Bijlage 1 - Lokaal arbeidsmarktbeleid Samen werkt voor Maashorst (oude versie)
Tekst van het document
Lokaal arbeidsmarktbeleid Samen werkt voor Maashorst Regie op
een
kansrijke arbeidsmarkt
Juli 2025 1
2
Inhoudsopgave Inhoudsopgave
.. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. .
3
. .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. .
4
.. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. .
5
Voorwoord Inleiding
Hoofdstuk 1 Ontwikkelingen trends transities en perspectief ,
,
.. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. .
7
1. 1 Ontwikkelingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1. 2 Trends . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 1. 3 Transities . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 1. 4 Perspectieven op de samenleving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
Hoofdstuk 2 Nationale 2. 1 Nationaal
-
,
regionale
Nederland
lokale economie
arbeidsmarkt
. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .
12
.. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .
12
en
en
2. 1. 1 De economie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 2. 1. 2 De arbeidsmarkt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 2. 2 Regionaal
–
Noordoost Brabant
. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .
15
2. 2. 1 De economie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 2. 2. 2 De arbeidsmarkt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2. 3 Lokaal
- Maashorst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
2. 3. 1 De economie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2. 3. 2 De arbeidsmarkt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
Hoofdstuk 3 Wettelijke
- en
beleidskaders
. .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .
25
3. 1 Nationaal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 3. 2 Regionaal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 3. 3 Lokaal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
Hoofdstuk 4 Analyse 4. 1 SWOT
-
analyse
koers
- Wat
willen we doen en bereiken?
. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .
33
. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .
33
en
4. 2 Koers . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 4. 3 Maashorst kiest voor Samen (werkt voor Maashorst!) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
Hoofdstuk 5 Stakeholders
. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .
46
5. 1 Interne stakeholders . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 5. 2 Externe stakeholders . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
Bijlagen
. .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .
Bijlage 1 - Bronnen
.. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .
Bijlage 2 - Werkgelegenheid van de grootste werkgevers in Maashorst (I&O Research 2024)
47
.. . .. . .. . .. .
49
.. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .
50
. .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .
61
Bijlage 3 – Verdieping wettelijke en beleidskaders Bijlage 5 - Stakeholders
47
3
Voorwoord
In
Maashorst
graag
gezond
Hierbij
hoort
passend
bij
is het
Dat
huidige tijd,
economie
is
met
voldoende
arbeidskrachten
ook
bij beroepen
vraag
we
formuleren.
toenemende
met
samen
onze
gerichte
te
naar
gezamenlijke agenda
De
keuzes de
aan
hand
SN
en
versterken
van
de
Behouden
van
jongeren
voor
Maashorst
Met
Stimuleren
van
brede
Stimuleren
van
innovatie
deze stap
wordt
ontwikkelingen
en
schaalgrootte
van
kiezen
lokaal
gemeente,
als
gemeente
onze
inwoners
Samen
voor
Maashorst!
(geanonimise rd) van
willen
we
Heeswijk
Wethouder
financiën
Gemeente
Maashorst
en
die
van
de
toekomst.
naar
de
toekomst
krapte
op
de
beschikken
over
betekent
dat
Dat
arbeidsmarkt
en
en
de
bedrijfsleven
hieruit
van
economische
van
onze
we
die
arbeidsmarktbeleid
de behoeften
voor
Gijs
die
ook
toe
vaardigheden met
we
mismatch
die
goede er
nu
volgen voor sectoren vier uitgangspunten:
en
de
maatschappelijke
doelgroepen
vertalen
we
vitaliteit
talentontwikkeling
arbeidsmarkt, werkt
en
partners in het onderwijs
Behouden
Hiermee
gezond
aanbod.
en
door
aan
de
voor
opgaven een
Onze
maar
komen
moeten
tussen
pakken
toeven.
arbeidsmarkt
een
de
oplossingen bestaat
goed
houden.
economie
onze
ontwikkeld
inwoners, we
voor
actieve
een
aansluit
bij lokale, regionale
en
landelijke
werkgevers onderwijsinstellingen. bij de tevens onze positie in de regio kunnen versterken.
waarmee
en
dat
ondernemers,
Passend
en
rol
door
voor
nu
regie en
te
later.
voeren
op
de
lokale
en
regionale
Inleiding In meerdere richtinggevende beleidsdocumenten van de gemeente worden economische doelen en sociale speerpunten benoemd die impact hebben op de inhoud van het arbeidsmarktbeleid. Momenteel
deze doelen en speerpunten nog geen integraal geheel. Met dit beleidsdocument willen we daar verandering in brengen. We willen de verschillende acties en beleidsrichtingen samenbrengen nieuwe beleidrichtingen toevoegen en aangeven hoe ze in samenhang bijdragen aan de vier uitgangspunten voor het lokaal arbeidsmarktbeleid die zijn genoemd in het voorwoord: Behouden en versterken van de economische vitaliteit; behouden van jongeren voor Maashorst; stimuleren van brede talentontwikkeling en stimuleren van innovatie. vormen
,
Behouden en versterken van de economische vitaliteit Maashorst kenmerkt zich door de veerkracht en diversiteit van bedrijvigheid diverse werkgelegenheid een goed voorzieningenaanbod en ruimte en natuur om te wonen en recreëren. Dat is een karakterisering die Maashorst een sterke positie geeft in de regio en die we willen behouden zo niet versterken. We introduceren hier de term ‘verblijfseconomie’ als benaming voor ons economisch verdienmodel waarbij mensen graag willen wonen werken recreëren en verblijven in Maashorst. Het is daarbij belangrijk het aanbod van arbeid te versterken en zo mogelijk te vergroten de arbeidsproductiviteit te verhogen het voorzieningenaanbod goed te houden en de samenwerking aan te gaan met kansrijke bedrijven en werkgevers om de economische vitaliteit te behouden. ,
,
,
,
,
,
,
Behouden van jongeren voor Maashorst Onze jongeren zijn de toekomst van onze gemeente. Zij versterken de leefbaarheid en de economie van Maashorst. Het (definitief) wegtrekken van jongeren naar andere (grotere) gemeenten willen we zoveel mogelijk voorkomen door jongeren te binden aan (of terug te laten keren naar) Maashorst met interessante (hybride)leer-en werkervaring goede vrijetijdsbesteding en goede bereikbaarheid van de gemeente. Afwezigheid van een (fysieke locatie voor een) vervolgopleiding in de gemeente hoeft dan geen belemmering te zijn. ,
Stimuleren van brede talentontwikkeling De arbeidsmarkt is sterk in beweging: er komen nieuwe beroepen waar andere verdwijnen er is arbeidskrapte door vergrijzing. Hoe zorgen we ervoor dat alles goed blijft lopen met name in belangrijke sectoren? Brede talentontwikkeling is hierbij een belangrijk uitgangpunt. Voor jongeren maar ook voor werknemers die iets anders willen gaan doen of hun baan verliezen en voor mensen die nu (nog) aan de kant staan. We hebben iedereen nodig in de huidige arbeidsmarkt en willen samen met het onderwijs mensen helpen om op de juiste plek te komen zodat in cruciale sectoren geen problemen ontstaan. ,
,
,
,
,
Stimuleren van Innovatie Innovatie kan in vele sectoren worden ingezet om productiviteit te verhogen de werkdruk te verlagen en transities te stimuleren. Een mooi voorbeeld is de innovatie bij Agro Proeftuin Noordoost Brabant waarin duurzame vormen van landbouw worden ontwikkeld. Een belangrijke slagingsfactor van innovatie is netwerksamenwerking tussen bedrijven onderwijs en overheid waarbij wordt gewerkt aan een gezamenlijke en integrale arbeidsmarktagenda. ,
,
Opbouw In Hoofdstuk 1 beschrijven we brede (vaak mondiale) ontwikkelingen trends en transities die de economie en arbeidsmarkt beïnvloeden. We noemen daarbij vier toekomstperspectieven die we kunnen volgen en die richting geven aan de toekomstige arbeidsmarkt. ,
5
In Hoofstuk 2 beschrijven we de economie en arbeidsmarkt op nationaal , regionaal en lokaal niveau om een beeld te geven hoe onze lokale arbeidsmarkt zich verhoudt tot regionale en landelijke ontwikkelingen. In Hoofdstuk 3 geven we een overzicht van de beleidsontwikkelingen (nationaal , regionaal en lokaal) die
de arbeidsmarkt proberen bij te sturen of die mede invloed hebben op de lokale economie en arbeidsmarkt. In Hoofdstuk 4 beschrijven we aan de hand van een SWOT-analyse de sterktes kansen zwaktes en bedreigingen van de lokale economie en arbeidsmarkt. In dit hoofdstuk sluiten we af met verschillende bestaande en nieuwe beleidsgerichte aanbevelingen die we willen versterken of introduceren ten behoeve van de vier eerdergenoemde uitgangspunten. In hoofdstuk 5 noemen we de interne en externe stakeholders die input hebben geleverd voor het lokale arbeidsmarktbeleid. ,
,
Dit beleidsdocument is in nauwe afstemming met onze huidige onderwijspartners in het voortgezet onderwijs MBO en HBO Campus Uden en onze ondernemersvereniging tot stand gebracht. De strategische verkenning van het Koning Willem I is daarbij een belangrijk brondocument gebleken. Met duidelijke aanbevelingen leggen we samen de basis voor een lokaal arbeidsmarktbeleid waarin we vanuit onze positie als gemeente regie kunnen voeren op een economisch vitale veerkrachtige en sterke ,
,
,
gemeente.
