CConstaterende datMaashorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1. Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Commissievergadering Ruimte, Economie en Financiën 16 mei 2024, gemeente MaashorstBij agendapunt: Raadsvoorstel Vaststellen Omgevingsvisie gemeente Maashorst24.956 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

35 van 168

Hoofdstuk 3

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 4.

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 4

36 van 168

Ambities voor een toekomstbestendige gemeente

Inhoudsopgave Hoofdstuk 4 - Ambities voor een toekomstbestendige gemeente

§ van 4.1 168§ 4.2 37

§ 4.3

§ 4.4

Terug naar hoofdstuk 3

Hoofdstuk 4

Omgevingsvisie gemeente Maashorst Verder naar hoofdstuk 5

4.1

Ambitie bodem, water en natuur 1

We worden, nog meer dan nu, een natuurlijke gemeente. Om dat te bereiken werken we volgens het principe ‘bodem en water sturend’ bij ruimtelijke ontwikkelingen.

Dit betekent dat het bodem- en watersysteem sturend wordt in bijvoorbeeld de keuzes waar we woningen bouwen, landbouw plaatsvindt en we natuur de ruimte geven. Dit is noodzakelijk om de gevolgen van de klimaatverandering het hoofd te kunnen bieden. Het bijzondere bodem- en watersysteem met het breukenstelsel binnen onze gemeente (zie kader hieronder) maakt dit extra urgent. Dit systeem met de daaropvolgende occupatiegeschiedenis (wat de mens ermee gedaan heeft) is ook de basis voor het gevormde landschap en daarmee bepalend voor onze groene identiteit. Behoud en versterking van de diversiteit in landschappen is dan ook een belangrijke voorwaarde om onze ambitie een natuurlijke gemeente te worden waar te kunnen maken. Uiteraard hoort daar ook het ontwikkelen en versterken van onze natuurgebieden bij, alsook het versterken van de biodiversiteit binnen het gehele grondgebied. Bodem, water & natuur

1

Vanuit het principe van klimaatadaptatie beschermen we de fysieke leefomgeving van onze bewoners door deze klimaatveerkrachtig en waterrobuust te hebben ingericht voor 2050. We beperken zo het risico op wateroverlast, waterschade en maatschappelijke ontwrichting. Het creëren van bewustwording bij burgers is daarbij een wezenlijk onderdeel.

Transitie landelijk gebied

2 Mobiliteit, voorzieningen, verstedelijking

3 Recreatie

4 Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Dwars door onze gemeente lopen een groot aantal ondergrondse breuklijnen. Deze zijn ontstaan door aardbevingen. Hierbij is een deel van de bodem omhoog gekomen (de horst), terwijl een ander deel daalde (de slenk).

Door de breuken wordt de doorstroming van grondwater bemoeilijkt. Aan de hoge kant leidt dit tot drassige gronden met hogere grondwaterstanden dan aan de lage kant. Dit verschijnsel heet wijst.

De natte gronden op de hoger gelegen horst zijn zeldzaam en hebben een hoge natuur- en landschapswaarde. Deze specifieke omstandigheden zijn nergens in Europa zo goed zichtbaar als in onze gemeente!

Hoofdstuk 4

38 van 168

Terug naar index

DE MAASHORST

39 van 168

ODILIAPEEL

REEK

SCHAIJK

Hoofdstuk 4

UDEN

VOLKEL

ZEELAND

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

1

terug naar de kaart

4.1 a Ruimte voor water Onze gemeente maakt deel uit van een divers landschap dat bestaat uit oude ontginningen, jonge ontginningen en beekdal- en rivierenlandschappen. Het beekdallandschap, waaronder de Hertogswetering, Hooge Raam en de Leijgraaf is gelegen op de flanken van de horst en vormt het lagere gedeelte van onze gemeente. Bij extreem weer is er ruimte nodig in de omgeving van deze rivieren om het overtollige water te kunnen vasthouden en bergen. Het vasthouden en bergen van water wordt zoveel mogelijk gecombineerd met het versterken van de groenblauwe structuren in de beekdalen. We staan in de uiterwaarden en reserveringsgebieden voor waterberging langs de Maas geen nieuwe bebouwing meer toe en reserveren ruimte voor toekomstige dijkversterkingen en waterbergingslocaties (barro) langs de rivier de Maas. We vergroten de biodiversiteit in de omgeving van dijken.

4.1 b Breukenstelsel en wijstverschijnsel Bescherming en daar waar mogelijk herstel van de geologische breuken is uitgangspunt bij elke ontwikkeling. Dit doen we in samenhang met verhoging van de grondwaterspiegel. Zo komen we tot het geleidelijk herstel van wijstverschijnselen en van de natuurlijke werking van de verschillende breukzones, waaronder de Peelrandbreukzone. We verhogen de karakteristieke waarden van wijstgronden op kansrijke locaties, zoals in de omgeving van het Sint Annabos in Uden en het Nieuwveld ten zuidoosten van Zeeland. We stimuleren eigenaren tot aangepast grondgebruik en passende landschapsinrichting. Waar zich kansen voordoen wordt ingezet op het omvormen van agrarische percelen naar natuur, om zo te komen tot een zo optimaal mogelijk herstel van wijstverschijnselen en bijbehorende natuur.

4.1 c Water vasthouden We houden regenwater lokaal vast door het ter plekke in de bodem te laten zakken. Dit doen we zoveel mogelijk in het stedelijk gebied of in een zone direct daarnaast. Zo voorkomen we piekafvoeren van water, beperken we overbelasting van benedenstrooms gebied en werken we aan een droogte­ robuust grondwatersysteem. Ook voorkomen we zo dat er onnodig schoon water naar de rioolwaterzuivering stroomt. Ook kijken we samen met het Waterschap hoe het water in het buitengebied beter vastgehouden kan worden. De inzet is om de van oorsprong nattere

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 4

40 van 168

gedeelten weer natter te krijgen en om het water rustiger naar de lagere gedeelten van de gemeente te laten lopen. Hierdoor zal het buitengebied beter bestand zijn tegen droogte. Om water effectief te kunnen vasthouden hebben we ruimte nodig, boven- en ondergronds. We kijken naar de mogelijkheden die de bodem, de omgeving en het landschap ons bieden om goed werkende maatregelen te kunnen treffen. Hiervoor hanteren we de Klimaatonderlegger. We kleden deze bergingslocaties waar mogelijk fraai en natuurlijk in, en verhogen zo ook de kwaliteit en de beleving van de omgeving. Daarbij zijn we ook kritisch op een toename van grond­wateronttrekkingen.

4.1 d Vernatten Water lokaal vasthouden zorgt voor aanvulling van de grondwaterspiegel. We houden het water vast aan de hoge horstzijde van geologische breuklijnen en gebruiken dit water voor grondwateraanvulling en om natuurgebied De Maashorst te vernatten. Het doel is om het grondwaterpeil in natuurgebied De Maashorst met minimaal 35 cm te verhogen. Het streven is om geen druppel regen die tussen de breuklijnen van de Peelrand-breukzone valt direct naar het regionale watersysteem af te voeren. Daarbij zorgen we er wel voor dat structurele grondwateroverlast wordt voorkomen en dat infiltratie van hemelwater bestaande bodem­ verontreinigingen niet aanvullend laat verspreiden.

4.1 e Voldoende schoon en gezond water We gaan zuinig om met drinkwater en werken toe naar een watergebruik van 100 liter per dag per inwoner (nu 125 liter). Daarbij beperken we laagwaardig gebruik van drinkwater. Grootverbruikers vragen we het drinkwatergebruik te reduceren. Zo beperken we het effect van toename van de watervraag in relatie tot de schaarsere beschikbaarheid van water. We beschermen ons drinkwater, grondwater en het oppervlaktewater tegen ongewenste lozingen. Ter bescherming van de gezondheid leveren we tevens een bijdrage via doelmatige inzameling en transport van afvalwater. Ook beperken we de verontreiniging van ons afvalwater door het tegengaan van gebruik van chemicaliën en het verminderen van het gebruik van nitraten en gewasbeschermingsmiddelen. We volgen daarbij geldende richtlijnen over nitraat en gewasbeschermingsmiddelen en de

41 van 168

Hoofdstuk 4

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

1

terug naar de kaart

vogel- en habitat­richtlijnen. Om de waterkwaliteit te verbeteren leiden we vervuild regenwater op een gecontroleerde wijze door de bodem, voordat het in het oppervlaktewater terechtkomt. We stimuleren innovaties en kennisontwikkeling op het gebied van (drink)watergebruik, hergebruik (grijs water) en decentrale zuivering in zowel onze gemeente als de bredere regio.

