ONTVANGEN 27-06-2025 UIT-204092-Aanpak juridische herziening Algemene subsidieverordening en s

RAADSINFORMATIEBRIEF (RIB)

hidden_achternaam hidden_voornaam hidden_tussenvoegsels

Zaaknummer :

Z/24/133325

Documentnummer: D/25/204092 Inlichtingen: S. Sniekers Team: Bestuurszaken, Strategie en Control Aan de leden van de raad van de gemeente Maasgouw Portefeuillehouder: Portefeuillehouder Cretskens Onderwerp: Aanpak juridische herziening Algemene subsidieverordening en subsidiedeelverordeningen Bijlage: 1

Geachte leden van de raad,

Inleiding Een (lokale) overheid verleent subsidie op basis van haar (lokale) beleid en met behulp van landelijke en lokale wet- en regelgeving. De landelijke wetgeving bestaat uit de subsidietitel (Titel 4.2) in de Algemene wet bestuursrecht. Lokale wetgeving wordt in het geval van de gemeente Maasgouw gevormd door de Algemene subsidieverordening 2017. Op basis van deze Asv zijn er voor de concrete, door de gemeente te subsidiëren activiteiten 25 nadere regels (“deelverordeningen”) vastgesteld. Deze deelverordeningen vormen de wettelijke grondslag voor de te verlenen subsidies. Vanuit de gemeentelijke praktijk komt het verzoek om herziening van zowel de Asv als de deelverordeningen. De Asv dateert van 2017 en is op punten verouderd en onvoldoende eenduidig. De deelverordeningen zijn vaak onduidelijk en onvolledig geformuleerd. De toepassing van Asv en deelverordeningen levert dan ook vaak voer voor discussie op. Een herziening van de documenten is daarom wenselijk. Een aanvullend aandachtspunt wordt gevormd door de zogenoemde “buitenwettelijke subsidies” zoals bedoeld in artikel 4:23 lid 3 sub c en d van de Algemene wet bestuursrecht. Het eerste lid van artikel 4:23 Awb bepaalt dat subsidies slechts kunnen worden verstrekt op grond van een wettelijk voorschrift dat regelt voor welke activiteiten subsidie kan worden verstrekt. Een deelverordening is zo’n wettelijk voorschrift.

Artikel 4:23 lid 3 Awb noemt een aantal uitzonderingen op dit uitgangspunt. Dat zijn (voor zover hier van toepassing) de “begrotingssubsidie” (sub c) en de “incidentele subsidie” (sub d). Voor dergelijke subsidies hoeft er dus geen wettelijke grondslag te zijn om toch subsidie te kunnen verstrekken. In de praktijk wordt hier verschillend mee omgegaan. Om juridische risico’s op dit punt zo veel mogelijk te beperken en een eenduidige werkwijze te bevorderen, zal een proces worden beschreven waarin is opgenomen hoe de kaderstelling en het besluitvormingstraject dient plaats te vinden. In deze RIB wordt aangegeven hoe de herziening van de Asv en de deelverordeningen zal plaatsvinden. Daartoe wordt hierna ingegaan op de volgende onderwerpen: • achtergrond: juridisch kader subsidieverstrekking • noodzaak herziening van de Asv en de deelverordeningen • aanpak herziening van de Asv en de deelverordeningen • procesbeschrijving buitenwettelijke subsidies • tijdspad

Achtergrond: juridisch kader subsidieverstrekking Het juridisch kader voor de verstrekking van subsidies wordt in eerste instantie gevormd door Titel 4.2 van de Algemene wet bestuursrecht. In aanvulling daarop geldt voor de gemeente Maasgouw de “Algemene subsidieverordening gemeente Maasgouw 2017”. Op basis van deze Asv is een aantal

Pagina 1 van 5

“deelverordeningen” vastgesteld die voor concrete activiteiten bepalen op grond van welke voorwaarden en verplichtingen subsidie kan worden verleend. De drie elementen van het juridisch kader worden hierna kort toegelicht.

•

Titel 4.2 Algemene wet bestuursrecht.

De bepalingen in Titel 4.2 van de Awb vormen het wettelijke kader waarbinnen bestuursorganen subsidies kunnen verstrekken. Eén van de doelen van de subsidietitel is het subsidieproces inzichtelijk en transparant te maken en daarmee onduidelijke financiële relaties tussen overheden en instellingen te voorkomen. De Awb gaat ervan uit dat overheden bewust kiezen voor welke activiteiten subsidies worden verstrekt en zich niet zonder meer laten leiden door historisch gegroeide situaties. De subsidietitel biedt de overheid instrumenten om de uitgaven te beperken en invloed uit te oefenen op de te subsidiëren activiteiten. De subsidietitel geeft mogelijkheden om subsidierelaties te beëindigen en om in te grijpen wanneer subsidies niet besteed worden aan de activiteiten waarvoor ze bedoeld zijn. Naast de instrumenten die door de overheid worden geboden, bieden de subsidiebepalingen ook bescherming aan de subsidieontvangers: verplichtingen moeten op het moment van subsidieverlening bekend zijn en beëindiging van langdurige subsidierelaties is alleen met inachtneming van een redelijke termijn mogelijk.

