Bijlage 1 - Beleidskader Armoede & Schulden 2024-2028
Tekst van het document
Grote kwesties, waaronder de Toeslagenaffaire, de afhandeling van de Groninger aardbevingsschade en de coronacrisis hebben het imago van en vertrouwen in de overheid geschonden (I&O Research, 2021). Als gemeente hebben we daarom één en ander te repareren. Wanneer een inwoner vragen heeft wordt deze in sommige gevallen nog steeds van het kastje naar de muur gestuurd. Het is ook voor veel inwoners lastig om minimavoorzieningen aan te vragen. Dit aanvraagproces vergt de nodige financiële inzichten (kennis waar het juist vaak aan schort), leesvaardigheid, digitale vaardigheden en bewijsstukken. Het aanvragen van een minimaregeling moet niet ingewikkelder zijn dan noodzakelijk. Een meerjarig autoleasecontract afsluiten waarmee tienduizenden euro’s zijn gemoeid, vraagt op dit moment minder van inwoners dan het indienen van een aanvraag voor bijvoorbeeld ons Activiteitenfonds. 3.1.2 Meedoen is ingewikkelder dan het lijkt Voor lang niet iedereen is meedoen in de samenleving vanzelfsprekend of eenvoudig. Voor veel inwoners is onze samenleving al erg complex, zij ervaren drempels die veel van ons zich moeilijk kunnen voorstellen. Hetzelfde geldt voor leven met geldzorgen en/of schulden. Het is niet enkel het gebrek aan financiële middelen dat meedoen in de weg staat, maar meer een gevoel van schaamte, sociaal isolement of taalkundige en/of culturele verschillen. Voor 22/39
inwoners die gebukt gaan onder een schuldenlast is een activiteit in teamverband misschien te belastend in het begin. Ook zien we dat bepaalde ongeschreven gedragscodes, die horen bij een lidmaatschap van bijvoorbeeld een sportclub, voor niet iedereen haalbaar en/of duidelijk zijn. Het vervoeren van kinderen naar competities in andere gemeenten, bardienst draaien of rondjes geven, zijn eveneens drempels voor het meedoen. 3.1.3 Stille armoede en niet-gebruik van regelingen Armoede is lang niet altijd zichtbaar. Sterker nog, veel inwoners doen er alles aan om dit te verbloemen. Stille armoede kenmerkt zich in het feit dat inwoners op het eerste oog niet tot de doelgroep minimabeleid behoren. Dit kan zijn omdat ze werk hebben met een inkomen boven de minimanormen, geen (zichtbare) schulden of überhaupt nog nooit iets met de gemeente van doen hebben gehad. Deze inwoners maken geen gebruik van inkomensondersteunende regelingen, ook al hebben ze daar recht op én kunnen deze regelingen bijdragen aan hun welzijn. We zien dat landelijk circa 35% van de huishoudens die recht hebben op algemene bijstand, hier geen gebruik van maakt (Inspectie SZW, 2021). Een kwart van deze doelgroep heeft geen inkomen en leeft dus, statistisch gezien ‘van de lucht’. In onze gemeente is ook sprake van het niet-gebruik van regelingen.
Het afgelopen jaar is er een tweede en complexere dimensie aan stille armoede bijgekomen. Dit is het verschijnsel dat inwoners, als gevolg van bijvoorbeeld inflatie, twijfels over de toekomst en onzekere arbeidsbetrekkingen, rigoureuze keuzes in hun uitgaven maken die niet passend zijn voor hun inkomensniveau. Economen waarschuwen beleidsmakers voor het blindstaren op vaststaande indicatoren; consumptieve bestedingen, omvang spaarsaldi en aflossingen op schulden (Rietman, 2022). Al deze indicatoren bleven in 2022 en begin 2023 op groen staan, ondanks de torenhoge inflatie. De enige verklaring hiervoor is dat grote groepen inwoners met uiteenlopende inkomens fors sneden in de kwaliteit van hun uitgaven. Denk hierbij aan bezuinigen op boodschappen, een ongezonder voedingspatroon, abonnementen voor de sportschool of theater opzeggen, de verwarming lager zetten of een minder dekkende zorgverzekering afsluiten. Deze vorm van stille armoede laat zich niet terugzien in cijfers en dat maakt het lastig om het zichtbaar te maken. Varend op de vaststaande economische indicatoren lijkt er weinig te gebeuren. In de praktijk speelt er juist van alles. We kunnen in dit opzicht daarom beter spreken van ‘blinde’ armoede. Voor hoge inkomens zijn deze keuzes onprettig maar niet onoverkomelijk. Voor de midden- en lagere inkomens kan dit op termijn tot grote problemen leiden.
Dit is niet per definitie schrijnende armoede maar wel armoede die zich verbergt achter een façade van welvaart.
3.2 Wat willen we bereiken 3.2.1 Betrouwbare en toegankelijke gemeente Als gemeente stellen we ons open en verwelkomend op naar de inwoner en benaderen deze vanuit vertrouwen. We hebben één centrale toegang waar alle informatie duidelijk en overzichtelijk te verkrijgen is. Onze informatie is digitaal te raadplegen maar blijft ook op papier bestaan, in taal die de inwoner begrijpt. Er zijn geen (onnodige) drempels voor het aanvragen van een regeling van de gemeente. Er rust geen taboe op ondersteuning vanuit 23/39
de gemeente en bij het aanvragen worden niet meer (bewijs)stukken gevraagd dan strikt noodzakelijk. Toegankelijk en transparant zijn we niet alleen naar de inwoner. Datzelfde geldt intern voor onze collega’s. Samenwerking binnen en tussen domeinen of afdelingen wordt gestimuleerd. Tenslotte valt of staat onze hele aanpak met laagdrempelige toegang. Hulp voor onze inwoners moet laagdrempelig en eenvoudig beschikbaar zijn. Een sterke sociale basis in het dorp of de wijk is hiervoor het vertrekpunt. Inwoners kennen elkaar, hebben zorg voor elkaar en helpen elkaar. Ze worden hierbij ondersteund door een vangnet van professionele organisaties. 3.2.2 We bieden uiteenlopende mogelijkheden aan om mee te doen De activiteiten, lidmaatschappen en abonnementen waaraan de doelgroep van ons minimabeleid kan deelnemen zijn breed van aard en bieden volop keuze. Niet alle inwoners willen sporten of een muziekinstrument spelen, maatschappelijke deelname houdt niet voor iedereen hetzelfde in. We breiden daarom ons aanbod continue uit en hebben daarin ook laagdrempelige activiteiten die het opstapje (kunnen) zijn naar meer. 3.2.3 We zijn bereikbaar, duidelijk en werken outreachend We staan als gemeente middenin de wijken en kernen. We staan hier niet middenin als een kasteel met wachttorens, hoge muren en een ophaalbrug, maar als goed bereikbare en veilige plek voor iedereen.
