Bijlage 1 ter informatie - Beleidsplan Wegen 2024-2027
Tekst van het document
Beleidsplan wegen 2024 - 2027
Inhoudsopgave 1
Inleiding ............................................................................................................................... 5 1.1 Aanleiding ................................................................................................................. 5 1.2 Doel ...........................................................................................................................5 1.3 Scope ......................................................................................................................... 5 1.4 Leeswijzer.................................................................................................................. 6
2
Wegbeheer ........................................................................................................................... 7 2.1 Kwaliteit ....................................................................................................................7 2.2 Beheercirkel ............................................................................................................... 8 2.3 Positionering .............................................................................................................9 2.4 Organisatie .............................................................................................................. 10 2.5 Werkwijze ................................................................................................................ 11 2.6 Systematiek............................................................................................................. 11 2.7 Onderhoud ............................................................................................................... 11 2.7.1 Groot onderhoud ....................................................................................... 11 2.7.2 Klein onderhoud ........................................................................................ 12 2.7.3 Rehabilitaties ............................................................................................ 12
3
Kaders en randvoorwaarden ............................................................................................. 13 3.1 Wet- en regelgeving ............................................................................................... 13 3.1.1 Wegenwet ................................................................................................. 13 3.1.2 Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) ............................................ 13 3.1.3 Aansprakelijkheid...................................................................................... 13 3.1.4 Wet Milieubeheer ...................................................................................... 14 3.1.5 Omgevingswet .......................................................................................... 14 3.2 Gemeentelijke kaders en voorwaarden .................................................................. 14 3.2.1 Bestuursakkoord 2022-2026 ..................................................................... 14 3.2.2 Omgevingsvisie ......................................................................................... 15 3.2.3 Duurzaamheid en klimaat......................................................................... 15 3.3 Integraal beheer ......................................................................................................
16 3.4 Aandachtpunten vanuit het beleid ......................................................................... 16 3.4.1 Kwaliteitsniveau ....................................................................................... 16 3.4.2 Duurzame materialen ............................................................................... 17 3.4.3 Omvorming ................................................................................................ 17 3.4.4 Assetmanagement .................................................................................... 17
4
Huidige situatie.................................................................................................................. 18 4.1 Omvang ................................................................................................................... 18 4.1.1 Oppervlakte per verhardingstype ............................................................. 18 4.1.2 Oppervlakte per wegtype ......................................................................... 19 4.2 Leeftijdsopbouw ..................................................................................................... 20 4.3 Kwaliteit .................................................................................................................. 20 4.3.1 Kwaliteitsbeoordeling ............................................................................... 20 4.4 Wegmarkeringen ..................................................................................................... 21
5
Onderhoudsstrategie ......................................................................................................... 22 5.1 Doel strategie .......................................................................................................... 22 5.2 Planmatig onderhoud ............................................................................................. 22 5.2.1 Onderhoudscyclus ..................................................................................... 23
6
Financiën ............................................................................................................................ 24 6.1 Onderhoudsachterstand ......................................................................................... 24 6.2 Groot onderhoud ..................................................................................................... 25
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer sweco.projectId Datum 10-11-2023
Versie Definitief
Document referentie Beleidsplan Wegen 2024-2027 Definitief
3/37
6.3 6.4 6.5 6.6 6.7
Rehabilitaties .......................................................................................................... 26 Klein onderhoud ...................................................................................................... 26 Huidig beschikbaar budget ....................................................................................27 Wegmarkering ......................................................................................................... 27 Onzekerheid prijsverloop ........................................................................................ 27
7
Conclusie en advies ........................................................................................................... 28
8
Bijlagen .............................................................................................................................. 29 Bijlage 1 – Wet- en regelgeving ........................................................................................ 29 Bijlage 2 – Systematiek wegbeheer .................................................................................. 33 Bijlage 3 – Onderhoudscycli .............................................................................................. 35
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer sweco.projectId Datum 10-11-2023
Versie Definitief
Document referentie Beleidsplan Wegen 2024-2027 Definitief
4/37
1
Inleiding
Gemeente Maashorst is een gemeente in het noordoosten van de provincie Noord-Brabant. De gemeente is op 1 januari 2022 ontstaan door een fusie van de voormalige gemeenten Landerd en Uden. Gemeente Maashorst wil de groenste en meest aantrekkelijke gemeente van Noord-Brabant zijn. Zij vindt het erg belangrijk dat de prachtige en natuurlijke omgeving beleefd kan worden op de fiets. Het wegennet, inclusief de fietsverbindingen, vormt hierin en belangrijke verbinding tussen de kernen en het buitengebied. Een goed inzicht in de samenstelling en kwaliteit van het wegennet, die in beheer is bij de gemeente, is van groot belang om de juiste beleidskeuzes te kunnen maken en een goed beheer te kunnen waarborgen.
1.1
Aanleiding
Vanwege de fusie van de voormalige gemeenten Landerd en Uden tot de gemeente Maashorst moeten vanuit de Wet algemene regels herindeling (Wet Arhi) alle beleidsplannen van de voormalige gemeenten geharmoniseerd worden. Voor het wegbeheer in de gemeente Maashorst is een nieuw beleidsplan wegen opgesteld, geldend voor de periode 2024-2027. De functie van het wegennet is het verkeer veilig, vlot en comfortabel te verwerken. Het is de taak van de overheden (Rijk, Provincie, Gemeente) om ervoor te zorgen dat het wegennet zijn functie blijvend kan vervullen. Dit beleidsplan vormt het kader voor de gemeente om aan de wettelijke verplichting voor goed wegbeheer te kunnen voldoen. Het beheer van de infrastructuur berust grotendeels op gemaakte beleidskeuzes betre ende de kwaliteit en de kosten. Deze beleidskeuzes zijn de rondvoorwaarden voor nieuwe plannen, (weg)reconstructies en onderhoudswerkzaamheden. Na het vaststellen van deze beleidskeuzes worden onderhoudsplanningen opgesteld, die de basis vormen voor de uitvoering van het onderhoud.
1.2
Doel
Het doel van dit beleidsplan is het leggen van een bestuurlijke, beheersmatige en financiële basis voor het wegbeheer. In dit plan worden de beleidskaders omschreven en uitgewerkt tot beleidsdoelstellingen en strategieën, bijvoorbeeld de kwaliteitsambitie en prioriteiten ten aanzien van verschillende beleidsthema’s. Aan de hand hiervan worden adviezen gegeven zodat de gemeenteraad de juiste beleidskeuzes kan maken.
1.3
Scope
Dit beleidsplan omvat het technisch beheer van de verhardingen, waarbij het gaat om werkzaamheden die als doel hebben de huidige functie van de weg in stand te houden. In dit beleidsplan zijn kaders en randvoorwaarden opgenomen waaraan onderhoudswerkzaamheden, herinrichtingen en rehabilitaties moeten voldoen.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 5/37
Welke onderdelen vallen binnen de post wegbeheer verschilt per gemeente. Figuur 1.1 illustreert de onderdelen die vallen onder het wegbeheer.
Figuur 1.1 - Onderdelen wegen
Dit beleidsplan beperkt zicht tot de behandeling van de volgende onderdelen •
Asfaltverhardingen,
•
Elementenverhardingen,
•
Cementbetonverhardingen,
•
Halfverhardingen,
•
Onverharde wegen, en
•
Wegmarkeringen.
Onderstaande onderdelen maken geen onderdeel uit van dit beleidsplan •
Bermen,
•
Reiniging / vegen van wegen,
•
Onkruidbestrijding,
•
Gladheidbestrijding.