6
Hoofdstuk 1 Ontwikkelingen
trends
,
transities
,
en
perspectief
Wat er in de wereld gebeurt , is van invloed op onze economie en daarmee onze arbeidsmarkt. En kan
zowel een positief als negatief effect hebben op onze werkgelegenheid arbeidsomstandigheden en economische groei. We blijven daardoor continue in beweging. Met onderstaande brengen we de effecten op onze economie en arbeidsmarkt in beeld aan de hand van ontwikkelingen en trends die spelen op mondiaal niveau. ,
,
1. 1 Ontwikkelingen Globalisering Globalisering heeft de wereldwijde handel doen toenemen wat heeft geleid tot een meer geïntegreerde wereldeconomie. Dit heeft impact op de wereldwijde arbeidsmarkt. Zo kunnen bedrijven hun productie uitbesteden naar landen met lagere arbeidskosten maar ook juist kiezen voor vestiging in een specifiek gebied vanwege logistieke of inhoudelijke juridische of fiscale voordelen. Gevolg hiervan is dat banen worden gecreëerd in sommige landen terwijl ze in andere landen verdwijnen. We zien ook dat de impact leidt tot inkomensverschillen omdat theoretisch opgeleide werknemers meer profiteren dan praktisch opgeleide werknemers. ,
,
,
,
Een ander
belangrijk effect is de toegenomen mobiliteit
van
arbeid
voor
werknemers die hierdoor is
ontstaan. Globalisering vergemakkelijkt de werknemers om vrij over grenzen heen te bewegen op zoek naar
betere
werkgelegenheidskansen
,
wat
tevens
de concurrentie
tussen
werknemers
wereldwijd
vergroot. Verder heeft het ook gevolgen voor de manier waarop we -over landsgrenzen- heen samen werken. En waardoor het belang dat wordt gehecht aan culturele diversiteit en inclusiviteit op de werkvloer , is toegenomen.
Demografie Demografische ontwikkelingen zijn van invloed op werk sociale organisatie en economie. Op dit moment vindt er op mondiaal niveau een grote demografische verandering plaats. Op dit niveau dalen de geboortecijfers waardoor de bevolkingsgroei vertraagt. Tegelijkertijd blijkt uit prognoses dat in 2086 – waarin een piek wordt verwacht in onze wereldbevolking van 103 miljard het aantal 65-plussers in 2070 reeds is verdrievoudigd.1 Maatregelen zoals het toepassen van nieuwe technologie het verhogen van de arbeidsparticipatie het toestaan van meer migratie en de integratie van armere landen als onderdeel van de wereldeconomie worden genoemd om deze ontwikkeling te kunnen pareren. ,
,
,
,
,
,
,
Klimaat van de aarde heeft grote gevolgen voor mens natuur en milieu. Te denken aan onze het uitsterven van diersoorten de verstoring van de natuurlijke cyclus en een toename van extreem weer. Nederland is extra kwetsbaar voor overstromingen omdat ons land voor een groot deel onder de zeespiegel ligt. Ook kan klimaatverandering leiden tot een tekort aan drinkwater of voedsel. De migratie die hierdoor ontstaat kan gevolgen hebben voor de Nederlandse handel die sterk afhankelijk is van de wereldeconomie.
Het opwarmen
gezondheid
,
,
,
,
,
1 2025: 728
miljoen 65+ 2050: 1. 5 biljoen 65+ 2070: 2. 2 biljoen 65+
7
Met het op mondiaal-en Europees niveau afspraken maken rondom het verminderen van de uitstoot van
broeikasgassen enerzijds en duurzame interventies en innovaties anderzijds wil men klimaatverandering tegengaan.
Technologie Automatisering digitalisering ICT kunstmatige intelligentie (AI) en robotica zijn ontwikkelingen die van invloed zijn op de manier waarop we samenleven en ons werk organiseren en uitvoeren. Die invloed kan op verschillende manieren en niveaus plaatsvinden. Van sociale interactie tot werkproces. Van ondersteunend tot innovatief. Technologische ontwikkelingen worden veelal als kansrijk beschouwd waardoor ze in rap tempo in een steeds grotere mate van invloed zijn op ons dagelijks doen en laten. ,
,
,
,
Tegelijkertijd zijn we ons ook bewust van de keerzijde van deze ontwikkelingen. Technologie kan enerzijds de werkzekerheid vergroten doordat het makkelijker wordt (nieuw) werk te vinden. Het kan anderzijds de inkomens verhogen van degenen die met nieuwe technologie kunnen werken en de inkomens verlagen van degenen die door robots vervangen worden. Technologie kan hiermee bijdragen aan een groeiende ongelijkheid tussen bevolkingsgroepen en heeft een effect (positief en negatief) op onze lokale economie en arbeidsmarkt. ,
Polarisatie Maatschappelijke polarisatie wordt samen met desinformatie en extreme weersomstandigheden wereldwijd als de drie risico’s benoemd met de grootste negatieve impact op de ontwikkeling van de mens in de komende twee jaar. Bijzonder is dat juist in het westen de minder bedeelden steeds verder op de wereldwijde ladder dalen met toenemende polarisatie tot gevolg. We zien verder dat polarisatie samen met het nationalisme en populisme toeneemt en het vertrouwen in de overheid wereldwijd afneemt. ,
,
1. 2 Trends Met bovenstaande ontwikkelingen gaan tevens een aantal trends gepaard , die we hier graag willen
toelichten: Vaardigheden Ontwikkelingen als technologie en wereldwijde samenwerking vergen een ander type vaardigheden. Enerzijds omdat het nieuwe beroepen betreft of om diensten gaat die nu nog niet bestaan. Hier gaat het dan met name om het verwerven van nieuwe skills. En anderzijds omdat een toenemende internationale en diverse context meer van ons vraagt qua samenwerkings- en communicatievaardigheden. In dat geval gaat het om een uitbreiding toename of verdieping van specifiek sociale vaardigheden. ,
Generaties Z , Y en Alpha Generatie Z (geboren 1997-2012) zal deel gaan nemen aan de arbeidsmarkt en van generatie Y (19862000) stroomt de laatste groep in. Generatie Alpha (geboren tussen 2010 en 2025) staat nog aan de start van hun carrière maar hun impact op de arbeidsmarkt zal in de toekomst groot zijn. Met name de laatste twee generaties worden gekenmerkt door een digitale opvoeding en een grote interesse in duurzaamheid wat gevolgen heeft voor de manier waarop ze werken en welke bedrijven ze kiezen. Ze zijn pragmatischer van aard en meer gericht op zelfontplooiing. Ze hebben andere verwachtingen en stellen andere eisen aan werk dan de huidige arbeidsbevolking. Zo vinden generatie Z en Y voldoening in hun werk over het algemeen belangrijker dan de financiële beloning. Ook hechten ze een hoger belang aan balans tussen werk en vrije tijd. Hierdoor zullen zij eerder voor meer vrije dagen en een lager loon kiezen. De verwachting is dan ook dat meer flexibiliteit en vrijheid in het werk (bijvoorbeeld wat betreft plaats en tijd) een kans is voor werkgevers om deze generaties aan te trekken. ,
,
,
8
Migratie Aan migratie kunnen verschillende redenen ten grondslag liggen: Sociaal politiek demografisch economisch milieu en klimaat. Hoewel de geopolitieke ontwikkelingen zich lastig laten voorspellen is de verwachting dat door ontwikkelingen binnen verschillende domeinen waaronder milieu en klimaat de migratie zal toenemen. ,
,
,
,
,
,
Migratie biedt kansen en mogelijkheden doordat het de economie kan stimuleren. Tegelijkertijd legt het ook een druk op voorzieningen zoals huisvesting onderwijs en de gezondheidszorg. Migratiestromen kunnen leiden tot zowel kansen als uitdagingen op de arbeidsmarkt door het invullen van tekorten in bepaalde sectoren maar ook door spanningen op het gebied van integratie en werkgelegenheid. ,
,
1. 3 Transities De noodzaak om te reageren op klimaatverandering en ecologische duurzaamheid heeft geleid tot de opkomst van de groene economie. Traditionele sectoren worden gedwongen te innoveren en duurzamer te worden.