Onze dienstverlening is laagdrempelig en eenvoudig te vinden. In ons contact met inwoners zijn we duidelijk en meedenkend. Bij het aanvragen van één regeling wijzen we de inwoner direct op de andere regelingen of voorzieningen waar deze ook recht op heeft. Bijvoorbeeld wanneer een ouder bij Stichting Leergeld wordt aangemeld voor een aantal activiteiten voor zijn kind, dan is het vanzelfsprekend dat de ouder ook geattendeerd wordt op ons Activiteitenfonds voor volwassenen. Deze positieve ervaringen worden gedeeld via mond-tot-mond reclame met buren, vrienden of familieleden, waardoor deze zich als dat nodig is ook sneller tot ons wenden. 3.3 Hoe we dit gaan bereiken 3.3.1 Inclusieve, doelgroepgerichte benadering en duurzame oplossingen Als gemeente zijn wij er voor alle inwoners, ongeacht hun achtergrond of situatie. Wij brengen ons nieuwe armoede- en schuldenbeleid tot uitvoering in samenspraak met onze inwoners. Mede om die reden is ons minimabeleid opengesteld voor inwoners tot 120% van het sociaal minimum. De nadruk van ons armoedebeleid ligt bovendien op het stimuleren van financiële zelfredzaamheid en, in het verlengde hiervan, sociale mobiliteit. Het creëren van werkgelegenheid, aanbieden van onderwijs en training en het verbeteren van toegang tot voorzieningen dragen hieraan bij.
Een belangrijk aspect van een inclusief armoedebeleid is het erkennen van de menselijke maat. Dit betekent dat ons beleid moet aansluiten op de persoonlijke omstandigheden van inwoners en dat hulpverleners hier begrip voor hebben. Meer maatwerk en individuele ondersteuning in plaats van standaardoplossingen is ons devies.
24/39
De integrale intake is een mooi beginpunt. Dit blijven we dan ook doen. Daarnaast zetten we in op meer begrip voor de diversiteit in onze samenleving door middel van trainingen en intervisie. 3.3.2 Werken vanuit vertrouwen Onze collega’s van het sociaal domein worden gestimuleerd om de inwoner te benaderen vanuit vertrouwen. Dit vraagt de nodige durf van deze medewerkers maar ook van management en bestuur. Om onze collega’s een steuntje in de rug te geven, zetten we naar behoefte trainingen en intervisiesessies in. We verwachten niet dat deze werkwijze binnen een aantal maanden eigen is gemaakt. Ervaring leert dat dit eerder een kwestie van jaren is. 3.3.3 Begrijpelijke communicatie en eenvoudig vindbare informatie In onze communicatie-uitingen houden we rekening met verschillende doelgroepen. Intern is hier al veel aandacht voor, dit juichen we toe. We stellen ook externe partners actief op de hoogte van onze regelingen en zoeken de samenwerking op met het Informatiepunt Digitale Overheid van de bibliotheek. Alle regelingen in Maashorst zijn gebundeld in een folder waarin deze eenvoudig beschreven zijn. De folder is verspreid op verschillende plekken in onze gemeente en is gedrukt in verschillende talen. Hij is ook digitaal te raadplegen als PDF op onze website.
Naast het overzicht van onze regelingen in de folder verkennen we in hoeverre onze online vindbaarheid vergroot kan worden. Een platform waarop inwoners zelf aan de hand van een aantal vragen in één oogopslag kunnen zien waar ze mogelijk voor in aanmerking komen, is ons streven. 3.3.4 De toegang op orde We blijven inzetten op de kwaliteit van onze toegang. Naast een visitekaartje voor onze gemeente, is de toegang van groot belang in het wijzen van de juiste weg binnen de gemeente. Oren en ogen voor onderliggende problematiek zoals sluimerende schuldsituaties of familieproblemen blijven van belang. Het aanvraagproces van al onze minimaregelingen gaan we goed onder de loep nemen. Aanvragen kunnen zowel online als op papier worden gedaan. We vragen enkel (bewijs)stukken op die noodzakelijk zijn. Formulieren worden herschreven in begrijpelijke taal. Een eenduidige werkwijze van onze medewerkers en het borgen van werkafspraken wanneer medewerkers uitvallen of elders hun dienstbetrekking vinden, zijn in dit opzicht ook van belang. Hiervoor worden werkprocessen duidelijk beschreven en vindt regelmatig intervisie plaats. 3.3.5 Ervaringsdeskundigen Ervaringsdeskundigen weten als geen ander welke gevolgen armoede en schulden hebben op je leven. De informatie hiervan is waardevol voor ons beleid. Daarnaast fungeren ervaringsdeskundigen als voorbeeld voor inwoners.
Door ervaringsdeskundigen prominent te positioneren in onze uitvoeringspraktijk en te betrekken bij de beleidsvorming, geven we een duidelijk signaal af; we zien en begrijpen jullie. Dit kan inwoners over de streep trekken 25/39
om (eerder) hulp te zoeken en creëert vertrouwen in de gemeente. We willen met onze ketenpartners onderzoeken hoe we de inzet en betrokkenheid van ervaringsdeskundigen kunnen vergroten en betrekken ervaringsdeskundigen in het verbeteren van onze dienstverlening.
