Raadsvoorstel vaststelling Kerkenvisie gemeente Maasgouw

Raadsvergadering 17-12-2024

Documentnummer:

D/24/165139

Zaaknummer:

Z/20/002066

fin

Voorstel tot vaststelling van de Kerkenvisie gemeente Maasgouw

Van:

College (portefeuillehouder Snijckers)

Voorstel:

Voorgesteld wordt om: 1. De ‘Kerkenvisie gemeente Maasgouw’ vast te stellen. 2. De ‘Subsidieregeling bijdrage herbestemmingsonderzoeken kerken gemeente Maasgouw 2024’ vast te stellen. 3. Het ‘Stappenplan herbestemming kerkgebouwen gemeente Maasgouw’ als richtlijn vast te stellen.

Bijlagen:

Bijgevoegd: Kerkenvisie gemeente Maasgouw Subsidieregeling bijdrage herbestemmingsonderzoeken kerken gemeente Maasgouw 2024 Stappenplan herbestemming kerkgebouwen gemeente Maasgouw Ter inzage: -

Namens Namens

*BARCODE*

Pagina 1 van 5

Toelichting Voorstel tot vaststelling van de Kerkenvisie gemeente Maasgouw

Inleiding: Nederland telt meer dan 6.000 kerkgebouwen. Het zijn veelal beeldbepalende, cultuurhistorisch waardevolle gebouwen, die vaak een dragend element zijn in de stedenbouwkundige structuur van steden en dorpen. Kerkgebouwen hebben ook een belangrijke functie als drager van een sociale structuur, als symbolisch hart van een lokale (geloofs)gemeenschap. Het zijn gebouwen die de meeste Nederlanders willen behouden. Volgens onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) komt meer dan 80% van de Nederlanders zelden of nooit meer in een kerkgebouw; en een minderheid in Nederland noemt zich nog gelovig. Door afname van het aantal leden zijn er steeds minder vrijwilligers die zich inzetten voor het behoud en beheer van kerkgebouwen. Ook is er steeds minder geld om de kerkgebouwen, kerktorens en kerkinterieurs te onderhouden. Bovendien voldoen deze gebouwen steeds minder aan de hedendaagse eisen van duurzaamheid, comfort en gebruik. Daardoor zijn kerkgebouwen vaak ook moeilijk inzetbaar voor meervoudig of ander gebruik. De consequentie is dat de komende tien jaar veel kerkgebouwen hun deuren zullen moeten sluiten (naar schatting van de kerkeigenaren zelf tussen de 1.800 en 4.800 kerkgebouwen). Dat aantal verschilt regionaal en per denominatie, maar de gevolgen zullen in heel Nederland merkbaar zijn.

Daarnaast geldt voor veel kerkgebouwen die wel hun religieuze functie behouden, dat de exploitatie moeilijk sluitend te krijgen is, vaak ook niet met nevengebruik (als dat al mogelijk is). Als een kerkgebouw niet langer als kerk gebruikt wordt, ontstaan er vaak moeizame discussies over wat er met het gebouw moet gebeuren. Dit vormde voor het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW) aanleiding om in 2018 te starten met De Nationale Kerkenaanpak. Dit is een programma met als doel een duurzaam toekomstperspectief te ontwikkelen voor het religieuze erfgoed in Nederland. Om gemeenten in contact te brengen met belanghebbenden, heeft het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) een subsidie beschikbaar gesteld voor het opstellen van een kerkenvisie. Via een kerkenvisie kan een gemeente het gesprek op gang helpen, inzicht verkrijgen in de (toekomst)waarde van het religieus erfgoed en zo een gezamenlijke toekomstvisie opstellen. Een kerkenvisie houdt in dat in principe partijen die zijn betrokken bij kerkgebouwen worden meegenomen in het proces van totstandkoming van de kerkenvisie, en dat alle kerkgebouwen worden betrokken in de kerkenvisie, zowel de monumentale als de niet-monumentale kerkgebouwen. Beslispunten: 1. De ‘Kerkenvisie gemeente Maasgouw’ vast te stellen. 2.