4.1 f Vitale bodem We streven naar een meer vitale bodem en nemen daarin meer regie. Een vitale bodem is een bodem die vruchtbaar is, biodiversiteit huisvest, ziektes weert, water bergt en voedingsstoffen vasthoudt en gedoseerd afgeeft. We streven bij verstedelijking en infrastructuur naar een zo efficiënt mogelijk gebruik van ruimte, dekken de bodem zo min mogelijk af en beperken bodemverstoring door ontgraving. We hergebruiken grond hoogwaardig en herstellen de bodem waar mogelijk. We beheren de bodem duurzaam om de vitaliteit te versterken. Zo behouden we waardevolle, organisch rijke landbouw- en natuurbodems, blijft de sponswerking van de bodem intact en dragen we bij aan de klimaatdoelstelling van de gemeente Maas­ horst.

4.1 g Natuur en landschap versterken We willen een natuurlijke gemeente zijn. Om dat te bereiken, nemen we het versterken van groen/landschap, natuur en biodiversiteit als uitgangspunt bij élke ontwikkeling en dat blijven we doen. We beschermen en versterken de identiteit en daarmee de kwaliteit van onze diverse landschappen en stedelijke omgevingen. De grote opgaven, zoals klimaatadaptatie, energietransitie en transitie van landbouw, benutten we om de kwaliteit van de groene leefomgeving te versterken. Hiermee bieden wij onze inwoners een groene, gezonde

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 4

42 van 168

leefomgeving en onze bezoekers een diversiteit aan fraaie landschappen en natuurgebieden.

4.1 h Robuust natuurnetwerk We investeren in een verbetering van het natuurnetwerk in onze gemeente. Dit doen we door de bestaande natuurkernen te beschermen en te versterken. In de ‘groene harten’ van onze gemeente (zie par. 3.3, zonering) staat het belang van de lokale flora en fauna op één; alleen voor extensieve vormen van recreatie is ruimte, zodat we onze kwetsbare natuur niet teveel belasten (zie par. 4.4). De negatieve gevolgen van stikstof op, en verdroging van de natuur moeten voorkomen worden. Biodiversiteitsverlies buigen we om naar herstel. Waar nodig worden voor het bereiken van deze doelen de natuurgebieden aan de buitenzijde uitgebreid. (Agrarische) ondernemers in de schil rondom onze natuurgebieden worden gestimuleerd tot een natuurinclusieve bedrijfsvoering (zie par. 4.2). We verbinden bovendien onze natuurkernen met elkaar, en met de natuurgebieden in de grote regio, zoals het Groene Woud, Keent, Rijk van Nijmegen en De Peel. We doen dat via robuuste, brede landschapszones. Nieuwe ontwikkelingen in deze zones zijn alleen mogelijk wanneer ze een bijdrage leveren aan onze natuurdoelstellingen (o.a. aanleg verbindende landschapselementen en herstel natuurlijk ecosysteem).

4.1 i De Maashorst Centraal in ons natuurnetwerk ligt De Maashorst; een 3.500 hectare groot natuurgebied bestaande uit één robuust en samenhangend landschap met bos, heide, grazige vegetaties, vennen en stromende beekjes. De Maashorst groeit door tot een groot en aaneengesloten natuurgebied, van Herpen tot Uden en van Zeeland tot Oss, als kern van het omliggende landelijke gebied. In 2050 is er in De Maashorst volop ruimte voor natuurlijke processen. De mens grijpt alleen in waar nodig. Ook hier zijn de negatieve gevolgen van stikstof en verdroging op de natuur minimaal tot staan gebracht en het liefst al omgekeerd. Om natuurgebied De Maashorst te vergroten en vanuit natuuroogpunt te versterken, willen we ook investeren in de zones rond het natuurgebied. Dat doen we door deze in te richten als buffer tussen het natuurgebied en het

43 van 168

Hoofdstuk 4

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

1

terug naar de kaart

stedelijk gebied. Vanuit de kernen neemt de druk op natuur toe, doordat we willen recreëren en een gezonde levenswijze nastreven. Het is daarom belangrijk de zone rondom het natuurgebied anders in te richten, zodat het voldoet aan wensen van recreatie en daarmee een intensieve recreatieve druk op het natuurhart wordt voorkomen. In deze bufferzone is ruimte voor een combinatie van natuur, landbouw en recreatie.

4.1 j Natuur tot in de kern We brengen de natuur in elke kern tot aan het centrum naar binnen. Dit doen we door het creëren van ruime, groene verbindingen tussen het centrum van elke kern en het buitengebied. De natuur in het buitengebied is hierdoor altijd dichtbij, dit daagt uit tot gezond bewegen en recreëren. De meerwaarde die dit oplevert voor biodiversiteit wordt nog eens extra versterkt door het versterken van biodiversiteit onderdeel te maken van elk bouwplan. Daarnaast wordt bevordering van biodiversiteit op particulier en bedrijfseigendom gestimuleerd.

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 4

44 van 168

4.1 k Kern vergroenen We werken doorlopend aan het vergroenen van de kernen. We streven naar het uitvoeren van de 3 – 30 – 300-regel. Deze regel houdt in dat iedere bewoner van een kern vanuit zijn woning tenminste 3 bomen moet kunnen zien, dat 30% van de oppervlakte in elke wijk voorzien moet zijn van een bladerdak en dat iedereen binnen 300 meter vanaf zijn woning een park of groene ruimte moet kunnen bereiken van tenminste 1 hectare. Een ambitieus uitgangspunt, dat moet zorgen voor een stedelijke omgeving die beter bestand is tegen extreem weer, en waar mensen wonen die lekkerder in hun vel zitten, meer naar buiten gaan en beter verbinding met elkaar maken. Ook zorgt dit voor versterking van de biodiversiteit in stedelijk gebied. Om deze klimaatadaptieve omgeving te krijgen, is een belangrijk uitgangspunt dat er geen toename is van verharding. De ambitie is bovendien om het aandeel boomkroonprojectie te vergroten op versteende locaties en bij grasvelden en -bermen zoveel als mogelijk extensief maaibeleid toe te passen, om kruiden kans te geven tot bloei te komen. Ook het aandeel structurerende beplantingen (bosplantsoen of heesters) moet verhoogd worden, met aandacht voor biodiversiteit.

4.1 l Biodiversiteit buitengebied verbeteren In het buitengebied streven we naar biodiversiteitsherstel. Het lande­ lijke gebied is in onze gemeente de belangrijkste verbinder tussen natuurgebieden. Bij het versterken van bestaande landschappelijke elementen en het maken van nieuwe groene verbindingen laten we ons inspireren door het historisch landschap. Agrariërs worden gestimuleerd bij te dragen aan biodiversiteitsherstel op eigen grond. Dit kan bijvoorbeeld door het terugbrengen van houtwallen; dit herstelt de historische verkaveling én zorgt voor meer biodiversiteit.

45 van 168

Hoofdstuk 4

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

“Ruimte nodig voor duurzame energieopwekking, maar niet zomaar overal.”

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 4

46 van 168

1

Tekstanker energie

De gemeente Maashorst heeft vanuit het Klimaatakkoord en de Regionale Energie Strategie (RES) een opgave om energie op te wekken. De focus ligt in gemeente Maashorst met name op opwekking middels zon. Wij staan hier nog voor een aanzienlijke energieopgave met als doelstelling 0,15 TWh te realiseren voor 2030. De voorkeur heeft dat te realiseren met zon-opdak, maar alleen daarmee kunnen de doelstellingen niet gehaald worden. Er is een restopgave om 0,06 TWh zon-op-land te realiseren.

