Bijlage 12 - Toelichting bijlage 11 Archeologisch inventariserend veldonderzoek dmv proefsleuven en aanvullend een opgraving
Tekst van het document
DS
«milieu
ngenieursbureau
vo
dem,
jeohydrologie,
EVALUATIERAPPORT
Archeologisch door middel
inventariserend van
onderzocht
proefsleuven middelseen
veldonderzoek en
aanvullend
opgraving.
(geanonimiseerd)
(gemeente Maashorst)
ecologie
AM22118-3
«milieu
aeres
dn
EVALUATIERAPPORT
Archeologisch inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven en aanvullend onderzocht middels
opgraving.
een
(geanonimiseerd)
(gemeente Maashorst) Aeres
Milieu
Projectnummer
AM22118-3
:
Status rapport ISSN Nummer
2
Concept (versie 1)
:
2214-5656
Datum
:
13 oktober 2023
Opdrachtgever
:
Janssen
Bouwontwikkeling
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) EN
Opsteller rapport Paraaf
Redactie
|(geanonimise rd) (geanonimiseerd) |
Paraaf
Vrijgave
:
Paraaf
:
Aeres
(geanonimiseerd) MA. |
Milieu B.V.
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (0475
—
320 000
e-mail: info@aeres-milieu.nl www.aeres-milieu.nl
Ei
&
4003
Disclaimer Het
onderzoek
richtlijnen Aeres van
en
is op zorgvuldige wijze uitgevoerd volgens protocollen).
de
algemeen gebruikelijke
inzichten
en
methoden
(opzet
conform
Milieu accepteert op voorhand geen aansprakelijkheid voor maatregelen of mogelijke beslissingen die de opdrachtgever Milieu uitgevoerde onderzoek neemt. Tevens wordt opgemerkt dat Aeres Milieu voor het verkrijgen van de
het door Aeres
onderzoek
noodzakelijke
volledig
zonder fouten
en
informatie
(mede) afhankelijk zijn. Hierdoor kan Aeres Milieu
is van
externe
niet instaan
bronnen. Voor
voor
de juistheid
Aeres en
Milieu
is niet te verifiëren
volledigheid van de verzamelde
of deze
de
geldende
naar
aanleiding
voor
het bureau
bronnen
historische
altijd
informatie.
Paginal
2
AM22118-3
INHOUDSOPGAVE ADMINISTRATIEVE GEGEVENS . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 4 1. INLEIDING . . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 5 2.
SAMENVATTING VOORONDERZOEK . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 9 21
Landschappelijke situatie - geomorfologie . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 9
2. 2
Bewoningsgeschiedenis – archeologische waarden . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 10
2. 3
Bewoningsgeschiedenis – historisch overzicht . . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 11
2. 4
Verwachtingsmodel . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 12 WERKWIJZE . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 14
3. 3. 1
Inleiding . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 14
3. 2
Werkwijze IVO-P . . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 14
3. 3
Werkwijze Opgraving . . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 15
4.
RESULTATEN VELDONDERZOEK . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 17 4. 1
Landschappelijke situatie .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 17
4. 2
Sporen
4. 3
Vondsten (Bijlage 5) . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 27
en structuren .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 19
Glas . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 27 Keramiek .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 27 Natuursteen .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 28 Metaal . . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .
.. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 28 Organisch materiaal .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 28 4. 4
Monsters . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 28
4. 5
Synthese . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 29
5. CONCLUSIE EN BEANTWOORDING VAN DE
ONDERZOEKSVRAGEN .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 31
5. 1
Conclusie . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 31
5. 2
Beantwoording onderzoeksvragen . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 31
6.
AANBEVELINGEN .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 37
7.
UITWERKINGSVOORSTEL .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 39 7. 1
Rapportage: . . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 39
7. 2
Vondstmateriaal . . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 39
7. 3
Planning: . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 40
LITERATUURLIJST . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . 41
Bijlagen: 1 2 3 4 5 6 7
Putten overzicht Sporenkaart Structurenkaart Sporenlijst Vondstenlijst Monsterlijst Geschiedenis Bitswijk Pagina | 3
AM22118-3 aeres
«milieu
ADMINISTRATIEVE
GEGEVENS
Projectnummer
AM22118-3
OM-nummer
5556088100
Soort
Inventariserend
onderzoek
& 5577050100 en
waarderend
veldonderzoek
door middel
van
proefsleuven (IVO-P) en opgraving Adres onderzoekslocatie
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) ___ | -11te mm
Toponiem
Bitswijk
Gemeente
Maashorst
Provincie
Noord-Brabant
Kadastrale
registratie
Uden, sectie L,‚ nummers 2910
Coördinaten
Centrum: 170.258; 409.010 409.036
NW:
ZW: 170.260, 408.975
en
3486
170.230; 409.022 NO: 170.261; ZO: 170.291, 408.991
Centrum: 170.258; 409.010 ZO: 170.291, 408.991 NW:
170.230; 409.022
NO:
170.261; 409.036
ZW: 170.260, 408.975
Oppervlakte
IVo-P
1.924 m?
Oppervlakte
Opgraving
1.220
Huidig
locatie
Aanleiding
gebruik
braakliggend
onderzoek
nieuwbouw
Opdrachtgever Bevoegde
m?
Jansen
overheid
Bouwontwikkeling
Gemeente Maashorst Adviseur
van
de gemeente
Maashorst is Archaeo
Contactpersoon (geanonimiseerd) | Opslag
documentatie
en
materiaal
(geanonimiseerd) |____ (geanonimiseerd) _______| | te
tot
deponering bij provinciaal depot te
‘s-Hertogenbosch Datum Datum
uitvoering uitvoering
Ivo-P
15
Opgraving
27 maart tot
en
16 maart en
met
12
april
Paginal
4
DA
AM22118-5
«milieu
aeres
len
1. INLEIDING In
opdracht
Jansen
van
Bouwontwikkeling
veldonderzoek
door middel
resultaten
van
dit onderzoek vormden
opgraving,
om
zodoende
Aeres
proefsleuven uitgevoerd
van
alle
heeft
aanleiding
archeologische
om
deel
in
2022
inventariserend
een
Horst
en
waarderend
aan
de
het onderzochte terrein nader te onderzoeken
van
veilig te
augustus
(geanonimiseerd) MN te (geanonimiseerd) MW in de gemeente
de
aan
een
waarden
Milieu
Maas.
middels
De een
kunnen stellen.
Aanleiding Op de planlocatie, de
Archeologische
Beleidskaart
archeologische waarde.* 1.
Voor
deze
verstoringsdiepte
de
van
Binnen het
geldt
zone
uitgevoerd
Daartoe
had
onderzoeksplicht
een
te worden
reeds
ten
uit te
uiteinde
de
Uden Noord
geplande
dit
onderzoek
werd
boerderij aangetroffen.
toe
restanten
besloten
nog om
relatief
gaaf lijken te zijn
opgraving
dat
onderzocht dienen
hier enkel diep ontgraven
het
te
zijn. Tijdens het overleg
de
beoogde graafwerkzaamheden onderzoek
randvoorwaarden
De
is
is afgesproken
een
opgenomen
(geanonimiseerd) 2025b. 4 (geanonimiseerd) 2023a.
MN
nu
de 20°
eeuw.
Waarde dan
250
overschrijdt,
dient
een
—
van
hoge
Archeologie m?
en
een
archeologisch
Programma
maart
2023, werden
restanten
is
op
gebaseerd de
Eisen
van
BRL 4000,
van
de
kaartmateriaal.
grenzen
en
2910 worden
vrijgesteld
eeuw
aangetroffen
werden.