De ‘Subsidieregeling bijdrage herbestemmingsonderzoeken kerken gemeente Maasgouw 2024’ vast te stellen. 3. Het ‘Stappenplan herbestemming kerkgebouwen gemeente Maasgouw’ als richtlijn vast te stellen. Argumenten: 1.1 Het doel van de Kerkenvisie gemeente Maasgouw is om te komen tot een integrale visie op de kerkgebouwen binnen de gemeente Maasgouw Het doel van de Kerkenvisie gemeente Maasgouw is om te komen tot een integrale visie op de kerkgebouwen binnen de gemeente Maasgouw. De Kerkenvisie gemeente Maasgouw richt zich uitsluitend op de kerkgebouwen binnen de gemeentegrenzen en niet op het overige religieus erfgoed (zoals kruisen en kapellen en begraafplaatsen). De desbetreffende kerkgebouwen zijn in kaart gebracht. Op ieder kerkgebouw is nader ingegaan aan de hand van de objectgegevens, een historisch onderzoek, de huidige situatie en eventuele initiatieven voor de toekomst. Het historisch onderzoek omvat een representatie van het betreffende kerkgebouw liggend in de omgeving, gevolgd door de bouwhistorie en een omschrijving van het betreffende kerkgebouw. Deze gegevens vormen een belangrijke bron van kennis voor de bepaling van de cultuurhistorische waarden. Hiermee wordt verder een context gegeven voor de huidige situatie en de toekomst van de kerkgebouwen.

Pagina 2 van 5

1.2 Met het vaststellen van de Kerkenvisie gemeente Maasgouw kan een verder vervolg worden gegeven aan de op gang gekomen dialoog met de betrokken kerkbesturen over de toekomst van de kerkgebouwen In het kader van opstellen van de Kerkenvisie gemeente Maasgouw vonden er diverse overleggen met de betrokken kerkbesturen plaats. Verder zijn er afzonderlijke interviews gehouden en vond er een themabijeenkomst plaats waarbij (een delegatie van) alle betrokken kerkbesturen aanwezig waren. Dit heeft er voor gezorgd dat er goede contacten zijn gelegd met de betroken kerkbesturen. De tot stand gekomen overlegstructuur vormt een goede basis om een verder vervolg te geven aan de tot stand gekomen dialoog met de betrokken kerkbesturen over de toekomst van de kerkgebouwen. Dit is van belang voor eventuele toekomstige ontwikkelingen. Mocht een herbestemming van een kerkgebouw aan de orde zijn, dan kan tijdig actie worden ondernomen en kan het betrokken kerkbestuur worden ondersteund bij het vinden van een passende herbestemming. 1.3 De Kerkenvisie gemeente Maasgouw vormt het startpunt in het proces om te komen tot een herbestemming van de kerkgebouwen De Kerkenvisie gemeente Maasgouw vormt de basis om te komen tot een herbestemming van de kerkgebouwen.

In de Kerkenvisie gemeente Maasgouw wordt, mede op basis van de overleggen die plaatsvonden met de betrokken kerkbesturen, aangegeven welke kerken op lange(re) termijn in gebruik blijven voor de eredienst en welke kerken in aanmerking komen voor een herbestemming. De Kerkenvisie gemeente Maasgouw geeft een richting in de mogelijkheden, maar dit moet voor ieder kerkgebouw nader worden onderzocht op het moment dat een herbestemming aan de orde is. Een herbestemmingsonderzoek is hierbij een belangrijk hulpmiddel. In een herbestemmingsonderzoek wordt onder andere inzicht gegeven in: • de bouwhistorische en cultuurhistorische kenmerken van een kerkgebouw en de functies die daar het beste bij passen; • de bouwkundige staat van het kerkgebouw; • de mogelijke nieuwe functies van het kerkgebouw; • de planologische haalbaarheid van een herbestemming; • de financiële haalbaarheid van een herbestemming; • de gevolgen van een herbestemming van een kerkgebouw voor de directe omgeving. Een herbestemmingsonderzoek vormt de basis voor het bepalen van de haalbaarheid van een plan, zowel technisch (technische mogelijkheden van het kerkgebouw en het terrein), als economisch (financieel en exploitatietechnisch).

