heeft de provincie verschillende cultuurhistorische vlakken gedefinieerd. Van al deze landschappen en vlakken zijn beknopte beschrijvingen gemaakt. De 16 archeologische landschappen hebben tot doel om het bodemarchief in de bewuste gebieden duurzaam en in samenhang te behouden. Ze brengen focus aan in de inzet van de provinciale middelen hiervoor. De archeologische landschappen werken niet rechtstreeks door naar derden, maar zijn zelfbindend voor de provincie. De provincie zet in op samenwerken en stimuleren, met name voor wat betreft de afstemming van het gemeentelijk archeologiebeleid. Het plangebied ligt binnen de regio De Peelkern. De Peelkern is een grootschalig en primair landbouwgebied. Het landschap kenmerkt zich door uitgestrekte akkers met bebouwing en bebossingen die belangrijk zijn voor natuur en recreatie. De intensieve veehouderij heeft zich in dit gebied krachtig ontwikkeld. Door ruilverkaveling heeft schaalvergroting plaatsgevonden.

Tevens ligt het plangebied binnen het cultuurhistorische landschap van de Landgoederenzone in de Peel. Het landschap van Landgoederenzone in de Peel bestaat uit een ensemble van landgoederen. Bijzonder voor dit gebied zijn de grootschalige, jonge ontginningen waarvan de landgoederen deel uitmaken. De lange rechte lijnen worden grotendeels bepaald door laatmiddeleeuwse dorpsgrenzen. De laanbeplantingen zijn vaak monumentaal. De strategie voor dit landschap bestaat uit: 1. Het behoud en beter beleefbaar maken van monumentaal ontginningslandschap met grote lijnen, zoals lanen. 2. De natuurontwikkeling, waterberging en economische dragers afstemmen op de cultuurhistorische identiteit. 3. Het vergroten van de cultuurhistorische waardering door het vergroten van de beleving. AMK-terreinen binnen het onderzoeksgebied De Archeologische Monumentenkaart (AMK) bevat een overzicht van archeologische terreinen in Nederland, welke ook wel worden aangeduid als monumenten. De terreinen zijn beoordeeld op verschillende criteria (kwaliteit, zeldzaamheid, representativiteit, ensemblewaarde en belevingswaarde). Op grond daarvan zijn de terreinen ingedeeld in vier categorieën; terreinen met archeologische waarde, een hoge archeologische waarde, een zeer hoge archeologische waarde of een zeer hoge archeologische waarde met een beschermde status.

Binnen zowel het plangebied als het onderzoeksgebied liggen géén AMK-terreinen (zie figuur 14). In het verleden uitgevoerde archeologische onderzoeken binnen het onderzoeksgebied Binnen het onderzoeksgebied zijn in de afgelopen jaren door verschillende archeologische bedrijven en instellingen in totaal drie archeologische onderzoeken uitgevoerd. Het gaat daarbij alleen om bureau- en/of booronderzoeken (prospectief onderzoek) (zie tabel IV en figuur 12).

14

http://www.brabant.nl/kaarten.aspx

14106208 UDE.SPA.ARC

Pagina 9 van 21

SPA WNP ingenieurs

Tabel IV.

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.18

Overzicht onderzoeksmeldingen

Onderzoeksmeldingsnr.

Situering t.o.v. plangebied

Aard, uitvoerder en resultaten van het onderzoek

7.688

450 meter ten noorden

Type onderzoek: bureau- en booronderzoek Toponiem: Onbekend, Nieuwedijk / Rode Eiklaan Uitvoerder: SOB Research Datum: 20-10-2004 Onderzoeksnummer: 3.183 Resultaat: Er zijn geen archeologische resten aangetroffen. Op basis van de tijdens de Aanvullende Archeologische Inventarisatie verkregen gegevens is geconcludeerd dat er geen aanvullend archeologisch noodzakelijk wordt geacht, voorafgaande van de ontgronding.