1.4
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 wordt de theorie van het wegbeheer besproken, en wordt er aangegeven welk proces wordt doorlopen in de uitvoering van het wegbeheer. Hoofdstuk 3 beschrijft de geldende wet- en regelgeving, en geeft aan welke gemeentelijke kaders en randvoorwaarden er van toepassing zijn op het wegbeheer. Hoofdstuk 4 bevat een overzicht van het huidige areaal in omvang en kwaliteit. In hoofdstuk 5 wordt uitgelegd hoe de onderhoudsstrategie werkt en hoe deze wordt uitgewerkt. Hoofdstuk 6 bevat een overzicht van de benodigde kosten en de beschikbare kosten. Hoofdstuk 7 bevat de conclusie en aanbevelingen.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 6/37
2
Wegbeheer
In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe het wegbeheer wordt uitgevoerd en hoe de organisatie is georganiseerd om deze doelstelling te bewerkstelligen.
2.1
Kwaliteit
De gemeente Maashorst heeft doelstelling om haar wegenareaal te beheren volgens de kwaliteitsbeelden uit de Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte van de CROW. In de Kwaliteitscatalogus worden 5 kwaliteitsniveaus (A+, A, B, C en D) beschreven. Voor wegbeheer worden kwaliteitsniveaus A, B en C gebruikt. •
Kwaliteitsniveau A (hoog): Mooi, comfortabel, goed verzorgd tot zeer verzorgde staat met enige schade;
•
Kwaliteitsniveau B (basis): Functioneel, verzorgd tot goed verzorgde staat, klein onderhoud is nodig;
•
Kwaliteitsniveau C (laag): Sober, doelmatig, onrustig beeld, enige vorm van hinder, niet onveilig, groot onderhoud is nodig.
De gemeente past gebiedsdifferentiatie toe, waarbij onderscheid gemaakt wordt in 6 structuurelementen. De 6 structuurelementen zijn bedrijventerrein, buitengebied, centrum, hoofdinfrastructuur, parken en woonwijken. In het bestuursakkoord 2022-2026 staat dat de gemeente Maashorst de groenste gemeente en een toeristische gemeente wil zijn en dat de fysieke leefomgeving stimuleert om voldoende te bewegen. Om dit beter te faciliteren is er een hoger onderhoudsniveau in parken gewenst. In onderstaande tabel is aangegeven welk kwaliteitsniveau voor ieder structuurelement is gekozen. Tabel 2.1 - Kwaliteitsniveau per structuurelement beleidsplan
Kwaliteitsniveau Structuurelement A Centrum B Hoofdinfrastructuur, woonwijken, parken C Bedrijventerrein, buitengebied
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 7/37
2.2
Beheercirkel
In het beheer van de openbare ruimte (fysieke leefomgeving) komen veel verschillende disciplines en aspecten samen. Om dit complexe proces vorm te geven heeft iAMPro (infrastructuur AssetManagement Professional) een model opgesteld. Dit model beschrijft in stappen wat er op het gebied van assetmanagement gedaan moet worden om het beheer van de openbare ruimte (fysieke leefomgeving) uit te kunnen voeren. Dit proces is door iAMPro in een zogenaamde roos gevisualiseerd. Voor het wegbeheer is hier een vereenvoudigde versie van opgesteld. Deze beheercirkel is te zien in Figuur 2.1.
Figuur 2.1 - Beheercirkel
In de beheercirkel zijn drie niveaus te zien: strategisch, tactisch en operationeel. Op strategisch niveau wordt het beleid bepaald. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om uitgangspunten op het gebied van duurzaamheid en beeldkwaliteit. Het tactische niveau fungeert als schakel tussen het beleid en de uitvoering. Hierin wordt bepaald hoe het beleid vertaald wordt naar een uitvoeringsplan. Vragen die centraal kunnen staan zijn: hoe wordt duurzaamheid toegepast? Hoe wordt er gekomen tot een bepaald kwaliteitsniveau? De kosten worden ook berekend in de tactische fase. In deze vertaling speelt de wegbeheerder een belangrijke rol: hij/zij interpreteert het beleid en bepaalt hoe dit van toepassing is op het wegbeheer. In het operationele niveau wordt de uitvoering beschreven in de vorm van een uitvoeringsplan. Hierin wordt op wegvak(onderdeel)niveau bepaald wanneer en welke maatregel wordt uitgevoerd.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 8/37
2.3
Positionering
In onderstaande procesbeschrijving zijn de verschillende onderdelen weergegeven die leiden tot een beleidsplan. Op basis van vigerende wet- en regelgeving, gemeentelijke kaders en landelijke ontwikkelingen worden beleidskaders vastgesteld en vastgelegd in een beleidsplan. In Figuur 2.2 staat deze verhouding schematisch weergegeven. Wet- en regelgeving
Beleidskaders
Beleidsplan
Beheerplan Figuur 2.2 - Positionering beleidsplan
Om het wegbeheer goed uit te kunnen voeren is het vaststellen van heldere kaders van belang. Goed beheer is het maken van de juiste keuzes die zorgen voor een goede balans tussen de gewenste prestatie en het benodigd budget, tegen acceptabele risico’s. Dit is gevisualiseerd in Figuur 2.3.
Figuur 2.3 - Balans wegbeheer
Kaders op het gebied van prestatie, kosten en risico’s worden met het beleidsplan door de gemeenteraad vastgesteld en geven richting aan de uitvoering. De gewenste prestaties, oftewel de kwaliteitsambities voor verhardingen, worden vastgelegd in dit beleidsplan. Dit is een uitgangspunt dat doorsijpelt in het beleid, beheer en uitvoering. Het beleidsplan onderbouwt welk budget nodig is om aan de prestatie te voldoen en welke risico’s hierbij aanvaard worden.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 9/37
2.4
Organisatie
Een duidelijk overzicht van de organisatie is nodig om de inrichting en het onderhoud van de openbare ruimte (fysieke leefomgeving) in goede banen te leiden. In figuur 2.4 staat hoe de organisatie van de gemeente Maashorst is vormgegeven
Figuur 2.4 - Organogram gemeente Maashorst
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 10/37
2.5
Werkwijze
Iedere 4 jaar wordt een nieuw beleidsplan opgesteld, waarbij het huidige beleidsplan wordt geëvalueerd en daar waar nodig bijgesteld. Na vaststelling van het beleidsplan door de gemeenteraad, wordt er een beheerplan opgesteld. Iedere 2 jaar laat de gemeente een globale weginspectie uitvoeren volgens de CROW-richtlijnen. De resultaten van deze weginspectie worden verwerkt in het beheersysteem. Als de weginspectie verwerkt is, wordt met het beheersysteem een basisplanning opgesteld. Uit de basisplanning komt een overzicht van wegen met de benodigde maatregelen en bijbehorende onderhoudsjaren. Op de basisplanning wordt een maatregeltoets uitgevoerd. De maatregeltoets is een technische beoordeling van de basisplanning en bestaat uit de combinatie van een schouw en een eventuele verwerking van klachten en meldingen. Uit de maatregeltoets kan per wegvakonderdeel een aanpassing van de maatregel en/of het onderhoudsjaar voortkomen. De basisplanning van de wegen wordt met de bevindingen van de maatregeltoets geactualiseerd. Vervolgens wordt er een onderhoudsplan opgesteld en wordt afgestemd met andere disciplines binnen de gemeente (zoals openbaar groen, verkeer en riolering) voor een integrale afweging.