Omdat
de
(gemeente Maashorst)
van
hiervan,
Uden
middels
een
verder onderzoek omdat
Lijkt dit deel van het plangebied
vrijwilligers van de werkgroep archeologie
het
mogelijk omgrachte
een
overheid
een
protocol 4004, KNA 4.1). Daartoe is in
of min-of-meer
Daarmee
is
(PvE) opgesteld. Tijdens
historisch
bevoegde
besloten
waarop
een
2909
gebieden
groter
plaatsgevonden,
hoog is, is door
uit de 19° of 20°
3:
krijgen.
noordelijke perceel 3486,
begin van dat
te
bekend
zuidelijke percelen
oppervlakte
deze waarden
Opgraving (SIKB
een
Categorie
zone
ligt volgens
minder interessant
ingeschakeld kunnen worden om
op die percelen te inspecteren.
toevoeging waaraan
2 (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) 5
betreffende
op dit perceel dateert uit het
tot
middels
grondverbeteringskuilen
boerderij
dit
dan
de informatiewaarde
en
te worden.
De
Voor
zijn
de vindplaats nader te onderzoeken
overleg? afgesproken
een
ouder te
16
een
een
booronderzoek
en
lijkt
met
nieuwbouw
proefsleuvenonderzoek, uitgevoerd door Aeres Milieu op 15 Deze
in
De locatie
(2018) geldt de dubbelbestemming
omgevingsvergunning en
vijf woningen gebouwd.
en
(2017)
bodemingrepen
bureau-
Voor
voeren.
bij
Omdat de
-mv.
archeologisch
een
proefsleuvenonderzoek
voormalige gemeente
bestemmingsplan Bitswijk
vanaf 40 centimeter
onderzoek
(geanonimiseerd) worden twaalf appartementen DE
(geanonimiseerd) Ne
de
aan
(addendum)*
het onderzoek
op
het
volgens
programma de gemeente
van
en
eisen*
opgesteld
met
daarin
landelijk geldende richtlijnen
moet
de
eisen
en
voldoen.
(geanonimiseerd) << 5-2: MN Paginal
5
DA
AM22118-5
«milieu
aeres
len
Doel Het
archeologische
middel van
de
proces
van
onderzoek bestaat
proefsleuven, aangevuld
uit
inventariserend
een
opgraving.
met een
gespecifieerde archeologische verwachting, Opgraven (landbodems)
vindplaatsen
conform
kennisvorming
over
het
is
het
Programma
het verleden.
Eisen
van
van
een
veldonderzoek
van
van
gegevens daarmee
onderzoekslocatie
uitwerken
en
Het doel
te
behouden
die
projectdocumentatie
en
in vondsten
en
het
van
veiligstellen
informatie
om
is vervat in
het
en
de
proefsleuvenonderzoek is het aanvullen
geformuleerd in het bureauonderzoek.”
(PvE),
Deze informatie
Specifiek voor de onderzoekslocatie
Het doel
zoals
documenteren
waarderend
en
toetsen
en
archeologisch materiaal
van
belang
van
door
is
van
voor
de
grondsporen
en
monsters.
(geanonimiseerd) MN te (geanonimiseerd) MN zijn de volgende onderzoeksvragen geformuleerd:
Algemeen: «
_ Wat
is de
aard,
datering,
locatie
omvang,
(horizontaal
verticaal)
en
archeologische
van
resten,
structuren? «
_ Wat is de fysieke en inhoudelijke kwaliteit van archeologische resten, grondsporen en structuren?
«
_ Hoe ziet de bodemopbouw binnen het plangebied
eruit
wat
en
zegt dit over de gaafheid
van
de eventueel
aanwezige
sporen? «
_ Wat is de landschappelijke ligging van het plangebied en hoe is de aangetroffen bodem gevormd?
«
_ Wat
is de
synchrone
en
diachrone
ensemblewaarde
de
van
vindplaats
met
andere
bekende
vindplaatsen
in
de
omgeving? __Hoe sluiten de
«
«
resultaten
van
het onderzoek
aan
bij die van
het vooronderzoek?
_ Hoe sluiten de resultaten van het onderzoek aan bij de NOaA?
Specifiek: *
_ Zijn er archeologische te worden
*
_ Hoe
resten
in situ bewaard
gehouden bij ontwikkelingen
kunnen
de
in het
(opgenomen
te
denken valt
is het
plangebied
vanaf welke diepte
plangebied
onderzoekresultaten, conform
Monumentenwet onder andere
gebleven,
artikel
in
de
Erfgoedwet 2016),
aan
het
kiezen
van
de
en
3.38
van
in
het
bestemmingen
directe de
die
rekening
mee
omgeving?
Wet
nieuwe
dient hier in de toekomst
en
ruimtelijke ordening bestemmingsplan
goed
te
combineren
en
artikel
38a
verwerkt worden?
zijn
met
de
van
de
Waarbij
archeologische
waarden. «
In hoeverre
archeologische *
«
ls
er
sprake
«
5 Van
in hoeverre
zijn er onder
uit de periode laat-paleolithicum tot
en
de
oudtijdse verstoring (Ap-horizont
met de
nog
vroege middeleeuwen?
van
een
aanwezig?
gefaseerde Wat is de
bebouwing diepteligging
uit
de
hiervan
periode en
nieuwe
is sprake
van
tijd
tot
heden?
Zijn
oude
(woon)niveaus?
er
(laat)middeleeuwse
_ Kan het onderzoek duidelijkheid verschaffen of er binnen het plangebied een gooreerdgrond aanwezig deze door
«
aanwezig
en
_ Zijn er nog restanten van de afgebrande boerderij in het plangebied aanwezig? voorgangers
«
waarden
modern verstoord
een
dalende
is geweest
en
grondwaterspiegel o.i.d. gedegradeerd is, of is er nooit een gooreerdgrond aanwezig geweest?
Blijkt uit de aangetroffen
gegevens dat de
topografische
kaarten niet
altijd even
betrouwbaar
zijn?
_ Wat is de datering van de archeologische vondsten en tot welke vondsttypen of vondst categorieën behoren zij?
(geanonimiseerd) «: «:. 2022. BM Paginal
6
DA
AM22118-5 aeres
«milieu
len
«
_ Wat is de landschappelijke ligging van de site(s). Meer in het bijzonder, wat is de geologische, geomorfologische bodemkundige
.
s
er
«
_ Wat
context?
sprake
van
(sub)recente verstoring en postdepositionele processen?
is de
relatie
andschappelijke *
het
tussen
overige
en
_ Waar en in welke mate
.
gebruik
is deze
zijn
het meest
ndien
geen
archeologische
context)
oplevert,
afwezigheid
geschiedenis
locatie
geschikt
resten
verklaring
bewoning
kan
en/of
waarnemingsmogelijkheden
_ Hoe
kan de vindplaats
waarde
onderzoekslocatie
de
en
historische,
historisch-
zijn omgeving?
van
paleo-ecologisch
voor
of beperkte
als
actief
gevolg
gewaardeerd
is er samenvattend
te
als
natuurwetenschappelijk
en
onderzoek? Welke
fenomenen Is
gegeven?
verstoringen
gevolg
(bijv. alleen
bijvoorbeeld
sprake
antropogene
aard,
er
van
bodemprocessen
van
losse vondsten zonder
of
beperking
beperking de
van
enige
aantoonbare
van
van
de
archeologische
werk- en/of weersomstandigheden?
van
aan
worden
landgebruik,
worden
geven
archeologische
hieraan
archeologische waarnemingsmogelijkheden
«
aspecten
de
van
kansrijk?
welke
van
de
en
cultuurhistorische
methoden er
en
op
het
basis
de
van
fysieke
onderzoeksgebied
en
archeologisch inhoudelijke
en
kwaliteit? Welke
de daarin te onderscheiden delen
(binnen
verticale
en/of horizontale grenzen; complextypen, periode, sites)? Beschrijf en beredeneer de verschillen in waarde conform de
waarderingstabel uit de
KNA 4.1.
De onderstaande aanvullende vragen werden
voor
de
opgraving
_
Wat is de ouderdom
_
Zijner meerdere fasen van bebouwing en/of verbouwing
*
de
opgesteld
van
în de
aangetroffen boerderijresten? te herkennen?
_ Zijn er aanwijzingen voor oudere fasen van bewoning en grondgebruik dateren deze Wat is de
_
ls
zo
ja welke
en
kunnen deze
binnen het op te graven
gedateerd
gebied.
worden?
uit welke
tijd
aangetroffen sporen/vondsten? ?
vorm
sprake
er
oplegnotitie®
indeling
en
continuiteit
van
de
van
aangetroffen boerderij
van
bewoning/gebruik
in de verschillende fasen het
van
plangebied?