62.398

1.000 meter ten zuidoosten

Type onderzoek: bureau- en booronderzoek Toponiem: Uden, Vijfhoekstraat 6 Uitvoerder: Bureau voor Archeologie Datum: 04-07-2014 Resultaat: De resultaten van het onderzoek worden (nog) niet vermeld in ARCHIS. Het onderzoek is vrij recentelijk uitgevoerd.

49.299

1.500 meter ten noordwesten

Type onderzoek: bureauonderzoek Toponiem: Uden, Vliegbasis Volkel Uitvoerder: BAAC BV Datum: 07-11-2011 Onderzoeksnummer: 39.620 Resultaat: Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied deel uitmaakt van de Peelhorst, een gebied waar vanaf het begin van de Holoceen door lokale natte omstandigheden veen is gevormd, waarna dit zich langzamerhand en met name vanaf het Mesolithicum over een groot gebied heeft uitgebreid. Vermoedelijk is het plangebied daarbij niet of nauwelijks met veen bedekt geweest. Desondanks maakte het plangebied lange tijd deel uit van een nat onontgonnen heidegebied. Dit werd vermoedelijk veroorzaakt door de arme bodem, waardoor ook de drogere delen van het plangebied al vrij snel na de introductie van de landbouw niet meer geschikt waren als akkers. Pas vanaf het einde van de 18e eeuw is men geleidelijk begonnen dit gebied te ontginnen. Deze ontwikkeling werd versneld door de introductie van kunstmest, waardoor het plangebied in de eerste helft van de twintigste eeuw vrijwel geheel ontgonnen zal zijn geweest. Door de negentiendeeeuwse ontginning zal de top van het natuurlijke bodemprofiel in de bouwvoor zijn opgenomen. In de Tweede Wereldoorlog heeft men een groot deel van het plangebied in gebruik genomen als vliegveld. Het gebruik als vliegveld zal er echter toe hebben geleid dat het plangebied is geëgaliseerd.

De hogere kopjes zullen hierbij zijn afgetopt, waarna de lagere delen zijn opgevuld. Door de intensieve bombardementen die in de Tweede Wereldoorlog hebben plaatsgevonden, zal de bodem plaatselijk bovendien sterk zijn verstoord. Ook de fundering van de starten landingsbanen en de moderne bebouwing in het plangebied zullen de bodem (afhankelijk van de funderingswijze en eventuele ophoging) hebben verstoord. Op korte afstand kunnen daardoor grote verschillen in bodemgesteldheid zijn ontstaan. Op basis van het bureauonderzoek wordt aan het oostelijke deel een lage verwachting voor onverstoorde archeologische waarden toegekend. Het westelijke deel heeft een hogere ligging met, gezien de omringende, niet-geëgaliseerde gebieden, van nature een licht geaccidenteerd reliëf. Een dergelijk gebied vormde over het algemeen een aantrekkelijkere vestigingslocatie. Bovendien kunnen, ondanks de intensieve egalisatie van het gebied, door lokale variaties in het natuurlijke reliëf nog delen van het bodemarchief onverstoord aanwezig zijn. Op basis van uitsluitend een bureauonderzoek is het echter niet mogelijk hier een beter inzicht in te krijgen. Derhalve wordt aan het westelijke deel van het plangebied een middelhoge verwachting voor archeologische waarden uit het LaatPaleolithicum tot de Midden-IJzertijd (vuursteenvindplaatsen en nederzettingsresten) toegekend.

Gezien de ligging van het plangebied op de locatie van een vliegveld uit de Tweede Wereldoorlog wordt aan resten uit deze periode een hoge verwachting toegekend. Deels zullen deze resten grondig zijn gesloopt, deels zijn ze nog bovengronds herkenbaar en deels zullen zij (zoals bijvoorbeeld resten van infrastructuur, afvaldumps, bebouwing, e.d.) nog in de ondergrond aanwezig zijn.