Men spreekt over een wereldwijde energie- grondstoffen- circulaire- landbouw en voedseltransitie. Wanneer we daaraan de technologische ontwikkelingen als transitie toevoegen -welke een beroep doen op een ander type vaardigheden nu en later- zien we dat we dat de arbeidsmarkt voor een grote opgave staat. Een opgave waarbij goede samenwerkingen tussen verschillende publieke- en private partijen voorwaardelijk en noodzakelijk zijn omdat dit type vraagstukken niet door één partij zelf kan worden opgelost. Het vraagt om sterke netwerksamenwerkingen die bedrijfsleven onderwijs en overheden (triple helix) verbinden en waarbinnen afstemming kan plaatsvinden. ,
,
,
,
,
1. 4 Perspectieven op de samenleving We staan als land en als maatschappij voor een groot aantal uitdagen , zoals hierboven aangeven. We
zijn echter niet overgeleverd aan hetgeen er om ons heen gebeurt maar kunnen door gerichte keuzes te maken zelf invloed uitoefenen op onze toekomst. Het Centraal Planbureau heeft vier scenario’s ontwikkeld waarin die keuzes voor de toekomst op scherp zijn gezet aan de hand van vier verschillende Perspectieven: ,
Scenario
Kenmerken + Materiële
Markt
welvaartsgroei centraal - Nederland is gemiddeld het rijkst + Dynamische economie met veel internationale handel + Groeiende bevolking door veel migratie - Meer ongelijkheid - Leefomgeving lijdt onder vervuiling en druk op ruimte door economische activiteit en Bevolkingsgroei + Zelfvoorziening
gemeenschapszin staan voorop economische activiteiten in eigen hand + Relatief meer ruimte door beperkte migratie + Veel lokaal en maatschappelijk initiatief - Economie groeit amper door beperktere internationale samenwerking - Sociale voorzieningen zijn sober - Mensen zonder sociaal netwerk kunnen buiten de boot vallen en
+ Meer
Autonoom
9
+ Leefbaarheid
van de aarde centraal internationale samenwerking om vervuiling te beperken - Producten worden duurder - Huishoudens en bedrijven hebben te maken met regulering en overheidsinmenging + Veel
Duurzaam
+ Solidariteit en
gelijke verdeling van welvaart in de overheid + Brede voorzieningen zoals ruime uitkeringen toegankelijke zorg en betaalbare woningen - Belastingen worden verhoogd - Pensioenleeftijd stijgt sneller + Veel vertrouwen
,
Samen
De scenario’s
zijn vervolgens uitgewerkt op de gevolgen voor de thema’s: economische inrichting arbeidsmarkt sociale zekerheid zorg en ruimte & wonen. Wij beperken ons hier tot gevolgen van de scenario’s voor de arbeidsmarkt: ,
,
,
Markt In het marktscenario wordt een toename van de flexibilisering verwacht met een sterkere tweedeling tot gevolg. De arbeidsvraag is dynamisch en gaat samen met veel ruimte voor technologie en automatisering. Een deel van de werkenden profiteert van de hogere economische groei: hun hogere productiviteit leidt tot meer inkomen en vermogen. Een ander deel van de werkenden blijft echter achter. Door verdergaande flexibilisering kennen zij weinig zekerheid en hebben werkgevers weinig prikkels om te investeren in scholing. Door een beperkt vangnet blijven zij zich wel aanbieden op de arbeidsmarkt maar komen ze terecht in banen van lage kwaliteit. De arbeidsparticipatie stijgt tot 80%. De rol van sociale partners en collectieve onderhandelingen neemt af waardoor arbeidsvoorwaarden in sterkere mate afhankelijk worden van individuele mogelijkheden om te kunnen onderhandelen. Ook in het onderwijs ontstaat meer ruimte voor privatisering waardoor de rol van aanvullend en particulier onderwijs toeneemt. Dit leidt tot meer kansenongelijkheid wat op langere termijn ook de economische groei zal beperken. ,
,
,
,
,
Autonoom
Zowel de arbeidsvraag als het arbeidsaanbod nemen slechts beperkt toe met name door de lagere economische groei. De vraag naar arbeid verschuift minder naar dienstverlening en overheid en meer naar strategische sectoren zoals industrie. Er wordt veel waarde gehecht aan zekerheid en vaste contracten. Sociale partners spelen een grote rol bij afspraken rondom arbeidsvoorwaarden. Het arbeidsaanbod daalt door de vergrijzing de beperking van migratie en doordat arbeidsparticipatie minder wordt gestimuleerd. De AOW-leeftijd blijft 67 jaar en mensen zullen mede door de kleinere collectieve sector meer zorgtaken op zich nemen wat ten koste gaat van betaald werk. Het eenverdienersmodel wint aan populariteit en dit wordt gestimuleerd door het belastingstelsel dat op huishoudniveau wordt ingericht. De beroepsbevolking in 2050 is in dit scenario 03 mln. personen kleiner dan in 2024 de arbeidsparticipatie stijgt nog licht naar 75%. ,
,
,
,
,
,
,
Duurzaam Om de grote transities op de arbeidsmarkt te faciliteren wordt aanvullend beleid gevoerd. Er ontstaan mismatches tussen het aanbod van arbeid in sectoren die worden afgeschaald en de toenemende vraag
arbeid in andere sectoren. Vanuit de overheid is er daarom extra aandacht voor bij- en omscholing. worden minder vast dit stimuleert de dynamiek op de arbeidsmarkt. Tegelijkertijd worden flexibele contracten minder flexibel. Er wordt veel waarde gehecht aan balans en gelijke kansen zowel binnen als tussen generaties. De AOW-leeftijd wordt flexibel: hierdoor wordt het voor werkenden die niet mee kunnen komen met de transities mogelijk om eerder met pensioen te gaan. Gemiddeld naar
Vaste contracten
,
10
,
werken mensen hierdoor iets minder langer door. De groei van de arbeidsparticipatie wordt hierdoor iets geremd deze komt uit op 76%. ,
Samen Op de arbeidsmarkt
zijn met name in de zorg veel mensen nodig wat de werkgelegenheid in de marktsector verdringt. Omdat er veel waarde wordt gehecht aan menselijk contact wordt technologie vooral gericht ingezet waar het de kwaliteit van het werk kan verbeteren. Ook is er veel aandacht voor arbeidsvoorwaarden. Zo zijn er ruime verlofregelingen. Door de ruime publieke voorzieningen zoals kinderopvang schuift een deel van onbetaald naar betaald werk. De verschillen in arbeidsparticipatie en de hoeveelheid gewerkte uren binnen huishoudens nemen af. Om aan de arbeidsvraag te voldoen wordt er veel actief arbeidsmarktbeleid (begeleiding scholing enzovoort) gevoerd en zijn er internationale werknemers en kenniswerkers nodig. Dit is nodig omdat de inkomensprikkels relatief beperkt zijn. Ook wordt de AOW-leeftijd verhoogd. Deze wordt een op een gekoppeld aan de levensverwachting en komt in 2050 uit op bijna 70 jaar. De arbeidsparticipatie stijgt ,
,
,
,
,
,
naar 78%.
