CConstaterende datMaashorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1. Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Raadsvergadering 23 mei 2024, gemeente MaashorstBij agendapunt: Raadsvoorstel Vaststellen Omgevingsvisie gemeente Maashorst24.956 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst ambities voor een toekomstbestendige gemeente

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. 1.1 1.2 1.3

Inleiding 

2

De omgevingsvisie  Doorlopen proces  Onze missie, en relaties met overig beleid 

Hoofdstuk 2.

7 9 10

Maashorst in een veranderende wereld

15

Onze missie, en relaties met overig beleid

Hoofdstuk 3. 3.1 3.2 3.3 3.4

Hoofdstuk 4. 4.1 4.2 4.3 4.4

23 25 27 30 32 35

Ambities voor een toekomstbestendige gemeente 

Ambitie bodem, water en natuur  Ambitie transitie landelijk gebied Ambitie mobiliteitstransitie, voorzieningen & verstedelijking Ambitie recreatie

Hoofdstuk 5. DE MAASHORST

Hoofdstuk 6. 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6

Waar de gemeente Maashorst voor staat 

Visie op onze omgeving  Uitwerking: vier thema’s en zeven omgevingen  > Overzicht inhoud visie (index) Sturingsprincipes  Alternatieve beleidsopties 

38 48 62 78

Visie per omgeving ODILIAPEEL

REEK

37

87 SCHAIJK

Uitvoeringsparagraaf

Uitnodigingsplanologie  Rolverdeling samenleving en overheid (participatie) Beleidscyclus en monitoring omgevingsvisie  Beleidsprogramma’s  Omgevingsprogramma’s en omgevingsplan Kostenverhaal en financiële bijdrage

UDEN

VOLKEL

ZEELAND

159 161 162 163 165 166 167

Voorwoord wethouder? PM

Hoofdstuk 1.

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 1

2 van 168

Inleiding

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 - Inleiding

1.1168 § 1.2 3§van

§ 1.3

Terug naar ...

Hoofdstuk 1

Omgevingsvisie gemeente Maashorst Verder naar hoofdstuk 2

Voorwoord Het heeft lang boven de markt gehangen. Maar op 1 januari 2024 was het een feit: de Omgevingswet trad in werking. Wetten, regels en afspraken die in het verleden zijn ontstaan over bijvoorbeeld bouwen en gebruik van grond zijn samengevoegd in één nieuwe wet. De nieuwe wet zorgt voor een samenhangende aanpak van de leefomgeving, ruimte voor lokaal maatwerk en betere en snellere besluitvorming. Beleid en regels waren vastgelegd in structuurvisies en bestemmingsplannen. Met de Omgevingswet gebruiken we nu andere instrumenten, zoals een omgevingsvisie en een omgevingsplan. In de opmaat naar de nieuwe wet hebben we ons daar intensief en goed op voorbereid. Dat deden we overigens al ruim vóór het samenbrengen van de voormalige gemeentes Landerd en Uden naar de nieuwe gemeente Maashorst. Als eerste grote document uit de Omgevingswet is nu deze omgevingsvisie opgeleverd. Voor deze omgevingsvisie zijn we met inwoners en ondernemers in gesprek gegaan in alle kernen van de gemeente. We hebben geïnventariseerd wat hun ideeën, verwachtingen en ambities zijn. Met de thema’s die door hen als belangrijk naar voren zijn gebracht hebben we uiteindelijk op hoofd-lijnen in beeld gebracht in welke richting de gemeente Maashorst zich wil gaan ontwikkelen. We willen op een goede manier betekenis geven aan deze integrale en gezamenlijk ontwikkelde visie.

Maar er ligt zeker ook nog een grote uitdaging om die ambities waar te maken. We bouwen flexibiliteit en maatwerk in zodat we ook goed kunnen inspelen op kansrijke, toekomstige en dus nu nog onbekende ontwikkelingen. Ik vertrouw er op dat het met de Omgevingswet beoogde effect realiteit wordt. Daar doen wij in ieder geval onze uiterste best voor.

Franko van Lankvelt, wethouder Ruimtelijke ontwikkeling gemeente Maashorst

Hoofdstuk 1

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Het motto van de Omgevingswet is: ‘ruimte voor ontwikkeling, waarborgen voor kwaliteit’. De wet heeft twee maatschappelijke doelen: • Het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede (leef)omgevingskwaliteit; • De fysieke leefomgeving doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen om er maatschappelijke behoeften mee te vervullen. De fysieke leefomgeving moet integraal worden benaderd en is meer dan een optelsom van ‘sectorale’ opgaven. Onder de fysieke leefomgeving vallen ook gezondheid, energietransitie, klimaat(adaptatie), externe veiligheid, infrastructuur, natuur, water, bodem, circulaire economie, et cetera. Integrale afwegingen moeten uiteindelijk leiden tot verantwoorde keuzes bij het inrichten van de fysieke leefomgeving. De instrumenten voor gemeentes om daaraan invulling te geven zijn: de omgevingsvisie, omgevingsprogramma’s, het omgevingsplan en de omgevingsvergunning. De afgelopen jaren is steeds duidelijker geworden dat de ruimte geen homogeen geheel is en dat er nieuwe dimensies bij zijn gekomen. Het besef is gegroeid dat we onze omgeving moeten koesteren en onderhouden: de biodiversiteit staat onder druk, het klimaat verandert en we zullen duurzamer moeten omgaan met onze energiebehoefte. Duurzaamheid is een kernbegrip geworden in alle ruimtelijke afwegingen.

De ruimte is heterogeen en er dringen zich ook andere vragen en opgaven op, zowel inhoudelijk (denk aan stikstof en de opgave rondom woningbouw), maar ook de korte en lange termijn moeten we op elkaar betrekken en dat vaak ook nog door verschillende schaalniveaus heen. Dit betekent dat we inzicht moeten hebben in de kwaliteiten van de beschikbare ruimte zelf en bijvoorbeeld dat een ‘efficiënt, veilig en duurzaam gebruik van het bodem-watersysteem’ noodzakelijk is. De puzzel die we nu met elkaar als samenleving moeten leggen vraagt om een meer samenhangende blik. De Omgevingswet lost de problemen niet op, maar zet er wel toe aan om een samenhangende, integrale blik op onze omgeving te werpen. Deze gemeentelijke omgevingsvisie moet zorgen voor deze samenhangende blik op onze samenleving.

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 1

6 van 168

1.1

De omgevingsvisie Wat is een omgevingsvisie In de omgevingsvisie van de gemeente Maashorst schetsen we een beeld van de toekomst van onze gemeente. De omgevingsvisie gaat over de fysieke leefomgeving: alles wat we buiten zien, horen, ruiken of op een andere manier ervaren. In de omgevingsvisie leggen we onze ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vast. Bijvoorbeeld over hoe we omgaan met wonen in onze gemeente en hoe we ruimte willen bieden aan bedrijvigheid. Maar ook welke rol we zien voor de natuur, hoe we de gezondheid in onze gemeente verbeteren en hoe we om willen gaan met de transitie van het landelijk gebied.

Onze visie doet globale, richtinggevende uitspraken De omgevingsvisie is een van de instrumenten uit de Omgevingswet. Elke gemeente moet een omgevingsvisie voor het hele grondgebied van de gemeente hebben. De omgevingsvisie is vormvrij. Wij bepalen dus zelf, samen met inwoners en ondernemers, hoe de visie eruitziet, waar die over gaat en welk detailniveau de visie heeft. Als gemeente Maashorst hebben wij gekozen voor een visie die globale, richtinggevende uitspraken doet. We houden daarbij ongeveer 2040 als eindpunt aan, eventueel met uitloop naar 2050. Soms is een onderwerp of thema echter op kortere termijn urgent of is een transitie zo groot, dat die echt niet in 2040 volledig gerealiseerd zal zijn.

Voor wie geldt de visie? Een omgevingsvisie is bindend voor ons als gemeente, maar bevat géén regels voor burgers, bedrijven of andere overheden. Wij, als gemeente Maashorst, zullen en moeten ons inspannen de in deze visie vastgestelde doelen te realiseren. Dat betekent ook dat bij het inzetten van de andere gemeentelijke instrumenten van de Omgevingswet (omgevingsprogramma’s, het omgevingsplan of omgevingsvergunningen) we rekening houden met de omgevingsvisie. De visie is voor de gemeente Maashorst een hulpmiddel om keuzes te kunnen maken en om vragen van bewoners en ondernemers te kunnen beantwoorden. Pas als de visie is uitgewerkt in een omgevingsprogramma, vertaald naar het omgevingsplan, of gebruikt wordt om een afweging te maken over een aangevraagde omgevingsvergunning ontstaat juridische binding. De visie werkt dan als afwegingskader.