Zo
van
nee,
bestaan? welke
fasering
kan
er
worden
toegekend? Indien
duidelijk is dat er geen
is voor het buiten _
,
gebruik
continuïteit in
raken
gebruik van de locatie is, kan er dan worden geduid wat
de
mogelijk reden
de locatie?
van
De
niet onderzochte percelen 2909
en
2910 worden
de
aangetroffen ontginningssporen
tot de
gezien
als minder relevant, kan hier echter
aangetroffen boerderij
van
worden
geduid
of
hebben behoord?
_ Iser sprake van herstel of herbouw binnen de aangetroffen structuren en zo ja, hoe manifesteert zich dit?
_
Kan de vermoede doel ls het
van
de
omgrachting worden gekoppeld aan een specifieke periode
of gebruiksfase
en
wat was het verwachte
omgrachting?
mogelijk
een
duiding
te
geven
aan
de
inrichting van
het
perceel binnen de gebruiksfase
van
deze
vermoede
omgrachting? Eventuele aanvullende Deze vragen worden
BN
vragen kunnen
vastgelegd
in de
tijdens de opgraving opdoemen dag./weekrapporten
en
en
toegevoegd
leiden tot aanpassing in het kader
van
van
de
veldstrategie.
de evaluatie.
6 (geanonimiseerd) 2025:
Paginal
7
Dd
AM22118-3 aeres
«milieu
dn
Plangebied Het
aan de plangebied ligt aan de (geanonimiseerd) noordelijke BN
deel
van
het
plangebied
in
gebruik
braakliggend (Figuur 1). In het zuiden door Kroezel
en
als
woning
noorden wordt
in het westen
door
met
het
erf. De
rand
de
woning
kom
van
is onbewoond.
Het
noordelijk
plangebied begrensd
woningen
met tuin
(geanonimiseerd) B Momenteel
bebouwde
van
gelegen
door aan
de
woningen,
deel
in het oosten
is het
het
van
door de
zuidelijk
plangebied
is
Bitswijk, in het
Kroezel.
et
plangebied AM22118
Uden
0
100
so
Dd
L
-
Bitswijk 9-11
10
aeres
200
wo n
«milieu
170200
Figuur 1. Topografische ligging van
het
plangebied. (Bron: www.pdok.nl)
Paginal
8
DA
AM22118-5 aeres
«milieu
len
2.
SAMENVATTING
| 21
Landschappelijke
situatie
het Bureauonderzoek’ kan
Volgens
“Het plangebied
-
er over
geomorfologie de
landschappelijke
ligt in het zuidelijke zandgebied
georiënteerde breuken,
die de Roerdalslenk
kilometer ten zuidwesten
het
van
Het
(circa 115.000
11.700 jaar
—
afzettingen behoren
belangrijk geweest
geleden) breidde
73.00 tot 14.700 jaar geleden)
was
divers
Deze
afzettingen zijn
omgeving
het
van
noordoosten
(op
in de
Later zijn de
plangebied
plangebied
circa 1,1
hogere ligging van afwatering
in het
in de diepere
van
het
11.700 jaar geleden), is de Dit zand is kalkloos, van
fases
fijnkorrelig (150
de Formatie
van
het
geleden),
ontstond
een
steeds kouder
vorming
het
van
en
Boxtel
Weichselien)
de
bevinden
lagere ligging
en
droger
plangebied.
klimaat.
Deze
In deze periode
van
dooi werd door sneeuwsmelt-
daten ontstaan.
en
De fluvioperiglaciale
(circa
regenwater
en
afzettingen zijn
bestaan
hier uit zwak
siltig, matig fijn zand.
Ten
(op
erosiedalen.
zich
dergelijke
van
de Roerdalstenk,
bedekt met dekzand. In de koudste 14.700 jaar
Ze
westen
zo'n
daten die in deze periode zijn ten
660
meter)
gevormd.
In de ten
en
Door de
westen
van
het
plangebied, verliep de
droogste perioden
van
het
Weichselien,
west.
geleden)
—
210
en
in
en
sommige perioden
um), goed afgerond, goed gesorteerd,
gerekend.
Door deze
dekzandafzettingen
kon door de relatief van
tijdens het Holoceen
warme
met
het Laat-Glaciaal
van
met
(circa
name
14.700
—
arm
aan
grind en
wordt
ontstond
een
reliëf dat wordt gekenmerkt door zowel
tot het
Laagpakket
van
depressies. In de Alterad en Betting interstadiaten (de laatste relatief
omstandigheden bodemvorming plaatsvinden.
Een restant
van
een
oud
Usselo die in het Allergd is gevormd.
werd
ijskappen
en
steeg de relatieve zeespiegel snel. Als gevolg
5.000 jaar
geleden) steeg de grondwaterstand,
met name
plaats in de lagere delen, zoals beekdalen. Depressies van
Tijdens perioden
georiënteerde
Het klimaat
ontwatering
rond het
1
ligt een vrij dunne laag
bereikte Nederland niet. In het Midden-Weichselien
maar
ondergrond aanwezig.
dekzandkopjes als door vlaktes
bodemprofiel is de zogenaamde Laag
werd de
huidige landschap
ligt circa
vegetatie grotendeels verdwenen, waardoor op grote schaal verstuiving optrad waarbij dekzand werd afgezet.
langgerekte dekzandruggen warme
11.700 jaar
oost-west
van
—
de Peelblok. Hier
van
Kreftenheye.
van
worden:
De Peelrandbreuk
en
plangebied van oost naar
fluvioperigtaciate afzettingen
(Peelhorst) begrenzen.
Beegden
afzettingen gevormd
plangebied
de Peelhorst ten opzichte
tijdens het Laat-Pleniglaciaal (circa 26.000
Wierden
vele
het
van
volgende gesteld
van
de
tot de Formatie
het
grind, leemlagen en plantenresten en worden tot de Formatie van Boxtel gerekend.
met
zich
plangebied
wordt doorsneden door een aantal zuidoost-noordwest
het Peelblok
het landijs zich sterk uit,
soms
bevinden
kilometer)
omgeving
ondergrond
de bodem permanent bevroren.
bestaan uit fijn en grof zand,
en
—
voor
veel sediment verspoeld. Hierbij zijn fluvioperigtlaciate zeer
en
het
van
plangebied ligt in het stijgingsgebied
Tijdens de laatste ijstijd, het Weichselien (circa 115.000 faatste ijstijd, het Weichselien is
situatie
Nederland. De
van
(Centrale Slenk)
plangebied.
zand op het Pleistoceen rivierzand. Deze
VOORONDERZOEK
warmer
en
vochtiger.
waardoor
er
van
Door het
warmere
de snelle relatieve
klimaat smolten
de in het
zeespiegelstijging
in het Atlanticum
veenvorming plaatsvond en
Weichselien
op het dekzand. Aanvankelijk vand
taagten (zoals beekdalen
en
vennen) groeiden
gevormde
(circa 8.000
—
veenvorming
hierdoor dicht
en
Paginal
9
de Peelhorst belemmerd.