We maken hier nog geen keuze in welk perspectief we voorstaan. Eerst willen we de doorwerking van
mondiale ontwikkelingen trends en transities op landelijk regionaal en lokaal niveau beschrijven. Daarbij betrekken we wat Maashorst kenmerkt en hoe we verwachten dat dat geheel van invloed zal zijn op ons lokale arbeidsmarktbeleid. ,
,
,
11
Hoofdstuk 2 Nationale
,
regionale
2. 1 Nationaal
-
Nederland
en
lokale economie
en
arbeidsmarkt
2. 1. 1 De economie Het huidige verwachte groeicijfer van de economie voor 2025 ligt rond 1-15%. , Deze groei is wel onzeker
door internationale handels- en geopolitieke spanningen. Vooral de bedrijfsinvesteringen en de export worden daardoor geremd. De groei steunt vooral op de particuliere consumptie en de overheidsbestedingen. Een relatief gezonde maar onzekere economie zegt iets over de mate waarin we op dit moment in staat
zijn om maatschappelijke opgaves te pareren. Toekomstige ontwikkelingen zullen ons niet onberoerd laten. Naar de nabije toekomst toe zien we dat onze bevolkingssamenstelling ingrijpend verandert door migratie maar vooral ook door de effecten van de vergrijzing. En zien we ook een toenemende arbeidsmarktkrapte in bepaalde sectoren. Tegelijkertijd staan we voor meerdere maatschappelijke transities en neemt de inbreng van technologie in ons dagelijks leven toe. Terwijl de netcongestie de economische groei belemmert. Dit vindt allemaal plaats tegen de achtergrond van geopolitieke spanningen en veranderingen direct aan de Europese grenzen en verder weg. Waar Nederland juist een handelsland is. Ondanks onze sterke handelspositie staat de export in 2025 onder druk. De zwakke economische positie in Duitsland de veranderende rol van China in de wereldeconomie en Amerikaanse handelsbelemmeringen zorgen voor onzekerheid in de exportsector. Vooral voor de industrie vormt dit een rem op de verdere groei. ,
,
,
,
Europees niveau wordt in deze tijden de strategie voorgestaan om juist nu te investeren in verduurzaming innovatie en defensie binnen de kaders van een sterke sociale toekomstbestendige markteconomie waarin werkgevers werknemers en overheid met elkaar samenwerken. Dit wordt door de Sociaal Economische Raad van harte onderschreven. Het wordt als kans beschouwd om onze positie te versterken – economisch geopolitiek en militair. Een strategie die landelijk en wellicht zelfs –waar mogelijk- lokaal navolging zou moeten krijgen met het oog op een gezonde toekomst. Op
,
,
,
,
,
,
,
2. 1. 2 De arbeidsmarkt Nederlandse arbeidsmarkt behoort op basis van diverse kernindicatoren tot een van de best presterende in internationaal perspectief. In Nederland is het aantal mensen met betaald werk (arbeidsparticipatie) hoog te noemen. Op dat gebied presteren we het hoogst van Europa en zelfs wereldwijd. Het aantal mensen dat betaald werk verricht is ook nog steeds stijgend. De werkloosheid is laag. In Nederland werken momenteel relatief veel jongeren en werken ouderen langer door. De
,
,
Arbeidskrapte Tegenover deze positieve feiten staat een hoge arbeidskrapte. Deze wordt – naast economische neergang en energietekort- als grootste risico voor de toekomst van Nederland beschouwd. De arbeidskrapte wordt veroorzaakt door meerdere factoren. Vergrijzing is daar de belangrijkste van. Het aandeel 65-plussers zal ten opzichte van 2025 met 35. 5 % toenemen naar 44. 4 % in 2050. Daarnaast zien we dat een nieuwe vraag is ontstaan naar arbeid. Door de technologische ontwikkelingen is de behoefte in sectoren als ICT- waar het gaat om data- en security-specialisten en programmeurstoegenomen. Ook is de vraag naar klimaatberoepen toegenomen wegens het verduurzamen van
12
woningen,
opwekken
elektriciteitsnet. in
mensen
schone
zorgt
stroom
(windparken
verduurzaming
de
en
van
elektro,
zonneweiden)
en
de
industrie
voor
en
kwaliteit
en
ICT
en
werklozen
ontstaan
Figuur
Het aantal
werd
en
arbeidsmarktkrapte
de
vacatures
en
werklozen.
Werkloosheid
en
dat
op
moment
uitbreiding
toenemende
een
van
het
vraag
naar
van
werk,
veiligheid.
grafiek toont een bijzonder beeld van het verloop van de vraag een duidelijk kantelpunt te zien is. In dat jaar zien we op landelijk
in 2022
2.1
van
slot
procestechniek, werktuigbouw
Onderstaande
waarbij
Tot
een
en
aanbod
niveau
werk
meer
dan
feit.
bron: CBS vacatures
900
(geanonimiseerd)
800
700
600
500
400
300
200
100
0 2013
2014
2017
2020
2023
Werklozen Vacatures
Op de Nederlandse arbeidsmarkt zijn de tekorten in de zorg, onderwijs
en
ook
zo
hebben
van
de
werkgevers krapte (respectievelijk 44%,
ervaren;
de
in het
onderwijs, 42% en 41%).
de
zorg
Sector
Beroepen
Zorg
Helpenden, verzorgenden, pedagogisch medewerkers, (gespecialiseerd)
&
Welzijn Onderwijs
|
Bouw
de
bouw
de
bouw ook
het grootst.
Dit wordt
het
(veel)
vaakst
last
Oorza
verpleegkundigen Leraren
en
primair
en
en
| Vergrijzing versus groeiende vraag
artsen.
Vergrijzing,
voortgezet
uitval
onderwijs
onvoldoende
Vakmensen
Vergrijzing
huidig personeel
nieuwe
verminderde
versus
en
aanwas
instroom
opleiding praktische beroepen Hoe
staat
het
met
de
factoren
die
de
arbeidskrapte
kunnen
groeien met een steeds groter aandeel gepensioneerde, meer geld moeten verdienen om de kosten te dragen.
13
zal
tegengaan?