Waarnemingen binnen het onderzoeksgebied In ARCHIS staan alle bekende archeologische waarnemingen geregistreerd. Binnen zowel het plangebied als het onderzoeksgebied zijn géén waarnemingen geregistreerd (zie figuur 12).

14106208 UDE.SPA.ARC

Pagina 10 van 21

SPA WNP ingenieurs

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.19

Vondstmeldingen binnen het onderzoeksgebied In ARCHIS staan vondstmeldingen geregistreerd. Nadat deze zijn gecontroleerd worden het waarnemingen. Tot die tijd staan ze als vondstmeldingen geregistreerd. Binnen zowel het plangebied als het onderzoeksgebied zijn géén vondstmeldingen geregistreerd (zie figuur 12). In het algemeen dient gemeld te worden dat het plangebied deel uitmaakt van de regio De Peelkern, een grootschalig en primair landbouwgebied waar door ruilverkaveling schaalvergroting heeft plaatsgevonden. Waarschijnlijk geldt dit ook voor het plangebid Dit kan zowel een negatieve als positieve invloed hebben gehad op eventuele aanwezige archeologische waarden (betere bescherming/conservering daar waar het terreindelen zijn opgehoogd, aantast daar waar grond is afgegraven (aftopping/egalisatiewerkzaamheden). 3.8

Aanvullende informatie

Vereniging voor vrijwilligers in de archeologie (AWN), afdeling 23 Voor aanvullende informatie is contact gezocht met de Vereniging voor vrijwilligers in de archeologie (AWN), afdeling 23 Kempen- en Peelland (contactpersoon Winnie van Vegchel). Er zijn geen aanvullende vondsten of bijzonderheden bekend gelegen in of in de directe omgeving van het plangebied. 3.9

Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel

Op grond van het bureauonderzoek is de volgende gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld: Tabel V.

Gespecificeerde archeologische verwachting

Archeologische periode

Gespecificeerde verwachting

Te verwachten resten en/of sporen

Relatieve diepte t.o.v. het maaiveld

(Laat-)Paleolithicum Vroeg-Neolithicum (Jagers-Verzamelaars)

Middelhoog

Vuursteenstrooiïngen en vuurstenen gebruiksvoorwerpen

In de top van de dekzandafzettingen, aan het maaiveld en/of in de bouwvoor (eerste 30 cm) van het te verwachten veldpodzolprofiel

Midden- en LaatNeolithicum (Landbouwers)

Middelhoog

Akkerlaag en/of nederzettingssporen, grafvelden, rituele plaatsen: kleine fragmenten aardewerk, natuursteen en vuurstenen gebruiksvoorwerpen, houtskool en gebruiksvoorwerpen

In de top van de dekzandafzettingen, aan het maaiveld en/of in de bouwvoor (eerste 30 cm) van het te verwachten veldpodzolprofiel

Bronstijd - Romeinse tijd (Landbouwers)

Laag

Akkerlaag en/of nederzettingssporen, grafvelden/-heuvels, rituele plaatsen: kleine fragmenten aardewerk, natuursteen en vuurstenen gebruiksvoorwerpen, metaalresten, houtskool, botresten en gebruiksvoorwerpen

In de top van de dekzandafzettingen, aan het maaiveld en/of in de bouwvoor (eerste 30 cm) van het te verwachten veldpodzolprofiel

Middeleeuwen en Nieuwe tijd

Laag

Bewoningssporen van een (boeren)erf: kleine fragmenten aardewerk, metaalresten, glasresten, houtskool, botresten, organische resten en gebruiksvoorwerpen

In de top van de dekzandafzettingen, aan het maaiveld en/of in de bouwvoor (eerste 30 cm) van het te verwachten veldpodzolprofiel