Doordat onze gemeente, vanwege vliegverkeer en luchtradars, te maken heeft met beperkingen voor grote windturbines, richten wij ons nu met name op de opwek middels zon. Andere nieuwe energiedragers (zoals bijvoorbeeld geothermie of warmtekoude-opslag) en opslag van opgewekte energie (onder andere in accu’s en waterstof) kunnen wel onderdeel uitmaken van een duurzamere omgeving in onze gemeente. Onze gemeente heeft een divers en waardevol landschap. Het beleid ten opzichte van zonneparken is er op gericht om het landschap in stand te houden, te versterken en te ontwikkelen. Een goede locatieafweging, een passende omvang en landschappelijke inpassing voor zonneparken is wenselijk. De locatiekeuze, omvang en inpassing is afhankelijk van het landschapstype waar het park zich gaat bevinden. Ook het creëren van meerwaarde aan de hand van koppelkansen zijn gerelateerd aan de landschapstypen. Bij koppelkansen verbinden we de energietransitie aan andere thema’s die in de gemeente spelen. Bijvoorbeeld klimaatadaptatie, infrastructurele projecten of het ontwikkelen van recreatie gebieden. Sommige landschapstypen zijn meer geschikt voor zonneparken dan andere landschapstypen. Ook zijn er landschapstypen en gebieden die uitgesloten zijn van zonneparken, omdat die gebieden uniek zijn en een zonnepark daar waarden onevenredig aantast.

47 van 168

terug naar de kaart

De gebieden die uitgesloten zijn van zonneparken zijn: • Natuurgebieden (Natuur Netwerk Brabant). • Bossen - Kap van bossen buiten het natuurnetwerk is onwenselijk gezien doelen in de Omgevingsvisie. • Beekdalen – Beekdalen hebben een landschappelijke en cultuurhistorische waarde. Ook zijn beekdalen belangrijke onderdelen van het watersysteem om water vast te houden en te bergen. • Waardevolle agrarische gebieden - Vaak zijn dit oude akkerbouwgebieden met veel landschapselementen, zoals bolle akkers. • Binnen 200m rondom buurtschappen, dorpen en stedelijke bebouwing (m.u.v. bedrijventerreinen). Voor de overige locaties maken wij bij de afweging gebruik van de ‘zonneladder’. De zonneladder geeft een prioritering van locaties voor zonnepanelen aan. De volgorde van prioritering is daarin: 1. Zonnepanelen op daken en onbenutte bebouwde locaties 2. Langs infrastructurele werken 3. Combineren op gevoelige plekken 4. Grootschalig grondgebonden Bij een grondgebonden grootschalig initiatief gaat de voorkeur uit naar zonneparken op gronden waar een duidelijke verbeteringsaanleiding is (bijv. bodemsanering of sloop opstallen) en waarbij wordt ingezet op meervoudig ruimtegebruik. Rekening houdend met het landschap is er onderscheid gemaakt in ‘geschiktheid’ van landschapstypen voor zonneparken. Van meer tot minder geschikte typen betreft het: 1. Peelkernontginningen 2.

Jonge heideontginningen en Maasterrasvlakte 3. Oude zandontginningen 4. Komgronden

Hoofdstuk 4

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

4.2

Ambitie transitie landelijk gebied 2

De agrarische sector vormt een belangrijk pijler in onze lokale economie. Daarbij gaat het niet alleen om de agrarische ondernemer en zijn gezin, maar ook om de toeleverende industrie, verwerkingsindustrie en innovatie. Dit betekent ook dat veel inwoners van onze gemeente direct of indirect afhankelijk zijn van de landbouw of de producten die in de landbouw worden geproduceerd.

Belang van landbouwsector voor de gemeente Maashorst De landbouw is niet alleen een belangrijke pijler in onze economie, maar ook in onze maatschappij. Onze agrarische ondernemers zorgen voor de (lokale) productie van voldoende, gezond, duurzaam en betaalbaar voedsel van eigen bodem. De landbouw is naast voedselproducent ook van belang voor het landschap en voor de leefbaarheid op het platteland. Wij vinden het dan ook belangrijk dat landbouw en voedselproductie binnen ons grondgebied toekomstperspectief hebben. De agrarische sector is en blijft belangrijk voor onze gemeente.

Bodem, water & natuur

1 Transitie landelijk gebied

2 Mobiliteit, voorzieningen, verstedelijking

3 Recreatie

4 Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Noodzaak van transitie landelijk gebied In de gemeente Maashorst hebben we een groot landelijk gebied. In dit landelijk gebied hebben we een aantal problemen. Zo hebben we te maken met verdroging, verschraling van de biodiversiteit, het onderdruk staan van de bodem- en waterkwaliteit en woon- en leefklimaat (o.a. geurhinder). Daarnaast hebben we te maken met een veranderend klimaat. Om deze problemen en opgaven het hoofd te bieden, is een transitie van het landelijk gebied noodzakelijk. In deze transitie van het landelijk gebied streven we dan ook naar een buitengebied dat in de toekomst op meerdere vlakken gezonder is dan de huidige situatie. We zien dat er in de agrarische sector al veel stappen gezet worden om een positieve bijdrage te leveren aan de leefomgeving. In de gemeente Maashorst zijn de akker- en tuinbouw en veehouderij sterk aanwezig. In de gemeente is en blijft ruimte voor de landbouw. De ambitie is dat de landbouw daarbij wel een ontwikkeling doormaakt waarbij het een bijdrage levert aan de doelen voor volksgezondheid, luchtkwaliteit, bodemkwaliteit, waterkwaliteit, waterkwantiteit, ruimtelijke kwaliteit, biodiversiteit, klimaat en dierenwelzijn, en daarmee op de transitie van het landelijk gebied. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van hoogproductieve vormen van kringlooplandbouw die passen binnen het bodem- en watersysteem.

Maar ook in de vorm van extensieve, natuurinclusieve vormen van kringlooplandbouw. We streven naar het juiste bedrijf op de juiste plek; zowel voor het kunnen verdienen van een boterham, als om bij te dragen aan de gebiedseigen kenmerken. Hoofdstuk 4

48 van 168

Terug naar index

DE MAASHORST

49 van 168

ODILIAPEEL

REEK

SCHAIJK

Hoofdstuk 4

UDEN

VOLKEL

ZEELAND

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

2

terug naar de kaart

Gebiedsgerichte aanpak toekomstbestendige landbouw In onze gemeente onderscheiden we drie soorten agrarische gebieden (schillen), die van elkaar verschillen door de fysieke ondergrond, de netwerken (infrastructuur) en de occupatie (wonen, werken, recreëren). Dat maakt dat er in elk van de gebieden al een eigen uitgangspunt is, met elk z’n eigen opgaven en kansen. Voor de landbouwtransitie onderschrijven we, in lijn met het sturingsprincipe van zonering, drie agrarische gebieden of ‘schillen’: 1. 2.

3.

De schil rondom onze natuurgebieden: hier is landbouw mogelijk, in harmonie met de natuur; De schil rondom de dorpskernen, veelal historisch waardevol cultuurlandschap: gemengd samenleven staat hier centraal; De jonge Peelontginningen (ten oosten van Odiliapeel en in de Graspeel): hier staat het duurzaam produceren van agrarische producten voorop.

In alle drie de gebieden is en blijft perspectief voor de landbouw. Uitgangspunt voor alle gebieden is wel dat er bij nieuwe ontwikkelingen sprake is van een verbetering van de situatie. Op de pagina’s hierna wordt per schil aangegeven wat de opgaven zijn voor het gebied, en waar wij als gemeente kansen zien om bij te dragen aan de doelen van verbetering van bodem- en waterkwaliteit, geen nieuwe wateronttrekkende activiteiten, verbetering van luchtkwaliteit, verbetering van biodiversiteit, ontwikkelen van natuur, verlaging van geurhinder, en verbetering van de ruimtelijke kwaliteit en het dierenwelzijn. De schillen hebben geen harde grenzen. Ontwikkelingen dienen rekening te houden met de gebiedskarakteristiek en dienen altijd een bijdrage te leveren aan de doelen. Dat betekent dat ontwikkelingen niet aan alle doelen evenveel hoeven bij te dragen. Helder perspectief voor agrarische ondernemers Binnen deze gebiedsdoelen worden agrarische ondernemers in staat gesteld om toekomstbestendige keuzes te maken voor hun bedrijf. Als gemeente helpen wij hen Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 4

door een duidelijk gebiedsgericht perspectief te bieden: wat kan op welke plek en welke verandering is er nodig en mogelijk. Dit perspectief is logischerwijs verschillend voor ieder van de drie schillen. Zo kan in het ene (deel-)gebied meer de focus liggen op het bevorderen van de gezondheid en in het andere gebied meer de focus op het verbeteren van biodiversiteit, bodem- en waterkwaliteit. Uiteraard dienen nieuwe ontwikkelingen te voldoen aan de eisen die vanuit nationale en provinciale overheid worden gesteld. In de tabel hieronder is een overzicht gegeven van de doelen, en op welke manier daarop (per thema) een verbetering behaald kan worden (indicator): Thema Volksgezondheid/ luchtkwaliteit