Als er vanuit andere disciplines ook werkzaamheden zijn gepland op hetzelfde wegvak, wordt gekeken of de werkzaamheden op elkaar afgestemd kunnen worden, zodat alle werkzaamheden in dezelfde projecten kunnen worden opgenomen. Als werkzaamheden van diverse disciplines met elkaar afgestemd zijn, komen deze projecten op het Meerjaren Investeringsprogramma (MIP). De overige werkzaamheden worden volgens het onderhoudsprogramma uitgevoerd. Voor de werkzaamheden van het groot en klein onderhoud aan de asfaltverhardingen en het groot onderhoud aan de elementenverhardingen heeft de gemeente raamovereenkomsten met aannemers. De werkzaamheden worden in deelopdrachten aan deze aannemers gegeven. Het klein onderhoud aan elementenverhardingen wordt door de eigen dienst van de gemeente uitgevoerd. Als de werkzaamheden niet door de eigen dienst gedaan kunnen worden, worden ook deze werkzaamheden aan de aannemer van de raamovereenkomst uitbesteed.
2.6
Systematiek
Informatie verstrekken over het wegennet op netwerkniveau en op projectniveau is een van de hoofddoelen van het wegbeheer. De systematiek voor wegbeheer is beschreven door het CROW (Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek) in publicatie 147 uit 2019. Deze systematiek is gebruikt om dit beleidsplan vorm te geven en om de budgetten te berekenen. Zie hoofdstuk 6. In bijlage 2 staat een nadere uitwerking over de systematiek.
2.7
Onderhoud
In CROW wegbeheersystematiek wordt onderscheid gemaakt tussen regulier (groot) onderhoud, incidenteel (klein) onderhoud en vervangingen (rehabilitaties).
2.7.1
Groot onderhoud
Groot onderhoud wordt toegepast om de verharding in goede staat te brengen. Dit type onderhoud wordt toegepast als de kwaliteit van de verharding onder een bepaald vooraf vastgesteld kwaliteitsniveau uitkomt. De belangrijkste eigenschappen zijn: •
Het onderhoud heeft een grootschalig karakter;
•
Het onderhoud zorgt voor een significante kwaliteitsverhoging;
•
Het onderhoud is te plannen in een onderhoudsprogramma en kan systematisch worden uitgevoerd;
•
Er wordt geen onderhoud uitgevoerd aan de wegfundering.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 11/37
2.7.2
Klein onderhoud
Klein onderhoud is bedoeld om de verharding in goede staat te houden. Onder klein onderhoud vallen alle schades die ernstig zijn, maar qua oppervlakte niet in aanmerking komen voor groot onderhoud. Het niet of te laat uitvoeren van klein onderhoud kan ervoor zorgen dat er eerder een zwaardere groot onderhoud maatregel moet worden toegepast om de verharding op kwaliteit te brengen of te houden. Klein onderhoud is van zichzelf klein van omvang en heeft als doel: •
Het in stand houden van de huidige gebruiksfunctie van de weg;
•
Het vertragen van de achteruitgang van de weg;
•
Het gelijk trekken van de kwaliteit van verschillende wegvakonderdelen;
•
Het herstellen van lokale schades.
Iedere 2 jaar wordt het gehele wegenareaal geïnspecteerd en hierbij wordt ook het klein onderhoud ook opgenomen. Vaak komt klein onderhoud ook voort uit meldingen van gebruikers.
2.7.3
Rehabilitaties
Rehabilitatie wordt uitgevoerd als de verharding aan het einde is van de levensduur. Hierbij wordt de volledige wegconstructie, inclusief eventueel aanwezige fundering, vervangen. Na rehabilitatie begint de levenscyclus van de weg opnieuw. De maatregel ‘rehabilitatie’ komt niet voort uit de weginspectie, maar uit de onderhoudscyclus, zoals staat beschreven in hoofdstuk 5.2.1.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 12/37
3
Kaders en randvoorwaarden
Het beheer van de openbare ruimte (fysiek leefomgeving) wordt vorm gegeven door beleidskaders, vastgesteld door de gemeenteraad. Hierin moet rekening gehouden worden met landelijke wet- en regelgeving, ontwikkelingen en trends. Anderzijds zal de gemeente zelf kaders moeten aangeven.
3.1
Wet- en regelgeving
Het beheer en onderhoud in de openbare ruimte (fysieke leefomgeving) dient te worden uitgevoerd binnen geldende wet- en regelgeving. In relatie tot het wegbeheer is deze wet- en regelgeving gericht op het uitvoeren van verantwoord wegbeheer en het reguleren van schadeclaims en aansprakelijkheid. Hieronder staan de belangrijkste wet- en regelgeving die van toepassing is op wegbeheer. In bijlage 1 is een uitgebreide verklaring gegeven van alle in dit hoofdstuk genoemde wet- en regelgeving.
3.1.1
Wegenwet
De wegenwet geldt sinds 1930, en schrijft plichten voor die de wegbeheerder heeft ten aanzien van de wegen hij in beheer heeft. Een van deze plichten beschrijft dat de wegbeheerder moet zorgen voor het onderhoud aan de wegen en alle onderdelen die onder de wegen vallen. Ook geldt een zorgplicht die zegt dat alle wegen, die in het beheer en onderhoud van de wegbeheerder vallen, in goede staat moeten verkeren (artikel 16).
3.1.2
Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)
Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten beschrijft aan welke eisen de gemeente moet voldoen met betrekking tot haar begroting en jaarstukken. Dit BBV schrijft voor dat voor het beheer van de openbare ruimte het gebruik van een systematiek wettelijk verplicht is. Ook moet een begroting voortvloeien uit de beleidskaders.
3.1.3
Aansprakelijkheid
Volgens de wet kan aansprakelijkheid worden onderverdeeld in twee verschillende vormen: risicoaansprakelijkheid en schuldaansprakelijkheid.
3.1.3.1
Risicoaansprakelijkheid
De wegbeheerder is risicoaansprakelijk indien er schade is als gevolg van een gebrek aan de openbare weg. Dit geldt ook als de wegbeheerder niet op de hoogte is van een gebrek.
3.1.3.2
Schuldaansprakelijkheid
Als er schade ontstaat dat niet komt door een defect aan de weg, maar bijvoorbeeld door de aanwezigheid van losse voorwerpen, is de risicoaansprakelijkheid niet van toepassing. Hierbij geldt dat de wegbeheerder niet aansprakelijk is als zij niet op de hoogte was van de aanwezigheid van losse voorwerpen op de weg.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 13/37
3.1.4
Wet Milieubeheer
De Wet Milieubeheer beschrijft de uitgangspunten van het milieubeleid. Hierin staat vermeld welke gereedschappen kunnen worden ingezet om het milieu te beschermen, zoals: vergunningen, handhaving en algemene regels. Besluiten betreffende omgaan met asbest, en bodemkwaliteit zijn onderdeel van deze wet. Een ander milieuaspect dat effect heeft op het wegbeheer is de afvoer van teerhoudend asfalt. Het is sinds 1995 namelijk niet meer toegestaan om teerhoudende bindmiddelen te gebruiken in asfaltconstructies. Indien er bij werkzaamheden teerhoudend asfalt vrijkomt dient dit te worden afgevoerd en verwerkt door een gecertificeerd bedrijf. CROW publicatie 210 beschrijft hoe asfalt onderzocht moet worden en hoe eventueel teerhoudend asfalt verwijderd en verwerkt moet worden, zodat hergebruik mogelijk is.
3.1.5
Omgevingswet
Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. De wet heeft twee maatschappelijke doelen: 1. Het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede (leef)omgevingskwaliteit 2. De fysieke leefomgeving doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen om er maatschappelijke behoeften mee te vervullen. De fysieke leefomgeving moet integraal worden benaderd en is meer dan een optelsom van sectorale opgaven. Onder de fysieke leefomgeving vallen onder andere gezondheid, energietransitie, klimaat(adaptatie) externe veiligheid, infrastructuur, natuur, water, bodem, circulaire economie, etc. Integrale afwegingen moeten uiteindelijk leiden tot verantwoorde keuzes bij het inrichten van de fysieke leefomgeving. De instrumenten voor de gemeentes om daaraan invulling te geven zijn: de omgevingsvisie, omgevingsprogramma’s, het omgevingsplan en de omgevingsvergunning.