14106208 UDE.SPA.ARC

Pagina 11 van 21

SPA WNP ingenieurs

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.20

Uit de verzamelde aardwetenschappelijke gegevens blijkt dat het plangebied op de Peelhorst ligt, waarbij de opgeheven rivierafzettingen afgedekt zijn met een laag dekzand, waarschijnlijk niet dikker dan twee meter. De stijgende grondwaterspiegel gedurende het Holoceen resulteerde in de vorming van hoogveen vanaf plekken met een gebrekkige afwatering (depressies, dekzandvlakten). In de omgeving van het plangebied heeft (hoog)veenvorming vermoedelijk pas rond de overgang van het Subboreaal naar het Subatlanticum (vanaf ongeveer 1.500 voor Chr., Midden-Bronstijd) plaatsgevonden. Omdat het gebied voor de periode van de grootschalige ontginning aangeduid werd als woeste heidevlakte, is de verwachting dat het plangebied niet of nauwelijks met hoogveen bedekt is geweest. Wel zullen er vanaf deze periode natte/drassige condities hebben geheerst. Voor de perioden Laat-Paleolithicum t/m Neolithicum (Jagers-Verzamelaars, vroege Landbouwers) zal het plangebied in principe nog een geschikte nederzettingslocatie hebben gevormd, hoewel de voorkeur zal zijn uitgegaan naar de hoogste delen van de in de omgeving gelegen dekzandruggen. In de loop van de Bronstijd werd het plangebied steeds minder geschikt voor bewoning. Voor Landbouwers werden de hydrologische condities te ongunstig voor akkerbouw, waardoor wellicht een groot deel van de Peelsche Heide werd gemeden door de mens.

In de directe omgeving van het plangebied zijn tot op heden geen archeologische waarnemingen van vondsten gedaan, waarbij wel opmerkt dient te worden dat het aantal in ARCHIS geregistreerde archeologische onderzoeken vrij beperkt is. Pas met het ontginnen van het gebied in de loop van de e e tweede helft van de 19 eeuw en eerste helft van de 20 eeuw, en daarmee gepaard gaande waterhuishoudelijke ingrepen (aanleg sloten/watergangen, drainagesystemen), vormde het plangebied e weer een gunstige locatie. Geraadpleegd historische kaartmateriaal vanaf het begin van de 19 eeuw laat zien dat er in het plangebied geen bouwwerkzaamheden hebben plaatsgevonden. Het plangebied is in deze periode alleen maar in agrarisch gebruik geweest. Op basis van bovenstaande uitgangspunten is de kans op het voorkomen van resten middelhoog voor de perioden Laat-Paleolithicum t/m Neolithicum (Jagers-Verzamelaars en Vroege-Landbouwers) en laag vanaf de Bronstijd (zie tabel V). Archeologische resten worden verwacht in top van de dekzandafzettingen (top van (oorspronkelijke) veldpodzolgronden). Archeologische sporen (uitgezonderd diepe paalsporen en waterputten) worden binnen 50 cm beneden het maaiveld verwacht. De eventueel aanwezige archeologische resten bestaan hoofdzakelijk uit aardewerk- en/of vuursteenstrooiïngen.

Organische resten en bot kunnen door de in het verleden heersende ondiepe grondwaterstanden goed zijn geconserveerd, maar dit zal vooral afhangen van de diepte waarop dergelijke kunnen voorkomen. Tegenwoordig wordt de grondwaterstand gereguleerd. In combinatie met agrarische werkzaamheden kan dit de conserveringstoestand van archeologische resten nadelig beïnvloeden. Op basis van de middelhoge verwachting voor de perioden Laat-Paleolithicum t/m Neolithicum kunnen complextypes als kleine jachtkampjes en huisplaatsen (onverhoogd) worden verwacht. Bodemverstoring Als gevolg van bodemingrepen kunnen vindplaatsen geheel of gedeeltelijk verstoord zijn. De waarde van archeologische vindplaatsen wordt grotendeels bepaald door de mate waarin vondsten in situ bewaard zijn gebleven in de bodem en/of grondsporen intact zijn. Het plangebied is voor zover bekend tot op heden onbebouwd en in agrarisch gebruik geweest. Hier mag in eerste instantie verwacht worden dat de bodem, afgezien van de bouwvoor, minimaal verstoord is. Onbekend is of er in het plangebied diepploeg of egalisatiewerkzaamheden hebben plaatsgevonden.