Bodemkwaliteit

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit Ruimtelijke kwaliteit

Biodiversiteit

Klimaat

Dierenwelzijn

Indicator • Geur • Ammoniak • Fijnstof • Endotoxine • Zoönose • Organische stof • Bodemleven • Verdichting • Uitspoeling fosfaat • Uitspoeling stikstof • Waterleven • Wateronttrekking • Wateropslag • Landschappelijke inpassing • Landschapselementen • Sociale veiligheid • Verkeersafwikkeling • Architectuur • Wisselteelt/gewasdiversificatie • Landschapselementen • Bufferstroken • Natuur • Broeikasgassen (o.a. methaan, lachgas, CO2) • CO2 opslag in bodem en bomen (bijv. agroforestry) • Beter Leven-keurmerk • Biologisch 50 van 168

4.2 a Schil 1: Natuur centraal Deze schil bevat natuurgebied De Maashorst, de Reekse bossen, Bedafse Bergen en de wijstgronden bij het Sint Annabos. Ook horen daarbij de direct aangrenzende omgeving en de verbindingen tussen deze natuurgebieden, inclusief het gebied tussen natuurgebied De Maashorst en Herperduin. In en rondom natuurgebied De Maashorst wordt actief gewerkt aan natuurherstel. De Maashorst heeft met een aantal problemen te maken. Uit de OER-analyse komt bijvoorbeeld naar voren dat De Maashorst naast natuurlijke droogte (langere perioden van droogtes en opwarming) ook te maken heeft met niet-natuurlijke droogte door de onttrekking van grondwater ten behoeve van de landbouw en het niet goed kunnen vasthouden van water door het niet goed functioneren van het breukensysteem, onder andere als gevolg van woningbouw. Daarnaast is De Maashorst gevoelig voor verzuring en vermesting door stikstofdepositie. Wat er gebeurt in de schil rondom onze natuurgebieden is rechtstreeks van invloed op het natuurgebied zelf. Daarom stellen we in deze schil de natuur centraal. Er is hier plaats voor landbouw, maar altijd in harmonie met de natuur. Bij nieuwe ontwikkelingen ligt het accent op het verbeteren van de natuur- en bodemkwaliteit.

Dat betekent dat we in dit gebied streven naar het verbeteren van biodiversiteit (toevoegen van natuur/landschapselementen en reduceren van stikstofemisssie), het verbeteren van bodemkwaliteit en het vasthouden van water (geen nieuwe wateronttrekkende activiteiten). Vanwege de aanwezigheid van de natuur en het kleinschalige landschap biedt deze schil ook kansen voor extensieve recreatie. Naast de doelen voor bodem en water vinden we het in deze schil daarom belangrijk om ook een verbetering na te streven op het gebied van geur en de ruimtelijke kwaliteit. Er liggen in deze schil kansen voor de landbouw gericht op het versterken van de natuur en de biodiversiteit. Voorbeelden zijn extensieve, natuurinclusieve vormen van kringlooplandbouw. Belangrijk is dat deze bijdragen aan het verbeteren van de doelen in het gebied. Er is ruimte voor innovatie en ontwikkelingen die aansluiten bij deze vormen van landbouw. Ook groenblauwe diensten en ecosysteemdiensten kunnen hier een bijdrage aan leveren. Hiervoor zullen ook vergoedingen beschikbaar gesteld worden. Doorgaans zal eerder sprake zijn van schaalverkleining en of extensivering van de agrarische bedrijfsvoering. De recreatieve attractiviteit van deze schil zal daardoor toenemen. Om deze doelen te faciliteren, bieden we meer ruimte voor verbredingsactiviteiten voor agrariërs en minder ruimte voor uitbreiding van gangbare landbouw.

Nieuwe (recreatieve) ontwikkelingen moeten echter wel passen bij de natuur- en milieukwaliteit van de natuurgebieden en bij de kleinschaligheid van het landschap.

51 van 168

Hoofdstuk 4

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

2

terug naar de kaart

4.2 b Schil 2: Gemengd samenleven De tweede schil ligt om de schil “natuur centraal” en kenmerkt zich door een agrarisch landschap dat de dorpen binnen de schil verbindt. Enerzijds letterlijk, doordat het agrarisch landschap hier tussen de zes kernen ligt en daarmee de kernen van de gemeente Maashorst verbindt. Anderzijds figuurlijk, omdat het verschillende activiteiten met elkaar verbindt. Gemengd samenleven staat hier centraal. Dicht bij de dorpen blijft ruimte voor landbouw, maar die moet in harmonie zijn met de andere gebruikers van het gebied. In deze schil zullen nieuwe ontwikkelingen in ieder geval moeten bijdragen aan een verbetering van de volksgezondheid en een afname van geurhinder. Hoe dichter bij de eerste schil, hoe belangrijker het is om bij te dragen aan de doelen rond het verbeteren van natuur- en bodemkwaliteit. Dat betekent dat we in dit gebied in principe ook streven naar het toevoegen van natuur/ landschapselementen (biodiversiteit), het verbeteren van bodemkwaliteit, het vasthouden van water (geen wateronttrekkende activiteiten) en de verbetering van de luchtkwaliteit. Om de doelen voor deze schil te behalen, is het belangrijk om het extensiveren van de agrarische activiteiten te faciliteren. Daarom bieden we kansen voor nevenactiviteiten. De nevenactitiviteiten dienen passend te zijn bij de ruimtelijke kwaliteiten van dit gebied.

Over het algemeen kan gedacht worden aan recreatie, educatie, (kleinschalige) productiegebonden verkoop, en zorggerelateerde activiteiten. Ook het leveren van groenblauwe diensten en ecosyteemdiensten zijn een vorm van verbreding. In deze schil liggen ook kansen voor innovatie en vernieuwing, zoals andersoortige concepten die agrarische ontwikkeling en natuurontwikkeling combineren met prettig wonen en leven. Binnen deze schil zijn twee gebieden die iets anders van aard zijn. • Rietbroek, ten noorden van Schaijk en Reek, heeft een wat andere verschijningsvorm en gebruik. In dit gebied liggen mogelijkheden voor wat grootschaligere/intensievere vormen van kringlooplandbouw, mits er uiteraard wordt bijgedragen aan de benoemde doelen. • De wijstgronden, met name rondom Zeeland, zijn uniek, maar kwetsbaar. In deze gebieden zien we kansen voor extensieve/natuurinclusieve vormen van landbouw en natte (biobased) teelten, vanwege het grote belang voor het behalen van natuur-, water- en klimaatdoelen in deze gebieden.

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 4

52 van 168

4.2 c Schil 3: Agrarische productie Bij de derde schil gaat het voornamelijk om het gebied rondom de jonge Peelontginning. Dit gebied is dunner bevolkt en kenmerkt zich door een grootschalig agrarisch landschap. In onze gemeente is dit een gebied waar sterk de nadruk ligt op het produceren van agrarische producten. In deze schil onderscheiden we in ieder geval twee gebieden: de jonge ontginningsgronden ten oosten van Odiliapeel en de Graspeel. Deze gebieden hebben hun eigen relevante omgevingsaspecten:

Jonge ontginningsgronden ten oosten van Odiliapeel - De milieusituatie is een knelpunt in dit gebied. De vruchtbaarheid van de bodem staat onder druk en de luchtkwaliteit (fijnstof) en het waterbergend vermogen van de ondergrond zijn het slechtst van de hele gemeente. Graspeel - Vergeleken met de jonge ontginningsgronden ten oosten van Odiliapeel is de verweving tussen functies in de Graspeel al groter. Dat betekent dat er naast de agrarische bedrijven meer ‘medegebruikers’ in het gebied voorkomen. Met name geurhinder is een aandachtspunt.