BN
7 (geanonimiseerd) «: «1 2022
AM22118-3
Vanaf de late middeleeuwen (tussen 1250 – 1750 na Chr. ) is het veen afgegraven ten behoeve van turfwinning. Hierdoor zijn de oudere dekzanden en terrasafzettingen weer aan het maaiveld komen te liggen. Als gevolg van ontbossingen door menselijke activiteiten heeft vanaf het neolithicum opnieuw verstuiving plaatsgevonden van het dekzand. Systematische ontbossingen vanaf de (late) middeleeuwen heeft grootschalige verstuivingen veroorzaakt. Hierdoor ontstonden landduinen. Deze stuifzanden worden tot het Laagpakket van Kootwijk van de Formatie van Boxtel gerekend en worden gekenmerkt als reliëfrijke zones in het landschap. Volgens de Geomorfologische kaart 8 is het plangebied vanwege de ligging in de bebouwde kom niet gekarteerd. De gehele bebouwde kom
van Uden
wordt grotendeels omringd door een plateau-achtige horst waar de rivierafzettingen bedekt zijn met dekzand (code
4F01rd). Zo ook op circa 300 meter ten noorden van het plangebied en circa 410 meter ten westen van het plangebied. Ten zuidwesten (circa 660 meter) en ten noordoosten (circa 1 kilometer) liggen dalvormige laagtes. Het plangebied ligt zeer waarschijnlijk op
een
plateau-achtige horst of in een dalvormige laagte. Op circa 330 meter ten noordwesten van het plangebied is een deel van de bodem afgegraven. Op het Actueel Hoogtebestand Nederland 9 ligt het plangebied op de westelijke flank van de Peelhorst. De top van de Peelhorst ligt op een
hoogt van circa 24,5 meter +NAP. Langs de flank van de Peelhorst zijn afwateringslaagtes zichtbaar die richting de Roerdalslenk
(maaiveldhoogte op circa 10,0 meter +NAP) lopen. De maaiveldhoogte binnen het plangebied varieert tussen de 15,90 en 16,30 meter +NAP. Het plangebied loopt globaal gezien in zuidwestelijke richting af. De woning aan huisnummer 11 ligt op een hoger stuk grond dan de ten westen hiervan liggende tuin. ”
2. 2
Bewoningsgeschiedenis – archeologische waarden
“Op de bodemkaart 10 ligt het plangebied op gooreerdgronden gevormd in leemarm en zwak lemig fijn zand. Ten zuiden (en noorden) van het plangebied
komen op circa 80 meter van het plangebied ook hoge zwarte enkeerdgronden voor, gevormd in leemarm en zwak
lemig fijn zand. Binnen het plangebied worden vooralsnog alleen gooreerdgronden verwacht. Gooreerdgronden Gooreerdgronden behoren tot de eerdgronden met hydromorfe kenmerken. Het onderscheid berust op het niet voorkomen van roest in het bovenste deel van het pakket (35 centimeter onder maaiveld). Gooreerdgronden komen voor in laagten in zandgebieden. De Goor in gooreerdgronden betekent dan ook laaggelegen land/ moeras. De naam verwijst meer naar stilstaand water dan naar stromend water. Gooreerdgronden zijn zandgronden waarvan de bovengrond een duidelijk donkere kleur heeft, dit is de minerale eerdlaag. Deze roest arme gronden vormen een heterogene groep met een AC-profiel of zwak ontwikkelde podzolgronden. Omdat de bodemvorming
heeft plaatsgevonden in een mineraalarm milieu
en
vaak ook in natte bodemomstandigheden is de B-horizont hier niet tot zwak
ontwikkeld. Door ploegwerkzaamheden kan deze zijn opgenomen in de bouwvoor. Gooreerdgronden hebben een 20 tot 30 centimeter dikke Aa-horizont of Ap-horizont, deze is donkergrijs van kleur. Hieronder ligt een 35 tot 40 centimeter dik opgebracht pakket, dat zeer humushoudend is, gevolgd door de C-horizont.
8 Alterra 2019. 9 www. ahn. nl. 10 Alterra 2021. Pagina | 10
DA
AM22118-5 aeres
«milieu
len
Hoge zwarte enkeerdgronden Bij enkeerdgronden is sprake
van
een
eerdlaag of plaggendek.
Dit (plaggen)dek is ontstaan doordat in
late middeleeuwen op grote schaal het systeem
van
plaggen
en
op
de
akkers
De totale dikte
van
het
plaggendek is bij de enkeerdgronden
de
met
mest
van
het
oorspronkelijke bodem
ontstaan.
horizont) is grijsbruin
tot zwart
vermengd
vee
potstalbemesting
kleur. Hieronder
van
liggen
werd toegepast.
uitgespreid.
oudere
In
niveaus/agen
Om de
de toop
der
het
van
sommige gevallen
al vanaf de
grond vruchtbaarder
te
tijd is hierdoor
plaggendek
op
De bouwvoor
(Aap-
meer
dan 50
een cm.
maken, werden de
plaggendek (Aa-horizont), die meestal
wat
zijn. Dergelijke cultuurdekken kunnen een beschermende werking hebben voor de potentieel aanwezige archeologische
lichter van kleur
lagen. De
hoge enkeerdgronden betreffen de oudste opgehoogde gronden,
enkeerdgronden de sterke
werden pas later in gebruik genomen vanwege de
ophoging
met
plaggen
De kans bestaat dat
er
onder het plaggendek nog
is geweest
snelle
van
een
onderscheidt zich door
een
niet alleen noodzakelijk
ophoging,
dan
zou
hoger humusgehalte
horizont meestal reeds opgenomen
in het
een
restant
de
van
onder het
men en
voor
een
meer
die
over
het
algemeen
op de
lagere ligging in het beekdal. bemesting
maar
ook
om
hogere
Door de
de nattere
nog
een
intacte
donkere kleur. Echter, door
liggen. De lage
hogere grondwaterstand
was
gronden toegankelijk te maken.
het oorspronkelijke bodemprofiel wordt
plaggendek
dekzanden
A-horizont
aangetroffen. kunnen
Indien sprake
vinden.
Deze
verploeging zijn de oorspronkelijke
A-
laag en
E-
plaggendek.
indien de oorspronkelijke bodem bestaat uit
een
podzolbodem kan op
een
dieper niveau nog (restanten van)
een
B- en/of BC- horizont
voorkomen.
Grondwatertrap De
mogelijk aanwezige gronden
de gemiddelde
worden
grondwaterstanden
gekenmerkt
door
een
gemiddeld lage grondwaterstand,
die op de bodemkaart staan aangegeven. Dit betekent dat de
te weten
grondwatertrap
Hi. Dit zijn
gemiddeld hoogste grondwaterstand
(GHG) lager dan 40 centimeter beneden maaiveld ligt. De gemiddeld laagste grondwaterstand (GLG) ligt tussen de 80 en 120 centimeter beneden maaiveld. het
Deze
lage grondwaterstand zorgt
voor
goede bewaringsomstandigheden
voor
eventuele
organische
resten
onder
grondwaterniveau.”
2.5
Bewoningsgeschiedenis
“In het kader de situatie
van
op
historisch
—
het bureauonderzoek is historisch kaartmateriaal bestudeerd. Op het minuutplan uit het
kadastraal
niveau
te
zien.
Het
Perceelnummer 1046 is in gebruik als moestuin
Bitswijk. De Bitswijk vormde Het plangebied
overzicht
een
uitvalsweg
ligt in de historische kern
van
plangebied tigt en
binnen
drie percelen.
begin
Op perceelnummer
van
1045
de 19° eeuw! staat
bebouwing.
perceelnummer 1047 als weiland. Het plangebied ligt hier aan de voorloper
van
Uden
het
gehucht 'Bitswijk’. Volgens de Oorspronkelijke Aanwijzende Tafels (OAT)
bij het minuutplan, zijn de percelen in gebruik als huis
naar
met
Oss. Op het minuutptan is ook de voorloper
erf, moestuin
en
van
is
van
de
de Hobostraat zichtbaar. behorende
weiland.
11 www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl Gemeente Uden, sectie L, blad 5. Minuutplans zijn de oorspronkelijke kadastrale kaarten die zijn Het zijn grondbeschrijvingen (kadasters) van de vervaardigd vanaf 1811 en 1812 in navolging van de Fransen (geanonimiseerd) | met de en gemeenten hierop aangegeven percelen, perceelnummers gebouwen. 12 OAT Oorspronkelijke Aanwijzende Tafel. Dit is een register uit 1832 waarin diverse gegevens in vermeld staan die betrekking hebben op de betreffende percelen, zoals de eigenaar, beroep en woonplaats, alsmede het grondgebruik en de oppervlakte. Paginal 11 =
DA
AM22118-5 aeres
«milieu
en
Deze zijn onderdeel
het bouwtandveld
van
naastgelegen moestuin.
De boerderij
‘Birsik Hau’.