3.2
Gemeentelijke kaders en voorwaarden
3.2.1
Bestuursakkoord 2022-2026
In het bestuursakkoord “Samen bouwen we Maashorst” staan de speerpunten van het beleid van de gemeente. Dit bestuursakkoord geldt voor de periode 2022 – 2026. Hierin komt een aantal aspecten naar voren die raakvlakken hebben met het wegenbeheer.
3.2.1.1
Bereikbaarheid kernen
Leefbaarheid is belangrijk in de gemeente. Om dit in stand te houden moeten de dorpskernen zo goed mogelijk bereikbaar zijn. Onderdeel hiervan is ook een studie naar een verlenging van de provinciale weg N605. Ook worden openbare vervoersalternatieven onderzocht en wordt hierop de openbare ruimte ingericht.
3.2.1.2
Verbetering verkeersveiligheid
Verkeersveiligheid wordt verbeterd op toeristische hotspots en tussen de kernen. Hierbij gaat het voornamelijk om verbeterde voet- en fietspaden. In het buitengebied wordt aandacht gegeven aan de realisatie van duurzame wegen, en wordt waar mogelijk een combinatie van zwaar landbouwverkeer en vrachtverkeer gescheiden van recreatie en toerisme. Verkeersveiligheid rondom scholen, naar scholen en naar sportverenigingen wordt ook verbeterd.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 14/37
3.2.1.3
Fietsvriendelijkheid
In het kader van duurzaamheid is één van de beleidsaandachtspunten dat onder andere fietsen moet worden aangemoedigd. Hierbij hoort ook een verbeterde bereikbaarheid voor fietsers van de kernen, en van natuurgebied De Maashorst. Stallingen en laadpalen zijn onderdeel van deze verbeterde fietsinfrastructuur.
3.2.2
Omgevingsvisie
De omgevingsvisie is één van de instrumenten van de Omgevingswet. Iedere gemeente moet een omgevingsvisie voor haar gehele grondgebied hebben. De omgevingsvisie is bindend voor de gemeente, maar bevat geen regels voor burgers, bedrijven of andere overheden. De gemeente moet zich inspannen om de in de visie gestelde doelen te realiseren. Als de visie is uitgewerkt in een omgevingsprogramma, vertaald naar een omgevingsplan, ontstaat juridische binding. De visie werkt dan als een afwegingskader. De omgevingsvisie is vormvrij, dus mogen gemeente zelf bepalen hoe de visie eruit ziet. De gemeente Maashorst heeft gekozen voor een visie waarin globale, richtinggevende uitspraken staan. In de omgevingsvisie wordt een beeld geschetst van de toekomst van de gemeente Maashorst. De omgevingsvisie gaat over de fysieke leefomgeving. Hierin zijn de ambities en beleidsdoelen van de gemeente vastgelegd.
3.2.3
Duurzaamheid en klimaat
Het bestuursakkoord 2022-2026 omschrijft dat de gemeente een voorloper wil zijn op het gebied van duurzaamheid, waarbij de Sustainable Development Goals (SDG’s) en het klimaatakkoord uitgangspunten leveren voor het duurzaamheidsprogramma van de gemeente. Duurzaamheid neemt een steeds prominentere rol in binnen de gehele levenscyclus (aanleg, onderhoud en vervanging) van wegen. In toenemende mate worden duurzame materialen en technieken toegepast of wordt hiermee geëxperimenteerd. Afwegingen in materiaalgebruik doet de gemeente Maashorst op basis van de ladder van Lansink.
Figuur 3.1 - Ladder van Lansink
Materialen die hoger scoren op de Ladder van Lansink kunnen aanvankelijk duurder zijn, maar door een langere levensduur of goedkoper onderhoud kunnen ze over de gehele levensduur goedkoper zijn, of krijgen een hogere waardering op duurzaamheid toegekend. Duurzaamheid houdt ook in dat er kritisch gekeken wordt naar de gebruiksfunctie van een weg en naar het materiaalgebruik, met aandacht voor hergebruik en schaarste van grondstoffen. Bij groot onderhoud of vervanging wordt gekeken of de weg nog voldoet aan de huidige functie en veiligheid. Zo niet, dan kan er worden besloten tot herinrichting, opwaardering of afwaardering van een weg.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 15/37
De klimaatverandering heeft effecten op wateroverlast door hevige neerslag, droogte, hitte en veiligheid tegen overstromingen. De kwetsbaarheden ten aanzien van deze items moeten inzichtelijk worden gemaakt. Dit is de basis om nadere prioritering aan te geven en bestuurlijke keuzes te maken ten aanzien van klimaatadaptatie. De strategie houdt in: alle nieuwbouw doen we klimaatbestendig en het bestaand bebouwd gebied, het buitengebied en de essentiële infrastructuur maken we klimaatbestendig. Welke maatregelen in het kader van klimaatadaptatie het best genomen kunnen worden zijn op dit moment nog niet inzichtelijk. De klimaatadaptieve maatregelen moeten zich nog vertalen in meekoppelkansen in komende projecten die zullen worden uitgevoerd en worden opgepakt wanneer kan worden meegelift met andere projecten in de buitenruimte. Het verbeteren van de klimaatbestendigheid wordt dus veelal pas opgepakt op het moment dat er sprake is van een rehabilitatie van de weg. Dit valt echter buiten het in dit beleidsplan omschreven onderhoud aan de bestaande wegverhardingen. Dit beleidsplan gaat over het in stand houden van de bestaande wegen en stelt kaders voor rehabilitaties en nieuwe ontwikkelingen. Bij het onderhoud is voor het nemen van klimaatmaatregelen geen budget gereserveerd.
Wel wordt altijd bekeken of relatief simpele maatregelen tegelijkertijd met de onderhoudswerkzaamheden kunnen worden meegenomen voor het verbeteren van de afwatering van hemelwater, zodat dit schone water beter wordt vastgehouden op de plek waar het valt.
3.3
Integraal beheer
Optimale afstemming van het beheerplan wegen op beheerplannen van de andere disciplines binnen de openbare ruimte kan leiden tot aanzienlijke besparingen en vermindering van overlast. Veel van deze disciplines hebben raakvlakken met wegbeheer. Met name mobiliteit & verkeer, riolering, kabels en leidingen, groen, openbare verlichting en civieltechnische constructies stellen kaders voor het beheer van wegen. Dit vraagt om een integrale aanpak bij het voorbereiden en uitvoeren van werkzaamheden.
3.4
Aandachtpunten vanuit het beleid
In deze paragraaf worden aanvullende aandachtspunten van het wegbeheer besproken.