In deze derde schil zien we, ondanks de milieusituatie en de druk op de bodem, dat dit een gebied is dat wel hoogproductieve vormen van kringlooplandbouw kan verdragen, mede door de beperktere aanwezigheid van kwetsbare functies in het gebied. Ook in de toekomst zien we hier daarom ruimte voor hoogproductieve vormen van kringlooplandbouw, mits deze bijdragen aan een verbetering van de huidige situatie. Nieuwe ontwikkelingen, die een verslechtering van de milieusituatie teweegbrengen, zijn hier dan ook niet meer mogelijk. Uiteraard dienen nieuwe ontwikkelingen te voldoen aan de eisen die vanuit nationale en provinciale overheid worden gesteld. De verbetering van de huidige situatie kan op verschillende vlakken bereikt worden. Vermindering van geurhinder is een harde voorwaarde. Daarnaast is het in dit gebied in ieder geval belangrijk om geen nieuwe wateronttrekkende activiteiten toe te voegen (of bestaande wateronttrekkende activiteiten uit te breiden). Ook staan we geen nieuwe verstorende activiteiten voor de breuken toe en stimuleren we het bufferen van water. Waar mogelijk streven we ook naar verbeteringen op het gebied van bodem, luchtkwaliteit en biodiversiteit.

53 van 168

Hoofdstuk 4

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

2

terug naar de kaart

Ruimte voor bedrijfsontwikkeling is mogelijk wanneer er een meerwaarde voor deze doelen behaald kan worden, waarbij we kansen zien voor (verdere) ontwikkeling van kringlooplandbouw. Technologische ontwikkelingen kunnen helpen om deze doelen te behalen. Ook kan gekeken worden naar lokale/regionale samenwerking voor voer en mest. In veel gevallen gaat de agrarische bedrijfsvoering (steeds meer) gepaard met groot werkmaterieel en machines. Dit kan leiden tot onwenselijke verkeerssituaties. Bij bedrijfsontwikkeling dient dan ook een goede en veilige verkeersafwikkeling voor het groot materieel meegenomen te worden. Doelen kunnen ook bereikt worden door ander grondgebruik, waardoor de bodem- en waterkwaliteit verbetert. Daarvoor kan bijvoorbeeld gedacht worden aan telen van biobased materialen, gewasrotatie/groenbemesters en vermindering van gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Hiermee willen we starten op de gronden van de gemeente Maashorst. En: we onderzoeken of we reguliere (niet biologische) bollenteelt op onze gronden uit kunnen sluiten. De grondgebonden landbouw zal rekening moeten houden met droge omstandigheden en minder mogelijkheden voor beregening. Hier liggen voor agrarische ondernemers vooral kansen voor niet-grondgebonden teelten (zoals met containers), als dit landschappelijk passend is.

Voor niet-grondgebonden teelten geldt dat deze de bodem niet afdekken, zodat waterinfiltratie mogelijk blijft. Hierover maken we afspraken bij het verpachten van de gronden van de gemeente Maashorst. Als verbredingsactiviteit kan gedacht worden aan grootschalige energieopwekking, het liefst in de combinatie met teelten (‘Agro-PV’). Deze verbredingsactiviteit zal dan moeten bijdragen aan de kwaliteit van het buitengebied en de doelen in dit gebied. Het toevoegen van woningen en andere gevoelige bestemmingen sluiten we op voorhand uit, omdat dit mogelijk de voedselproductie in de weg kan zitten.

4.2 d Andersoortige teelten (bio-based bouwmaterialen en natte teelten) Natte teelten kunnen helpen om water langer lokaal vast te houden en zo bij te dragen aan wijstherstel. De opbrengst van deze teelten kan bijvoorbeeld worden toegepast bij de productie van duurzame bouwmaterialen. Bio-based bouwmaterialen zijn noodzakelijk voor de verduurzaming van de bebouwde omgeving van onze gemeente. Deze andersoortige teelten

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 4

54 van 168

kunnen nieuwe perspectieven(/verdienmodellen) bieden voor de landbouw. Vanwege de grootschalige uitstraling passen deze functies het beste in de derde schil. De groene campus kan innovatie en kennisontwikkeling op dit onderwerp faciliteren.

4.2 e Energietransitie Net als in het stedelijk gebied liggen in het buitengebied kansen om opwek en afname van bedrijven aan elkaar te koppelen. Bij de transitie van het landelijk gebied vormt energieopwekking een potentiële koppelkans. De mogelijkheden voor inpassing van zonneweiden in het buitengebied is sterk afhankelijk van het betreffende landschapstype. Waardevolle agrarische gebieden, zoals oude akkerbouwgebieden met veel waardevolle landschapselementen (zoals bolle akkers) zijn bijvoorbeeld uitgesloten. Elders hanteren we de ‘zonneladder’, zoals beschreven op pagina 46 en 47. In de toekomst is er ruimte nodig voor het ontwikkelen van transportverdeelstations. Het is hierbij wenselijk dat opwek en afname zo dicht mogelijk bij elkaar plaatsvinden. Mogelijk is er in de toekomst ook ruimte nodig voor energieopslag.

4.2 f Landschapsbeheer en biodiversiteit De gemeente Maashorst heeft een groot buitengebied, waarin de agrarische sector een van de grootste grondeigenaren en –gebruikers is. Daarmee zijn zij een grote beheerder van het landschap en heeft het een grote invloed op de inrichting en kwaliteit van landschap en natuur, maar ook op de biodiversiteit/ecologie en klimaatopgave. De gemeente Maashorst wil onder­ nemers handvatten kunnen bieden bij het uitvoeren van landschapsbeheer. We delen goede voorbeelden uit de gemeente en de regio (op de ‘Groene Campus’, zie 4.2 i) en verwijzen ondernemers naar de juiste organisaties die hen kunnen helpen bij deze activiteiten.

4.2 g Wonen in het buitengebied In het buitengebied wordt ook gewoond, al is dit niet de primaire functie van het buitengebied. Er zijn verschillende bebouwingslinten en -concentraties in de gemeente, die van oudsher zo gegroeid zijn. Het uitgangspunt voor woningbouw is dat het toevoegen van woningen zoveel mogelijk in de bestaande kernen plaatsvindt. Inbreiding in de kernen gaat voor uitbreiding in het buitengebied.

55 van 168

Hoofdstuk 4

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

2

terug naar de kaart

We blijven terughoudend met het toevoegen van woningen in het buitengebied, om de structuur en de kwaliteit van het landschap en de beleving van rust en ruimte te behouden. Als er woningen worden toegevoegd, zien we vooral kansen voor woningaanbod dat aansluit bij de woningbouwbehoefte, zoals bijvoorbeeld een twee onder één kap (in een langgevelboerderij). De transitie van de landbouw vraagt echter ook dat we kijken naar kansen die woningbouw wellicht zou kunnen bieden voor het bewerkstelligen van die transitie. Hiervoor zien we kansen voor kwalitatieve woonvormen die aansluiten op de bestaande kernen en/of bebouwingsconcentraties (dus in de tweede schil). Het toevoegen van woningen in de derde schil is in principe niet wenselijk, al blijft dit maatwerk. 4.2 h Ondersteunende nevenactiviteiten (zorg/recreatie/educatie) Het buitengebied leent zich in de eerste en tweede schil voor zorggerelateerde (neven)activiteiten. Zo zijn inwoners met een mentale kwetsbaarheid bijvoorbeeld gebaat bij een prikkelarme omgeving. Het buitengebied heeft kwaliteiten die passen bij deze zorgbehoefte. Er is in onze gemeente tevens behoefte aan dagbesteding en woonplekken waar bewoners rust en ruimte kunnen ervaren. Dit biedt kansen voor agrarische bedrijven die naast een

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 4

56 van 168

extensivering van hun agrarische activiteit een nevenactiviteit zoeken, of die willen omschakelen. Het buitengebied leent zich ook goed voor (extensieve) recreatieve en educatieve activiteiten. Agrarische ondernemers in schil 1 en 2 krijgen ruimte om nevenactiviteiten te ontwikkelen die onze toeristisch-recreatieve kwaliteiten versterken. Ook initiatieven die bijdragen aan een beter begrip van voedselproductie en/of het verkleinen van de voedselketen juichen we toe. Vanuit maatwerk is er ruimte voor initiatieven die de relatie tussen boer(/producent) en burger(/consument) verbeteren. 4.2 i AgroProeftuin de Peel en doorontwikkeling tot Groene Campus Op de 35 hectare van de proeflocatie van AgroProeftuin de Peel aan de Middenpeelweg wordt door agrarische ondernemers, in samenwerking met kennisinstellingen, getest met vernieuwende (eiwit)teelten en verduurzaming van bestaande gewassen. In proeftuinen kunnen voorlopers op het gebied van kringlooplandbouw hun ideeën in de praktijk testen en verbeteren. In het kader van kringlooplandbouw (het tegengaan van verspilling) en regeneratieve landbouw (het herstellen van het verspilde) kan het nodig zijn om proeven te doen met het combineren van agrarische functies. Hiervoor kan experimenteerruimte nodig zijn voor vernieuwende bebouwing (bijvoorbeeld op de proeflocatie) en regelgeving.