(geanonimiseerd) staat in de OAT vermeld als eigenaar van het huis en de WM
aan
de Bitswijk 9 wordt
en
1990 is eveneens
genoemd in een erf akte uit 1818, als onderdeel
de nalatenschap
van
van
(geanonimiseerd) nn: Op de kaarten uit 1900, 1950, 1962
bebouwing aanwezig
plangebied is voor 1900 een tweede boerderij bijgebouwd. Volgens historische kaarten worden herhaatdelijk dezelfde
waarschijnlijk te wijten aan de onnauwkeurigheid wordt niet
meer
24
weergeven op de
topografische
binnen het
plangebied.
In het zuidelijke deel
het
de BAG viewer dateert deze boerderij uit omstreeks 1869.** Op de
boerderijen weergeven, alleen lijken deze
te
verspringen
binnen de percelen. Dit is
historisch kaartmateriaal. De boerderij in het noordelijke deel
van
van
kaart uit 2011.
(Deze boerderij is op
mesolithicum
hebben als
een
onbekende datum
2001
na
het
van
plangebied
afgebrand.”
Verwachtingsmodel®
Jager-verzamelaars
uit het
paleolithicum
en
woon-
verblijfplaats
en
vaak
voor
de flanken
hoger
van
liggende terreingedeelten in het landschap gekozen. Bij voorkeur in de buurt van (open) water. Nabijgelegen watervoorzieningen belangrijk voor
waren
drinkwater
de
en
aanwezige
biodiversiteit. Dit vergemakkelijkt de
jacht en het verzamelen van plantaardig
voedsel.
Op de geomorfologische kaart is het plangebied vanwege
de
het
met
plangebied
op
afgedekt
met
dekzand.
Peelhorst
ligt.
De
verzamelaars
plateau-achtige
een
horst te
Op het Actueel Hoogtebestand
hooggelegen
zijn geweest.
horsten
Een
in de
zijstroom
op
circa 2 kilometer
van
horst.
de
lagere en vooral
nattere
uit het
laat-paleolithicum
tot
met
en
het
de
nabijheid
in de
gekarteerd.
Uit extrapolatie
(grof)zandige rivierafzettingen.
is te zien
het
plangebied
dan
op
de
westelijke
Deze
flank
zijn
van
de
ideale
circa
660
meter
van
het
beekdal
van
de
plangebied
zelf
ligt
een
lager gelegen afwateringsdal
van
de
op
Eventueel
oorspronkelijke
plangebied.
Het
lage verwachting toegekend
een
aanwezige
bodem
in
bewoningslocaties
Lijkt
waterlopen, zullen
landschappelijke ligging wordt mesolithicum.
niet
van
van
Leijgraaf ligt Het
kom
bovengrond
een
Nederland
plangebied.
het
mesolithicum worden onder de bouwvoor
directe
van
Leijgraaf loopt Vanwege
liggen
ligging in de bebouwde
verwacht
resten en
uit de
periode
jager-
voor
vindplaatsen
voor
laat-paleolithicum
kunnen onder andere
en
bestaan uit tijdelijke
bewoningssporen, haardkuilen, vuursteenstrooiingen. Vanaf het De
(laat-)neolithicum
nederzettingen men
De
het
niet direct hebben
een
gekenmerkt
worden
perioden heeft
Ligging van
ontstaan de eerste
nog steeds
plangebied
een
in
een
door permanente
voorkeur relatief
voor
zoals
die
neolithicum
tot en
met de
uitgesloten
worden
dat
aanwezig zijn
vroege middeleeuwen
ook
de
lagere
daarnaast ook geprefereerde locaties voor
delen
voor
in
gekenmerkt worden door die
soms
meer
sedentaire
diep in de grond gefundeerd
nederzettingen. Vanaf deze
waren.
hoger en droger gelegen gebieden.
laag gelegen
ten
die
woningen
deel
aantrekkelijke vestigingsplaats zijn geweest.
gevestigd,
verwachting
landbouwculturen
van
de Peelhorst zal voor latere landbouwende
Men
zal zich
het
plangebied.
zijn
dan ook op
delen
het
gebied
westen
van
als
hogere
voornamelijk
op
Vondstlocaties van
de horst
de
samenlevingen
hooggelegen dekzandruggen
met
een
datering
aangetroffen.
Toch
in
het
(laat-
kan zeker niet
vestigingslocatie zijn gekozen. Lager gelegen gebieden zijn
off-site fenomenen zoals materiaal deposities. Om deze redenen geldt een middelhoge
nederzettingsresten en off-site fenomenen
uit de periode
neolithicum tot
en
met vroege
middeleeuwen.
13 www.bhic.nl. 14 15
www.bagviewer.kadaster.nl Overgenomen uit (geanonimiseerd) | et al. 2022. Paginal
12
AM22118-3
Resten worden in de oorspronkelijke bodem verwacht
en
kunnen onder andere bestaan uit cultuurlagen, paalkuilen/-gaten,
afvalkuilen, fragmenten aardewerk, natuursteen of gebruiksvoorwerpen. Het plangebied ligt aan de Bitswijk in de historische kern van het buurtschap Bitswijk. De buurtschap is in de late middeleeuwen ontstaan. De straat Bitswijk vormde een uitvalsweg vanuit de historische kern van Uden richting Oss. Het plangebied is al op het
kadastrale minuutplan uit het begin van de 19 e eeuw bebouwd met een boerderij. Het exacte bouwjaar van de boerderij is tijdens het onderzoek niet achterhaald. De woning wordt genoemd in een erf akte uit 1818 en zal daarom tenminste uit het begin van de 19 e eeuw dateren. Een oudere datering is niet uitgesloten. Deze boerderij is na 2001 door brand verwoest en in 2011 geheel afgebroken. De rest van het plangebied is in gebruik als (moes)tuin en weiland. In het zuiden van het plangebied wordt omstreeks 1869
een tweede
boerderij gebouwd welke tot op heden nog aanwezig is. Vanwege de bekende historische bebouwing en de
ligging van het plangebied in de historische kern van Bitswijk geldt voor het plangebied een hoge verwachting voor de periode late middeleeuwen en nieuwe tijd. Archeologische resten worden vanaf het maaiveld verwacht en kunnen onder andere bestaan uit onder andere cultuurlagen, paalkuilen/-gaten, afvalkuilen, gebruiksvoorwerpen van bijvoorbeeld natuursteen, fragmenten aardewerk
en sporen van agrarische
activiteiten.
Wat betreft de conservering en gaafheid van eventueel aanwezige archeologische resten kan het volgende gesteld worden: Wegens de verwachte aanwezigheid van gooreerdgronden en daarmee natte bodemomstandigheden zijn met name organische archeologische resten goed beschermd tegen latere invloeden. De natte bodemomstandigheden hebben over het algemeen een goede conserverende werking op vondsten en sporen, hierdoor kunnen deze in goede toestand worden aangetroffen. Mogelijke vuursteenvindplaatsen kunnen echter verstoord zijn geraakt bij ploegwerkzaamheden. Hierdoor is vaak de top van de natuurlijk bodem opgenomen in het bovenliggende opgebrachte dek. Wat betreft eventueel aanwezige organische resten is het afhankelijk hoe hoog het grondwater zit. Bij gooreerdgronden zijn de omstandigheden voor het aantreffen van organische resten zeer goed: door de gemiddelde grondwaterstand (GWT III) kunnen organische resten onder de grondwaterspiegel goed bewaard zijn gebleven.
Periode Laat-paleolithicum -
Verwachting Laag
mesolithicum
Verwachte kenmerken vindplaats Resten van kampementen, fragmenten
Diepteligging sporen In de top van de C-horizont
vuursteen, natuursteen,
gebruiksvoorwerpen (laat-) neolithicum –
Middelhoog
Nederzettingsresten, fragmenten aardewerk,
In de top van de C-horizont
natuursteen, gebruiksvoorwerpen
vroege
middeleeuwen Late middeleeuwen – nieuwe
tijd
Hoog
Cultuurlaag, funderingsresten, natuursteen,
Vanaf het maaiveld
fragmenten aardewerk, gebruiksvoorwerpen, sporen van agrarische activiteiten, restanten wegen/paden
Tabel 1. Archeologische verwachting per periode.
Pagina | 13
DA
AM22118-5
«milieu
aeres
len
5.