4. We trekken samen op tegen armoede en schulden Om de situatie van de inwoner volledig inzichtelijk te krijgen en te verbeteren, is samenwerking tussen gemeente en maatschappelijke partners van essentieel belang. Binnen de keten armoede en schulden bevinden zich veel organisaties die zich, ieder op hun eigen manier, bezighouden om dit aan te pakken. Samen met deze partners kunnen we onze aanpak volledig dekkend maken. We erkennen hierin elkaars rol en sturen op nauwere samenwerking. Iedere partner kan, op zijn eigen manier, zo bijdragen aan het bestrijden van armoede en schuldenproblematiek. 4.1 Wat we zien 4.1.1 Versplintering van het netwerk In onze gemeente zijn erg veel organisaties betrokken bij het thema armoede en schulden. Dit is een positief gegeven dat de betrokkenheid van onze inwoners duidelijk onderstreept. Van werkgroepen, wijkraden, ontmoetingsplekken, liefdadigheidsverenigingen, welzijnsorganisaties tot ondernemersverenigingen, in vrijwel alle wijken en gelederen van onze gemeente is wel iets te vinden. Het probleem is dus niet een gebrek aan goede initiatieven. Wij signaleren echter wel dat deze initiatieven veelal op zichzelf werken en er onderling weinig afstemming plaatsvindt. Dit is jammer aangezien we door samen te werken, elkaar kunnen versterken. Ook op het gebied van schuldhulpverlening liggen kansen voor meer en betere samenwerking.
Hierbij gaat het om beter contact in het doorverwijzen naar externe instanties voor bijvoorbeeld schuldhulptrajecten. Tenslotte is meer samenwerking met bewindvoerders in onze gemeente een punt van aandacht. Als gemeente bekostigen we vanuit de bijzondere bijstand de kosten voor bewindvoering voor inwoners die dat zelf niet kunnen betalen. Daarnaast vervullen bewindvoerders een belangrijke rol in de brede aanpak van schulden. Wij hebben echter geen rol om de kwaliteit van bewindvoering te toetsen en er vindt geen afstemming plaats wanneer inwoners onder bewind worden gesteld of daaruit worden ontheven. Bewindvoering is daardoor een ‘blinde vlek’ in onze brede aanpak van schulden. 4.1.2 De gemeente als hulpverlener kent beperkingen Als gemeente doen wij er alles aan om inwoners met geldzorgen zo goed mogelijk van dienst te zijn, getuige dit beleidskader. We moeten ons realiseren dat wij niet voor alle vragen een oplossing hebben en gebonden zijn aan wet- en regelgeving. Wij voeren bijvoorbeeld de bijstand uit in medebewind van de Rijksoverheid. De regels die wij hanteren binnen de Participatiewet worden door het Rijk bepaald. Daarbij mogen wij als gemeente geen inkomenspolitiek bedrijven. Ook zijn onze middelen beperkt en bovendien publiek, dit vraagt 26/39
om een zorgvuldige afweging voor we deze inzetten. Door deze kaders kent het uitoefenen van onze hulpverlenende rol de nodige beperkingen. 4.2 Wat willen we bereiken 4.2.1 We kennen het bredere netwerk van ketenpartners De gemeente Maashorst is onderdeel van een bredere keten van organisaties die samen armoede en schuldenproblematiek tegengaan. Wij weten organisaties te vinden en andersom. Er bestaan directe lijntjes tussen onze collega’s en vrijwilligers of medewerkers van externe partners. 4.2.2 We betrekken ons netwerk actief in onze dienstverlening In het zoeken naar maatwerkoplossingen voor onze inwoners kunnen we aanvullende ondersteuning inzetten vanuit ons netwerk waar onze eigen ondersteuning tekortschiet. Deze kunnen voorliggend zijn; de inwoner is geholpen met een algemeen beschikbare voorziening zoals de bibliotheek, een voorziening vanuit de eigen kring zoals hulp van een familielid, of een regeling zoals de Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen (AIO). Deze kunnen complementair aan onze ondersteuning zijn, zoals het inzetten van een schuldmaatje naast een professioneel schuldsaneringstraject. Hierbij valt te denken aan kerstpakketten van de Rotary of de sinterklaasactie. Met externe schuldhulpverlenende partijen hebben we periodiek overleg op casusniveau en wij pakken onze rol in de toeleiding naar en uit schuldhulptrajecten.
Voor de inwoner begint het schuldentraject bij een van onze collega’s en eindigt deze eveneens bij (idealiter) dezelfde collega. Bewindvoerders en gemeentelijke schuldhulpverleners kennen elkaar en wisselen waar nodig casus-informatie met elkaar uit. De gemeente heeft een vast aanspreekpunt voor bewindvoerders en kent een werkproces voor het registreren van en acteren op signalen van onzorgvuldig handelen van een bewindvoerder. 4.3 Hoe we dit gaan bereiken 4.3.1 Platform geldzorgen Om elkaar te kennen moeten we elkaar spreken en zien. Daarom neemt de gemeente het initiatief om een platform op te richten waarin alle organisaties deelnemen die betrokken zijn bij het bestrijden van armoede in onze gemeente. Dit platform komt een aantal keer per jaar samen om de situatie te bespreken, ideeën uit te wisselen en elkaar te leren kennen. Het is nadrukkelijk niet onze intentie om dit platform vanuit de gemeente te blijven aansturen. Na de initiatie-fase, zal de gemeente de rol van deelnemer op zich nemen. 4.3.2 Gebiedsgerichte aanpak Vanuit andere domeinen is de gebiedsgerichte aanpak al aardig ingebed in de uitvoering. Gebiedsgerichte aanpak is een werkwijze waarbij verschillende maatschappelijke partners samenwerken voor onze inwoners met meerdere problemen. We werken echt in de wijken of kernen en organiseren ondersteuning zo dichtbij mogelijk.