Op grond van de Omgevingswet moet bij een plan worden aangegeven hoe burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen bij de voorbereiding zijn betrokken en wat hiervan het resultaat is. Dit wordt ook wel de omgevingsdialoog genoemd. Een omgevingsdialoog is ook aan de orde bij een herbestemming van kerkgebouw. Gelet hierop dient als vervolg op een herbestemmingsonderzoek te worden aangegeven, al dan niet in de vorm van een communicatieplan, hoe de omgevingsdialoog wordt vormgegeven. Bij een herbestemming van een kerkgebouw is de omgevingsdialoog belangrijk, omdat een herbestemming van een kerkgebouw vanwege de betrokkenheid van lokale (geloofs)gemeenschappen gevoelig kan liggen. Het is dan ook belangrijk om deze lokale (geloofs)gemeenschappen mee te krijgen in het proces om te komen tot een herbestemming van een kerkgebouw. Het is van belang om draagvlak voor een herbestemming te creëren. 2.1 Met het vaststellen van de ‘Subsidieregeling bijdrage herbestemmingsonderzoeken kerken gemeente Maasgouw 2024’ is er een juridische basis om een financiële bijdrage te leveren in de kosten van een herbestemmingsonderzoek Met een herbestemmingsonderzoek zijn de nodige kosten gemoeid (variërend van € 10.000 tot € 30.000). Voor het uitvoeren van een herbestemmingsonderzoek hebben de betrokken kerkbesturen echter onvoldoende middelen.

Daarom is door de betrokken kerkbesturen gevraagd of de gemeente Maasgouw bereid is om een financiële bijdrage hierin te leveren. Als richtbedrag is een bedrag van € 5.000 per kerkgebouw genoemd. Voor het leveren van een financiële bijdrage in de kosten van een herbestemmingsonderzoek is er een juridische basis in de vorm van een verordening vereist.

Pagina 3 van 5

De betrokken kerkbesturen betalen in principe de kosten van een herbestemmingsonderzoek. Het betreft hier enkel een financiële bijdrage aan de betrokken kerkbesturen. Het gaat om een eenmalige financiële bijdrage van maximaal € 5.000 per kerkgebouw. In de begroting 2025 is hiervoor in totaal een bedrag van € 35.000,- opgenomen. 3.1 Met het als richtlijn vaststellen van het ‘Stappenplan herbestemming kerkgebouwen gemeente Maasgouw’ kan worden gekomen tot een herbestemming die financieel en beheerstechnisch exploitabel is, maar die de monumentale waarden van een kerkgebouw ook op termijn veiligstelt Het is van belang om te komen tot een herbestemming die financieel en beheerstechnisch exploitabel is, maar die de monumentale waarden van een kerkgebouw ook op termijn veiligstelt. Met het als richtlijn vaststellen van het ‘Stappenplan herbestemming kerkgebouwen gemeente Maasgouw’ kan deze doelstelling worden behaald. Kanttekeningen: 3.1 De rol van de gemeente Maasgouw ten opzichte van de betrokken kerkbesturen is vanwege de scheiding van kerk en staat redelijk beperkt Vanwege de scheiding van kerk en staat regelen gemeenten en kerkgenootschappen in principe ieder hun eigen zaken en bemoeien ze zich niet met elkaar. Gemeenten kunnen geen beslissingen nemen over kerkgenootschappen. De kerkgenootschappen zijn juridisch eigenaar van de kerkgebouwen.

Het behoud van de kerkgebouwen is allereerst een zaak van de kerkgenootschappen zelf. Het is aan de betrokken kerkbesturen om over eventuele herbestemmingen te beslissen. De gemeente Maasgouw heeft vooral een faciliterende rol. Deze rol is ten opzichte van de betrokken kerkbesturen redelijk beperkt. 3.2 De in het kader van het opstellen van de Kerkenvisie gemeente Maasgouw tot stand gekomen dialoog met de betrokken kerkbesturen dient in stand te blijven De in het kader van het opstellen van de Kerkenvisie gemeente Maasgouw tot stand gekomen dialoog tussen de gemeente Maasgouw en de betrokken kerkbesturen is een betrekkelijk novum. Het opstellen van de Kerkenvisie gemeente Maasgouw is tot stand gekomen in een open sfeer van onderling vertrouwen en met respect voor elkaars belangen en standpunten. Dat onderling vertrouwen moet in stand worden gehouden en waar mogelijk worden vergroot. Wanneer afspraken niet worden nagekomen zal dat het onderlinge vertrouwen schaden. Dat moet worden voorkomen. De in de Kerkenvisie gemeente Maasgouw vervatte tips, in combinatie met het elkaar tijdig informeren, verkleinen het risico dat zaken faliekant misgaan. Samenhang met andere Beleidsdocumenten: In de Omgevingsvisie Maasgouw wordt niet specifiek melding gemaakt van de kerkgebouwen in de gemeente Maasgouw.