Wanneer
kleiner
van
een
deel
de
de
bevolking
bevolking
blijft
immers
Arbeidsproductiviteit Een knop waaraan kan worden gedraaid is de arbeidsproductiviteit. Deze kan worden verhoogd door technologie robotisering ai. maar ook door het verbeteren van arbeidsomstandigheden en arbeidsvoorwaarden. De gemiddelde productie per werknemer is in Nederland echter al hoog doordat veel werkprocessen al efficiënt zijn ingericht net als in andere geïndustrialiseerde landen. Hierdoor wordt het steeds moeilijker om nog efficiënter te werken en een stijging te realiseren van de arbeidsproductiviteit. Daarnaast heeft de banengroei van de afgelopen jaren met name plaatsgevonden in laagproductieve sectoren als horeca zorg kunst cultuur en recreatie en zakelijke dienstverlening. ,
,
,
,
,
,
,
Uren betaald werk
Nederlanders werken gemiddeld minder uren; 31 uur versus het gemiddelde in de Europese Unie van 37 uur. Het gaat hierbij overigens wel om betaald werk (onbetaald werk is bijvoorbeeld huishoudelijk werk zorg voor de kinderen en mantelzorg). We zien dat vrouwen meer onbetaalde uren werken dan mannen. Daar staat tegenover dat het aantal gewerkte uren per huishouden hoger ligt dan in andere Europese landen. Verder werken in Nederland veel jongeren en werken ouderen langer door. Met andere woorden; we zijn meer jaren aan het werk met gemiddeld minder uren per week per persoon maar meer uren per huishouden. Verwacht wordt dat het stimuleren van meer uren werken enig rendement zal hebben maar minder dan in landen waar minder uren per persoon/huishouden wordt gewerkt.
,
,
,
,
,
Arbeidsmigratie Nederland is een aantrekkelijk land voor immigranten. Immigranten zijn in verschillende groepen te verdelen naar gelang de reden van immigratie. We beperken ons hier tot de groep economisch gedreven immigranten nader aan te duiden als internationale kenniswerkers expats en internationale werknemers. Een kenniswerker (voornamelijk uit India Verenigde Staten China en Japan) is een vaak hoogopgeleide migrant die van buiten de EU naar Nederland komt om hier te komen werken vanwege zijn specialistische kennis. Een expat (veelal afkomstig uit Duitsland en het Verenigd Koninkrijk) is iemand die voor een internationale organisatie werkt en voor een bepaalde periode in Nederland wordt gestationeerd. Waar kenniswerkers en expats relatief vaker hoogopgeleid zijn komen internationale werknemers (veelal afkomstig uit Polen Roemenië en Bulgarije) in eerste instantie terecht in sectoren waar het niveau van opleiding minder belangrijk is zoals in de land- en tuinbouw de bouw productie en logistiek. Groei van het arbeidsaanbod door arbeidsmigratie wordt als mogelijkheid benoemd om een krimpende beroepsbevolking met een Nederlandse achtergrond te compenseren zij het onder een aantal voorwaarden. ,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
Flexibilisering In Nederland wordt de arbeidsmarkt gekarakteriseerd door een relatief hoog aandeel flexwerkers waar dit aandeel in de meeste landen afneemt. In een goed functionerende arbeidsmarkt is een bepaalde mate van flexibiliteit gewenst maar momenteel is de verhouding tussen flexwerkers en werknemers met een vast contract uit balans. Waarbij wordt opgemerkt dat de meeste flexwerkers afkomstig zijn uit kwetsbaardere groepen zoals migranten praktisch opgeleide mensen en vrouwen. Wanneer we (meer) werken aantrekkelijk willen houden en mensen willen stimuleren om bijvoorbeeld een overstap te maken tussen sectoren moeten we streven naar een gelijker fiscaal speelveld tussen werkenden en kleinere verschillen in sociale bescherming. ,
,
,
,
,
Mismatch van vraag en aanbod We zien een kwalitatieve mismatch op de arbeidsmarkt tussen vacatures en werkzoekenden. De vaardigheden kwalificaties en ervaring van werkzoekenden komen niet overeen met de eisen die in de vacatures worden gesteld. Dit leidt tot een situatie waarin werkzoekenden ondanks de krapte op de arbeidsmarkt geen passende baan kunnen vinden terwijl werkgevers moeite blijven hebben om ,
,
,
,
14
geschikte
werknemers
ontstaan
en
gericht
het
op
samenwerken
sectorale mismatch: Tot
slot de
vinden.
te
in
binnen
sommige
regionale verschillen
ontstaan,
niet betekent
wat
mismatch
De
vaardigheden vergt,
andere
lang leren onderwijs speelt
gedeeltelijk
verklaard
technische
vaardigheden
internationale
een
is
sectoren
in vraag
wordt
waaronder
tekort
een
aanbod.
en
Zo
kan
onze
grote rol bij het aanleren
van
deze ook
speelt
Ook
context.
er
in de
Randstad
sociale
of
geschikt personeel,
aan
in
dat
diverse
en
de nieuwe
door
is
tekort
is
vaardigheden
sprake zijn
in andere
een
die
vraag
van
een
helemaal
niet.
aan
leerkrachten
regio.
Leven Het
toekomst.
Voor
volgen
van
leren.
Voor
een
In de
nu:
vorm
van
praktisch onderwijs, de
voor
aangepaste (beroeps)opleidingen,
aantrekkelijker
maken
het
tot
omscholing
mogelijkheden
bedrijfsleven
2.2
van
Regionaal
2.2.1
De
regio
door
lang
leren
maatschappelijke
Noordoost
—
gericht
op
gezamenlijke aanpak
vraagt
om
een
opgaves
het
hoofd te bieden.
beroepen
leven
een
van
waarvan
lang
overheid, onderwijs
en
Brabant
economie Noordoost-Brabant
kenmerkt
ondernemersklimaat
een
sterke sociale maar
leven
een
de
om
opleidingen
en
de het
en
van
nieuwe
en van
nu
sommige gevallen nog geen weet hebben. Hoewel het arbeidsmarkttekort zich binnen alle sectoren beroepsniveaus zal manifesteren, zal het tekort aan mbo geschoolde krachten het grootst zijn. stimuleren
aanbieden
van
en
in
Het
Het
vaardigheden
het
aanbieden
kennis
we
De
toekomst:
en
nieuwe
zorgen
gekenmerkt
waarin
structuur
iedereen
dat
zich
elkaar
men
de
aan
gang
als
veerkrachtige regio,
een
door snel
wendbaarheid
en
vinden.
“Wij
weet
te
deels kan
wat
flexibiliteit gaan
niet
worden
verklaard
gecombineerd met een bij de pakken neerzitten,
blijft”.
(geanonimiseerd) Noordoost
blijft de
Brabant
deze wel
transitie
actie
naar
komen,
heeft als de zesde economische
achter een
bij
het
landelijk gemiddelde.
duurzame op
de
forse
waarborgen. Tegelijkertijd
zien
we
wat
wijst
inclusieve
en
opgave een
economie.
die
markt
regio van Nederland, een sterke uitgangspositie. Toch Er zijn weinig bedrijven die als koplopers fungeren in
de
die
regio niet
Het
merendeel
nog
te
kan
gaan
voorzien
in
van
heeft de
de om
bedrijven een
groeiende
nog
in
vitale
toekomst
te
vraag
om
waardoor
bedrijventerreinen nu al niet meer aangesloten kunnen worden. De verwachting economische groei zal belemmeren. Ook is sprake van een beperkte mobiliteit ten aanzien verbindingen
west
qua
snelwegen
en
openbaar
moet
energie,
is dat
dit de
de
oost-
van
vervoer.