De gemeente Maashorst wil zich er voor inzetten om de mogelijkheden voor het uitgebreider experimenteren op de proeflocatie mogelijk te maken. We zien kansen om AgroProeftuin de Peel door te ontwikkelen tot een Groene Campus. Hier komen onderzoekers, studenten, agrariërs en andere ondernemers, en ambtenaren samen. Met deze partijen wordt op de Groene Campus nagedacht over nieuwe vormen van landbouw en ander groen ondernemerschap. De opbrengsten van deze experimenten worden gedeeld, waardoor stakeholders handvatten hebben de transitie in de landbouw vorm te geven. De Groene Campus speelt ook een belangrijke rol in de praktijkgerichte opleiding van de boeren van de toekomst en andere toekomstige groene werknemers en ondernemers. Daarom zoeken we de samenwerking met HAS Green Academy (HBO), Yuverta (MBO), WUR (WO), Brainport Eindhoven en greenport Venlo. De Groene Campus is tevens een ontmoetingsplek en een plek waar je de vernieuwing in de landbouw kunt beleven, waar de nieuwste innovaties met eigen ogen te bewonderen zijn.

57 van 168

Hoofdstuk 4

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

2

terug naar de kaart

4.2 j Experimenteerruimte – regelgeving De transitie in het landelijk gebied vraagt om nieuwe manieren van werken. Nieuwe ontwikkelingen zijn complexer, omdat ze vaak op meerdere doelen in het buitengebied invloed hebben. Dit vraagt in ieder geval van de overheid een open houding en integraal werken. Steeds vaker blijkt dat we bij plannen die bijdragen aan de gewenste transitie van het landelijk gebied, aanlopen tegen overheidsregels die de gewenste ontwikkelingen bemoeilijken, zo niet onmogelijk maken. We zien dit onder andere bij de omschakeling naar kringlooplandbouw, het toepassen van nieuwe stalsystemen, het ontwikkelen van natuurinclusieve landbouw en het ontwikkelen van nieuwe landbouw-woonconcepten, Het is belangrijk dat overheden werken aan experimenteerruimte buiten de bestaande wet- en regelgeving. De Nationale Omgevingsvisie Extra (Novex) is een programma van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening dat als doel heeft om te komen tot samenhang in de uitvoering van de nationale omgevingsvisie. Het programma bevat spelregels voor samenwerking tussen overheden. In De Peel werken, vanwege de brede scope, meerdere overheden samen: • Minister van Natuur en Stikstof; • De provincies Noord-Brabant en Limburg; • De (RES)-regio’s: Noord- en Midden-Limburg, Noordoosten Zuidoost-Brabant (Metropoolregio Eindhoven); • De waterschappen Aa en Maas en Limburg;

De deelname van onze gemeente aan samenwerkingsverband NOVEX-De Peel maakt dat er bij belemmeringen extra actie kan worden ondernomen en dat er gezamenlijk gezocht wordt naar het oplossen van de belemmeringen. Wat ons betreft zouden deze oplossingen gericht moeten zijn op de brede scope van de landbouwtransitie, zowel bij hoogtechnologische kringlooplandbouw, als bij natuurinclusieve/biologische landbouw. We zullen als gemeente vaker gebruik maken van de handreiking die de NOVEX-De Peel-tafel kan bieden.

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 4

58 van 168

4.2 k Samenwerking regiopartners (netwerken) De opgaven in het landelijk gebied spelen voor alle gemeenten in onze regio. Het is belangrijk om kennis en kunde met elkaar te delen, elkaar te inspireren met goede voorbeelden en samen op te trekken waar we het als gemeente niet alleen kunnen. De inzet bij de verschillende manieren van regionale samenwerking blijft vanwege de grote opgaven belangrijk, en we willen hier als gemeente Maashorst actief aan blijven deelnemen. In de provincie Noord-Brabant en in de regio Noordoost-Brabant (RNOB) wordt intensief gewerkt aan de transitie van het landelijk gebied. De gemeente Maashorst is hierbij aangehaakt. Ook zijn we betrokken bij de kopgroep ‘Transitie Landbouw’ en de uitvoering van projecten in het kader van de Regiodeal. AgroProeftuin de Peel is samen met de twee andere proeflocaties (Open Teelten Vredepeel en het Praktijkcentrum voor Precisielandbouw) belangrijk voor het daadwerkelijk experimenteren en leren. We willen de nauwe samenwerking met de provincie Noord-Brabant, RNOB en AgriFood Capital voortzetten en zijn voortdurend op zoek naar de juiste samenwerkingspartners voor de juiste opgave (o.a. het waterschap en maatschappelijke partners of ondernemers uit onze gemeente).

59 van 168

Hoofdstuk 4

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

“Kringlooplandbouw is een gezamenlijke zoektocht naar nieuwe perspectieven voor de voedselvoorziening”

Er liggen veel opgaven in het landelijk gebied. Een van de opgaven is om de voedselproductie op een andere wijze vorm te geven, zodat die minder nadelige gevolgen heeft voor de fysieke leefomgeving. Kringlooplandbouw is daarbij een belangrijk uitgangspunt. Welke kansen biedt kringlooplandbouw? Bij kringlooplandbouw worden de kringlopen ’zo dichtbij als mogelijk en zo ver weg als nodig’ gesloten. Optimaal benutten van reststromen betekent niet altijd dat kringlopen op bedrijfsniveau of zelfs op lokaal niveau gesloten kunnen worden. Dat hoeft ook niet. Kringlooplandbouw maakt deel uit van een circulair voedselsysteem, dat in principe de hele wereld omvat. De inzet is om te zorgen dat kringlopen op nationaal en mondiaal niveau zoveel mogelijk gesloten worden. Kringlooplandbouw biedt ruimte aan een breed scala van bedrijfsstijlen en verdienmodellen, afhankelijk van de omgeving, beschikbare grondstoffen, en markten en afzetmogelijkheden. Kortom, een variatie aan bedrijvigheid van intensief tot extensief, van klein tot groot en van low-tech tot high-tech. Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 4

Voor de veehouder betekent kringlooplandbouw dat hij vooral gebruik maakt van ruwvoer uit eigen land en van reststromen uit akkerbouw, tuinbouw, de voedingsindustrie en de rest van de voedselketen, en dus zo min mogelijk plantaardige eiwitten die ook geschikt zijn voor menselijke consumptie aan dieren voert. Daarbij kijkt de veehouder ook naar grondstoffen voorbij de horizon, zoals zeewier. Verder produceert hij mest van goede kwaliteit door al in de stal of de mestkelder feces en urine te scheiden. Voor de akkerbouwer betekent kringlooplandbouw dat hij zoveel mogelijk gebruik maakt van dierlijke mest, compost en gewasresten om het bodemleven te stimuleren. Kunstmest wordt alleen gericht ingezet op de momenten dat het gewas extra voeding nodig heeft. 60 van 168

Verder maakt hij maximaal gebruik van agrobiodiversiteit op en in de bodem en teelt hij bij voorkeur robuuste dubbeldoelgewassen, waarvan de resten (bladeren, stengeldelen) bruikbaar zijn als veevoer of plantenvoeding. Zoals gezegd is kringlooplandbouw geen blauwdruk, maar een gezamenlijke zoektocht naar nieuwe perspectieven voor de voedselvoorziening en daarmee voor agrarisch Nederland. Het ontwikkelen van een circulair voedselsysteem, met kringlooplandbouw daarbinnen als een integraal onderdeel, is een enorme uitdaging voor agrarisch Nederland. Het is een omwenteling die vergelijkbaar is met de omwenteling naar de hoogproductieve landbouw van de jaren vijftig en zestig.