7 van 168

Hoofdstuk 1

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Leeswijzer Dit is de eerste omgevingsvisie van de gemeente Maashorst. We hebben een interactief PDF-document gemaakt. In het document staan knoppen waarop geklikt kan worden. Die kunnen, net als op een website, gebruikt worden om door het document te navigeren. Ook op de kaarten kan op iconen en elementen geklikt worden. U gaat dan meteen naar de bijbehorende tekst in het hoofdstuk. Daarnaast kan het document ook gewoon van boven naar beneden, van A tot Z, gelezen worden. De beste leeservaring krijgt u als u gebruik maakt van Adobe Acrobat Reader. U kunt dat programma gratis downloaden en installeren via: https://get.adobe.com/reader/ Dit document is opgebouwd aan de hand van zes hoofdstukken. In het vervolg van hoofdstuk 1 “Inleiding” wordt ingegaan op het doorlopen proces, de missie van onze gemeente en overig relevant overheidsbeleid. Hoofdstuk 2 “Maashorst in een veranderende wereld” schetst een beeld van relevante landelijke trends en ontwikkelingen, en hoe dit in Maashorst uitwerkt. In hoofdstuk 3 “Waar de gemeente Maashorst voor staat” wordt ingegaan op de visie, die wij hebben op de fysieke leefomgeving, en de wijze waarop deze is opgebouwd. Op pagina 31 (in het hart van hoofdstuk 3) vindt u dan ook een overzicht ofwel ‘index’: dit is het spoorboekje van hoofdstuk 4 en 5; de kern van onze omgevingsvisie.

Via deze index is direct te navigeren naar alle onderwerpen en omgevingen. Hoofdstuk 4 “Ambities voor een toekomstbestendige gemeente” is de basis van onze omgevingsvisie: daarin gaan we in op de keuzes die we voor de hele gemeente maken. Hoofdstuk 5 “Visie per omgeving” vertaalt deze ambities vervolgens naar een doorkijk per leefgebied (te weten: de zes kernen en De Maashorst). Hoofdstuk 6 “Uitvoeringshoofdstuk” gaat in op hoe we uitvoering willen geven aan onze omgevingsvisie.

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 1

8 van 168

1.2

Doorlopen proces Participatie Bij het maken van deze omgevingsvisie zijn we breed het gesprek aangegaan met belanghebbende partijen in en buiten onze gemeente. Het gaat natuurlijk om onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties, maar ook bijvoorbeeld om onze buurgemeenten, en andere overheidspartners (zoals provincie Noord-Brabant, Waterschap Aa en Maas), de GGD en de Veiligheidsregio. We hebben een aantal momenten en fases gehad waarin we met deze partijen het gesprek zijn aangegaan: om te horen wat er speelt in onze gemeente en omgeving, en om gezamenlijk te reflecteren op voorlopige analyses, keuzes en gedachten voor de omgevingsvisie.

Omgevingseffectrapportage In deze omgevingsvisie stellen we kaders voor toekomstige ontwikkelingen in onze gemeente. Ontwikkelingen kunnen verschillende effecten op het milieu en de omgeving hebben. Om het belang van milieu en omgeving volwaardig en vroegtijdig in de vorming van deze omgevingsvisie mee te nemen, is de procedure van de milieueffectrapportage (m.e.r.) doorlopen. Het resultaat hiervan is het Omgevingseffectrapport (OER). Dit document is te raadplegen in de bijlage. Er zijn allerlei keuzes gemaakt die samen deze omgevingsvisie vormen. Voor het maken van die keuzes zijn verschillende alternatieven en opties verkend (zie 3.4 - Alternatieve beleidsopties). In het OER zijn de milieu- en omgevingseffecten van de alternatieven en opties inzichtelijk gemaakt. Door dit parallel aan het participatieproces en de vorming van de omgevingsvisie te doen, snijdt het mes aan twee kanten. Ten eerste helpt het OER bij het maken van goede keuzes op het gebied van milieu en omgeving. Het OER levert namelijk (objectieve) argumentatie voor de keuzes in de omgevingsvisie. Ten tweede is het OER een kritische toets van deze omgevingsvisie. Het OER biedt in alle fasen van beleidsvorming aanbevelingen voor de aanscherping van de omgevingsvisie en geeft inzicht in de impact die de visie op de leefomgeving heeft.

9 van 168

Hoofdstuk 1

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

1.3

Onze missie, en relaties met overig beleid In hoofdstuk 2 wordt een overzicht geven van de grote transities waar Nederland voor staat. Ook Maashorst heeft daarin haar rol. Bij de keuzes die wij maken in onze gemeente, zoeken we naar oplossingen die op een duurzame wijze een positieve bijdrage leveren aan onze missie. De missie van de gemeente Maashorst is: • Bevordering van de gezondheid • Verbeteren van de omgevingskwaliteit • Werken aan een duurzame samenleving Hieronder worden de drie pijlers, en de onderlinge samenhang, beschreven.

Bevordering van de gezondheid De directe leefomgeving heeft sterke invloed op de gezondheid van mensen. Dit kan zowel een positieve als een negatieve invloed zijn. Voor­ beelden van negatieve invloed op de gezondheid zijn geurhinder, fijnstof of veel licht in de avond en nacht. Maar ook hittestress, door te veel verharding in de directe omgeving, of een te laag voorzieningenniveau, waardoor er “niets is om elkaar te ontmoeten” (geen school, geen werk, geen vrijetijdsinvulling, et cetera), zijn ongewenst. De komst van meer werkgelegenheid of meer groen(beleving) en het wegnemen van (soms ongemerkte) hinder door geur, fijnstof en trillingen kan juist leiden tot een verbetering van de fysieke en mentale gezondheid. Wij hebben daarom enerzijds de doelstelling een gezonde leefomgeving te behouden en, waar nodig, te creëren voor onze inwoners. Anderzijds willen wij onze inwoners verleiden om zelf te komen tot een gezonde(re) en meer verantwoorde leefstijl. Beleidsregels, maar juist ook specifieke ingrepen in

Positieve gezondheid is een brede kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes dimensies, en wordt in het sociale domein gebruikt bij beleid en uitwerking. Het gaat niet om wat iemand niet meer kan door ziekte of ouderdom, maar juist om wat iemand wel kan, belangrijk vindt en eventueel wil veranderen en in hoeverre men gebruik kan maken van ‘wat er is’ in de directe leefomgeving. Het gaat dus niet alleen om de lichamelijke kanten van gezondheid, maar vooral om het vermogen je aan te passen aan de omstandigheden: welbevinden, eigen regie, veerkracht, participatie en zingeving.

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 1

de fysieke leefomgeving, kunnen dit bevorderen. Wanneer de inrichting van de leefomgeving mensen uitnodigt om meer te bewegen (bijvoorbeeld door de fietser en de voetganger voorrang te geven boven het autoverkeer) of elkaar ontmoeten (bijvoorbeeld door meer bankjes te plaatsen in het groen), kan dat een positieve bijdrage hebben op de gezondheid.

10 van 168

Verbeteren van de omgevingskwaliteit Met de Omgevingswet wordt een nieuw begrip toegevoegd aan de ruimtelijke ordening: ‘omgevingskwaliteit’. Waar voorheen vooral getoetst werd of een initiatief geen onevenredige nadelige effecten had op de omgeving, ligt de nadruk nu meer op de gedachte hoe het privébelang van een initiatiefnemer gecombineerd kan worden met de belangen van de omgeving en met de algemene maatschappelijke opgaven. Het bereiken en in stand houden van een goede omgevingskwaliteit is het hoofddoel van de Omgevingswet. Iedereen die iets verandert in de fysieke leefomgeving is verplicht de bestaande omgevingskwaliteit niet alleen te behouden, maar ook te verbeteren. Er bestaat daardoor vanuit de Omgevingswet een zorgplicht om samen aan een goede omgevingskwaliteit te werken. Dit begrip zal een doorslaggevende rol gaan spelen in de vraag of een project of initiatief op een bepaalde plek gewenst is. De omgevingskwaliteiten die reeds aanwezig zijn binnen onze gemeente worden in deze visie nader gedefinieerd en zijn leidend voor toekomstige ruimtelijke afwegingen. Tevens brengen we, aan de hand van een viertal thema’s, een aantal accenten aan in de algemene maatschappelijke opgaven van deze tijd. Zo borgen we dat ontwikkelingen die in de toekomst plaatsvinden gericht bijdragen aan het slagen van onze missie.