Samenwerking Voor
gemeente is Regio Noordoost-Brabant het aangewezen samenwerkingsverband.
onze
tien gemeenten De
ligt
focus
Brabant
is
en
op
bezig
twee
waterschappen gezamenlijk maatschappelijke leefomgeving, vestigingsklimaat en bereikbaarheid. aan
en
duurzame met
een
economisch
position
paper
15
om
daarmee
een
economische De
regio
gezamenlijke
Hierin werken
uitdagingen. Noordoosteconomische
strategie voor de regio te ontwikkelen. Daaraan gelieerd is de samenwerking Agrifood Capital die zich op strategisch niveau niet alleen bezighoudt met slimme en duurzame voedselketen maar zich ook richt op initiatieven die de economie stimuleren. Er wordt in Novex (De Peel en Stedelijk Brabant) verband samengewerkt aan opgaves om water bodem en natuur in balans te brengen met landbouw economie en woningbouw. ,
,
,
Stedelijke gebieden We willen drie aanpalende stedelijke gebieden noemen waar ontwikkelingen spelen die in het kader van deze notitie kansen en mogelijkheden bieden zijnde: • Brainport De Brainportregio kenmerkt zich door zijn sterke economie en innovatie met name in de hightechindustrie en microchip-sector. De regio staat bekend om zijn pionierende geest en grote spelers als ASML Philips High Tech Campus Eindhoven en VDL Groep. Van alle Nederlandse regio's maakt Brainport Eindhoven samen met de regio rond Amsterdam naar verwachting dit jaar de grootste economische groei door. • Nijmegen Radboud Universiteit Hogeschool Arnhem-Nijmegen en het ROC Nijmegen hebben stad en regio een hoogwaardige kennisbasis gegeven en een jonge en groeiende bevolking met een creatieve inslag. Er heerst een positief ondernemersklimaat met financieel gezonde en hoogwaardige bedrijven. De stad kan bouwen op sterke economische sectoren als stuwende economische kracht. De kansrijke groeisectoren in Nijmegen zijn Health & High Tech logistiek en het mkb/zakelijke dienstverlening. • Den Bosch Als centrumstad van Noordoost Brabant omschrijft Den Bosch zichzelf als een hotspot voor kennis en innovatie in de foodsector. Voor de Brainportregio en de Randstad als Cultuurstad van het Zuiden en een bourgondische en culturele vluchthaven.
Als Datastad biedt ze studenten startups en andere innovatieve bedrijven een landingsplek. ’s-Hertogenbosch is ook van nationaal belang in het stedelijk netwerk van Brabant en in verbinding met de rest van Nederland. Vanuit de bestuurlijke netwerken B7 en G40 voert de stad steeds vaker een gezamenlijke lobby op bereikbaarheid wonen en het aantrekken van talent. ,
,
,
,
,
,
,
,
Sectoren
Regio Noordoost-Brabant kent een diversiteit aan sectoren er is geen sector die domineert. Als je naar het aantal werkzame personen in een sector kijkt dan zijn de groot- en detailhandel de grootste sectoren (192% van alle werkzame personen) gevolgd door de industrie (142%) en de gezondheids- en welzijnszorg (141%). Binnen deze laatste sector verwacht men een sterke groei van de onderdelen verpleging verzorging en thuiszorg. De industrie is zowel regionaal (142%) als provinciaal (151%) oververtegenwoordigd. Landelijk is het aandeel industrie slechts 99%. ,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
In onderstaand grafiek zijn de werknemersbanen per sector in 2024/2025 in Noordoost-Brabant in beeld
gebracht naar: aantal (grootte van de bol) de procentuele banengroei en het aandeel de regio ten opzichte van het aandeel van de sector in Nederland. ,
,
16
van
de sector in
Figuur 2. 2 werknemersbanen per sector: aantal groei en aandeel ten opzichte van Nederland. Bron: Regio in Beeld Noordoost Brabant 2024-2025 UWV ,
,
,
Uit de grafiek blijkt dat er banengroei is in de meeste sectoren. Met name zorg en welzijn detailhandel specialistische zakelijke diensten uitzendbureaus en horeca dragen hieraan bij. groothandel Werkgelegenheid groeit echter maar licht (met uitzondering van de uitzendbureaus) door personeelstekorten automatisering robotisering en verschuiving naar online verkopen. ,
,
,
,
,
,
,
Industrie en landbouw blijven echter achter in de banengroei. Het belang van de industrie in Brabant en regio RNOB- en de grootte van de sector met het oog op de werkgelegenheid- zorgt daardoor voor extra kwetsbaarheid. De sector staat aan alle kanten onder druk o. a. vanwege netcongestie regeldruk lange bezwaarprocedures stikstofproblematiek hoge energieprijzen handelsbelemmeringen maar ook vanwege een krappe arbeidsmarkt. De landbouwsector staat onder druk door stikstofmaatregelen en mestproblematiek. ,
,
,
,
,
,
is de werkgelegenheidsgroei gering door terugvallende nieuwbouw en investeringen in infrastructuur. Enige groei is er nog wel door aanpassingen gebouwen/woningen wegens de energie en klimaattransitie. In de bouw
Minder prominent aanwezig in de regio zijn: financiële en zakelijke diensten onderwijs en openbaar bestuur. Hierdoor zal de regio verhoudingsgewijs minder last ervaren van de verwachte krimp in de werkgelegenheid in deze sectoren. Keerzijde is dat veel groeisectoren in Noordoost-Brabant minder sterk aanwezig zijn dan in veel andere regio’s. Noordoost-Brabant profiteert hierdoor minder dan gemiddeld van deze groeisectoren. ,
2. 2. 2 De arbeidsmarkt Regio Noordoost-Brabant heeft 81. 980 bedrijfsvestigingen met in totaal 375. 400 arbeidsplaatsen. De laatste jaren is er steeds sprake geweest van gestage jaarlijkse groei in werkgelegenheid. In de afgelopen vijf jaar is de werkgelegenheid gegroeid met 93% ten opzichte van 87% provinciale groei. In ,
17
,
2024 bedroeg die groei 14% , , De werkgelegenheid is de versus het provinciaal percentage van 15%. laatste jaren het sterkst gestegen in het kleinbedrijf (tot 10 werkzame personen) , wat voornamelijk zijn
oorzaak heeft in de groei van ZZP’ers. Maar ook in het middenbedrijf (10-100 werkzame personen) en grootbedrijf zien we een groei in de afgelopen periode. Ook tussen 2024 en 2027 wordt een toename van het aantal banen verwacht. Hierbij is de prognose dat door de demografische ontwikkelingen (vergrijzing) de procentuele groei in de regio iets lager zal liggen dan de gemiddelde toename van werknemersbanen in Nederland. Arbeidsmarktkrapte Onderstaande tabel toont dat de arbeidskrapte in onze regio zeer groot is. Volgens de Primos bevolkingsprognose neemt de potentiële beroepsbevolking landelijk nog tot 2035 toe. In Noordoost-Brabant stabiliseert de potentiële beroepsbevolking echter de komende jaren. De nadelige effecten van de vergrijzing zijn daarmee sterker aanwezig in Noordoost-Noord-Brabant. Figuur
2. 3 Arbeidskrapte in Nederland en in Bron: Regio in Beeld , Noordoost Brabant 2024-2025 , UWV
beroepsklassen
in
Noordoost-Brabant
Arbeidsparticipatie Uit de werkgelegenheidsgraad (maat voor beschikbaarheid van werk per inwoner) blijkt dat er meer werk per inwoner beschikbaar is dan netto wordt vervuld. Al zien we wel een toename in de mate van vervulling. De netto arbeidsparticipatie is op dit moment hoog. In Noordoost-Brabant is de participatie zelfs nog hoger dan landelijk. ,
Onbenut arbeidspotentieel Het onbenut arbeidspotentieel is de afgelopen tien jaar in Noordoost-Brabant gehalveerd van 66. 000 (15%) in 2013 naar 35. 000 (7%) in 2023. Binnen het onbenut arbeidspotentieel is het aantal werklozen het sterkst gedaald. Maar ook bij de semi-werklozen en onderbenutte deeltijders 2 was er sprake van een afname. In een groot deel van deze periode groeide de economie voorspoedig. Het aantal (en aandeel) werkenden is in dezelfde periode dan ook toegenomen. ,
2
Semi-werklozen zijn mensen die geen betaald werk hebben , maar wel recent naar werk hebben gezocht of direct beschikbaar zijn. Onderbenutte deeltijders zijn mensen die momenteel in deeltijd werken , maar meer uren willen werken en daar ook daadwerkelijk geschikt voor zijn.