61 van 168

Boeren spelen in deze omwenteling weliswaar de hoofdrol, maar ze kunnen het niet alleen. Een transitie als deze vraagt om de inzet van alle partijen, om de technische, economische, wettelijke en maatschappelijke barrières te overwinnen. Belangrijk daarbij is de ontwikkeling van een divers palet aan nieuwe verdienmodellen en daarbij passende bedrijfsmodellen en ketenpartners.

2 Hoofdstuk 4

terug naar de kaart Omgevingsvisie gemeente Maashorst

4.3

Ambitie mobiliteitstransitie, voorzieningen & verstedelijking 3

Deze ambitiekaart bestaat uit drie thema’s, die een sterke mate van samenhang kennen. We behandelen achtereenvolgens de ambities met betrekking tot de ‘mobiliteitstransitie’, de ‘voorzieningen’ en de ‘verstedelijking’ in onze gemeente. Deze drie thema’s staan direct met elkaar in verbinding, en er zijn diverse dwarsverbanden te leggen tussen de ambities. Uiteindelijk leiden alle drie de thema’s naar hetzelfde doel: een gezonde gemeente met een sterke netwerkeconomie, een goede woonkwaliteit en een minimale ecologische footprint.

4.3.1 Mobiliteitstransitie Als we inzetten op een gezonde en groene woonomgeving is het belangrijk dat we aansturen op andere vormen van mobiliteit. Daarom wordt het STOMP-principe de norm. Hierbij staat de auto niet langer centraal bij de inrichting van de ruimte. We gaan eerst uit van voetgangers (Stappen), vervolgens fietsers (Trappen), dan het OV (Openbaar vervoer) en MaaS (Mobility as a Service), en pas als vijfde de privéauto. Bodem, water & natuur

1 Transitie landelijk gebied

2 Mobiliteit, voorzieningen, verstedelijking

3 Recreatie

4 Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Daarmee komt de personenauto in de toekomst op de laatste plaats, een grote verandering. Op dit moment staat deze in het gebruik, denken en in de gedane investeringen namelijk nog altijd op één. Toch is dit, vanuit de wens om duurzamer te gaan leven in Maashorst, niet langer wenselijk. De auto is nu nog erg belangrijk in Maashorst. Er moet een betere balans gevonden worden tussen ambities op bijvoorbeeld het gebied van een gezonde leefomgeving (groen en milieu), de economische vitaliteit en verstedelijking. Het gaat dan bijvoorbeeld om de versterking van het OV-, voet- en fietsnetwerk, het ontwikkelen van hubs, zoals een Bus Rapid Transit-(BRT-)hub nabij de A50, het instellen van emissievrije zones, het beperken van de ruimte die de auto inneemt (bijv. door parkeerregulering) zodat er meer ruimte is voor langzaam verkeer, aantrekkelijke verblijfsplekken en klimaatadaptatie, én het behoud van de autobereikbaarheid. Voor deze mobiliteitstransitie zetten we in op nabijheid als leidend principe. Dit doen we enerzijds door andere keuzes te maken met betrekking tot voorzieningen en verstedelijking (zie p. 66 en p. 70); hierdoor worden actieve vormen van mobiliteit (lopen en fietsen) aantrekkelijker. Anderzijds passen we ook de prioritering van ons transportnetwerk aan: naast lopen en fietsen krijgt ook het openbaar vervoer meer ruimte en aandacht.

Op deze wijze trachten wij een gedragsverandering tot stand te brengen.

Hoofdstuk 4

62 van 168

Terug naar index

DE MAASHORST

63 van 168

ODILIAPEEL

REEK

SCHAIJK

Hoofdstuk 4

UDEN

VOLKEL

ZEELAND

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

3

terug naar de kaart

4.3.1 a Meer ruimte voor het actieve vervoer Actieve vormen van mobiliteit als lopen en fietsen dragen bij aan de gezondheid en stimuleren daarnaast het contact met de omgeving. Op die wijze dragen zij bij aan een sterkere sociale cohesie, en aan meer binding met de fysieke leefomgeving en het klimaat. In de toekomst bieden we meer ruimte aan wandelaars en fietsers door te werken aan brede, groene en veilige wandel- en fietspaden, die uitnodigen tot het laten staan van de auto. (zie ook ‘4.1 k - Kern vergroenen’). Dit betekent in de kernen een fijnmazig netwerk van aantrekkelijke, groene en veilige wandel- en fietspaden, waarbij de omvang en kwaliteit van het netwerk ook is gericht op de dagelijkse verplaatsingen van kinderen binnen en tussen buurten en wijken. Daarnaast zetten we in op een doorontwikkeling van goede lokale en regionale (snel)fietsroutes om alle voorzieningen bereikbaar te houden zonder dat daar een auto voor nodig is. Dit betekent ook dat er minder ruimte overblijft voor rijdende en geparkeerde auto’s; vanuit de groene ambities gaan we niet meer verharding toevoegen. De hubs met deelauto’s bieden dan de mogelijkheid om de autobereikbaarheid op peil te houden. 4.3.1 b Openbaar vervoer We streven naar innovatieve hoogwaardige openbaarvervoerverbindingen, om de (boven)regionale bereikbaarheid van de gemeente Maashorst te verbeteren.

Ondanks dat de wens voor een railverbinding vaak wordt geuit, ondersteunen we het regionale initiatief voor het ontwikkelen van een hoogwaardige openbaar-vervoer-verbinding (Bus Rapid Transit, BRT) via de A50/A59. Deze BRT is een vorm van kwalitatief hoogwaardig openbaar vervoer, op basis van busvervoer met hoge snelheid (korte reistijd) en regelmaat (korte wachttijd). Onderdeel van de BRT is uiteindelijk ook de locatiekeuze voor een of meerdere op- en overstapplaatsen in de buurt van de A50. Hierbij speelt ook het voor- en natransport naar onze kernen een grote rol. Hierdoor worden onze kernen aangesloten op het (boven)regionaal vervoersnetwerk. Dit vormt de ruggengraat van het mobiliteitsnetwerk in de toekomst. Vanuit dit BRT-netwerk strekt vervolgens een aanvullend mobiliteitsnetwerk zich uit in alle windrichtingen. Hierbij kan slim worden voortgebouwd op bestaande regionale busverbindingen. Onder andere lijn 99 (richting GraveWijchen-Nijmegen), lijn 91 (Mill-Cuijk), lijn 322 (Gemert-Eindhoven), lijn 294 (Oss-Ravenstein) en lijn 157 (Oss-Veghel) kunnen in snelheid, frequentie en onderlinge aansluitingen verder geoptimaliseerd worden. We zetten ook in op het versterken van OV-verbindingen tussen de kernen van onze gemeente. Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 4

64 van 168

De mobiliteitshub als verbindende schakel ‘s Ochtends wandel je op het gemak naar de bushalte, want de bus komt iedere zes minuten.

Die avond lever je de auto weer in, haal je het afgeleverde pakket uit de kluis en neem je alvast een OV-fiets mee, voor morgenvroeg.

In de middag stap je direct in de deelauto die je eerder gereserveerd hebt, zodat je nog wat teamgenoten kan ophalen om te gaan sporten.

4.3.1 c Mobility As A Service Wat verder bijdraagt aan het doorontwikkelen van het mobiliteitsnetwerk is het realiseren van één lokale (deel)mobiliteitshub in/nabij ieder dorpshart. De mobiliteitshubs, waar verschillende vormen van (innovatieve) vervoer(sstromen) samenkomen en waar gelijk ook mogelijkheid wordt geboden voor het effectief invullen van eventuele overstaptijd (bijvoorbeeld flexwerkplek), vormen een belangrijke schakel in de mobiliteit van de toekomst. Hierdoor is het nog vanzelfsprekender dat bewoners, ondernemers en recreanten via slimme diensten (Mobility as a Service) allerlei vormen van vervoer met elkaar combineren, om zo snel en eenvoudig van A naar B te reizen. Met de mobiliteitshubs wordt de onderlinge verbinding tussen de kernen en tegelijkertijd de nabijheid van (regionale) voorzieningen vergroot. De aard en omvang van een hub kan per kern en locatie verschillen, evenals de mate waarin we bewoners en bezoekers stimuleren om gebruik te maken van het deelvervoer. Sowieso is het streven dat er binnen een acceptabele afstand van de woningen in de kernen ook een OV-halte is. We gaan ervan uit dat ook het openbaar vervoer in de toekomst elektrisch is. Dat betekent dat bij de mobiliteitsnetwerken en -hubs ruimte en capaciteit moet zijn voor opwek en afname van stroom.