14106208 UDE.SPA.ARC

Pagina 12 van 21

SPA WNP ingenieurs

Bijlagen Bestemmingsplan

22200222 Bijlage 13.21

3.10 Beantwoording onderzoeksvragen bureauonderzoek Voor het bureauonderzoek is een drietal onderzoeksvragen opgesteld. Hieronder worden deze vragen beantwoord voor zover het bureauonderzoek de daarvoor benodigde gegevens heeft opgeleverd. 

Wat is er bekend over bodemverstorende ingrepen binnen het plangebied uit het verleden? Is er bijvoorbeeld informatie bekend over vroegere ontgrondingen, bodemsaneringen, egalisaties, diepploegen of landinrichting? Het plangebied is voor zover bekend tot op heden onbebouwd en in agrarisch gebruik geweest. Hier mag in eerste instantie verwacht worden dat de bodem, afgezien van de bouwvoor, minimaal verstoord is. Onbekend is of er in het plangebied diepploeg of egalisatiewerkzaamheden hebben plaatsgevonden.

Ligt het plangebied binnen een landschappelijke eenheid, welke vanuit archeologisch oogpunt een specifieke aandachtslocatie kan betreffen (zoals een relatief hoge dekzandkop of -rug, nabij een veengebied of een beekdal)? Uit de verzamelde aardwetenschappelijke gegevens blijkt dat het plangebied op de Peelhorst ligt, waarbij de opgeheven rivierafzettingen afgedekt zijn met een laag dekzand, waarschijnlijk niet dikker dan twee meter. De stijgende grondwaterspiegel gedurende het Holoceen resulteerde in de vorming van hoogveen vanaf plekken met een gebrekkige afwatering (depressies, dekzandvlakten). In de omgeving van het plangebied heeft (hoog)veenvorming vermoedelijk pas rond de overgang van het Subboreaal naar het Subatlanticum (vanaf ongeveer 1.500 voor Chr., Midden-Bronstijd) plaatsgevonden. Omdat het gebied voor de periode van de grootschalige ontginning aangeduid werd als woeste heidevlakte, is de verwachting dat het plangebied niet of nauwelijks met hoogveen bedekt is geweest. Wel zullen er vanaf deze periode natte/drassige condities hebben geheerst. Voor de perioden Laat-Paleolithicum t/m Neolithicum (Jagers-Verzamelaars, vroege Landbouwers) zal het plangebied in principe nog een geschikte nederzettingslocatie hebben gevormd, hoewel de voorkeur zal zijn uitgegaan naar de hoogste delen van de in de omgeving gelegen dekzandruggen.

In de loop van de Bronstijd werd het plangebied steeds minder geschikt voor bewoning. Voor Landbouwers werden de hydrologische condities te ongunstig voor akkerbouw, waardoor wellicht een groot deel van de Peelsche Heide werd gemeden door de mens. In de directe omgeving van het plangebied zijn tot op heden geen archeologische waarnemingen van vondsten gedaan, waarbij wel opmerkt dient te worden dat het aantal in ARCHIS geregistreerde archeologische onderzoeken vrij beperkt is. Pas met het ontginnen van het e e gebied in de loop van de tweede helft van de 19 eeuw en eerste helft van de 20 eeuw, en daarmee gepaard gaande waterhuishoudelijke ingrepen (aanleg sloten/watergangen, drainagesystemen), vormde het plangebied weer een gunstige locatie. Geraadpleegd historische e kaartmateriaal vanaf het begin van de 19 eeuw laat zien dat er in het plangebied geen bouwwerkzaamheden hebben plaatsgevonden. Het plangebied is in deze periode alleen maar in agrarisch gebruik geweest.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Maashorst&id=9b01dc7e-db77-4f32-ad37-e72846619a93