WERKWIJZE
[31
_Inteiding
Het veldwerk ten senior
behoeve
KNA-archeoloog (geanonimiseerd) BN en
bestuurd
werd
door
Heemkundekring
machinist
een
Uden.
Het
goedgekeurde Programma drie
het proefsleuvenonderzoek is uitgevoerd op 15
van
onderzoek
proefsleuven aangelegd
zodoende
inzichtelijk
zoals in het PvE
is
en
is het
periode
27
er
noordelijke deel
maart tot en
(geanonimiseerd) en
door
4000
oppervlakte
het
overleg
door
vrijwilligers
conform
het
op
van
met
de
de
de BRL SIKB
4000
adviseur
de
bevoegde
actief
van
de senior
gebruik gemaakt
aangelegd
een
een
graafmachine,
op
het
van
niveau
het muurwerk.
Tijdens
het vlakniveau te kunnen
kwam
de
KNA versie
overheid
een
doordat het
In totaal is er
bevoegde
4.1)”
de
van
overheid
In totaal
zijn
er
uitbreiding gemaakt,
om
is dan de 300
m2,
m? onderzocht, wat
opgraving.
Deze
meer
opgraving
van
de
er
Japanse
aangrenzende
760
Het onderzoek is
Uden. van
duizendknoop
de
aan
in de
en een (geanonimiseerd) MN
Heemkundekring
m? vlakdekkend opgegraven.
terrein in het
is uitgevoerd
een
bevoegde overheid goedgekeurde Programma
4.1).
KNA-archeoloog
een
waarop
is het vlak met behulp
metaaldetector de
eerste
tijdens
sporen
individuele
bodemlaag
het verdiepen is continu
garanderen. en
proefsleuf; beginnend bij vak
16
de
die bestuurd werd door
machinist
Eisen?
en
uitgevoerd
richtlijnen van de
Dit is minder dan
noordwestzijde
het
van
de firma
van
de totale
terrein
werd
aangelegd.
Er is
kwijt kon.
het
van
een
per vak
zichtbaar
werden.
In
dit
nummer
5
geval
bij 4 meter.
Deze
het
tot was
was, dan
gekeken naar de bodemopbouw
Eventuele vondsten die van
graafmachine
laagsgewijs verdiepen
opgebrachte akkerdek, in de top van de C-horizont. Tenzij er muurwerk aanwezig
per
door
en
werkgroep
die
Werkwijze IVO-P
Op aanwijzingen
van
opgestelde
graafmachine,
een
archeologische
(protocol 4003,
is. In totaal is er 377
onderzocht middels
ondersteund door
KNA versie Dit
van
de
van
bestond uit een
gemaakte uitbreiding.
plangebied
opgestelde en door
perceel.
voorhand
ondersteund door
april 2023. Het veldteam bestond uit een senior KNA-archeoloog
aangetroffen en de stort niet op geheel op
5.2
richtlijnen
het
van
14
met
(protocol 4004,
van
uitgevoerd
en
vrijwilligers van de archeologische werkgroep
conform het op voorhand BRL SIKB
in
Witlox
Dit was vanwege
veldarcheoloog (geanonimiseerd) Zij werden | Witlox
is
firma
krijgen wat voor vindplaats aanwezig
voorgesteld werd.
Aansluitend van
te
de
Eisen!fen
van
veldarcheotoog (geanonimiseerd) WN Zij werden
een
van
16 maart 2023. Het veldteam
en
dat
met
gladde
vlakniveau.
Waarbij
direct
het
is het vlak
in de profielen
onder
aangelegd om
een
zijn verworven tijdens het aanleggen van vakken
bak
zijn oplopend genummerd
in de
het
vlak
is
antropogeen
op de bovenkant
optimale diepte voor
het vlak
zijn verzameld
aanlegrichting
van
de
Paginal
14
1.
(geanonimiseerd) BN 2025:
17 Covd, 24-05-2018. 15 (geanonimiseerd) 2025:
BN
19 Covd,
24-05-2018.
AM22118-3
Na de aanleg is het vlak vastgelegd middels foto’s. Deze foto’s zijn genomen in segmenten van 5 bij 4 meter. Van elke proefsleuf is daarnaast een overzichtsfoto gemaakt. Vervolgens zijn de aanwezige sporen ingemeten met een DGPS (Stonex 9III). Dit geldt ook voor de contouren van de proefsleuven (ook als deze leeg zijn), profielopnamen, en eventuele verdiepingen (bv. in het geval van een
kijkgat). Om de vijf meter is een hoogtemaat
van
het vlak en het maaiveld direct naast de proefsleuf genomen. De
profielopnamen hebben conform het PvE plaatsgevonden. Dit houdt in dat er in het begin van elke proefsleuf een verdiept profiel aangelegd is, met behulp archeologische niveau waarop sporen
van
sporen
de graafmachine. Hiertoe is in eerste instantie verdiept tot het vermoedde juiste in eerste instantie zichtbaar zouden moeten worden. Bij het ontbreken
van (zichtbare)
is vervolgens door de kraanmachinist een gat gegraven naast een lange wand van de proefsleuf. Op welke manier er een
verdiept profiel aangelegd kon worden. Daartoe zijn de profielen opgeschoond, gefotografeerd en vervolgens analoog op een A3 tekenvel getekend. Ieder profiel is daarbij gekoppeld aan een hoogtemaat. Een selectie
van
gefotografeerd
en
de
sporen
is gecoupeerd. Eventueel hierin aanwezig vondstmateriaal is verzameld. Alle
analoog getekend, tenzij deze natuurlijk of nietszeggend zijn. Vondstmateriaal is verzameld
coupes
zijn
per spoor
of
specifieke laag en is voorzien van een unieke codering die verwijst naar de werkput, spoor, vulling, etc. Relevante sporen zijn doorzocht op vondstmateriaal. Op deze manier zijn drie proefsleuven onderzocht, te weten: proefsleuf 1, 2 en 3 (Bijlage 1).
3. 3
Werkwijze Opgraving
Op aanwijzingen van de senior KNA-archeoloog is het vlak met behulp van een graafmachine met gladde bak aangelegd. Er is actief gebruik gemaakt aangelegd
op
van een
het niveau
waarop
metaaldetector tijdens het laagsgewijs verdiepen tot het vlakniveau. Waarbij het vlak is de eerste
sporen
zichtbaar werden. In dit geval
was
dat direct onder het antropogeen
opgebrachte akkerdek, in de top van de C-horizont. Tenzij er muurwerk aanwezig was, dan is het vlak aangelegd op de bovenkant van het muurwerk. Tijdens het verdiepen is continu
gekeken naar de bodemopbouw in de profielen om een optimale diepte voor
het vlakniveau te kunnen garanderen. Eventuele vondsten die zijn verworven tijdens het aanleggen van het vlak zijn verzameld per individuele bodemlaag en per vak van 5 bij 4 meter. Deze
vakken zijn oplopend genummerd in de aanlegrichting van de put;
beginnend bij vak nummer 1. Na de aanleg, is het vlak vastgelegd middels foto’s. Deze foto’s zijn genomen in segmenten van 5 bij 4 meter. Van elke put is daarnaast een overzichtsfoto gemaakt. Vervolgens zijn de aanwezige
sporen
ingemeten met een DGPS (Stonex 9III). Dit geldt
ook voor de contouren van de putten (ook als deze leeg zijn), profielopnamen, en eventuele verdiepingen (bv. in het geval van een
kijkgat). Om de vijf meter is een hoogtemaat van het vlak en het maaiveld direct naast de proefsleuf genomen. Van put 1
en 3 (proefsleuf 1 en 3) is een
lengteprofiel gedocumenteerd, omdat dit de meest informatieve profielen waren. Daartoe zijn de
profielen opgeschoond, gefotografeerd en vervolgens analoog op een A3 tekenvel getekend. Ieder profiel is daarbij gekoppeld aan een
hoogtemaat. Van muurwerk is de omtrek ingemeten
en een
hoogtemaat
van de boven en onderkant van
het opgaand
werk. Van elke staal is de bovenkant ingemeten.