3.4.1
Kwaliteitsniveau
De gemeente stelt een Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) op. In een HIOR zijn de technische eisen beschreven die door een organisatie aan de openbare ruimte worden gesteld. Eén van deze eisen zal het kwaliteitsniveau van het onderhoud zijn. In onderstaande Tabel 3.1 is aangegeven welk kwaliteitsniveau voor ieder structuurelement is gekozen. Tabel 3.1 - Kwaliteitsniveau per structuurelement HIOR
Kwaliteitsniveau A B C
Structuurelement Centrum Hoofdinfrastructuur, woonwijken Bedrijventerrein, buitengebied, parken
Het structuurelement ‘parken’ is in de HIOR opgenomen in kwaliteitsniveau C en in dit beleidsplan in kwaliteitsniveau B. Als er andere verschillen zijn in de kwaliteitsniveaus beschreven in dit beleidsplan en in de HIOR, dan zijn de kwaliteitsniveaus beschreven in de HIOR leidend.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 16/37
3.4.2
Duurzame materialen
In de gemeente zijn veel wegen die zijn uitgevoerd in een asfaltverharding of een verharding van betonstraatstenen. Asfalt en betonstraatstenen zijn geen duurzaam materialen. Vanuit duurzaamheid is het dan ook wenselijk om, daar waar mogelijk, gebruik te maken duurzamere materialen. Voor het bepalen van de duurzaamheid van een materiaal kan gebruik gemaakt worden van de Milieu Kosten Indicator (MKI). De MKI voegt alle relevante milieue ecten van een product samen in één enkele score en tot zo aan welke impact het product op het milieu heeft. De MKI-waarde wordt berekend op basis van de levenscyclusanalyse (LCA). Hoe lager de waarde, hoe kleiner de milieubelasting. Een voorbeeld van duurzame elementenverharding is gebakken bestratingsmateriaal. Gebakken elementenverharding heeft een lange levensduur en heeft (ten opzichte van betonstraatstenen en asfalt) een relatief laag onderhoudsbudget nodig.
3.4.3
Omvorming
Omvormen is het aanpassen van de verhardingstype van de wegen, zoals asfaltverharding naar elementverharding. Omvormingen kunnen alleen gebeuren bij rehabilitaties van wegen. In de gemeente zijn wegen aanwezig waarbij de inrichting niet meer past bij de functie. Met name bij asfaltverhardingen is voor de functie van de weg een ander verhardingstype gewenst, bijvoorbeeld bij wegen in 30 km/h-zones of bij recreatieve paden in parken. Vanuit verkeersveiligheid en duurzaamheid is het wenselijk om deze straten om te vormen naar een ander verhardingstype. Wegen in 30 km/h-zones moeten uitgevoerd worden in (duurzame) elementenverharding. En recreatieve paden in parken hoeven niet bij voorbaat uitgevoerd te worden in een asfalt- of elementenverharding. Een goede halfverharding is een mogelijk beter alternatief. Bij de keuze van materialen moet altijd gekeken worden naar de functie en het gebruik van de weg. Het streven is om bij omvormingen te kiezen voor een duurzaam verhardingstype. Alleen als er gekozen wordt voor waterpasserende verhardingen, kan er gekozen worden voor bestratingsmaterialen van beton.
3.4.4
Assetmanagement
Assetmanagement is het optimaal beheren van kapitaalgoederen, die van waarde zijn voor een organisatie. Voormalige gemeenten Uden en Landerd maakten voor de registratie van het verhardingsareaal gebruik van verschillende beheersystemen. Sinds de fusie werkt de gemeente Maashorst met beide beheersystemen, wat voor uitdagingen zorgt om de informatie uniform te houden. De gemeente heeft als doel om één nieuw beheersysteem te hebben voor al haar assets in de openbare ruimte (fysieke leefomgeving).
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 17/37
4
Huidige situatie
Een goed verzicht van het verhardingsareaal ligt in de basis van goed wegbeheer. Het gaat om het op orde brengen en houden van de gegevens. Data die is opgenomen in het areaaloverzicht zijn vaste gegevens zoals locatie, constructie, gebruik en omvang, maar ook variabele gegevens zoals kwaliteit. Deze kennis ligt ten grondslag van een gedegen beheer van het verhardingsareaal. Alle in dit hoofdstuk genoemde hoeveelheden en percentages zijn gebaseerd op de meest recente stand van zaken in de huidige beheersystemen.
4.1
Omvang
4.1.1
Oppervlakte per verhardingstype
De gemeente Maashorst heeft in totaal 4.462.090 m2 verharding in beheer. Hiervan is 2.104.560 m2 asfaltverharding, 2.330.17 m2 elementenverharding en 27.359 m2 betonverharding. Daarnaast heeft de gemeente 365.721 m2 half- en onverharde wegen in beheer. De verdeling per verhardingstype, zoals weergegeven in Figuur 4.1, laat zien dat de oppervlaktes voor asfaltverhardingen en elementenverharding veruit het grootste deel van het verhardingsareaal zijn. Halfverharde en onverharde wegen en wegen van cementbetonverharding beslaan een veel kleiner deel.
OPPERVLAKTE PER VERHARDINGSTYPE Asfalt 2.104.560 m2 44%
Onverhard 155.208 m2 3% Halfverhard 210.513 m2 4%
Cementbeton 27.359 m2 1%
Elementen 2.330.171 m2 48%
Figuur 4.1 - Oppervlakte per verhardingstype
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 18/37
4.1.2
Oppervlakte per wegtype
De CROW wegbeheersystematiek hanteert een verdeling van 7 wegtypen. Deze classificering is gebaseerd op het type gebruik, oftewel de zwaarte van de belasting. Hierover staat meer vermeld in bijlage 2. In Figuur 4.2 zijn de oppervlaktes per wegtype te zien.
OPPERVLAKTE PER WEGTYPE 7 - Fietspad 276.648 m2 6% 6 - Weg in verblijfsgebied 848.168 m2 18%
2 - Zwaar belaste weg 139.036 m2 3% 3 - Gemiddeld belaste weg 484.720 m2 10%
4 - Licht belaste weg 1.271.942 m2 26%
5 - Weg in woongebied 1.807.279 m2 37%
Figuur 4.2 - Oppervlakte per wegtype
In bovenstaande figuur ontbreekt Wegtype 1, Hoofdwegen. Onder hoofdwegen vallen de autowegen en autosnelwegen. Deze wegen liggen niet in het beheer en eigendom van de gemeente.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 19/37
4.2
Leeftijdsopbouw
De aanlegjaren van het verhardingsareaal zijn weergegeven in Figuur 4.3. Om het overzicht duidelijk te maken zijn de aanlegjaren per 5 jaar geclusterd.
Oppervlakte per aanlegjaar Oppervlakte (m2)
600.000 500.000 400.000 300.000 200.000 100.000 2020 - heden
2015 - 2019
2010 - 2014
2005 - 2009
2000 - 2004
1995 - 1999
1990 - 1994
1985 - 1989
1980 - 1984
1975 - 1979
1970 - 1974
1965 - 1969
1960 - 1964
1955 - 1959
1950 - 1954
Overig
0
Aanlegperiode Figuur 4.3 - Leeftijdsopbouw verhardingsareaal
In bovenstaand figuur is een vrij geleidelijke opbouw van de leeftijden te zien. Van niet alle wegvakonderdelen is het aanlegjaar bekend. Deze vallen onder de categorie “Overig”.
4.3
Kwaliteit
De kosten die gemoeid zijn met het uitvoeren van het wegbeheer hangen voor de korte termijn af van de kwaliteit van de verhardingen. Hiernaast is het belangrijk om de omvang en staat van het areaal duidelijk te hebben. In deze paragraaf wordt de kwaliteit van de verhardingen besproken.