Werken aan een duurzame samenleving Ook duurzaamheid speelt een centrale rol in zowel de Omgevingswet als in onze gemeentelijke missie. De transitie naar een duurzame(re) samenleving is een belangrijke aanleiding voor het opstellen van de Omgevingswet. Voor ons is duurzaamheid één op één verbonden aan de manier waarop we samenleven in onze gemeente. We onderschrijven de volgende definitie van duurzaamheid, en verspreiden deze graag onder onze inwoners, ondernemers, buurgemeenten en andere (regionale) partners:

11 van 168

‘Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de huidige generatie, zonder de behoeften van toekomstige generaties, zowel hier als in andere delen van de wereld in gevaar te brengen’ VN, Brundtland commissie (1987) Duurzame ontwikkeling dient te worden geborgd in het gehele domein van de fysieke leefomgeving. Wij stellen ons daarom als doel dat de keuzes die wij maken (in-) direct een bijdrage leveren aan het behalen van doelen uit onder andere: het Klimaatakkoord, het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie, het uitvoeringsprogramma Circulaire Economie en het Schone Lucht Akkoord.

Onderlinge samenhang in onze missie Ons menselijk handelen mag dus geen, of ten minste minder, negatieve impact hebben op de fysieke leefomgeving. Hiermee is duurzaamheid, net als gezondheid en omgevingskwaliteit hiervoor, geen onderwerp dat met een enkele specifieke ingreep bereikt kan worden. Het zit verweven in alle aspecten van de fysieke leefomgeving; hier, nu, elders en later. Een duurzame(re) samenleving kunnen we dus ook alleen bereiken door opgaven met elkaar te verweven. We bouwen bijvoorbeeld niet ‘zomaar’ huizen in onze gemeente; we grijpen de woningbouwopgave aan als kans om gebieden te ontwikkelen of juist bestaande woningbouw duurzaam te transformeren. We vangen niet ‘alleen maar’ water op; we grijpen de klimaatverandering aan om onze leefomgeving gezonder te maken, meer groen toe te voegen én om onze inwoners inzicht te geven in hun ecologische footprint. Zo werken wij aan onze missie.

Hoofdstuk 1

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Samenhang met overig overheidsbeleid De omgevingsvisie van de gemeente Maashorst staat niet op zichzelf. Bij het maken hiervan hebben we aansluiting gezocht bij bestaand beleid van de gemeente. We zijn een herindelingsgemeente, dus we hebben ook beleid van de voormalige gemeenten Landerd en Uden meegenomen. Ook sluiten we aan bij visies en beleid van onze overheidspartners. We hebben afstemming gezocht met onze buurgemeenten, de regio Noordoost Brabant, de provincie Noord-Brabant en het Waterschap Aa en Maas. Omgevingsvisies en -programma’s van hogere overheden die op dit moment vastgesteld zijn en waar we bij aansluiten, zijn: • Rijksoverheid: de “Nationale Omgevingsvisie” (NovI) en de omgevingsprogramma’s “Nationale Omgevingsvisie Extra” (NovEX) en “Mooi Nederland” • Provincie Noord-Brabant: Brabantse Omgevingsvisie “De kwaliteit van Brabant – Visie op de Brabantse Leefomgeving” • Waterschap Aa en Maas: “Waterbeheerplan 20222027”

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 1

12 van 168

Hoofdstuk 1

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 2.

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 2

Maashorst in een veranderende wereld

Inhoudsopgave Hoofdstuk 2 - Maashorst in een veranderende wereld

§ 2.1

§ 2.2

§ 2.3

§ 2.4

§ 2.5

§ 2.6

§ 2.7

§ 2.8

§ 2.9

§ 2.10

Terug naar hoofdstuk 1 Verder naar hoofdstuk 3

 2.1

Bodem en water sturend

Landelijk In het (nationaal) ruimtelijk beleid worden bodem en water sturend voor alle ruimtelijke plannen. Lang geleden gingen mensen wonen waar de bodem het meest geschikt was. Geholpen door nieuwe technieken zijn we de laatste eeuwen steeds meer uitgegaan van de maakbaarheid van het land. Hierdoor zijn het landschap en de ondergrond volledig naar onze hand gezet. Dit heeft ons veel gebracht, maar de nadelige gevolgen hiervan zijn niet langer te ontkennen: wateroverlast, bodemdaling, verdroging, bodem- en waterverontreiniging, hittestress en biodiversiteitsverlies. Deze aspecten worden verder versterkt door de klimaatverandering.

Hoe zien onze woonkernen er in de toekomst uit? Hoe kunnen verduurzaming en verdichting samengaan met kwaliteit? Waar gaat het heen met de mobiliteitstransitie, circulaire economie, energietransitie? En hoe kan een groene en klimaatadaptieve inrichting ertoe leiden dat kernen en regio’s leefbaar, gezond, veilig, natuurinclusief, biodivers, energieneutraal, mooi, aangenaam, sociaal en toekomstbestendig zijn? Dit zijn vraagstukken die overal in Nederland spelen en waar tot op Rijksniveau over wordt nagedacht. Ze worden echter vooral zichtbaar en uitgevoerd op lokaal niveau. In dit hoofdstuk worden belangrijke trends beschreven die landelijk spelen, en hoe die lokaal in onze gemeente doorwerken.

Wij moeten weer terug naar een denk- en werkwijze waarbij weer ‘geluisterd’ wordt naar wat de bodem en het water ‘te vertellen hebben’. Dit betekent dat ruimtelijke keuzes weer méér afgestemd moeten worden op verbetering van de kwaliteit van de ondergrond en de natuurlijke dynamiek van het water. Dit leidt tot een logische en toekomstbestendige ruimtelijke inrichting, gericht op een duurzame, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving.

Per trend vindt u onderaan de kolom tevens enkele verwijzingen, naar waar dit thema terugkomt in onze omgevingsvisie (hoofdstuk 4 of 5). Op deze manier kunt u snel doorklikken naar onze precieze ambities of de uitwerking per deelgebied. Deze voorbeelden zijn overigens niet 100% dekkend; iedere trend kan op heel veel plekken in de visie (integraal) terugkomen.

Gemeente Maashorst Ook binnen de gemeente merken wij de gevolgen van ons menselijk handelen. Het gebied waarin onze gemeente ligt, kenmerkt zich door van oorsprong hoge zandgronden, geologische breuklijnen met unieke wijstverschijnselen en diverse rivier- en beekdalen. Door menselijk ingrijpen zijn veel van de natuurlijke kenmerken verdwenen. We kunnen hiervan herkenbare elementen behouden en het landschap herstellen waar dit mogelijk is. Ook staat in onze gemeente de natuur onder druk en is hittestress er een probleem. In deze visie trachten wij dit met gerichte keuzes te verbeteren. o Voorbeelden uit de visie

§ 4.1 Ambitie: bodem, water en natuur Deelgebied Maashorst: vernatting Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 2

16 van 168

2.2 Woningbouw

2.3 Kwaliteit van natuur en ecologie

Landelijk Het Programma Woningbouw en de Nationale woon- en bouwagenda van de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening stelt richtinggevende nationale doelen om versneld voldoende betaalbare en passende woningen te realiseren. Daarbij is extra aandacht voor specifieke groepen, waaronder ouderen, voor het perspectief voor kwetsbare gebieden en voor bereikbare, duurzame huisvesting voor iedereen.

Landelijk De kwaliteit en vitaliteit van het landelijk gebied staan onder druk. Het huidige gebruik leidt tot uitputting van de bodem en overbelasting van het watersysteem. De hoge stikstofuitstoot leidt tot verslechtering van de kwaliteit van de natuur. Het heeft een negatief effect op het klimaat en biodiversiteit, waardoor dieren en planten verdwijnen.