Pagina | 15
AM22118-3
Alle
sporen
zijn vervolgens gecoupeerd,
waarbij grote
sporen
in kwadranten
zijn gecoupeerd. Eventueel aanwezig
vondstmateriaal erin is verzameld. Alle coupes zijn gefotografeerd en analoog getekend, tenzij deze natuurlijk of nietszeggend zijn. Vondstmateriaal is verzameld
per spoor
of specifieke laag en is voorzien van een unieke codering die verwijst naar de
werkput, spoor, vulling, etc. Van kansrijke sporen zijn monsters genomen of is hout dan wel houtskool verzameld om zodoende meer te weten te kunnen sporen
komen
over de
datering dan wel de voedseleconomie, omgeving
en dergelijke.
Vervolgens zijn alle
afgewerkt.
Waterputten zijn machinaal gecoupeerd, waarbij eerst de bovenste helft gedocumenteerd is, alvorens verder te verdiepen naar de onderkant. Dit in verband met de hoge grondwaterstand, waardoor het profiel in kan storten. Tijdens het verdiepen van waterput 15, kwam
onder
spoor
16, de insteek
van
een
betonnen gierput,
een
andere waterput tevoorschijn. Deze is
gedocumenteerd als spoor 104. Ter hoogte van de potstal in put 3/4 is het vlak verdiept om zodoende sporen op te sporen die onder de vulling van de potstal pas zichtbaar
worden
en een doorsnede over de potstal te verkrijgen.
Zodoende is hier een tweede en gedeeltelijk een derde
vlak aangelegd. Op deze manier zijn 7 putten onderzocht, te weten: de aangelegde proefsleuven 1, 2 en 3 van het proefsleuvenonderzoek
en
put 4, 5, 6 en 7 tijdens de daaropvolgende opgravingsfase.
Pagina | 16
AM22118-3
4.
RESULTATEN VELDONDERZOEK
4. 1
Landschappelijke situatie
Algemene beschrijving bodemopbouw Binnen het onderzochte deel van het plangebied is vrijwel geen intact bodemprofiel aangetroffen. In het noordelijke deel van het plangebied is deze vermoedelijk vergraven/verstoord bij het graven van de moesbedden (afb. 2). In het noordelijke gedeelte van het plangebied
heeft tot 2005 een woning gestaan. De oorspronkelijke bodemopbouw is bij de aanleg dan wel de sloop van
het gebouw geroerd. Hierdoor zijn binnen het plangebied geen natuurlijke bodemhorizonten waargenomen. Het meest intacte profiel werd waargenomen in de wand van proefsleuf 3 (afb. 3). De bodemopbouw wordt hier gekenmerkt door een AC-profiel, waarbij de onderkant van het akkerdek gebioturbeerd is (omgezet door dierwerking). Hierdoor is het onduidelijk wat voor bodemtype binnen het plangebied aanwezig was. Mogelijk betreft dit een gooroeerdgrond, zoals op basis van het vooronderzoek verwacht werd. Echter werden in sommige van de tijdens de opgraving gecoupeerde sporen een gevlekte vulling waargenomen, waarvan
de kleuren overeenkomen met bodemhorizonten van een podzolbodem (afb. 4). Dit kan er ook op wijzen dat er in het
plangebied oorspronkelijk een podzolbodem aanwezig was, maar dat deze door grondbewerking verdwenen is. In dit geval kan er in het plangebied
sprake zijn geweest van een hoge zwarte enkeerdgrond, omdat het opgebrachte (akker)dek overal minimaal
50 cm dik is.
Figuur 2. Moesbed/ontginningsspoor in Werkput 2 (Bron: fotoarchief Aeres Milieu BV).
Pagina | 17
DA
AM22118-3 aeres
«milieu
EN
Figuur 3. AC-profiel in werkput 3 (Bron: fotoarchief Aeres Milieu BV).
(geano im se r(dg)eanonimise rd)
EA
Figuur 4. Verrommelde
ee
GEEN AM21118-3 OM53 77050100
td
bodemhorizonten in spoor in
Werkput 5 (Bron: fotoarchief Aeres Milieu BV). Paginal
18
AM22118-3
4. 2
Sporen en structuren
In totaal zijn er 212 grondsporen
en
spoornummers en
de laagnummers
aan
drie laagnummers uitgedeeld. Waarbij de
spoornummers
voorbehouden zijn aan
bodemhorizonten of verschillende lagen in de bodemopbouw (zie paragraaf 4. 1). De
grondsporen betreffen onder andere moesbedden/ontginningssporen, greppels, muurresten, uitbraaksleuven/vlijlagen
van
muurwerk, waterputten, paalgaten, paalkuilen, kuilen recente- en natuurlijke verstoringen en een geul. Daarnaast is in het vlak een
aantal sporen herkend, die na het couperen niks lijken voor te stellen. Deze zijn vervallen. Sporen die niet te duiden zijn,
zijn aangeduid als XXX (onbekende vorm). Een overzicht van de aangetroffen sporen is hieronder in tabelvorm weergegeven. Daarnaast is tijdens het veldwerk het spoornummer 999 gebruikt om recente verstoringen aan te duiden (bijlage 2).
Type
Aantal
Paalkuil (PK)
34
Moesbed/ontginningssporen (MB)
5
Paalkuilen/paalgaten (PKT/PGT)
87
Kuilen (KL)
52
Greppels (GW)
1
Geul (GWU)
1
Waterputten (WA)
3
Muren (MU)
6
Uitbraaksleuven/vlijlaag (MUB)
7
Vloeren (VLR)
2
Muurinsteek (MRI)
1
Natuurlijk
8
recente
3
Totaal
212
Tabel 2: aantal sporen per type.
Tijdens het veldwerk zijn minimaal drie verschillende structuren aangetroffen, die onderdeel van een gebouw geweest zijn. Deze structuren zijn genummerd als 1, 2 en 3.
Pagina | 19
AM22118-3
Structuur 1 (bijlage 3a) Dit betreft de vlijlagen S90, S87, S85, S31, S59, S114 en S118. De vulling van deze vlijlagen bestaat uit beige gevlekt matig fijn, zwak siltig zand. Plaatselijk werd hierin nog muurwerk aangetroffen, zoals spoor 48 (figuur 5) en 117. Dit muurwerk kenmerkt zich door hergebruikt materiaal, dat zich kenmerkt door cement aan de bakstenen op plaatsen waar dit niet hoort. De gebruikte bakstenen zijn voornamelijk veldbrandbakstenen, kenmerkend door hun fel oranje kleur, Daarnaast werd paarse
er
echter ook
een
bezande strengpers baksteen in waargenomen. Dit duidt erop dat dit muurwerk, behorende bij de uitbraaksleuven een
terminus post quem datering heeft van 1859 (eerste strengpers stenen productie) heeft. Het voegwerk bestaat uit cement.
Figuur 5. Weergave vlijlaag onder spoor 48. Bron: fotoarchief Aeres Milieu BV.
Structuur 2 (bijlage 3b) Deze structuur wordt gekenmerkt door de aanwezigheid
van een
potstalvulling, die gevormd wordt door spoornummers S46,
S49, S116 en S999. Deze potstalvulling wordt plaatselijk begrensd door muurwerk, dat gevormd wordt door S62, S47, S64 en S122, waarbij S122, S64 en S62 een (iets) oudere fase behorend bij deze potstal lijkt te zijn (figuur 6). Dit muurwerk, of tenminste de onderkant ervan, bestaat uit brokken baksteen, natuursteen en brokken ijzeroer. Ondanks dat deze manier van funderen oud aandoet, is het muurwerk op de potstalvulling gefundeerd, waarin vondstmateriaal aangetroffen werd dat niet ouder is dan 1750 n.
Chr. Spoor 47 bestaat uit
veldbrandbakstenen (?? x 10,5
een x
mix
van
paarse
bakstenen
handgevormde bakstenen (20
x
10 x5 cm)
5,5). De bakstenen worden bij elkaar gehouden door kalkmortel. Onder
en
halve
en naast
de
potstalvulling is een aantal paalgaten/paalkuilen aangetroffen, waarvan de palen rijen lijken te vormen met een zelfde oriëntatie als de potstal. Dit betreft spoor 82, 83, 55, 75, 56, 76, 57, 58,, 54, 53, 77, 78, 79, 52, 51, 50, 206, 207, 208, 209, 210, 211 en 212 (figuur 7). Pagina | 20
AM22118-3
Figuur 6. Overzichtsfoto structuur 2, met spoor 73 op de achtergrond (Bron: fotoarchief Aeres Milieu BV).