4.3.1
Kwaliteitsbeoordeling
In 2022 is er een globale visuele weginspectie uitgevoerd op het gehele verhardingsareaal van de gemeente. De resultaten van deze inspectie zijn te zien in Tabel 4.1. Tabel 4.1 - Kwaliteitsbeoordeling verhardingsareaal
Kwaliteitsbeoordeling A+ Zeer hoog A Hoog B Basis C Laag D Zeer laag Beoordeling (90% regel)
Asfalt 51% 4% 23% 7% 14% D
Beton 99% 0% 1% 0% 1% A
Elementen 85% 1% 13% 0% 2% B
Totaal 69% 2% 18% 3% 7% C
Uit bovenstaande tabel blijkt dat de kwaliteit van het merendeel van de verhardingen hoog is. Daarnaast is er een substantieel deel met kwaliteit “Basis” en een deel met de kwaliteit “Zeer laag”. De wegvakonderdelen met kwaliteitsbeoordeling D hebben een onderhoudsachterstand. Bij de asfaltverhardingen gaat hier om circa 300.000 m2.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 20/37
4.4
Wegmarkeringen
Onder wegmarkeringen vallen alle figuraties en belijning van wegenverf of thermoplastisch materiaal die op de verharding zijn aangebracht. In 2022 is er een inventarisatie van alle wegmarkeringen in de gemeente Maashorst uitgevoerd, waarbij ook het kwaliteitsniveau is bepaald. Uit de inventarisatie blijkt dat er op 14.169 locaties binnen de gemeente Maashorst wegmarkeringen zijn aangebracht. In Tabel 4.2 is de verdeling wegenverf en thermoplastisch materiaal weergegeven. Tabel 4.2 – Areaal wegmarkering
Materiaal Thermoplastisch materiaal Thermoplastisch materiaal Wegenverf Wegenverf
Type Lijn Figuratie Lijn Figuratie
Aantal Eenheid 337.108 m1 6.372 m2 1.446 m1 398 m2
De resultaten van de inspectie zijn te zien in Tabel 4.3 Tabel 4.3 – Kwaliteitsbeoordeling markeringsareaal
Kwaliteitsbeoordeling A+ A B C D
Zeer hoog Hoog Basis Laag Zeer laag
Thermoplastisch Wegenverf materiaal 0,2% 0% 14,4% 0% 56,5% 23,0% 28,2% 73,6% 0,7% 3,4%
Totaal 0,2% 14,2% 55,9% 29,0% 0,7%
Uit bovenstaande tabel blijkt dat de kwaliteit van de wegmarkering voldoet aan de gestelde eisen. Slechts 0,7% van de markering is beoordeeld met kwaliteit D. Deze wegmarkeringen hebben een onderhoudsachterstand. Voor het onderhoud aan de wegmarkering is jaarlijks een budget nodig om te zorgen dat de wegmarkering goed en duidelijk is. Een goede en duidelijke wegmarkering zorg voor een verbetering van de verkeersveiligheid. Wegmarkeringen die in het rijspoor van het verkeer liggen, hebben sneller onderhoud nodig, dan de wegmarkeringen waar incidenteel overheen gereden wordt. Uit ervaring blijkt dat jaarlijks gemiddeld 5% van het gehele areaal onderhoud nodig heeft.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 21/37
5
Onderhoudsstrategie
Het uitvoeren van het beheer en onderhoud kan op verschillende wijzen plaatsvinden en is behalve van kaders als kwaliteitsambitie, budget en risico’s ook afhankelijk van factoren als ondergrond, wegtype en verhardingstype. Op basis van functioneel beheer en risico gestuurd onderhoud is een onderhoudsstrategie opgesteld en zijn budgetten bepaald om de wegen op het gewenste niveau te onderhouden.
5.1
Doel strategie
Het doel is om te gaan werken volgens de onderhoudsstrategie, om zo de openbare ruimte op kwaliteit te brengen en te houden. Het gaat hierbij om een functionele benadering en het creëren van veilige en beschikbare verbindingen, binnen de gestelde risico’s. Dit noemen we functioneel beheer en dit bestaat uit een aantal stappen. Deze stappen zijn in Figuur 5.1 weergegeven.
Onderhoudsstrategie • Prestatie • Functie • Gebruik • Budget • Risico
• Wegtype • Onderhoudsmaatregel • Jaar van aanleg
Functioneel beheer
Uitvoering onderhoud • Weginspectie • Maatregeltoets • Risicoanalyse • Veiligheid • Duurzaamheid • Comfort • Aanzien
• Planjaar • Maatregel • Kosten
Risicogestuurd onderhoud
Figuur 5.1 - Stappen functioneel beheer
5.2
Planmatig onderhoud
Met het functioneel beheer wordt ingezet op het creëren van veilige en beschikbare verbindingen. De onderhoudsstrategie is gericht op het zo lang mogelijk in stand houden van de verhardingen met tijdig en levensduur verlengend onderhoud. Het tijdig uitvoeren van (planmatig) onderhoud voorkomt achteruitgang. Dit planmatig onderhoud wordt vormgegeven door het vaststellen van onderhoudscycli. In Figuur 5.2 staat schematisch de onderhoudscyclus afgebeeld. In paragraaf 5.2.1 wordt hier dieper op ingegaan.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 22/37
Figuur 5.2 - Onderhoudscyclus
Het uitstellen van onderhoud kan leiden tot het moeten nemen van zwaardere en duurdere maatregelen. Weeromstandigheden, in combinatie met hoge verkeersintensiteiten, zijn van grote invloed op de ontwikkeling van de schades met als gevolg een groter risico op onveilige situaties en hogere herstelkosten Bijvoorbeeld: het uitstellen van het herstel van scheuren in asfalt kan tot gevolg hebben dat er een gat ontstaat. In plaats van de scheuren te vullen, wat een eenvoudige en goedkopere maatregel is, moet een deel van de weg opnieuw geasfalteerd worden.
5.2.1
Onderhoudscyclus
Voor het bepalen van de maatregelen met bijbehorende budgetten wordt, zoals hierboven beschreven, gebruik gemaakt van de zogenaamde onderhoudscycli. In deze benadering is er per wegtype en verhardingssoort een standaard onderhoudsregime opgesteld, die uitgaat van het aanlegjaar van de verharding. In bijlage 3 staat een overzicht van de onderhoudscycli. Als voorbeeld van een onderhoudscyclus staat in Tabel 5.1 de onderhoudscyclus voor een wegtype 3 met verhardingssoort Dicht Asfaltbeton (DAB). Tabel 5.1 - Onderhoudscyclus asfalt wegtype 3
Verharding Asfalt Asfalt Asfalt Asfalt Asfalt
Soort DAB DAB DAB DAB DAB
Wegtype Maatregel WT3 5% oppervlak repareren 40 mm WT3 Deklaag vervangen (35 mm) + 10 oppervlak repareren 40 mm WT3 Vervangen deklaag + tussenlaag (80 mm) WT3 10% oppervlak repareren 40 mm WT3 Rehabilitatie
Door onderhoudscycli op te stellen voor alle voorkomende wegtypen en verhardingssoorten kan op wegvakonderdeelniveau het verhardingsareaal financieel worden doorgerekend. Het resultaat van deze berekening is opgenomen in hoofdstuk 6.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 23/37
6
Financiën
Om het verhardingsareaal te beheren, zijn budgetten nodig voor dagelijks (klein) en regulier (groot) onderhoud. Als (groot) onderhoud niet meer mogelijk is, is er budget nodig voor rehabilitaties. Op basis van de op de gemeente Maashorst afgestemde onderhoudsstrategie zijn de hiervoor benodigde bedragen berekend. De budgetopbouw en de verantwoording moeten voldoen aan de eisen van het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten). Hoe, en of, de ambities kunnen worden waargemaakt hangt af van het beschikbaar budget. Als het budget niet toereikend is, zullen onderhoudswerkzaamheden uitgesteld moeten worden. Op langere termijn kan dit zorgen voor zwaardere en duurdere onderhoudsmaatregelen. In Figuur 6.1 is dit schematisch weergegeven in een grafiek.