Wel wordt in de Omgevingsvisie Maasgouw ingegaan op de vele monumenten in de gemeente Maasgouw. Specifiek wordt ingegaan op de monumenten die hun functie hebben verloren of hun functie gaan verliezen. De Omgevingsvisie Maasgouw biedt beleidsmatig ruimte om deze monumenten voor de toekomst te behouden via een ruime functietoekenning. De Omgevingsvisie Maasgouw biedt beleidsmatig dus openingen voor een herbestemming van deze monumenten. De Kerkenvisie gemeente Maasgouw is een nadere uitwerking van dit beleidsuitgangspunt, specifiek voor de kerkgebouwen in de gemeente Maasgouw. Communicatie: In het kader van opstellen van de Kerkenvisie gemeente Maasgouw vonden er diverse overleggen met de betrokken kerkbesturen plaats. Verder zijn er afzonderlijke interviews gehouden en vond er een themabijeenkomst plaats waarbij (een delegatie van) alle betrokken kerkbesturen aanwezig waren. Verder werd er tussen 17 oktober en 1 november 2023 een enquête gehouden waarbij inwoners werden gevraagd om hun mening en ideeën te delen over de bredere of nieuwe invulling die de kerkgebouwen kunnen krijgen Het Maasgouwpanel ontving op 17 oktober 2023 een uitnodiging en op 24 oktober 2023 een herinnering. Door 56% van de respondenten (287 personen) werd de enquête ingevuld. Op 18 oktober 2023 werd het bericht ook op de gemeentelijke website geplaatst.

Er werd tevens aandacht aan besteed in ’t Waekblaad en op Facebook. De open vragenlijst werd door 254 respondenten ingevuld. In totaal werd de vragenlijst ingevuld door 541 personen, waarvan er 21 niet in de gemeente Maasgouw woonden. Er waren dus 520 respondenten die woonden in de gemeente Maasgouw.

Pagina 4 van 5

In het kader van het opstellen van de Kerkenvisie gemeente Maasgouw is dus een intensief raadplegingstraject doorlopen. Er bestaat geen wettelijke verplichting om een formele inspraakprocedure te doorlopen. Daarom is er voor gekozen om geen formele inspraakprocedure te doorlopen. De vaststelling van de Kerkenvisie gemeente Maasgouw en de ‘Subsidieregeling bijdrage herbestemmingsonderzoeken kerken gemeente Maasgouw 2024’ wordt op de gebruikelijke wijze bekend gemaakt in het Gemeenteblad, ‘t Waekblaad en op de gemeentelijke website. Verder wordt na de vaststelling van de Kerkenvisie gemeente Maasgouw een artikel gepubliceerd via de gemeentelijke kanalen. Financiën Er is een subsidie ontvangen van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) ter hoogte van € 25.000 voor het opstellen van de Kerkenvisie gemeente Maasgouw. Vanuit deze subsidie is het externe bureau gefinancierd dat de Kerkenvisie gemeente Maasgouw heeft opgesteld. Ook de kosten die zijn gemaakt voor het opstellen van de enquête zijn vanuit deze subsidie gefinancierd. Verder zijn er geen kosten gemaakt in het kader van het opstellen van de Kerkenvisie gemeente Maasgouw. Het budget van € 25.000 is toereikend gebleken. De verwachte kosten voor herbestemmingsonderzoeken ter hoogte van € 35.000 is opgenomen in de begroting 2025.

Planning en uitvoering: Na vaststelling wordt de Kerkenvisie gemeente Maasgouw naar de betrokken kerkbesturen gestuurd, met het verzoek om aan te geven of er behoefte bestaat aan een overleg over de eventueel te nemen vervolgstappen ten aanzien van de kerken die in aanmerking komen voor een herbestemming. Bijlagen: Bijlage 1. Kerkenvisie gemeente Maasgouw. Bijlage 2. Subsidieregeling bijdrage herbestemmingsonderzoeken kerken gemeente Maasgouw 2024. Bijlage 3. Stappenplan herbestemming kerkgebouwen gemeente Maasgouw Team: Fysiek Domein

Pagina 5 van 5