Ook in het kader van de woningbouwopgave is het van belang om Nederland klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. Risico’s voor waterveiligheid, wateroverlast en droogte mogen ondanks de klimaatverandering niet toenemen. Duurzame woningbouw krijgt ook een plek in de verstedelijkingsstrategie van de stedelijke regio ‘s-Hertogenbosch (zie ook: pagina 76). Woningbouw, groen, en behoud en ontwikkeling van het landschap gaan hand-in-hand. Daarnaast staan we als Nederland voor de transformatie/verduurzaming van de bestaande gebouwde omgeving. Daarin kan verstedelijken een rol spelen. Hierin komen uiteenlopende opgaven samen, zoals verduurzaming, versterking van de biodiversiteit, gezondheid, mobiliteit, klimaatadaptatie, waterrobuustheid alsook sociale vraagstukken.

Gemeente Maashorst Wij willen voorzien in de huidige en toekomstige woningbehoeften van onze inwoners. In deze visie bepalen we waar we ruimte zien om te bouwen, op welke manier er gebouwd wordt (duurzamer) en hoe woningbouw, door dit gericht vorm te geven, kan bijdragen aan het halen van andere doelen, zoals natuurontwikkeling, mobiliteit, gezondheid en klimaatadaptatie.

Voldoende schoon zoet water is van groot belang voor veel verschillende functies. Hoe we dit beschikbaar houden op de lange termijn is een groot vraagstuk. Om de negatieve effecten van het grondgebruik te verminderen, is het nodig ook te kijken naar hoe in de toekomst om te gaan met het landelijk gebied, zowel binnen als buiten de natuurgebieden. Oplossingen liggen onder andere bij stikstofvermindering, verbetering van waterkwaliteit en -kwantiteit, reductie van broeikasgassen en versterking van verbindingen tussen natuurgebieden.

Gemeente Maashorst Ook binnen onze gemeente hebben wij een groot landelijk gebied en een grote oppervlakte natuur. Deze willen wij graag behouden en ontwikkelen, zowel vanwege de intrinsieke waarde van de natuur als voor toekomstige generaties. Als gemeente moeten wij dan ook nagaan hoe we het landelijk gebied in de toekomst willen gebruiken. Dit betekent dat we goed moeten afwegen welke toekomstige functies wij waar zien landen, rekening houdend met en perspectief biedend voor de huidige gebruikers en bewoners.

o Voorbeelden uit de visie

§ 4.1 Ambitie: bodem, water en natuur o Voorbeelden uit de visie

Deelgebied Reek: Hertogswetering

§ 4.3 Ambitie: verstedelijking Deelgebied Uden: wijkgerichte aanpak 17 van 168

Hoofdstuk 2

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

2.4 Transitie van de landbouw

2.5

Landelijk Nationaal wordt er ingezet op een transitie van de landbouw en het landelijk gebied. Dit wordt gezien als een voorwaarde voor het realiseren van de doelen op het gebied van natuur, stikstof, klimaat, bodem en water.

Landelijk Naast ruimte om te wonen is er in Nederland ook ruimte nodig om te werken: op bedrijventerreinen in en nabij de stad, en gemengd met andere functies in de bebouwde omgeving. Met name als gevolg van de coronapandemie is deze ruimtevraag op landelijk niveau momenteel lastig te duiden. Ondanks de opgedane ervaring met thuiswerken lijkt toch het werken op kantoor in veel gevallen (het grootste deel van de week) weer de norm. De afgelopen jaren zijn er veel boventallige kantoormeters (nabij de grote steden) getransformeerd naar woningen. Inmiddels lijkt hier de grootste saneringsslag achter de rug, en verschuift de aandacht naar het opwaarderen van verouderde bedrijventerreinen aan de rand van de steden.

Perspectief voor de landbouw is daarbij belangrijk, zowel voor de voedselzekerheid, als voor de economische waarde die landbouw toevoegt, voor de sociaaleconomische waarde die zij heeft in de gebieden en voor het beheren van het landelijk gebied. Maar perspectief is ook van belang met het oog op de belangrijke systematische bijdrage die de landbouw kan leveren aan bijvoorbeeld versterking van biodiversiteit, het vastleggen van stikstof- en broeikasgasemissies, waterberging en (drink)waterveiligheid, energietransitie, landschappelijke kwaliteit, culturele identiteit en erfgoed, en een gezonde leefomgeving.

Werklocaties

De decentralisatie van overheidstaken op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling hebben geleid tot een flinke groei van bedrijventerreinen en -terreintjes. Na jaren van digitalisering en globalisering van onze maatschappij is inmiddels weerstand ontstaan tegen het ‘zomaar’ huisvesten van grootschalige bedrijven (o.a. anonieme data- of distributiecentra). De lokale maakindustrie is een groeisector, maar is zeer divers qua vestigingseisen.

Gemeente Maashorst Ook in onze gemeente staan wij voor de opgave om aan de slag te gaan met de transitie van de landbouw. Hierbij vinden wij het van belang om bedrijven een duidelijk perspectief te bieden: wat kan op welke plek en welke verandering is er nodig en mogelijk. Agrarische ondernemers moeten in staat worden gesteld om binnen het veranderende speelveld toekomstbestendige keuzes te maken voor hun bedrijf.

Gemeente Maashorst Onze gemeente heeft een sterk MKB-netwerk, verschillende bedrijventerreinen en kernen met ieder een eigen voorzieningenniveau. Het centrum van Uden vervult een belangrijke regionale functie. Wij willen als gemeente ook in de toekomst onze ondernemers en inwoners kansen op werk in de eigen gemeente bieden. Daar horen ook werklocaties bij die aantrekkelijk zijn voor ondernemers en werkenden. Dit is een van de opgaven waar wij in deze omgevingsvisie mee aan de slag moeten.

o Voorbeelden uit de visie

§ 4.2 Ambitie: transitie landelijk gebied Deelgebied Schaijk: gemengd samenleven

o Voorbeelden uit de visie

§ 4.3 Ambitie: verstedelijking Deelgebied Volkel: vliegbasis Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 2

18 van 168

2.6 Uitvoering Klimaatakkoord

2.7

Landelijk Het Klimaatakkoord is een belangrijk deel van de Nederlandse invulling van het Klimaatverdrag van Parijs. Daarin heeft Nederland, samen met 194 andere landen, afgesproken om in 2050 de stijging van de gemiddelde wereldtemperatuur te beperken tot ruim onder 2 °C. Het klimaatakkoord richt zich op het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen die bijdragen aan opwarming van de atmosfeer, zoals CO2, methaan en lachgas. In 2030 moet de uitstoot 49% lager zijn. Uiteindelijk moet de uitstoot in Nederland in 2050 omlaag met ten minste 90%.

Landelijk De aarde warmt op en het klimaat verandert. De kans op maatschappelijke ontwrichting door een extreme regenbui of een hittegolf en op langere, droge periodes neemt toe. Klimaatverandering heeft daarmee grote gevolgen voor de gezondheid, de leefbaarheid en de economie. Nederland moet zich voorbereiden op dit veranderende klimaat. Dit kan onder andere door de omgeving, maar ook door ons gedrag aan te passen. Dit heet klimaatadaptatie.

In het klimaatakkoord is vastgelegd dat Nederland in 2030 70 procent van alle elektriciteit uit hernieuwbare bronnen haalt, om vervolgens in 2050 klimaatneutraal en circulair te zijn. De opgave begint bij het reduceren van de vraag naar energie en grondstoffen door besparingen, systeemkeuzes en het ontwikkelen van alternatieven. Daarnaast moet de opwekcapaciteit van duurzame energie omhoog.

Gemeente Maashorst Ook wij staan voor de opgave om op ons grondgebied de energievraag enerzijds te reduceren, en anderzijds anders in te richten, bijvoorbeeld door grootschalig hernieuwbare elektriciteit op te wekken. Vanuit de Klimaatwet is de taak voor onze gemeente om in 2050 energieneutraal te zijn. Ook dient de elektrische infrastructuur binnen en buiten de bebouwde kom in 2050 te zijn aangepast op het toekomstig gebruik. In de Regionale Energie Strategie (RES) hebben we samen met buurgemeenten onze ambities vastgelegd. Ook informeren, stimuleren en ondersteunen we onze inwoners en ondernemers bij het verduurzamen van hun pand of bedrijf (in alle sectoren).