Figuur 7. Paalgaten zichtbaar onder de potstal (Bron: fotoarchief Aeres Milieu BV). Pagina | 21
AM22118-3
De enige aanwijzing dat structuur 2 recenter is dan structuur 3 betreft de strengpers bakstenen die zijn aangetroffen tussen het muurwerk dat dit potstal gedeeltelijk omgeeft, waardoor dit muurwerk een terminus post quem datering heeft van 1859
n. Chr.
Spoor 73 betreft nog een spoor dat geïnterpreteerd is als potstalvulling (figuur 6). Onduidelijk is of dit spoor bij structuur 2 hoort of hier los van staat. In spoor 73 is materiaal aangetroffen dat dateert uit 1750-1825. Structuur 3 (bijlage 3c) Structuur 3 wordt met name gekenmerkt door een vierkant spoor (S133) met een donkere vulling dat geïnterpreteerd is als zijnde
een
potstalvulling. Dit
spoor
is min-of-meer noord-zuid/oost-west georiënteerd.
Hier omheen is een groot aantal
paalkuilen en paalgaten waargenomen, met een zelfde oriëntatie. Het betreft de volgende spoornummers (132, 103, 154, 102, 125, 124, 101, 95, 93, 92, 91, 95, 101, 100, 99, 100, 196, 97, 182, 175, 174, 178, 171, 173, 170, 167, 169, 193, 162, 143, 144, 146, 140, 134 (figuur 8). Kenmerkend voor deze sporen is de gevlekte lichtbruine vulling van deze sporen, waarin nog restanten van
bodemhorizonten (B en BC-horizont) aanwezig lijken te zijn. Deze
sporen tezamen
met de potstal vormen structuur 3.
Opvallend is dat binnen het cluster paalkuilen, die aan deze structuur toe te schrijven zijn, een waterput werd aangetroffen (S94). De structuur is opvallend klein voor een potstal(boerderij). Waardoor het vermoeden bestaat deze structuur een andere oriëntatie kan hebben gehad dan dat het er nu uitziet. Wat tevens de waterput verklaart, waarvan het er nu op lijkt dat deze zich binnen de structuur bevindt. Structuur 4 Aan de westzijde van het plangebied bevindt zich een betonnen plaat, die het muurwerk afdekt (spoor 2). Hier omheen bevindt zich een donkere verkleuring in de grond (spoor 16). Het metselwerk met de betonnen plaat is geïnterpreteerd als een recente mestkelder/gierput. De donkere vulling er omheen betreft de insteek ervan; de put moest natuurlijk eerst uitgegraven worden alvorens deze geplaats kon worden.
Figuur 8. Weergave structuur 3 met spoor 133 duidelijk zichtbaar in het midden (Bron: fotoarchief Aeres Milieu BV).
Pagina | 22
AM22118-3
Geul Aan de oostzijde van het plangebied wordt het terrein/vindplaats begrensd door een geul met meerdere vullingen ((figuur 9). In deze geul werd onder andere grijsbakkend aardewerk aangetroffen. Onduidelijk is het echter of dit aardewerk met de geul is meegevoerd of dat de geul is dichtgegooid met materiaal, dat vermoedelijk uit de directe omgeving komt. Waardoor het niet duidelijk is of dit materiaal van de vindplaats vandaan komt of van elders aangevoerd is.
Figuur 9. Dwarsdoorsnede over de geul (Spoor 1) (Bron: fotoarchief Aeres Milieu BV).
Waterputten Tijdens het onderzoek zijn drie waterputten aangetroffen, te weten: spoor 15, 104 en 94. Spoor 15 en 104 zijn aangetroffen aan de zuidwestzijde van het plangebied. Spoor 15 stak nog deels boven de insteek van structuur 4 uit; spoor 104 werd pas zichtbaar onder deze insteek, bij het verdiepen van het vlak werd deze pas zichtbaar op vlak 2. Deze waterputten lagen vlak naast elkaar. De derde waterput (Spoor 94) lag hier niet in de buurt. Deze werd aangetroffen aan de zuidoostzijde van het plangebied (Bijlage 2). Spoor 15 (figuur 10) lijkt op basis van het gebruikte baksteenmateriaal de meest recente waterput te zijn. In de waterput zaten namelijk bakstenen verwerkt die met de strengpers vervaardigd zijn en daarmee dateert na 1859. Voor de onderkant van de waterput was een houten bekisting gebruikt. Deze was aangesmeerd of aangestort met cement, waarin een plastic wasknijper vastzat. Omdat plastic pas veelvuldig wordt gefabriceerd vanaf 1947, lijkt een datering van deze waterput na 1947 aannemelijk.
Pagina | 23
AM22118-3
Waterput 2 met
spoornummer
104 (figuur 11) werd zichtbaar onder de insteek
van
de mestkelder. De waterput is niet
opgetrokken uit baksteen en bij het couperen ervan zakte de coupe vrijwel direct in. Waardoor de contouren niet duidelijk vrij gelegd konden worden. Wel werd duidelijk dat de waterput door een blauwgrijze leemhoudende laag sneed. In de waterput werd onder andere industrieel wit aardewerk aangetroffen, dat te dateren is in het begin van de 20 e eeuw. Tussen de gebruikte stenen zijn ook bakstenen herkend die met de strengpers zijn gemaakt. Dus een begin datering zou op zijn vroegst omstreeks
1850 zijn. In het begin
van
de 20 e eeuw
was
deze
nog
in gebruik getuige het erin aangetroffen aardewerk. Een langere
gebruiksduur lijkt echter aannemelijk, omdat de aanleg van de andere waterput naar alle waarschijnlijkheid pas na 1947 heeft plaatsgevonden. De derde waterput met spoornummer 94 (figuur 12) betreft een waterput die ook niet opgetrokken is uit baksteen. Dit betreft een
kuil van circa 1,2 m diep en 2 meter in doorsnede. Onderin de waterput werden restanten van een bekisting aangetroffen,
die bestaat uit houten palen en takken. In deze put werd het oudste aardewerk aangetroffen, dat te dateren is in de 12 e – 14 e eeuw.
De vraag is echter hoe dit aardewerk erin terechtgekomen is. In de vulling van de waterput werden namelijk ook spikkels
(veldbrand)baksteen waargenomen, waardoor de kans aanwezig is dat de waterput toch van latere datering is dan het fragment grijsbakkend aardewerk dat erin werd aangetroffen. Een fragment Langerwehe, daterend uit de periode 1750-1825, dat eveneens in de kern (vulling 3) werd aangetroffen, lijkt een latere datering te bevestigen.
Pagina | 24
AM22118-3
Figuur 10. Dwarsdoorsnede over waterput 1 met spoornummer 15 (Bron: fotoarchief Aeres Milieu BV).
Pagina | 25
AM22118-3
Figuur 11. Dwarsdoorsnede over waterput 2 met spoornummer 104 (Bron: fotoarchief Aeres Milieu BV).
Figuur 12. Dwarsdoorsnede over waterput 3 met spoornummer 94 (Bron: fotoarchief Aeres Milieu BV).
Pagina | 26
DA
AM22118-3 aeres
«milieu
EN
| 4,5
Vondsten
In totaal
(Bijlage 5)
zijn er tijdens het proefsleuvenonderzoek en de opgraving
toegekend
monsters.
de aantallen
en
gesplitst maar
14) betreft voornamelijk flessen (N=1), flesfragmenten (N=6)
en
vensterglas (N
materiaalcategorie
per
Keramisch
aardewerk
Keramisch
bouwmateriaal
Glas
(bijlage 5) is wel
uitgedeeld,
gewassen
aan
Het vondstmateriaal
106 vondstnummers
waarvan
er
niet gewogen.
nog
negen