4.3.1 d Lokale/sociale vormen van mobiliteit Lokale en sociale mobiliteit betekent mobiliteit voor en door elkaar. Hierbij kan gedacht worden aan buurtbussen, of aan een sociale taxidienst (zoals AutoMaatje van ANWB en de MuzeMobiel in Uden), maar ook aan een netwerk van deelfietsen die op verschillende plaatsen binnen onze gemeente gestald en gebruikt kunnen worden. Deze mobiliteitsoplossingen vormen, zeker in de kleine kernen en het buitengebied, een belangrijke aanvulling op het reguliere openbaar vervoer. Daarnaast willen we in de mobiliteitstransitie ook de ‘zachte’ (niet-fysieke) kant van mobiliteit betrekken: denk bijvoor65 van 168

Hoofdstuk 4

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

3

terug naar de kaart beeld aan fietslessen voor migranten of het stimuleren van wandel- en fietsclubs in de gemeente. Extra aandacht is er voor de kwetsbare inwoner. Voor kwetsbare inwoners geldt in het algemeen dat hun bereik afneemt naarmate hun kwetsbaarheid toeneemt. Als hun leefwereld niet veel groter meer is dan de eigen wijk of kern is het van belang dat zij in elk geval de basisvoorzieningen kunnen blijven bezoeken (ontmoeting, winkel, huisarts e.d.). Denkbare voorbeelden zijn de MuzeMobiel (Uden Noord), evenals scootmobielpools (locaties waar deelvervoer beschikbaar is voor mindervaliden). 4.3.1 e Ruimte voor de privé auto Het bieden van ruimte aan OV, fietser en voetganger, samen met de ambitie om de openbare ruimte te vergroenen, maakt dat er minder ruimte overblijft voor de eigen auto. Dit zal zijn weerslag hebben op de ruimte die er is om te kunnen parkeren, de directheid van autoverbindingen en de geldende maximale snelheid voor autoverkeer. Ook maatregelen om de uitstoot van gemotoriseerd verkeer te verlagen, dragen bij aan de ambitie om de omgevingskwaliteit te verbeteren. De inzet nu is vooral om andere vormen van vervoer te stimuleren en uit te breiden. Daarnaast kan er door regulering worden gestuurd op de mate waarin er geparkeerd wordt in de openbare ruimte.

De forse prognose voor het aantal elektrische auto’s zorgt voor een enorme toename van nieuwe laadinfrastructuur. Gezien de keuze voor meer stappen, trappen, OV en MaaS zullen oplaadpunten in de toekomst waarschijnlijk vaker een functie krijgen voor deelvervoer. Bij de locatiekeuze van nieuwe laadpunten houden we hier al rekening mee.

4.3.2

Voorzieningen

De gemeente Maashorst heeft de ambitie een aantrekkelijke plek te zijn om te wonen, te werken en te bezoeken. Niet voor iedereen in de maatschappij is dit een vanzelfsprekendheid, zoals voor mensen met een beperking, handicap of chronische ziekte. Deze mensen moeten net als iedereen vrij kunnen kiezen hoe ze willen leven, wonen, leren, werken, reizen en recreëren. We willen een plek zijn waar iedereen zich veilig voelt en waar het voorzieningenniveau op peil is. We streven naar het behouden en waar nodig aanvullen, verbeteren en goed ontsluiten van voorzieningen. Ook streven we

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Hoofdstuk 4

66 van 168

naar het versterken van een goed woon- en leefklimaat en het behoud van onze karakteristieken (waaronder ons (im)materiële erfgoed). We beschouwen hier onze ambities op het gebied van ‘voorzieningen’ in de breedste zin van het woord. Naast belangrijke voorzieningen, zoals scholen, winkels, horeca of openbaar vervoer, gaat het ook om belangrijke openbare diensten, zoals bibliotheken, zorgclusters, het gemeentelijk loket, buurtgebouwen, ontmoetingspleinen en voorzieningen voor sport. Een goed woon- en leefklimaat reikt zelfs nog verder dan sec ruimtelijke aspecten (zoals hoeveel en waar bepaalde diensten te vinden zijn). Juist de meer ‘zachte’ aspecten dragen bij aan een prettig leefklimaat met een goede sociale cohesie en een gezonde leefstijl; denk bijvoorbeeld aan de toegankelijkheid/inclusiviteit van onze voorzieningen, het gevoel van ‘erbij horen’, de kans op vanzelfsprekende/spontane ontmoetingen en het positieve effect van een groene leefomgeving. Versterken van de sociale basis in wijken en kernen Voor inwoners met een vraag en/of behoefte is een plek voor informatie, advies en ontmoeting net dat steuntje in de rug. Liefst zo normaal mogelijk, in eigen netwerk of omgeving.

Daarom gaan we bestaande voorzieningen versterken, nieuwe realiseren en werken aan ‘normalisering’, zodat inwoners het gewoon vinden om even binnen te lopen en laagdrempelig hun problemen kunnen bespreken. Hiermee zijn er natuurlijke vindplaatsen voor ondersteuning in de wijk en vergroten we het bereik van deze vindplaatsen. Daarnaast hebben deze voorzieningen een preventieve functie; door er op tijd bij te zijn voorkomen we dat een hulpvraag uitgroeit tot zware ondersteuningsvraag. Hiermee bereiken wij dat Inwoners meedoen in hun eigen wijk/ kern, inwoners hulp weten te vinden en in hun directe omgeving geholpen kunnen worden.

4.3.2 a Draagvlak behouden voor voorzieningen Een algemene tendens is dat de gemiddelde huishoudensgrootte in Nederland daalt. Hierdoor neemt het draagvlak door voorzieningen geleidelijk af. Wij kiezen daarom, met inachtneming van de bestaande sociale structuren en huidige inwoners, voor (duurzame) inbreiding binnen de bestaande kernen en nabij voorzieningen. Door meer huizen, en dus meer huishoudens te vestigen in hetzelfde gebied, blijft het aantal bewoners naar rato gelijk.

67 van 168

Hoofdstuk 4

Omgevingsvisie gemeente Maashorst

3

terug naar de kaart

Daarmee blijft ook het draagvlak voor voorzieningen behouden in de gemeente Maashorst. Een gevarieerd woningaanbod zorgt voor verschillende doelgroepen en zal bijdragen aan het in stand houden of versterken van een gezonde mix van commerciële en maatschappelijke voorzieningen in de kernen. In de gemeente Maashorst kunnen onze inwoners hierdoor een leven lang gezond en prettig wonen. 4.3.2 b Goed bereikbare voorzieningen Niet ieder dorp zal over iedere voorziening kunnen beschikken. Om toch te zorgen dat het voorzieningenniveau voor alle inwoners van onze gemeente op peil is, zetten we in op goede verbindingen tussen de kernen en de belangrijkste voorzieningen(clusters) (zoals bijvoorbeeld ziekenhuis Bernhoven en natuurgebied De Maashorst) en goede faciliteiten ter plaatse (zoals fietsenstallingen). Een goed mobiliteitsnetwerk en sociale vormen van mobiliteit (zoals benoemd in 4.3.1 d) spelen hiervoor een belangrijke rol. Daarnaast is het belangrijk om oog te hebben voor een minimaal basisaanbod van voorzieningen in onze kernen, zoals een basisschool, sportmogelijkheden en een ontmoetingsplek/buurthuis. Het liefst gecombineerd op één plek om natuurlijke ontmoeting van jong en oud te stimuleren. Hoewel voorgaande het streven is, zijn in de toekomst niet altijd alle behoeften van jongeren en ouderen te verenigen onder één dak.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Maashorst&id=9fd1600d-8c35-4efe-bb70-1c91011052f1