Klimaatadaptatie

Gemeente Maashorst De afgelopen zomers hebben aangetoond dat de hitte niet eenmalig was. Ook in onze gemeente hebben we te maken met verdroging en hittestress. Op de hogere delen in onze gemeente merken we de effecten van de droogte het sterkst. Daar is een oplossing noodzakelijk en urgent. Hier kunnen we als gemeente iets aan doen door vergroening van de leefomgeving en het openbaar gebied, het verbouwen van andere gewassen in het buitengebied, en het verbeteren van het grondwaterpeil door regenwater af te koppelen van het riool en lokaal vast te houden.

o Voorbeelden uit de visie

§ 4.2 Ambitie: transitie landelijk gebied Deelgebied Odiliapeel: AgroProeftuin

o Voorbeelden uit de visie

§ 4.4 Ambitie: recreatie Deelgebied Zeeland: duurzame recreatie 19 van 168

Hoofdstuk 2

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

2.8 Mobiliteitstransitie

2.9

Landelijk De mobiliteit neemt in Nederland toe. Zonder verandering is de verwachting dat na 2030 de huidige wegen­ infrastructuur en het openbaar vervoer grote problemen krijgen. Mobiliteit van personen is belangrijk voor hun kansen en deelname in de maatschappij. Minder toegang tot mobiliteit betekent minder mogelijkheden tot meedoen in de maatschappij en daarmee ongelijke kansen. Nationaal en provinciaal wordt daarom ingezet op een mobiliteitstransitie naar slimmere en duurzamere vormen van mobiliteit. Het gaat om een wezenlijke verandering in reisgedrag en in het mobiliteitssysteem. Dit kan door bestaande knelpunten aan te pakken en door in nieuwe vormen van mobiliteit te investeren, zoals rail, hoogwaardig openbaar vervoer (hov), hubs, fietsvoorzieningen, doorfietsroutes, smartlanes, slowlanes, en parkeer-/locatiebeleid. Er moet een verandering in denkwijze en gedrag plaatsvinden naar “mobility as a service” en waarbij bijvoorbeeld deelmobiliteit in plaats van autobezit de standaard wordt.

Landelijk Er bestaat landelijk de wens om gezondheid meer integraal en volwaardig te betrekken in het nationale en lokale beleid op de fysieke leefomgeving. De inrichting van de fysieke leefomgeving kan namelijk direct bijdragen aan de gezondheid van inwoners. De directe leefomgeving, de buurt of wijk en de daar aanwezige voorzieningen, creëren kansen op of belemmeringen voor gezondheid. Een gezonde en groene leefomgeving bevordert en beschermt het fysiek, mentaal en sociaal welbevinden van mensen. Een gezonde en leefbare omgeving bestaat niet zonder natuur. Het is de basis van ons voortbestaan. Gezondheid, gezond gedrag en ‘kunnen meedoen in de samenleving’ worden beïnvloed door de sociale en fysieke omgeving en de sociaal-economische status van mensen.

Gemeente Maashorst Binnen de gemeente Maashorst hebben wij veel voorzieningen, maar er zijn wel verschillen tussen de kernen. Voor de leefbaarheid in al onze kernen is de toegang tot voorzieningen voor iedereen belangrijk. Onze gemeente is sterk op de auto georiënteerd, maar we werken aan het verbeteren van de alternatieven voor de auto, bijvoorbeeld via deelvervoer, hubs, hov en snelfietsroutes. Door meer met de fiets te verplaatsen, wordt de gezondheid verbeterd en wordt de bereikbaarheid van de kernen ruimte-efficiënt versterkt.

Gezondheid

Gemeente Maashorst Ook binnen onze gemeente kijken we hoe we met ingrepen in de fysieke leefomgeving kunnen bijdragen aan het fysieke en mentale welzijn van onze bewoners. Dit kan bijvoorbeeld door openbaar gebied zo in te richten, dat het uitnodigt tot bewegen. Daarnaast kan het bijvoorbeeld betekenen dat wij proberen de uitstoot in het buitengebied te verminderen, om het woon- en leefklimaat ter plekke te verbeteren.

o Voorbeelden uit de visie

§ 4.3 Ambitie: voorzieningen Deelgebied Reek: leefbaar en vitaal

o Voorbeelden uit de visie

§ 4.3 Ambitie: mobiliteitstransitie Deelgebied De Maashorst: natuurpoorten

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 2

20 van 168

 2.10 Cultureel erfgoed Landelijk Cultureel erfgoed is onlosmakelijk verbonden aan onze samenleving. Soms is het direct zichtbaar in het landschap, soms is het verborgen in de bodem en onder water, en soms is het minder tastbaar als immaterieel erfgoed in onze tradities, ambachten en verhalen. Het vertelt over waar we vandaan komen, wie wij zijn, en hoe de fysieke leefomgeving door ons gevormd is en wij door het landschap. Het biedt kansen, maakt deel uit van onze identiteit en verbindt mensen. De Rijksoverheid let erop dat er goed voor dit erfgoed wordt gezorgd. Dit doet ze door cultureel erfgoed te beschermen en ondersteuning te bieden in onderhoud, maar ook door nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken.

Gemeente Maashorst In de gemeente Maashorst vinden we het belangrijk ons cultureel erfgoed te beschermen en te behouden. Er is veel druk op de fysieke leefomgeving. In het verleden zijn behoudenswaardige bebouwing en landschappelijke structuren beschadigd en zelfs verloren gegaan. We hebben begrip voor de belangen, maar zorgen ervoor dat deze ontwikkelingen ons cultureel erfgoed niet verder bedreigen. Waar nodig beschermen we ons erfgoed, waar mogelijk bewegen we mee en gebruiken we het als inspiratie om vorm te geven aan een toekomstbestendig landschap dat in verbinding staat met het verleden. Zo behouden we ons erfgoed en zetten we het in voor recreatie, toerisme, educatie en verbinding.

o Voorbeelden uit de visie

§ 4.4 Ambitie: recreatie Deelgebied Uden: Duits lijntje

21 van 168

Hoofdstuk 2

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 3.

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 3

22 van 168

Waar de gemeente Maashorst voor staat

Inhoudsopgave Hoofdstuk 3 - Waar de gemeente Maashorst voor staat

§ van 3.1168§ 3.2 23

§ 3.3

§ 3.4

Terug naar hoofdstuk 2

Hoofdstuk 3

Omgevingsvisie gemeente Maashorst Verder naar hoofdstuk 4

Waar de gemeente Maashorst voor staat? Maashorst: zes dorpen, elk met hun eigen kenmerken. Odiliapeel, Reek, Schaijk, Uden, Volkel en Zeeland; gemeente Maashorst bestaat uit dorpen die heel verschillend van karakter zijn. Tegelijkertijd hebben ze belangrijke overeenkomsten die het dorpsgevoel laten zien: het zijn hechte gemeenschappen waarin mensen voor elkaar klaarstaan, naar elkaar omkijken en samen verantwoordelijkheid nemen voor een fijne leefomgeving.

Door samen dingen te organiseren en te ondernemen, geven inwoners deze dorpen een eigen karakter. We vinden het belangrijk dat inwoners zich bewust zijn van deze eigen kracht, waarbij ze zelf de eigenheid en identiteit van hun dorpskern versterken.

Net als andere Brabantse dorpen hebben ook de dorpen van gemeente Maashorst van oudsher een eigen voetbalclub, carnavalsvereniging, muziekvereniging en/of koor. Dit rijke verenigingsleven vormt een belangrijk onderdeel van de identiteit van de dorpen en geeft een sterke binding met elkaar en de kern. Onze dorpen zijn energiek en levendig.

Ontmoeten is een belangrijk ingrediënt voor een fijne leefomgeving. Elkaar leren kennen zorgt ervoor dat je makkelijker iets aan een ander durft te vragen en iets voor een ander doet. Dit komt ook terug in ons sterke MKB. Ondernemerschap, trots, gastvrijheid en gemoedelijkheid zijn belangrijke eigenschappen waardoor mensen hier prettig wonen en ondernemen.

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 3

Gemeente Maashorst heeft een groot, groen buitengebied. De breuken in de ondergrond hebben het landschap en onze gemeente gevormd. Kenmerkende gebieden als De Maashorst, Reekse Heide, wijstgronden, bossen, stuifzanden, coulisselandschappen en het grootschalig ontginningslandschap bepalen in sterke mate ons landschappelijk karakter en zorgen ervoor dat de natuur altijd dichtbij is.