Vaak is er sprake van armoede en schulden in samenhang met bijvoorbeeld psychosociale problemen of met de 27/39
woon/leefsituatie. Hier hebben we oog voor. Er worden tussen de verschillende maatschappelijke partners afspraken gemaakt over de rol van de verschillende hulpverleners en hun verantwoordelijkheid. 4.3.3 We kennen onze ketenpartners en erkennen de kracht daarvan Als gemeente hebben we ons netwerk haarfijn inzichtelijk en er is over en weer contact met alle netwerkpartners. Vrijwilligersorganisaties of maatschappelijk betrokken inwoners vervullen essentiële rol in de aanpak van geldzorgen en/of armoede. Als gemeente werken we daarom outreachend en investeren we in goede samenwerking met maatschappelijke partners. 4.3.4 Verkennen invulling geven Adviesrecht bij schuldenbewind Het is voor gemeenten mogelijk om te rechtbank te adviseren bij het instellen van schuldenbewind. Dit zogenaamde Adviesrecht heeft veel voeten in aarde en moet zorgvuldig worden uitgezocht voordat we hiermee aan de slag gaan. We zetten de eerste stappen om dit te verkennen.
5. We hebben een gedegen monitoring en sturen op resultaten Om te kijken of onze aanpak van armoede en schulden werkt, wordt monitoring en effectmeting steeds belangrijker. Op basis van een aantal ‘effectindicatoren’ kunnen we zien hoe ons beleid zijn uitwerking heeft in de praktijk. Hierin gaat het nadrukkelijk niet uitsluitend om de cijfers, maar juist om de duiding ervan. Wat zeggen de cijfers precies, welke kwalitatieve lessen kunnen we hieruit trekken en hoe verhouden onze cijfers zich ten opzichte van andere gemeenten en/of overheden. Op basis van deze analyse krijgen we inzicht in de maatschappelijke effecten van ons beleid en kunnen we tijdig bijsturen. Monitoring en gedegen informatie zijn ook van belang voor onze financiën. Een groot deel van ons minimabeleid zijn namelijk open-einde regelingen, dit houdt in dat aan deze regelingen geen budgetplafond is verbonden. Om het overzicht op onze financiële huishouding te houden, moet dit goed gemonitord blijven. Voor de regelingen die wél een budgetplafond kennen, is monitoring van uitgaven mogelijk nog belangrijker. We moeten het gebruik daarvan nauwgezet in de gaten houden, zodat we tijdig een afweging kunnen maken of ophoging van het budget wenselijk of noodzakelijk is. 5.1 Wat we zien 5.1.1 Overvloed aan data en informatie De tijd waarin wij leven wordt ook wel eens het ‘informatietijdperk’ genoemd.
Informatie is overal veelvuldig verkrijgbaar. Vrijwel iedere organisatie heeft een dashboard of biedt periodiek cijfers aan. Deze bulk aan harde cijfers moeten wij filteren, combineren en interpreteren, dit is ingewikkeld en vraagt om de nodige (uren)inzet. We maken daarom niet altijd optimaal gebruik van deze informatie. Ook uit het registreren van informatie, bijvoorbeeld vanuit vroegsignalering, kunnen we veel meer halen. 28/39
5.1.2 Data in het sociaal domein zijn niet eenduidig te interpreteren Sociale wetenschap kenmerkt zich in de complexiteit van betrouwbaarheid en validiteit van data. Mensen verschillen onderling en ook nog eens op per situatie. De uitwerking van onze inspanningen meten is daarom erg lastig. Cijfers vanuit betrouwbare bronnen zoals het CBS of onze eigen systemen vertellen nooit het hele verhaal. Landelijke werkeloosheidscijfers zeggen weinig over de lokale situatie wanneer een grote werkgever naar een andere provincie is verhuisd. Een forse daling van ons bijstandsbestand zegt weinig over onze effectiviteit op het bevorderen van uitstroom, wanneer de sterk vergrijzende bevolking uitstroomt naar de AOW. De snelheid van schuldhulptrajecten is niet per definitie een graadmeter voor de kwaliteit ervan wanneer de wet bepaalt dat het minnelijk traject in de helft van de tijd moet. We hebben tenslotte eerder gezien dat stille of blinde armoede zich überhaupt niet laat meten. In feite zijn dus alle sociale data inherent onbetrouwbaar en invalide. 5.2 Wat willen we bereiken 5.2.1 Werken met effectindicatoren en -metingen Om het bos door de bomen te kunnen blijven zien filteren en bundelen we informatiestromen in effectindicatoren. Deze indicatoren vervullen een belangrijke rol in het meten van de effectiviteit van ons beleid.
Om de betekenis van ‘indicator’ uit te leggen is een vergelijking met de Engelse gelijknamige term voor richtingaanwijzer te maken. Met deze effectindicatoren willen we ook een richting aangeven. We realiseren ons dat we nooit volledig betrouwbare en/of valide informatie tot onze beschikking hebben. Het beste wat we kunnen doen is, door middel van deze effectindicatoren, de richting weer te geven waarop de uitwerking van ons beleid koerst. 5.2.2 Onze eigen systemen worden optimaal gebruikt De systemen waarmee onze collega’s werken worden optimaal benut ten behoeve van sturingsinformatie. We kunnen met een paar klikken opvragen in welke wijk de meeste betalingsachterstanden voorkomen, wat de voornaamste redenen van bijstandsafhankelijkheid zijn of in welke periode onze inwoners overstappen van zorgverzekering. Met deze informatie kunnen we gerichter informeren, bijvoorbeeld over onze collectieve zorgverzekering rond de maand waarop de meeste inwoners overstappen. Met deze informatie kunnen we ons beleid bijsturen, bijvoorbeeld door een reeks sollicitatietrainingen in te kopen wanneer er sprake is van een grote toestroom van jonge werkzoekenden. Met deze informatie kunnen we gedegen prognoses maken en op basis daarvan, scherper budgetteren. We kunnen met deze informatie zelfs anticiperen op toekomstige problemen én deze dus voorkomen.