18
Doelgroepen Hoewel de netto arbeidsparticipatie in Noordoost-Brabant het meest is toegenomen bij vrouwen en mensen met ten hoogste een mbo-1 diploma is de participatie bij deze groepen wel nog steeds lager dan gemiddeld. Ook de netto arbeidsparticipatie van mensen met een migratieachtergrond blijft achter. Dat geldt niet voor internationale werknemers die voor werk naar Nederland komen maar wel voor gezinsmigranten en statushouders. De netto participatie van mensen die niet in Nederland zijn geboren met een herkomst buiten Europa is weliswaar toegenomen tot 683% in 2023 maar ligt nog steeds achter ten opzichte van het gemiddelde. Achterblijvende arbeidsparticipatie bij deze groepen kan duiden op mogelijke ruimte om deze te verhogen. ,
,
,
,
Arbeidsmigratie In heel Brabant neemt het aantal werknemers afkomstig uit het buitenland toe. In Noordoost-Brabant wonen behalve ruim 5. 000 kenniswerkers 3 en hun 3. 500 partners ook meer dan 34. 000 internationale werknemers (arbeidsmigranten). Deze laatste zijn voornamelijk afkomstig uit Polen en Roemenië. De groep kenniswerkers vestigt zich nu vooral in de stedelijke gebieden. Daarnaast zijn er in Brabant momenteel 11. 000 internationale studenten potentiële kenniswerkers van de toekomst. ,
,
Samenwerking Verder wordt in de regio op verschillende niveaus structureel en integraal samengewerkt aan vraagstukken rondom werk in de context van Noordoost Brabant Werkt en het Regionaal Werkcentrum. In het volgende hoofdstuk wordt hier kort op in gegaan. Mismatch van vraag en aanbod In 2024 stonden in Noordoost-Brabant 16. 970 vacatures open waarbij het in 78% ging om een beroep dat kansrijk is in de regio. Door een mismatch van vraag en aanbod van arbeid kunnen veel van deze vacatures niet worden gevuld. Bij werkzoekenden uit beroepsniveau 1 4 komt dat vaak door de aanwezigheid van een arbeidsbeperking of multiproblematiek. Bij beroepsniveaus 2 3 en 4 is de oorzaak van de mismatch een verschil in aantal gevraagde en aangeboden arbeid alsook een verschil in gevraagde en aangeboden beroepen. ,
,
Leven lang leren In de regio Noordoost Brabant zijn er – naar gelang het niveau- meerdere mogelijkheden tot het volgen van een opleiding na het voortgezet onderwijs. Met name het mbo en hbo is goed vertegenwoordigd.
3 In
dit aantal is geen onderscheid gemaakt tussen kennismigranten c. q. werkers
4
en expats.
Beroepsniveau 1 - Eenvoudige routinematige taken; elementair of lager onderwijsniveau vereist. Beroepsniveau 2 - Weinig tot middelmatig complexe taken; lager of middelbaar onderwijsniveau vereist. Beroepsniveau 3 - Complexe taken; middelbaar of hoger onderwijsniveau vereist. Beroepsniveau 4 - Zeer complexe gespecialiseerde taken; hoger of wetenschappelijk onderwijsniveau
19
Vervolgopleiding
Locaties
mbo
Koning Willem I Sint Lucas college
Den Bosch , Oss , Land van Cuijk en Veghel
Yuverta
Eindhoven Den Bosch Boxtel Nijmegen en Land van Cuijk
Boxtel ,
ROC Nijmegen Summa
hbo
Avans Hogeschool
Eindhoven Helmond Boxtel Breda Den Bosch Roosendaal
HAS green academy
Den Bosch , Venlo
Fontys
Eindhoven Tilburg Sittard Den Bosch Venlo
HAN
Nijmegen Arnhem Den Bosch
,
,
,
,
,
,
en
Tilburg
,
,
,
JADS
wo
,
Gericht op datawetenschap TU
Eindhoven
Radboud
Nijmegen
2. 3 Lokaal - Maashorst 2. 3. 1 De economie In Maashorst zijn 6. 970 vestigingen aanwezig met in totaal 34. 270 arbeidsplaatsen. De grootste werkgevers voor Maashorst zijn het ziekenhuis Bernhoven Vliegbasis Volkel en IBN. Daarnaast zien we een aantal grotere bedrijven zoals CSU Peka Kroef Barli BACU Swiss Sense Wiltec Van den Heuvel logistiek. Zij bevinden zich verspreid over de sectoren. Voor de gehele lijst van grote werkgevers verwijzen we naar bijlage 2. De sectoren met het grootste aandeel in werkgelegenheid in Maashorst zijn: Groothandel en Detailhandel: 184% van de banen vallen in deze sector wat iets lager is dan het gemiddelde van de Regio Noordoost-Brabant (RNOB) van 192% maar hoger dan het provinciaal gemiddelde van 179%. Gezondheidszorg en Welzijnszorg: Deze sector heeft een aandeel van 17% in de werkgelegenheid aanzienlijk hoger dan het RNOB- en provinciaal gemiddelde respectievelijk 141% en 149%. Het ziekenhuis Bernhoven speelt hierbij een cruciale rol. Industrie: Met een aandeel van 137% is deze sector iets minder vertegenwoordigd in Maashorst in vergelijking met RNOB (142%) en de provincie (151%). Landelijk is het aandeel industrie slechts 99%. ,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
De gezondheids- en welzijnssector is in Maashorst relatief groot. Deze sector heeft een grote bijdrage
geleverd aan de werkgelegenheidsstijging van de afgelopen vijf jaar. Maashorst onderscheidt zich naast de gezondheidszorg en welzijnszorg door een hoger aandeel in de sector openbaar bestuur en overheidsdiensten door aanwezigheid van defensie op vliegbasis Volkel. De werkgelegenheid binnen defensie gaat de komende
periode toenemen. Het kabinet en de tweede kamer steunen het voorstel van de NAVO om de rijksuitgaven voor defensie te verhogen naar 5% van het Bruto Binnenlands Product (BBP). Hier gaan we de komende jaren zeker wat van merken op de vliegbasis Volkel. De agrarische sector speelt van oudsher een grote rol bij het ontstaan van onze dorpen en de inrichting van ons buitengebied , waardoor deze voor Maashorst ook naar de toekomst toe van belang zal blijven.