De gemeente Maashorst is hierdoor groen en gastvrij en biedt een breed pallet van rust en beleving in uitgestrekte natuur en gezellige drukte met stadse voorzieningen. Ook de recreant en bezoeker weet onze gemeente daardoor goed te vinden. Een sector die onze gemeente door de eeuwen heen heeft gevormd en een belangrijke bijdrage levert aan onze karakteristiek is de agrarische sector. Deze sector is dan ook goed vertegenwoordigd binnen onze gemeente.

We vinden het belangrijk dat inwoners zich bewust zijn van deze kernkwaliteiten, waarbij ze zelf de eigenheid en identiteit van hun dorpskern kunnen versterken. Hierdoor is het in gemeente Maashorst goed thuiskomen, na een dag werk, school of andere activiteit, maar ook als je van buiten op bezoek komt. Kortom: Maashorst is een streek om te zijn, en dat is waar wij voor staan!

24 van 168

3.1

Visie op onze omgeving In de ‘Toekomstvisie gemeente Maashorst’ staan verschillende speerpunten benoemd op het gebied van wonen, natuur, verenigingsleven, dorpen, zorg, veiligheid, klimaat en meer. In deze omgevingsvisie, waar het gaat om de kwaliteit van de fysieke leefomgeving, hanteren we een meer integrale benadering. Daarmee volgen we de insteek van de Omgevingswet én we kunnen beter werken aan onze missie.

Om onze identiteit, waar we trots op zijn, te behouden en te versterken, is het van belang om de opgaven die er liggen gezamenlijk op te pakken en te zorgen dat wij ook in de toekomst de groene, recreatieve en gastvrije gemeente blijven die we nu al zijn. Om onze missie te bereiken, hebben we, kortom, de volgende visie:

1. Een leven lang gezond en prettig wonen 2. Een natuurlijke gemeente zijn 3. Een sterke en vitale netwerkeconomie doorontwikkelen

Een leven lang gezond en prettig wonen Een leven lang gezond en prettig wonen houdt op de eerste plaats in dat we een gemeente zijn waarin iedereen (hij/zij/hen) mag zijn wie die wil zijn. We willen een gemeente zijn waarin huidige en toekomstige inwoners hun hele leven willen en kunnen blijven wonen. Kinderen kunnen veilig opgroeien in onze gemeente, een opleiding volgen, werk vinden en uiteindelijk oud worden, in de nabijheid van hun naasten. Onze inwoners kunnen woonruimte vinden die aansluit bij hun behoeften van dat moment, hebben vooruitzicht op een woning die aansluit op toekomstige behoefte, en kunnen rekenen op een sociaal vangnet, doordat ze in de buurt van naasten kunnen wonen. Om gezond én prettig te kunnen wonen, zetten we in op groene woonomgevingen, die onder andere uitnodigen tot bewegen en het maken van ommetjes. Daarnaast is het belangrijk dat de gezondheid van mensen beschermd wordt, onder andere tegen geur, geluid, slechte luchtkwaliteit en externe veiligheidsrisico’s. Ook de toegang tot voorzieningen is belangrijk, waarbij het primaat ligt bij de dagelijkse levensbehoeften, werk en zorg. Mensen kunnen hier een leven lang een zinvol bestaan vinden, doordat we er voor zorgen dat alle inwoners mee kunnen blijven doen in onze maatschappij.

25 van 168

Hoofdstuk 3

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Een natuurlijke gemeente Een natuurlijke gemeente houdt in dat we inzetten op een natuurlijke doorontwikkeling van onze gemeente. Een ontwikkeling die voortbouwt op de bestaande kenmerken en kwaliteiten van onze gemeente, maar die beter aansluit op veranderingen die wij moeten en willen doormaken. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de mobiliteitstransitie, de transitie van het landelijk gebied, de klimaatverandering (o.a. andere waterhuishouding en bodemgesteldheid) en de energietransitie. De Maashorst is het grootste aaneengesloten natuurgebied van Noord-Brabant. Dat is iets waar we trots op mogen zijn. Deze unieke waarde willen we verder versterken, door een robuust natuurnetwerk te creëren, dat in de hele gemeente terugkomt en zichtbaar is. We zetten in op een netwerk waarin de grotere en kleinere natuurgebieden in onze gemeente met elkaar zijn verbonden, en zijn verbonden met natuur buiten onze gemeente. Ook streven we ernaar dat ‘de natuur’ ook vanzelfsprekend tot ín de woonomgeving wordt doorgetrokken.

Een sterke en vitale netwerkeconomie Een sterke en vitale netwerkeconomie houdt in dat ondernemers en bedrijven lokaal intensief met elkaar samenwerken. De mensen in onze gemeente zijn hier van nature sterk in, en wij willen als gemeente dit verder blijven versterken. Inwoners van onze gemeente kunnen werken in onze gemeente en lokale ondernemers kunnen lokaal ondernemen. Onze sterke netwerkeconomie heeft ook een belangrijke functie voor omliggende gemeenten. In het ziekenhuis en bij bedrijven op onze bedrijventerreinen werken bijvoorbeeld mensen uit de omgeving, en ze komen er op bezoek. Ook het centrum van Uden heeft een belangrijke verzorgingsfunctie voor de omliggende gemeenten. We blijven daarom inzetten op goede bereikbaarheid en regionale verbondenheid.

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 3

26 van 168

3.2

Uitwerking: vier thema’s en zeven omgevingen De fysieke leefomgeving is complex. Er zijn veel vraagstukken en opgaven op allerlei onderwerpen en thema’s, en de ontwikkeling van elke van die onderwerpen heeft consequenties voor andere onderwerpen. Keuzes in waar we (bijvoorbeeld) nieuwe woningen bouwen in de toekomst, hebben ook gevolgen voor mobiliteit, natuur en het toekomstig gebruik van onze agrarische gronden en/of bedrijventerreinen. Wij willen hierin als gemeente integrale afwegingen maken, zoals de Omgevingswet van ons vraagt.

Vier samenhangende, thematische benaderingen Uit alle gesprekken die bij de totstandkoming van onze omgevingsvisie intern en extern zijn gevoerd, én op basis van de gemeentelijke missie en onze visie op de fysieke leefomgeving, hebben wij uiteindelijk vier samenhangende thema’s gedestilleerd. Bij elk thema komen meerdere beleidsvelden samen. De vier samenhangende thema’s die wij in onze omgevingsvisie gebruiken als leidraad, zijn:

1

2

Bodem, water & natuur

Transitie landelijk gebied

3

4

Mobiliteitstransitie

Vrijetijdsbesteding,

voorzieningen & verstedelijking

recreatie en toerisme

Doordat we met thema’s werken, lopen we het risico dat de integraliteit tussen de vier thema’s gaandeweg uit het oog wordt verloren. Om dit te voorkomen hebben we, zowel bij het maken als het uitleggen van onze visie, telkens weer in- en uitgezoomd op de kaart en daarbij (telkens weer) die vier thema’s over elkaar heengelegd. Letterlijk; met kaarten over elkaar heen. Dit heeft ons geholpen om, door de verschillende schaalniveaus heen, duidelijk te krijgen waar spanning ontstaat tussen de thema’s, en zo op integrale wijze keuzes te maken. Indeling van gebieden op basis van de ondergrond... De invulling van deze vier thema’s is niet op elke locatie in onze gemeente hetzelfde. Onze gemeente is tenslotte ook niet overal hetzelfde. We hebben hoger- en lagergelegen gebieden, bebouwd en onbebouwd gebied, natuurrijke en natuurarme gebieden, en ga zo maar door. Dit betekent dat we in onze gemeente per gebied of locatie andere keuzes kunnen (en moeten) maken; iedere situatie is uniek. Daardoor kan een thema op de ene plaats meer urgent zijn dan elders in onze gemeente. Om voor iedereen daarin

27 van 168

Hoofdstuk 3

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

meer duidelijkheid te geven, werken we onze gemeentelijke omgevingsvisie hierna meer gebiedsgericht uit. Hoe onze gemeente eruitziet, is voor een belangrijk deel het gevolg van de verschillende landschapstypen. Vooral bodem en water, maar ook hoogte, geomorfologie en de wijze van ontginning; het heeft allemaal gevolgen voor de wijze waarop ruimte gebruikt wordt of gebruikt kan worden. Het leidt tot duidelijk zichtbare verschillen in de buitenruimte.