Denk hierbij aan het inzetten van energiecoaches en energiebesparende maatregelen bij oplopende betalingsachterstanden op de energierekening. 5.3 Hoe we dit gaan bereiken 5.3.1 Combineren van kwalitatieve en kwantitatieve informatiestromen In het verklaren van sociale fenomenen maakt de sociale wetenschap veelvuldig gebruik van een combinatie van case-studies en statistiek zoals regressie-analyses. Voor ons gaat deze 29/39
keiharde wetenschappelijke benadering mogelijk te ver maar we kunnen hier wel lering uit trekken. Door harde kwantitatieve cijfers uit dashboards, rapporten en onze eigen systemen te combineren met kwalitatieve informatie zoals signalen van inwoners, enquêtes of gesprekken met ketenpartners, krijgen we een veel beter beeld van de werkelijkheid. In het bepalen of ons gevoerde beleid de gewenste effecten heeft, maken we daarom gebruik van zowel kwalitatieve als kwantitatieve data. Enquêtes, klanttevredenheidsonderzoeken, focusgroepen en het registreren van typen signalen worden vast onderdeel van onze eigen evaluatie. 5.3.2 Opstellen van meetbare effectindicatoren Samen met de betrokken collega’s worden in een aantal werksessies effectindicatoren geformuleerd die meetbaar moeten zijn en iets zeggen over een bepaald maatschappelijk effect. 5.3.3 Gebruik maken van externe partijen, rapportages en monitors Het verzamelen en duiden van informatie evenals het trekken van conclusies, hoeven we niet allemaal zelf te doen. We gaan meer gebruik maken van de expertise van kennisinstituten zoals het Nibud, Stimulansz of Divosa. Deze partijen bieden waardevolle rapportages en monitors aan die van grote waarde zijn in het meten van effecten van ons beleid. Ook bieden systeemleveranciers of applicatiebeheerders het nodige aan ondersteuning voor het zuiver houden van onze registratie.
Een goed voorbeeld hiervan is de module Vroegsignalering 2.0 waarin stapsgewijs de registratie van ons regie- en matchingssysteem wordt doorgelicht.
6. Financiën In de begroting 2022 van Maashorst zijn de eerder begrote bedragen van de voormalige gemeenten Uden en Landerd samengevoegd. In dit hoofdstuk wordt weergegeven welke effecten ons nieuwe beleid op de begroting heeft.
6.1 Beschikbaar budget
De huidige begroting ziet er samengevat op dit moment als volgt uit:
30/39
* hierbij is rekening gehouden met onvermijdbare autonome ontwikkelingen die in de 2e afwijkingenrapportage worden gemeld. ** Bovenstaand budget is onder voorbehoud van de ingebrachte wens voor de begroting 2024 in het kader van de schuldhulptrajecten voor ondernemers.
6.2 Financiële effecten nieuw beleid
In dit beleidskader worden enkele maatregelen en wijzigingen voorgesteld ten opzichte van het huidige beleid. Onderstaand de maatregelen/wijzigingen waarbij we verwachten dat deze een financieel effect hebben op de begroting. Deze leiden tot een extra budgetvraag.
7. Samenvatting en overzicht 7.1 Samenvatting 7.1.1 Aanpak kindarmoede Om kindarmoede in onze gemeente uit te bannen zetten we (extra) in op de volgende onderdelen: - Verhogen bijdrage voor laptop of schooltas van €512,- naar €750,-. 31/39
-
Het Jeugdfonds Sport en Cultuur mag worden aangevraagd voor zowel sportieve als culturele activiteiten. Er komt een zwemregeling die een bijdrage doet in het behalen van zwemdiploma A en B.
7.1.2 Gecombineerde schuldhulpinterventies Op preventief vlak gaan we meer doen aan voorlichting en informatievoorziening op scholen. We gaan door met de lessen van Moneyways. Dit combineren we met een spreekuur voor geldzorgen en schulden. Naast voorlichting willen we bewustwording creëren voor het thema geldzorgen en schulden. Dit doen we door middel van een professioneel opgezette bewustwordingscampagne. We zetten extra in op vroegsignalering, stroomlijnen de aanpak door gebruik te maken van de module Vroegsignalering 2.0 van Inforing en gaan aan de slag met het aangescherpte convenant vroegsignalering. Als alternatief voor een zwaar middel als bewindvoering en om de focus te verleggen van het oplossen van de schuld naar het financieel gezond maken van inwoners, gaan we meer gebruik maken van budgetbeheer. Nazorg wordt een integraal onderdeel van schuldhulpverlening en het wordt daarom opgenomen in het plan van aanpak. 7.1.3 Sluitende aanpak van armoede en schulden Door ruimte te maken voor maatwerk, houden we rekening met inwoners die als gevolg van uitzonderlijke omstandigheden buiten de boot vallen. Voor inwoners in de schuldsanering kijken we naar de draagkracht in plaats van het inkomen. De Voedselbank zien wij als tijdelijke noodoplossing voor drie maanden waaraan een ondersteuningstraject onlosmakelijk is verbonden.