Figuur 6.1 - Keuzemoment voor onderhoud
Het BBV is de basis voor de financiële kaders en uitvoering van het financiële beleid en beheer bij provincies en gemeenten. Voor de opzet en inhoud van de begroting en jaarrekening gelden wettelijke eisen die zijn vastgelegd in het BBV. Het BBV eist: •
De ambitie en het beschikbare onderhoudsbudget moeten in verhouding zijn;
•
De besteding van de voorziening dient meerjarig onderbouwd te worden met een beheerplan;
•
De voorziening mag niet negatief worden;
•
Het inlopen van de onderhoudsachterstand moet met een meerjarenplanning inzichtelijk worden gemaakt.
6.1
Onderhoudsachterstand
Op basis van de meest recente globale visuele inspectie is bepaald dat de onderhoudsachterstand, oftewel alle wegvakonderdelen waar onderhoud al had moeten worden uitgevoerd en dus kwaliteitsbeoordeling ‘D’ hebben gekregen, 7% van het gehele verhardingsareaal bedraagt. Dit komt overeen met een oppervlak van ca. 340.000 m2. Het wegwerken van deze achterstand kost € 2.472.371. Verder uitstellen van onderhoud is voor deze wegvakonderdelen niet acceptabel. Voor asfaltwegen geldt dat deze onderhoudsachterstand kan leiden tot kapitaalvernietiging.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 24/37
Figuur 6.2 laat de verdeling van de onderhoudsachterstand zien per verhardingstype. Hierin is te zien dat de grootste achterstand voorkomt bij asfaltverhardingen.
Onderhoudsachterstand Elementen 11%
Asfalt 89% Figuur 6.2 - Onderhoudsachterstand per verhardingstype
6.2
Groot onderhoud
Voor het bepalen van de benodigde budgetten voor groot onderhoud is het gehele areaal doorgerekend op de kwaliteitsniveaus zoals genoemd in de paragrafen 2.1 en 3.4.1. Voor de komende planperiode zijn de kosten voor het reguliere groot onderhoud bepaald op basis van de onderhoudsstrategie. Hiermee wordt voldaan aan de wegbeheersystematiek, zoals beschreven in CROW-publicatie 147, Wegbeheer 2019. De onderhoudscycli, die zijn gebruikt, zijn in samenspraak met de gemeente vastgesteld. Vervolgens is op de maatregelen die in de komende planperiode op de planning komen, een zogenoemde “maatregeltoets” uitgevoerd. Dit is gedaan op de posten groter dan € 10.000. Lopende projecten, waar reeds investeringen voor vastliggen, zijn uit de lijst geschrapt. Tenslotte is er aan alle onderdeeltype een prioriteit toegekend. Onder andere rijbanen en fietspaden hebbe de hoogste prioriteit en wegvakonderdelen als inritten hebben een lage prioriteit. In Tabel 6.1 is een overzicht te zien van de prioritering per onderdeeltype. Tabel 6.1 – Prioritering per onderdeeltype
Onderdeeltype Drempel en plateau Fietspad en fietsstrook Rijbaan Voetgangersgebied Voetpad Bushalte Molgoot Parkeerstrook en parkeervak Rabatstrook Berm Overig Inrit Middengeleider Plein Speelplek Verkeersgeleider
Prioriteit 1 1 1 1 1 2 2 2 2 3 3 3 3 3 3 3
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 25/37
Wegvakonderdelen met prioriteit 1 en 2, die binnen hetzelfde wegvak liggen, worden tegelijk uitgevoerd. Daarnaast worden wegvakonderdelen met prioriteit 3 niet separaat aangepakt, tenzij hier een melding van is gemaakt (klein onderhoud). In Tabel 6.2 zijn de kosten te zien voor periode 2024-2033 voor het groot onderhoud. Tabel 6.2 - Kosten groot onderhoud
Planjaar 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 Totaal (2024-2033) Gemiddeld per planjaar (2024-2027)
Kosten groot onderhoud € 1.740.983 € 1.789.636 € 1.650.847 € 2.003.606 € 1.713.025 € 1.722.600 € 1.553.153 € 1.700.596 € 1.641.384 € 1.991.211 € 17.507.041 € 1.750.704
Uit Tabel 6.2 blijkt dat voor het regulier groot onderhoud, gedurende de periode 2024-2033, jaarlijks € 1.750.704 benodigd is.
6.3
Rehabilitaties
Wegen die aan het eind van de levensduur zijn en vervangen moeten worden, worden opgenomen in het Meerjaren Investeringsprogramma (MIP) van de gemeente en hiervoor wordt aan de gemeenteraad een investeringsbudget aangevraagd. De kosten voor vervangingen worden berekend aan de hand van een kengetal die jaarlijks wordt bepaald. De kosten voor rehabilitaties zijn daarom niet opgenomen in dit beleidsplan.
6.4
Klein onderhoud
Volgens de wegbeheersystematiek worden de benodigde budgetten voor het klein onderhoud van asfalten elementenverhardingen bepaald op basis van een percentage van het regulier onderhoud. Voor de bepaling van het benodigde klein onderhoudsbudget schrijft het CROW percentages voor in publicatie 147. Deze percentages liggen tussen de 8 en 15 procent voor asfaltverhardingen en tussen 15 en 20% voor elementenverhardingen, afhankelijk van het wegtype en de verhardingssoort. In Tabel 6.3 staat het benodigd budget voor klein onderhoud, volgens de hierboven beschreven percentages. Tabel 6.3 - Jaarlijkse kosten klein onderhoud
Soort onderhoud Klein onderhoud
Kosten (€ /jaar) € 308.607
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 26/37
6.5
Huidig beschikbaar budget
De jaarlijkse dotatie voorziening, zoals opgenomen in de begroting 2024, is ten tijden van het schrijven van dit plan reeds bekend. De dotatie is € 1.555.477. In de voorzieningen is een verwachte eindstand per 31-12-2023 van € 1.589.645.
6.6
Wegmarkering
Voor het onderhoud aan de wegmarkering is jaarlijks een budget nodig om ervoor te zorgen dat de wegmarkering goed en duidelijk is. Een goede en duidelijke wegmarkering zorg voor een verbetering van de verkeersveiligheid. De totale vervangingswaarde van het gehele areaal is berekend op € 889.000. In paragraaf 4.4 staat dat gemiddeld 5% van het gehele areaal jaarlijks onderhoud behoeft. In Tabel 6.4 staat het benodigd budget voor het jaarlijks onderhoud aan de wegmarkeringen, volgens het hierboven beschreven percentage. Tabel 6.4 - Jaarlijkse kosten onderhoud wegmarkeringen
Soort onderhoud Onderhoud wegmarkering
6.7
Kosten (€ /jaar) € 44.500
Onzekerheid prijsverloop
Alle in dit beleidsplan genoemde bedragen zijn exclusief de kosten voor voorbereiding, administratie en toezicht (VAT) en exclusief BTW. Het prijspeil, waarmee de berekeningen zijn uitgevoerd, is van maart 2023. Mede door de aanhoudende oorlog in Oost-Europa is er veel onzekerheid op de markt. Dit heeft grote invloed op de prijzen van onder andere grondstoffen. Sinds begin 2022 is er een grillig verloop van de prijzen te zien. Hoe de prijzen zich ontwikkelen in de komende periode is niet te voorspellen.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 27/37
7
Conclusie en advies
De gemeente Maashorst staat voor nieuwe opgave in de aankomende periode. Door de fusie van de voormalige gemeentes Uden en Landerd is er een fors verhardingsareaal ontstaan. Een groter areaal betekent dat er een bijbehorend groter budget benodigd is voor het uitvoeren van onderhoud. Mede de keuzes voor kwaliteitsniveaus bepalen hoogte van het benodigd budget. De gemeente Maashorst heeft in totaal 4.462.090 m2 verhardingen in beheer. Hiervan is 2.104.560 m2 asfaltverharding, 2.330.171 m2 elementenverharding en 27.359 m2 betonverharding. Daarnaast heeft de gemeente 365.721 m2 half- en onverharde wegen in beheer. Deze gegevens staan nu in 2 beheerssystemen, vanuit de voormalige gemeenten Uden en Landerd.