Geen harde grenzen, maar natuurlijke overgangen Bewust is gekozen voor ‘omgevingen’ in plaats van ‘gebieden’. Daar waar een gebied een harde grens heeft, is de grens van een omgeving een stuk zachter. Ze lopen in elkaar over, waardoor keuzes niet altijd zwart-wit zijn. Dit doet bij het maken van keuzes meer recht aan de feitelijke situatie. En het geeft ons betere mogelijkheden om maatwerk per locatie toe te passen: een antwoord is niet alleen zwart of wit, maar kan ook tint grijs zijn, geheel in lijn met het gedachtegoed van de Omgevingswet.

Het gebruik van ruimte (de occupatielaag) sluit echter lang niet altijd meer aan bij de ondergrond. Bodem en water zijn zeker in de meer recente geschiedenis lang niet altijd sturend geweest in het gebruik van de fysieke leefomgeving. Zo is er (intensieve) landbouw op plekken waar de bodemgesteldheid zorgelijk is, en zijn er woningen gebouwd in natte gebieden, waardoor we daar moeten zorgen dat het waterpeil niet te hoog wordt.

…of door aansluiting te zoeken bij de dagelijkse leefwereld De dagelijkse belevings- en gebruikswereld van mensen (bovengronds), komt dus niet altijd meer overeen met de gebiedsindeling die voortkomt uit ondergrond. Tijdens de verschillende participatiemomenten bij de totstandkoming van deze omgevingsvisie hebben wij in ieder van de kernen veel aandachtspun-

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 3

28 van 168

ten opgehaald. De vragen die ons daar gesteld zijn, willen we helder en passend beantwoorden. We vinden het belangrijk dat onze omgevingsvisie zo toegankelijk mogelijk is voor iedereen. Daarom is het ook logisch om in de omgevingsvisie ‘leefgebieden’ te gebruiken die voor iedereen herkenbaar zijn. Dus niet alleen op grond van de verschillen die voortkomen uit de ondergrond, maar juist ook gebieden die herkenbaar zijn vanuit het dagelijkse leven van mensen. De zeven leefgebieden in Maashorst zijn onze zes kernen (Odiliapeel, Reek, Schaijk, Volkel, Uden en Zeeland), plus natuurgebied De Maashorst (als beeldbepalende naamgever van onze jonge gemeente).

In hoofdstuk 5 wordt juist per leefomgeving uitgelegd wat onze ambities zijn en welke acties en maatregelen we voorstellen. Hier gaan we dus per gebied (van links naar rechts in het overzicht op pagina 31) dwars door de thema’s heen. Het detail­niveau is in dit hoofdstuk dan ook wat hoger; doordat we dichter op de belevings- en gebruikswereld van mensen zitten, kunnen we ook meer concrete locaties of specifieke ideeën benoemen. Voor meer achtergrondinformatie over een bepaald thema, verwijzen wij regelmatig terug naar hoofdstuk 4. Al met al vindt u in deze omgevingsvisie veertig kaartbeelden, te beginnen met de ‘totaalkaart’ hierna.

Eén visie in veertig kaartbeelden Door vanuit onze visie de vier samenhangende thema’s per leefgebied te behandelen, kunnen wij ons, samen met onze inwoners en externe partners, zo goed mogelijk voorbereiden op de trends en ontwikkelingen die op onze gemeente afkomen. Daarbij geldt (opnieuw) dat de thema’s integraal op elkaar ingrijpen en dat de omgevingen via natuurlijke overgangen in elkaar overlopen. Om u wegwijs te maken in onze omgevingsvisie wordt op de volgende pagina’s een overzicht gegeven van alle kaartbeelden in hoofdstuk 4 en 5. U kunt hierdoor zelf kiezen op welke manier u de uitwerking van onze omgevingsvisie wilt lezen. In hoofdstuk 4 wordt per thema uitgelegd welke keuzes we maken in onze gemeente. Per paragraaf wordt één thema uitgediept aan de hand van een specifieke ambitiekaart. Ook vindt u in paragraaf 4.1 tot en met 4.4 telkens extra achtergrondinformatie, om nog duidelijker te maken welke koers we voorstaan met de fysieke leefomgeving in onze gemeente. We gaan hier per thema als het ware (van boven naar beneden) dwars door de gebieden heen.

29 van 168

Hoofdstuk 3

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 3

30 van 168

Inhoudsopgave

Hoofdstuk 4

Wie dit document digitaal leest, kan direct doorklikken naar een specifiek onderdeel door het thema en/of het betreffende deelgebied te selecteren.

Alle lagen

Gemeente Maashorst

Transitie landelijk gebied

Bodem, water & natuur

1

2

Mobiliteit, voorzieningen, verstedelijking

3

Recreatie

4

Hoofdstuk 5

De Maashorst

Odiliapeel

Reek

Schaijk

Uden

Volkel

Zeeland 31 van 168

Hoofdstuk 3

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

3.3

Sturingsprincipes Bij de huidige en toekomstige keuzes die wij maken voor de ontwikkeling van onze gemeente, streven we naar duurzame oplossingen die bijdragen aan een gezonde leefomgeving en verbetering van de omgevingskwaliteit. Maar, niet alles kan overal. Om onze visie te realiseren zullen er vroeg of laat keuzes gemaakt moeten worden. Soms zitten de gemeentelijke doelen en ambities elkaar daarbij in de weg. Wat doen we dan? Om te helpen bij het maken van deze keuzes maken we gebruik van enkele ‘sturingsprincipes’. Dit zijn enkele spelregels die we hanteren, wanneer er een keuze gemaakt moet worden tussen de verschillende belangen binnen een bepaald gebied. Deze principes hanteren we op ieder schaalniveau en ze lopen dwars door alle thema’s heen. Op de volgende pagina’s worden deze principes toegelicht, zodat u bij het lezen van de inhoudelijke visie weet: “zo doen we dat in Maashorst”.

Bodem en water sturend Bodem en water willen we meer sturend laten zijn bij keuzes die worden gemaakt bij het gebruik van ruimte. In de meer recente geschiedenis is dit sturingsprincipe weinig toegepast, waardoor we nu te maken hebben met bijvoorbeeld te droge of juist te natte plekken. Door meer rekening te houden met de natuurlijke staat van de bodem en de waterhuishouding, zijn ontwikkelingen duurzamer en beter passend bij de omgeving. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat op termijn niet overal meer alle gewassen mogelijk zijn. In gebieden die van zichzelf nat zijn, zijn gewassen die alleen op een droge bodem goed gedijen dus niet logisch. Ook bij de keuze voor geschikte bouwlocaties kan de natuurlijke staat van de bodem invloed hebben. Gebieden die gemakkelijk overstromen of die zo drassig zijn dat om te kunnen bouwen er eerst bemalen moet worden, zijn minder geschikt als duurzame bebouwingsgebieden.

Zonering Om prioriteit te kunnen geven aan bepaalde speerpunten in bepaalde delen van onze gemeente hanteren we een eenvoudig zoneringsprincipe, bestaande uit twee delen: het hart en een schil daaromheen. In ‘het hart’ geven we voorrang aan één bepaalde activiteit. Die activiteit kan in die zone duurzaam worden ontwikkeld, zonder daarmee de ontwikkeling van andere activiteiten in de andere zones in de weg te zitten. Of

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 3

32 van 168

zonder dat andere activiteiten deze hoofdactiviteit in de weg zitten. Immers: in een woonkern staat het wonen centraal en in een natuurgebied de natuur. Deze afbakening helpt ons om keuzes te maken bij het reserveren van ruimte voor activiteiten die we belangrijk vinden. Rondom ‘het hart’ ligt dan ‘de schil’, waar die ene activiteit langzaamaan gemengd wordt met (belangen van) andere activiteiten. De schillen hebben geen harde grenzen. In de overgangsgebieden vinden meerdere activiteiten naast elkaar plaats. Hier kan spanning ontstaan tussen activiteiten, maar tegelijkertijd kunnen juist daar waardevolle koppelkansen worden gevonden, om zo meerdere problemen in één keer op te lossen. Dit vraagt daar wel om zorgvuldige keuzes tussen activiteiten. Dit zie je bijvoorbeeld terug bij ‘recreatie’ (par. 4.4).

van natuurgebied De Maashorst (een natuurlijke gemeente) als in de nabijheid van woongebieden (een leven lang gezond en prettig wonen) niet gewenst, omdat dit daar de andere speerpunten in de weg zit. Andersom geldt, dat in het primaire agrarische gebied de activiteiten ‘natuur’ en ‘wonen’ ondergeschikt zijn aan een duurzame voedselproductie. Door middel van de (kern-schil)zonering kan zo voor alle waardevolle activiteiten ruimte blijven bestaan.