Voor ondernemers bieden we schuldhulpverlening aan die zich specifiek richt op de financiële problemen waar deze groep mee te maken heeft. 7.1.4 Inclusief en breed aanbod activiteitenfonds We zoeken naar nieuwe activiteiten voor inwoners die (nog) niet mee kunnen doen met ons huidige aanbod. Dit zijn laagdrempelige activiteiten zonder veel sociale verplichtingen. 7.1.5 Nieuwe werkwijze en klantbenadering We gaan nog meer werken vanuit vertrouwen. Dit doen we met oog voor de diversiteit aan inwoners die onze gemeente kenmerkt. Onze dienstverlening is gericht op duurzame oplossingen waarbij er ruimte is voor maatwerk. In het aanvraagproces van regelingen of voorzieningen vragen we niks meer dan strikt noodzakelijk. Tenslotte dragen goed beschreven werkprocessen en werkafspraken bij aan de eenduidigheid en snelheid van onze dienstverlening. De diverse collega’s die onze inwoners spreken krijgen door middel van trainingen en intervisie hiervoor de benodigde handvatten aangereikt. 7.1.6 Begrijpelijke en vindbare informatie We zetten onze inspanningen gericht op begrijpelijke communicatie door. Zowel de fysieke folder als onze website wordt onder handen genomen. Om onze regelingen nog beter 32/39
vindbaar te maken, gaan we gebruik maken van een online tool waarop de inwoner zelf kan nagaan voor welke regelingen deze in aanmerking komt. 7.1.7 Platform geldzorgen Samen met onze ketenpartners richten we een platform op om elkaar te leren kennen, ideeën uit te wisselen, signalen te delen en inwoners nog beter te helpen. Hoewel de gemeente het initiatief hiertoe neemt, zullen we het platform niet blijven besturen. Wij zien onszelf hierin als actor in het bredere speelveld. Op termijn moet dit platform zijn eigen regie nemen. 7.1.8 Nauwere samenwerking met onze ketenpartners Gebiedsgericht werken en de aanpak van multiproblematiek doen we samen met onze ketenpartners. We investeren in de relatie en betrekken elkaar in onze plannen, over en weer. Als gemeente kennen we onze kracht en onze beperkingen. Door samen te werken kunnen we elkaar versterken en aanvullen. 7.1.9 Meer doen met en meer halen uit data Door onze eigen cijfers, landelijke informatie en rapporten van derden te combineren met inwonerervaringen, enquêtes en signalen van collega’s of ketenpartners, krijgen we een beter beeld van de werkelijke uitwerking van ons beleid. We gebruiken onze eigen systemen optimaal en blijven hier scherp op. Waar nodig vliegen we de hulp in van de leveranciers.
Hoewel we ons realiseren dat deze informatie nooit volledig betrouwbaar en/of valide is, geeft dit ons een gedegen richting om uitspraken te doen over de werking van ons beleid. Het opstellen van meetbare effectindicatoren met inhoudelijk betrokken collega’s draagt hieraan bij. We waarderen betrouwbare informatie en maken hiervoor gebruik van externe kennisinstituten.
7.2 Overzicht 7.1 Begrotingsoverzicht 2024-2028 De verwerking van ons nieuwe beleid inclusief de extra budgetvraag resulteert in onderstaand Begrotingsoverzicht voor de periode 2024-2028.
33/39
7.2.1 Kindarmoede Regeling/voorziening
Gericht op
Laptop/schoolktasregeling
Schooldeelname
Stichting Leergeld Jeugdfonds Sport en Cultuur
Schooldeelname Maatschapelijke deelname
Stichting Jarige Job
Maatschappelijke deelname
Zwemregeling
Maatschappelijke deelname
7.2.2 Gecombineerde schuldhulpinterventies Regeling/voorziening Moneyways, spreekuur geldzorgen ROC, informatie basisscholen Bewustwordingscampagne doorbreek het taboe op geldzorgen en schulden
Gericht op Financiële educatie Bewustwording en vindbaarheid gemeente
34/39
Aanpak vroegsignalering
Voorkomen problematische schulden
Budgetbeheer, coaching Nazorg
Alternatieven voor bewindvoering Voorkomen recidive
7.2.3 Sluitende aanpak Regeling/voorziening Schuldhulp voor ondernemers Draagkracht in plaats van inkomen Voedselbank
Gericht op Oplossen schulden en financieel zelfredzaam maken ondernemers Eerlijk en inclusief minimabeleid Tijdelijke ondersteuning in uitzonderlijke situaties
7.2.4 Inclusief en breed aanbod activiteitenfonds Regeling/voorziening Activiteitenfonds
Gericht op Maatschappelijke deelname
7.2.5 Nieuwe werkwijze en klantbenadering Regeling/voorziening Trainingen en intervisie collega’s
7.2.6 Begrijpelijke en vindbare informatie Regeling/voorziening Doorontwikkeling folder geldzorgen Doorontwikkeling website Online tool inkomensondersteunende regelingen Ervaringsdeskundigen
7.2.7 Platform geldzorgen Regeling/voorziening Oprichting platform, ondertekenen ‘pact’
Gericht op Bestendigen nieuwe werkwijze, werken vanuit vertrouwen en vanuit de bedoeling
Gericht op Informatievoorziening aan inwoners Informatievoorziening aan inwoners Vindbaarheid regelingen en eenvoud aanvragen Betere aansluiting beleidsvorming op realiteit en voorbeeldfunctie
Gericht op Versterken samenwerking binnen de keten
7.2.8 Nauwere samenwerking met onze ketenpartners Regeling/voorziening Gericht op Periodieke overleggen ketenpartners Versterken samenwerking binnen de keten Opstellen werkinstructie signalen bewindvoerders
Borgen kwaliteit bewindvoering
7.2.9 Meer doen met en meer halen uit data Regeling/voorziening Afnemen minima-effectrapportage
Gericht op Evalueren beleid
35/39
Uitvoeren kwalitatieve onderzoeken
Betrekken inwoners, verkrijgen van gedegen beeld samenleving
Benchmark Divosa
Evalueren beleid
8. Tot slot Dit is het eerste beleidskader armoede en schulden van de gemeente Maashorst. Een nieuwe gemeente met nieuwe ambities, systemen, collega’s en uitdagingen. Al dit nieuwe moet zijn plek vinden, zo ook de uitgangspunten in dit beleidskader. Om die reden is ervoor gekozen om de uitgangspunten in dit beleidskader breed te formuleren. Er zijn geen vooraf strak omlijnde programma’s of stappenplannen geformuleerd. In plaats daarvan geeft dit kader de ruimte en richting om nieuw beleid te ontwikkelen. Op deze manier creëren we de ruimte om nieuwe dingen te proberen, fouten te maken en hieruit lessen te trekken. Zo maken we het, voor de zich nog sterk ontwikkelende organisatie, mogelijk om de uitwerking van het nieuwe beleid goed in te regelen en borgen. De nieuwe gemeente maakt vergelijken met voorgaande beleidskaders ook lastig. De voormalige gemeenten Uden en Landerd hadden ieder hun eigen beleid op armoede en schulden. Het is voor dit beleidskader dan ook extra belangrijk om goed te evalueren. Normaliter worden beleidskaders na afloop ervan geëvalueerd. De gestelde doelen en resultaten worden dan over een langere periode, circa vier jaar, geanalyseerd. Om voor dit prille beleidskader de vinger aan de pols te houden, stellen we voor deze halverwege al te evalueren.