Tegelijkertijd staan we voor klimaatadaptatie het tegengaan ,
een van
aantal grote duurzaamheidsopgaven op het terrein van klimaatverandering de overgang naar een circulaire economie en ,
20
natuurherstel. En weten we dat deze sector zal krimpen. In de afgelopen jaren zijn er verschillende experimenten en proeftuinen opgestart rondom kringlooplandbouw zoals Agroproeftuin de Peel. Deze pilots worden als positief ervaren en hebben relaties opgeleverd met partijen zoals ZLTO HAS Green Academy en de universiteit van Wageningen. ,
,
2. 3. 2 De arbeidsmarkt Bevolking De gemeente telt inmiddels 59. 668 (2025) inwoners. Het aantal huishoudens zal de komende decennia
blijven toenemen met een stijging van 82% tussen 2024 en 2035. Tussen 2024 en 2050 is de prognose dat het aantal huishoudens in Maashorst zal groeien met 145% ten opzichte van 139% landelijk. Het aandeel beroepsbevolking is groot. Ook de netto arbeidsparticipatie is hoog. In 2023 lag de arbeidsparticipatie in Maashorst nog steeds iets hoger (744%) dan het provinciale en landelijke gemiddelde (respectievelijk 738% en 731%). ,
,
,
,
,
,
,
Tussen
,
2020 en 2023
is de werkloosheid in Maashorst Noord-Brabant en Nederland afgenomen. In Maashorst is de werkloosheid gedaald van 43% naar 3%. Provinciaal nam de werkloosheid af van 45% naar 33%. Landelijk gezien was de afname van 49% naar 36%. Hiermee blijft de werkloosheid in Maashorst ongeveer een half procent onder het landelijk gemiddelde. De groep met onbenut arbeidspotentieel is de afgelopen tien jaar in Noordoost-Brabant sterk gedaald. Het onbenut arbeidspotentieel ligt in Maashorst zelfs lager dan het gemiddelde in Noord-Brabant. ,
,
,
,
,
,
Arbeidsmarktkrapte Omdat de potentiële beroepsbevolking de komende jaren in Noordoost-Brabant stabiliseert zullen de nadelige effecten van de vergrijzing in onze regio sterker aanwezig zijn én harder stijgen dan landelijk en provinciaal het geval is. In Noordoost-Brabant is de demografische druk (verhouding tussen het nietwerkende (kinderen en ouderen) en het werkende deel van de bevolking) opgelopen van 62% in 2003 tot 72% in 2023. In Maashorst is die druk zelfs nog hoger. In 2023 bedroeg deze 761% en is inmiddels gestegen naar 771% in 2024. ,
,
,
In combinatie met de algemene tendens dat het geboortecijfer zal gaan afnemen , betekent dit dat een
steeds kleiner aandeel van de bewoners in Maashorst onderdeel zal gaan uitmaken van de beroepsbevolking. Versus een steeds groter deel van de inwoners dat ouder dan 65 jaar is. Verwacht wordt dat het aandeel 65+ers in Maashorst de komende decennia zal toenemen naar 279% in 2040. In 2024 bedroeg dit percentage nog 229%. ,
,
Uit onderstaande tabel zien we de bruto arbeidsparticipatie (beroepsbevolking/totaal aantal inwoners) van Maashorst. Landelijk bedroeg dat percentage in 2024 76% daarbij wel opgemerkt dat zij uitgaat van de indeling 15-75 jaar. Desalniettemin geeft het een indicatie van de (extra) opgave die Maashorst te wachten staat. ,
Figuur 2. 4 Ontwikkeling beroepsbevolking Maashorst Inwoners Maashorst Beroepsbevolking 20-65 jaar 2023 33. 345 (57%) 2040 32. 325 (50%)
Beroepsbevolking 20-69 jaar 40. 345 (68%) 39. 345 (61%)
Een groter aandeel van de groep 65+ in de bevolking heeft tot gevolg dat het beroep op voorzieningen door deze groep zal toenemen , terwijl het aantal arbeidskrachten om die zorg te verlenen zal afnemen. In de zorg zien we een dubbele grijze druk: er stromen veel werknemers uit omdat ze met pensioen gaan.
21
Deze sector staat in Maashorst op nummer twee wat betreft het grootste aandeel in de werkgelegenheid en op nummer eén wat betreft de absolute werkgelegenheidsgroei. Met andere woorden; de nadelige
effecten van de vergrijzing raken meerdere kanten van de arbeidsmarkt waarbij de omvang probleem naar de toekomst toe cumuleert en dit in hogere mate voor Maashorst geldt. ,
van
het
Dan is behoud of terugkeer van de jongeren die we in onze gemeente hebben , uitermate van belang. Wanneer we kijken naar de groep 15-25-jarigen zien we dat deze wegtrekt uit de gemeente. Het mbo
verklaart dit door de afwezigheid van hogescholen en universiteiten. Dat beeld van wegtrekkende studenten lijkt bevestigd te worden door de bestemmingen waar personen uit Maashorst en Meierijstad naartoe verhuizen. Een relatief groot aandeel verhuist naar gemeenten met hogescholen en universiteiten zoals ’s-Hertogenbosch Eindhoven Tilburg Nijmegen en Maastricht. We weten niet hoeveel van deze jongeren na de studie terugkeren naar Maashorst. ,
,
,
Pendelbewegingen Maashorst vervult in regionaal opzicht meer een werkfunctie dan een woonfunctie. In Maashorst wordt 40% van de werknemersbanen in de gemeente ingevuld door inwoners zelf 60% wordt dus ingevuld door mensen van buiten de gemeente. Van het totaal aantal werknemers werkt meer dan de helft buiten de gemeentegrenzen. In onderstaande overzicht zijn de vervoersbewegingen in kaart gebracht: ,
Figuur 2. 5. Pendelcijfers van Pendel -werkverkeer
en naar
Maashorst (2024) Strategische verkenning Koning Willem I ,
Maashorst (in) Land van Cuijk (3100) Meierijstad (2700)
Maashorst (uit) Meierijstad (3200) Oss (2200)
Oss (2700)
Bosch (1. 900) Eindhoven (1300)
Bernheze (1500) Boekel (1100) Nijmegen (1000)
Land van Cuijk (1100)
Totaal 12. 100
Totaal 9. 700
Met uitzonderling van Nijmegen en Eindhoven , maken bovenstaande gemeenten deel uit van dezelfde
arbeidsmarktregio (RNOB). Het overzicht van vervoersbewegingen maakt de meerwaarde en het belang van een gezamenlijke aanpak arbeidsmarkt op regionaal -maar ook sub regionaal niveau- inzichtelijk. Migratie De bevolking van Maashorst kent een relatief hoog percentage inwoners met een Nederlandse achtergrond vergeleken met het Nederlandse gemiddelde en daarmee een relatief laag percentage inwoners met een migratieachtergrond. De groep internationale werknemers is vooral afkomstig uit midden- of Oost-Europa met als grootste groep; Polen. Op dit moment worden zij ingezet in de land- en tuinbouw. Goede huisvesting van deze werknemers is een aandachtspunt van de gemeente. ,
Mismatch van vraag en aanbod Op gemeentelijk niveau zijn geen cijfers beschikbaar van de match van vraag en aanbod. We zien wel dat de spanningsindicator die regionaal wordt gebruikt om het verschil tussen vraag en aanbod te duiden het hoogst scoort op de agrarische beroepen ICT en zorg en welzijn. De agrarische sector speelt van oudsher nog een belangrijke rol in Maashorst. Tegelijkertijd krimpt deze sector verdwijnen de traditionele banen en zoeken agrarische ondernemers naar nevenactiviteiten (vaak in de recreatieve sector). Daarnaast zien we een grote vraag naar arbeidskrachten in de sector zorg en welzijn. Hieruit zou ,
,
,
22
geconcludeerd kunnen worden dat we lokaal te maken hebben met een sectorale mismatch. Ondanks de hoge arbeidsparticipatie en een laag percentage onbenut arbeidspotentieel moeten we die mismatch serieus nemen en samen met het onderwijs investeren in goede omscholingsmogelijkheden voor een goede toestroom naar vitale sectoren (o. a. techniek ICT bouw en zorg en welzijn). ,
,
Leven lang leren In Maashorst is een groter deel van de bevolking middelbaar opgeleid (42%) in vergelijk met NoordBrabant 38% en Nederland 38%. Een kleiner deel is hoogopgeleid , al zien we dat het verschil wordt
ingelopen. Verder zijn in Maashorst minder laagopgeleiden (18%) in vergelijking met Noord-Brabant (21%) en landelijk (21%). Op dit moment is het niveau van opleidingen overeenkomstig het niveau van verricht werk. Landelijk dreigt echter een tekort aan werknemers met een mbo-opleiding met name in de sectoren zorg en techniek. ,
In de gemeente Maashorst is één school voor voortgezet onderwijs gevestigd die in onderwijs voorziet