Inbreiding boven uitbreiding De ruimte in onze gemeente is beperkt. Tegelijkertijd hebben we grote ambities die allemaal ruimte vragen. Zorgvuldig ruimtegebruik is daarom belangrijk.

Zonering vindt plaats bij elk van de thema’s. Ter illustratie: een verdere druk van intensieve agrarische activiteiten (speerpunt: sterke en vitale netwerkeconomie) is zowel in de directe omgeving

Koppelkansen ‘in de schil’ In hoofdstuk 4 en 5 komt dit zoneringsmodel nog een aantal keer terug om (per thema of leefomgeving) accenten aan te brengen in de balans tussen bepaalde activiteiten. Zo stimuleren we bijvoorbeeld dat de natuur tot in de woonkern komt, en kan er meer recreatie (als nevenactiviteit) in het buitengebied plaatsvinden.

33 van 168

Hoofdstuk 3

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Door te werken vanuit het principe ‘inbreiding boven uitbreiding’, zetten we in op het optimaliseren van het bestaande ruimtegebruik. Ook kunnen we opgaven aan elkaar koppelen, waardoor de haalbaarheid toeneemt. Zo zijn er bijvoorbeeld binnen de bestaande grenzen van de kern Uden nog veel mogelijkheden om nieuwe woningen te realiseren. We versterken hierdoor de bestaande voorzieningen in de kern, én de gronden buiten de kern blijven beschikbaar voor ander gebruik. Inbreiding boven uitbreiding betekent overigens niet dat we helemaal geen uitbreiding van bebouwd gebied willen toestaan. We geven, waar mogelijk, de voorkeur aan inbreiding. Soms past dat echter minder goed bij het lokale karakter (zoals in Reek) of zijn er al langere tijd plannen in ontwikkeling voor uitbreiding (zoals Repelakker 3 in Zeeland en Eikenheuvel in Uden). Het principe van inbreiding boven uitbreiding is overigens niet alleen bij woningbouw van toepassing. Ook voor de bedrijventerreinen geldt dit principe. We signaleren een vraag naar meer bedrijventerreinen, maar die zijn niet zomaar voorhanden. Door eerst op bestaande terreinen te kijken naar efficiënter ruimtegebruik (bijv. door herstructurering) is uitbreiding soms in mindere mate nodig.

Meervoudig ruimtegebruik Traditioneel wordt bij het gebruik van ruimte eendimensionaal gedacht: de ruimte is voor óf woningbouw óf bedrijvigheid óf natuur. Alleen in een meer stedelijke context wordt er vaak wel gedacht over en gewerkt met meervoudig ruimtegebruik. Het biedt een manier van denken die we nodig hebben om, ook vanuit het principe van inbreiding boven uitbreiding, ontwikkelingen succesvol (duurzaam) te kunnen laten zijn.

bereikt door activiteiten die op verschillende momenten plaatsvinden, gebruik te laten maken van dezelfde locatie. Maar het kan ook door de hoogte (of diepte) in te gaan. Zo wordt intensiever gebruik gemaakt van dezelfde schaarse ruimte. De verdichting die op deze manier wordt bereikt, betekent niet automatisch een minder aantrekkelijke of meer versteende omgeving. Daken van gebouwen kunnen bijvoorbeeld worden vergroend en als nieuw tweede maaiveld worden gebruikt, om woningen te ontsluiten, als prettige verblijfsplek voor bewoners, als openbare sportvoorziening, et cetera...

Aansluiten bij bestaand gebruik/ontwikkelingen Tot slot geldt dat we in onze gemeente in de toekomst waar mogelijk ‘gewoon’ willen aansluiten bij het bestaande gebruik. We bouwen voort op wat er al door de generaties voor ons tot stand is gebracht. Het veranderen van de leefomgeving is geen doel op zich (maar soms wel noodzakelijk). Veranderingen hoeven ook niet van vandaag op morgen gerealiseerd te zijn; deze Omgevingsvisie richt zich in beginsel op het jaar 2040. Bovendien zijn sommige (ontwikkel)processen al jaren gaande. Dergelijke ontwikkelingen kunnen en willen we ook niet ‘zomaar’ stoppen. We sluiten dus aan bij lopende processen en werken, vanuit het bestaande gebruik langzaamaan toe naar ons toekomstbeeld. Zo is er een aantal bestaande uitbreidingslocaties, die al jaren in ontwikkeling zijn voor woningbouw. Hoewel we nu in principe inbreiding boven uitbreiding plaatsen, moeten deze gebiedsprocessen ook door kunnen blijven gaan. Wel kunnen de andere sturingsprincipes ertoe leiden dat we lopende ontwikkelingen bijsturen. Dus: meer ruimte voor groen(beleving) of meer nadruk op een duurzaam bodemgebruik.

Meervoudig ruimtegebruik houdt in dat ruimte die beschikbaar is voor meerdere doeleinden of activiteiten wordt gebruikt. Meervoudig ruimtegebruik kan worden

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 3

34 van 168

3.4

Alternatieve beleidsopties Deze Omgevingsvisie schetst een perspectief op onze gemeente in 2040. Dat perspectief is gevormd door allerlei keuzes. In het proces van de totstandkoming van deze Omgevingsvisie, zijn vanzelfsprekend ook alternatieven, andere keuzes en perspectieven verkend.

In het Omgevingseffectrapport (OER) zijn twee alternatieven integraal onderzocht. Ook dit zijn, evenals de voorliggende visie, veelomvattende toekomstbeelden, waarbinnen alle thema’s hun eigen invulling krijgen. Deze twee alternatieven vormen de uiterste keuzerichtingen van de omgevingsvisie. Door ze uiteen te zetten, zijn de ‘hoeken van het speelveld’ inzichtelijk gemaakt. De twee integrale alternatieven die in het OER uitgewerkt en beoordeeld zijn, dragen de vanzelfsprekende titels ‘Groei in Maashorst’ en ‘Groen in Maashorst’. In de afweging in het OER zijn voor ieder beleidsthema verschillende opties geformuleerd: deze passen soms volledig binnen één van de alternatieven, maar liggen daar ook soms tussenin.

Groei in Maashorst In dit scenario zet Maashorst in op groei in brede zin. Kernen breiden uit en het inwonertal groeit fors. Ook bedrijventerreinen worden t.b.v. de werkgelegenheid doorontwikkeld. Dat kan ten koste gaan van het landelijk gebied. Er wordt ingezet op een verbetering van de (auto)bereikbaarheid.

Groen in Maashorst In dit scenario pakt Maashorst stevig de regie op het gebied van bodem, water, klimaatadaptatie en duurzaamheid. Daarbij wordt een koers gekozen, waarin uitgegaan wordt van het natuurlijk systeem en de draagkracht daarvan. De gemeente accepteert dat dit groei op andere thema’s belemmert.

In het buitengebied is de agrarische sector leidend; ruimte voor andere functies is er slechts beperkt. Met technische maatregelen wordt naar mogelijkheden gezocht om brede agro-business in de gemeente te behouden. Ook wordt er ingezet op recreatie. Deze keuzes kunnen ten koste gaan van natuur en klimaat.

Er wordt ingezet op inbreiding van woningen – vooral in Uden – en op circulair, groen en natuurinclusief bouwen. Bedrijventerreinen worden getransformeerd en er worden geen nieuwe bedrijfsgronden uitgegeven. Mobiliteit verduurzaamt en zowel bij recreatie als landbouw staat het beschermen van natuur voorop.

Deze omgevingsvisie is niet de weerspiegeling van één van de twee integrale alternatieven. In het OER is inzicht geboden in de milieu- en omgevingseffecten van de twee uiterste alternatieven. De beoordeling van deze alternatieven en de aanbevelingen die vervolgens zijn gedaan, hebben geholpen bij het maken van structurele keuzes en het vormen van de omgevingsvisie, zoals nader uitgewerkt in hoofdstuk 4 en 5.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Maashorst&id=d412579f-ef53-4261-ad32-e6a2f7b96824