We kijken dan niet zozeer naar het behalen van de gestelde doelen maar naar de genomen stappen om het in dit beleidskader voorgestelde beleid uit te voeren. Vanzelfsprekend blijven we doorlopend de situatie rondom armoede en schulden in onze gemeente en in het land volgen. We blijven alert op ontwikkelingen, spelen hierop in en sturen tijdig bij.
36/39
Literatuurlijst Antonides, G. (2007). Income Evaluation and Happiness in the Case of an Income Decline. Kyklos 60 (4), 467484. Babcock, E. D. (2014). Using brain science to design new pathways out of poverty. Crittention Women's Union. Bellaart, H. en Brock, A. (2022, januari). KIS Wijkmonitor 2021. Verschillen in leefsituatie tussen groepen naar herkomst. Kennisplatform Inclusief Samenleven. BKR (2022). Schuldenmonitor 2021. Bureau voor Kredietregistratie. Breejen den, E. (2016). Aanpak armoede meer dan alleen oplossen schulden. Sociaal Bestek Tijdschrift Voor Werk, Inkomen En Zorg, 78 (4), 60-61. Bregman, R. (2014). Waarom arme mensen domme dingen doen. Geraadpleegd op 29 augustus 2023 via: https://decorrespondent.nl/511/waarom-arme-mensen-domme-dingen-doen/19645395-f6c9a0bd CBS (2019). Armoede en sociale uitsluiting. Centraal Bureau voor de Statistiek. Geraadpleegd op 8 augustus 2023 via: https://www.cbs.nl/nl-nl/publicatie/2021/49/armoede-en-sociale-uitsluiting-2021 CBS (2021, 30 juni). Aantal huishoudens met problematische schulden niet toegenomen. Centraal Bureau voor de Statistiek. Geraadpleegd op 12 juli 2023 via: https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/26/aantal-huishoudensmet-problematische-schulden-niet-toegenomen CBS (2022, 12 mei). Nederlands bbp per inwoner anderhalf keer EU-gemiddelde. Centraal Bureau voor de Statistiek.
Geraadpleegd op 21 juni 2023 via: https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/19/nederlands-bbp-perinwoner-anderhalf-keer-eu-gemiddelde Chetty, R. et al. (2016) The Association Between Income and Life Expectancy in the United States, 2001-2014. Journal of the American Medical Association, 315(16). Geraadpleegd op 5 juli 2023 via: https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/2513561 De Bosch Kemper, J. (1851) Geschiedkundig onderzoek naar de armoede in ons vaderland, hare oorzaken en de middelen die tot hare vermindering zouden kunnen worden aangewend. Haarlem. Divosa. (2019). Wanneer rondkomen niet vanzelfsprekend is. Geraadpleegd op 26 juli 2023 via: https://www.divosa.nl/publicaties/wanneer-rondkomen-niet-vanzelfsprekend Felitti, V.J. et al. (1998) Relationship of childhood abuse and household dysfunction to many of the leading causes of death in adults. The Adverse Childhood Experiences (ACE) Study. American Journal of Preventive Medicine, 14 (4), 245-58. Franken, M., Houten, M., van Lammersen, G., Mateman, H., en Verweij, S. (2016). Werk en inkomen - kennis en interventies geordend. Kennissynthese over methodisch werken, integraal werken en armoede en schulden. Utrecht. Movisie. Gastelaars, M. (2006). Excuses voor het ongemak. De vele gevolgen van klantgericht organiseren. Den Haag: Uitgeverij SWP. Geuns van, R. Jungmann, N. Kruis, G., Calkoen, P. en Anderson, M.
(2011). Schuldhulpverlening loont! Een onderzoek naar de kosten en baten van schuldhulpverlening. Hogeschool Utrecht en Regioplan, publicatienr. 2120, Amsterdam. Gowricharn, R. (2000). De grenzen van de polder. over armoede onder allochtonen. Utrecht. Forum.
37/39
Greef de, M.H.G. (1992). Het oplossen van problematische schulden. Een analyse van de invloed van de hulpverlening, interorganisationele samenwerking en huishoudkenmerken op de effectiviteit van schuldregelingen. Groningen. Groen, A., Horssen van, C., Veerman, N. (2022). Rondkomen en betalingsproblemen – ervaringen van Nederlandse huishoudens in onzekere tijden. Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting. Hosper, K. en Loenen van, T. (2021, februari). Leven met ongezonde stress. Aandacht voor chronische stress in de aanpak van gezondheidsverschillen. Pharos. Inspectie SZW (2021, 30 april). Niet-gebruik van de algemene bijstand. Een onderzoek naar de omvang, kenmerken, langdurigheid en aanpak. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Jehoel-Gijsbers, G. (2009). Kunnen alle kinderen meedoen? Onderzoek naar de maatschappelijke participatie van arme kinderen. Nulmeting. Den Haag. Sociaal en Cultureel Planbureau. Jonge de, A. (2021, 12 januari). Schuldhulp voor ondernemers nog steeds niet op orde. Binnenlands Bestuur. Jungmann, N. (2002). Niet alle uitvallers zijn afvallers! Een onderzoek naar uitvallers in de integrale schuldhulpverlening. Utrecht. Uitgave van het Landelijk Platform Integrale schuldhulpverlening. Jungmann, N. (2006). De WSNP: bedoelde en onbedoelde effecten op het minnelijke traject. Leiden University Press. Kahneman, D., en Deaton, A. (2010).