Advies:
In gebruik nemen van één beheersysteem voor alle assets.
Van bijna 400.000 m2 van de verhardingen is het aanlegjaar niet bekend. Om een goed inzicht te verkrijgen in de leeftijdsopbouw van het verhardingsareaal, en de verhardingsopgave, is het belangrijk deze gegevens aan te vullen.
Advies:
Volledig vullen van de vaste gegevens, met name aanlegjaren.
Aan de hand van de globale visuele weginspectie, die in 2022 is uitgevoerd, is de kwaliteit van het gehele wegenareaal geïnventariseerd. Hieruit blijkt dat er een onderhoudsachterstand aanwezig is.
Conclusie:
7% van de wegverhardingen heeft een onderhoudsachterstand.
Op basis van de huidige kwaliteit en de onderhoudsstrategie zijn de budgetten bepaald die nodig zijn om de onderhoudsachterstand weg te werken, om regulier groot onderhoud uit te voeren, om klein onderhoud uit te voeren en om onderhoud aan de wegmarkeringen uit te voeren. In de begroting 2024 is een jaarlijkse dotatie van € 1.555.477 opgenomen voor groot onderhoud wegen. In de periode 2024-2033 wordt er € 15.544.770 in de voorziening gestort. In de voorziening is nog € 1.589.64 beschikbaar. Totaal is er voor de periode 2024-2033 € 17.144.415 beschikbaar en er is € 17.507.041 benodigd. Voor het klein onderhoud is in de begroting 2024 een jaarlijks bedrag van € 318.905 opgenomen. Uit de berekeningen komt dat er jaarlijks € 308.607 benodigd is.
Conclusie:
Het beschikbare budget klein onderhoud voldoet. Het budget voor groot onderhoud voldoet niet en moet opgehoogd worden.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 28/37
8
Bijlagen
Bijlage 1 – Wet- en regelgeving Het beheer en onderhoud van openbare ruimte moet worden uitgevoerd binnen bepaalde wet- en regelgeving.
Algemeen
Algemeen Plaatselijke Verordening (APV).
Wet op de bedrijven investering zones.
Bouwstoffenbesluit.
Wet geluidshinder.
Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten.
Wet basisregistratie grootschalige topografie.
Aanbestedingswet.
NEN-normering.
CROW-richtlijnen.
Wegen
Burgerlijk Wetboek (algemene zorgplicht).
Wegenwet artikel 15 en 16 (onderhoud).
Burgerlijk Wetboek artikel 6:174 BW (risicoaansprakelijkheid).
Wegenverkeerswet 1994 Art.18, (verkeersbesluiten, verkeer gerelateerde vergunningen).
Wegenwet 15 e.v. (onderhoudsinspanning, o.a. gladheidsbestrijding).
Wegenverkeerswet, 1994, het RVV 1990 en diverse richtlijnen (openbare verlichting).
Wettelijk kader Wegbeheer kan worden gedefinieerd als de zorg voor het blijven voldoen van alle verhardingen aan de wettelijke eisen en richtlijnen, één en ander binnen de beleidskaders, vastgesteld door de beheerder.
BBV De gemeenteraad en het college moeten inzicht geven in de benodigde onderhoudsbudgetten op een financieel transparante wijze, op grond van artikel 12 BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten). Voor het beheer van de openbare ruimte is het gebruiken van een systematiek wettelijk verplicht. De begroting moet voortvloeien uit beleidskaders en de financiële consequenties daarvan. ‘Een essentieel onderdeel van de inhoud van deze paragraaf wordt bepaald door het gekozen ambitieniveau, de staat van onderhoud van de desbetreffende kapitaalgoederen en de kosten die hiermee gemoeid zijn. Hierbij dient in acht te worden genomen dat achterstallig onderhoud leidt tot kapitaalvernietiging en afwaardering wanneer sprake is van duurzame waardevermindering (artikel 65 van het BBV). Bij een tijdelijke waardevermindering vanwege achterstallig onderhoud (zonder afwaardering) dienen de lasten van het wegwerken van achterstallig onderhoud ineens ten laste van de exploitatie te worden gebracht’ (Bron. BBV, notitie kapitaalgoederen). Exploitatie is hier gedefinieerd als planmatig onderhoud.
Sweco | Beleidsplan Wegen 2024 - 2027 Projectnummer 51010561 Datum 10-11-2023 Document referentie NL23-648800269-64095
Versie Definitief 29/37
Een beheersystematiek dient tenminste te voldoen aan de volgende eisen:
het beleidskader moet aangegeven worden en het beheerbeleid moet hierop aansluiten;
de financiële consequenties van deze kaders moeten in een begroting worden vertaald.
Ook moet de beheerder ervoor zorgdragen dat de functie van de openbare ruimte kan worden vervuld. Voor wegen houdt dit in dat de beheerder ervoor moet zorgen dat de weggebruiker (waaronder ook fietsers en voetgangers) zich doelgericht, veilig en comfortabel over de openbare weg kan verplaatsen. Hier valt ook onder het verzamelen, verdelen en kruisen van verkeer alsmede het vertrekken, keren, draaien, stoppen en stallen van voertuigen. Daarnaast heeft de beheerder zich te houden aan de wettelijke kaders, zoals hierna beschreven. Volgens artikel 21 van de Grondwet is de zorg van de overheid gericht op de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu. Het beheer van de openbare ruimte past in dit grondwetsartikel en van oudsher wordt de zorg voor een goede infrastructuur dan ook als een taak van de overheid gezien. Volgens de Wegenwet moet de wegbeheerder zorgen dat de binnen zijn gebied liggende wegen in goede staat verkeren. Zonder aansprakelijkheid te scheppen, doet deze wet een beroep op de maatschappelijke plicht van de beheerder om op te treden als goed rentmeester. Daarbij wordt de beheerder verplicht om voorzieningen regelmatig en duurzaam te onderhouden. Ook verplicht de Wegenwet wegbeheerders tot het bezit van een Wegenlegger.
Deze Wegenlegger is een registratie-instrument waarin voor wegen buiten de bebouwde kom wordt aangegeven wie de beheerder is en wat zijn rechten en plichten zijn. De wegbeheerder dient in het kader van zijn verantwoordelijkheid te beschikken over basisgegevens (zoals eigendom, areaal of kwaliteit) om zich te kunnen oriënteren op de zaak waarover het gaat. De Wegenverkeerswet 1994 verwacht dat de wegbeheerder streeft naar maatregelen die de veiligheid van de weggebruiker en de functionaliteit van de wegen waarborgen. De wet doet een beroep op de publiekrechtelijke zorg van de wegbeheerder voor de veiligheid van de weggebruiker, maar schrijft geen maatregelen voor. Het gaat hierbij vooral om functioneel beheer. Met de inwerkingtreding van het nieuwe Burgerlijk Wetboek is ten opzichte van het oude Burgerlijk Wetboek de bewijslast omgedraaid. De beheerder kan nu aansprakelijk worden gesteld voor schade die iemand lijdt als gevolg van gebreken aan de weg. Dit betekent dat een preventief onderhoudsbeleid, een goede klachtenregistratie, regelmatige inspecties volgens de landelijk geaccepteerde methode en een goed werkend systeem van rationeel wegbeheer onontbeerlijk zijn. Op basis van publicatie 185 ‘Handboek aansprakelijkheid beheer openbare ruimte’ van het CROW en A.O.G.