High income improves evaluation of life but not emotional well-being. National Academy of Sciences of the United States of America, 107(38), 16489–93. Kalthoff, H. (2020, december). Opgroeien en opvoeden in armoede. Nederlands Jeugdinstituut. Geraadpleegd op 21 juni 2023 via: https://www.nji.nl/publicaties/opgroeien-en-opvoeden-in-armoede Kanne, P. en Driessen, M. (2021). Vertrouwen in overheid na drie grote kwesties. Amsterdam. I&O Research. Geraadpleegd op 30 augustus 2023 via: https://www.ioresearch.nl/actueel/vooral-toeslagenaffaire-schaadtvertrouwen-in-overheid/ Kinderombudsman (2017, 5 december). Alle kinderen kansrijk. Het verbeteren van ontwikkelingskansen van kinderen in armoede. Geraadpleegd op 26 juli 2023 via: https://www.kinderombudsman.nl/publicaties/rapport-alle-kinderen-kansrijk KNMI (z.d.). Regen. Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut. Geraadpleegd op 21 juni 2023 via: https://www.knmi.nl/kennis-endatacentrum/uitleg/regen#:~:text=Regen%20is%20een%20vorm%20van,de%20wolk%20en%20regent%20het Lewis, O. (1966). The culture of poverty. Scientific American, 215(4), 19–25. Geraadpleegd op 21 juni 2023 via: https://www.scientificamerican.com/article/the-culture-of-poverty/ Lipsky, M. (1980). Street-level Bureaucracy: Dilemmas of the Individual in Public Services. Russell Sage Foundation. New York. Mani, A., Mullainathan, S., Shafir, E., & Zhao, J. (2013).
Poverty impedes cognitive function. science, 341(6149), 976-980 March, J.G. en Olsen, J.P. (1984) The New Institutionalism: Organizational Factors in Political Life. The American Political Science Review. Mullainathan, S. en Shafir, E. (2013) Schaarste: hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen. Maven Publishing. Muraven, M.R. en Baumeister, R.F. (2000). Self-regulation and depletion of limited resources: Does self-control resemble a muscle?. Psychological Bulletin. 126, 247- 259.
38/39
Nationale ombudsman (2012). Schulden komen nooit alleen. Aandachtspunten voor behoorlijke schuldhulpverlening. 2012/110. Nationale ombudsman (2013). In het krijt bij de overheid, verstandig invorderen met oog voor maatschappelijke kosten. 2013/003. Nibud (2012). Goed omgaan met geld. Achtergronden bij de competenties voor financiële zelfredzaamheid. Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting. Utrecht. Nibud (2020). Huidig inkomensondersteuningssyteem onvoldoende om armoede tegen te gaan. Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting. Noble le, G. (2020, 26 augustus). Armoede en schulden bij statushouders. Drie manieren waarop gemeenten hun situatie kunnen of moeten verbeteren. Schulinck. North, D.C. (1990) Institutions, Institutional Change and Economic Performance. Cambridge University Press. NVVK (2021). Gedragscode schuldhulpverlening. Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet. NVVK (2023). Jaarverslag 2022. Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet. Den Haag. Omlo, J. (2017). Wat werkt bij outreachend werken. Kansen en dilemma’s voor sociale wijkteams. Movisie en Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Pharos. (2019, oktober). Infosheet. Pijpers, F., Vanneste, Y. en Feron, F. (2019). Stress bij kinderen: hoe houden we het gezond. Stress bezien vanuit de jeugdgezondheidszorg. Utrecht. Nederlands Centrum Jeugdgezondheid. Plantinga, A., Zeelenberg, M.
en Breugelmans, S. M. (2018, 20 maart). De effecten van armoede op voelen, denken en doen. Geraadpleegd op 1 augustus 2023 via: https://www.arnoudplantinga.nl/pdf/Effecten%20van%20Armoede.pdf Pool, M. (2007). Alle dagen schuld, Praktijkverhalen over armoede. Amsterdam. Uitgeverij Augustus. Rietman, P. (2021, 13 juli). Stille armoede: je wordt armer, maar cijfers laten dat nog niet zien. RTL Nieuws. Vijlbrief, A., Mourik van, K. (2020, maart). Wat werkt bij de aanpak van armoede en schulden. Movisie. Volkskredietbank voor Noord-Oost Groningen (2007). Maatschappelijk Rendement Integrale Schuldhulpverlening. Maatschappelijke Dienstverlening Oldambt en Stichting Welzijn Delfzijl Appingedam. Vrooman, C. (2016, 27 september). Verklaringen voor armoede. Geraadpleegd op 5 juli 2023 via: https://digitaal.scp.nl/armoedeinkaart2016/verklaringen_voor_armoede/ Vrooman, C. en Wildeboer Schut, J.M. (2013) Het karige bestaan: een kwart eeuw armoede in Nederland. TPEdigitaal, 7(1) 27-50. Geraadpleegd op 5 juli 2023 via: https://www.tpedigitaal.nl/sites/default/files/bestand/het_karige_bestaan_een_kwart_eeuw_armoede_in_ne derland.pdf Wildeboer Schut, J. M. en Hoff, S. (2016, maart). Een lang tekort. Langdurige armoede in Nederland. Sociaal en Cultureel Planbureau. Wilson, W.J. (2012) The Truly Disadvantaged: The Inner City, the Underclass, and Public Policy. University of Chicago Press.
Winsemius, A., Ballering, C., Scheffel, R., Schoorl, R. (2016, november). Wat werkt bij sociaal en gezond? Over de bijdrage van sociale factoren aan gezondheid. Movisie.
39/39