•

Algemene subsidieverordening gemeente Maasgouw 2017

Sommige subsidiebepalingen uit de Awb bieden de mogelijkheid eigen regels te stellen en andere bepalingen hebben een dwingend karakter. Daar waar een lokale overheid eigen regels wenst te stellen, kan zij dit doen in een verordening. De raad van de gemeente Maasgouw heeft het landelijke wettelijke kader voor subsidieverstrekking aangevuld en gepreciseerd in de Algemene subsidieverordening. Zo heeft de raad met de verordening - bijvoorbeeld - een aantal van zijn bevoegdheden (het vaststellen van nadere regels (artikel 2 Asv) en het vaststellen van subsidieplafonds (artikel 7) aan het college van burgemeester en wethouders overgedragen, maximumtermijnen voor aanvraag en besluitvorming vastgesteld, aanvullende weigeringsgronden bepaald en de verantwoordingsregels uitgediept. De Maasgouwse Asv is gebaseerd op de VNG-modelsubsidieverordening uit 2016.

•

Deelverordeningen

Artikel 4:23 Awb verplicht bestuursorganen een wettelijke voorschrift vast te stellen waarin is geregeld voor welke activiteiten subsidie kan worden verstrekt. Dat betekent voor gemeenten, provincies en waterschappen dat een verordening moet worden vastgesteld waarin de subsidiabele activiteiten staan vermeld. Veel gemeenten, en zo ook Maasgouw, hebben een algemene subsidieverordening waarin het subsidieproces is vastgelegd (zie hiervóór) en waarin de subsidiabele activiteiten niet of slechts globaal zijn omschreven. De specifieke activiteiten die voor subsidie in aanmerking komen zijn door het college uitgewerkt in nadere regels (in Maasgouw “deelverordeningen” genoemd). Deze nadere regels (en niet de Asv!) vormen het vereiste wettelijke voorschrift zoals bedoeld in artikel 4:23 Awb: de nadere regels bepalen voor welke concrete activiteiten subsidie wordt verstrekt. Het grote voordeel van deze werkwijze is dat nadere regels eenvoudig zijn aan te passen/aan te vullen: daarvoor is immers geen raadsbesluit nodig, maar “slechts” een collegevoorstel. Maasgouw beschikt op dit moment over 25 deelverordeningen.

Noodzaak herziening Algemene subsidieverordening en deelverordeningen •

Herziening ASV

De huidige ASV dateert van 2017. Geconstateerd moet worden dat de tekst van de ASV op punten niet duidelijk en/of niet meer actueel is. Zo is het de vraag of de onderverdeling in drie subsidiesoorten (artikel 6 Asv) nog wenselijk is, en of de verhouding tot de Europese staatssteunregels correct is weergegeven. Verder zijn zaken als eenduidigheid in terminologie en heldere taal aandachtspunten bij de herziening van de Asv.

•

Herziening deelverordeningen

Pagina 2 van 5

De huidige deelverordeningen zijn niet eenduidig in opzet en zijn in een aantal gevallen onduidelijk, onvolledig en juridisch onjuist geformuleerd. Meer concreet wordt het volgende geconstateerd: er is geen eenduidig format voor de deelverordeningen; er is vaak sprake van een onvoldoende concrete omschrijving van de subsidiabele activiteit; organisaties vallen onbedoeld buiten de doelgroep van de deelverordening; er zijn geen/onvoldoende/onduidelijke voorwaarden en verplichtingen opgenomen in de deelverordeningen; voorwaarden en verplichtingen worden door elkaar gehaald; in een aantal gevallen wordt de groep van potentiële subsidieontvangers beperkt door het concreet (met naam) noemen van die subsidieontvanger(s); in een aantal gevallen zijn de subsidiebedragen niet meer actueel. De geconstateerde tekortkomingen leiden tot problemen bij de beoordeling van subsidieaanvragen en bij de besluitvorming. De inhoudelijk betrokken medewerkers ervaren onzekerheid bij het subsidieverleningsproces omdat de kaders niet helder zijn. Willekeur en (mede daardoor) onrechtmatige besluitvorming vormen dan ook een groot risico.

Aanpak herziening Asv en deelverordeningen •

Herziening Asv

Herziening van de Asv vindt onder meer plaats op basis van de meest actuele VNG-modelverordening. Dat is de modelverordening uit 2019. Uit navraag is gebleken dat de VNG voorlopig geen nieuwe modelverordening zal uitbrengen. De versie uit 2019 zal dan ook het uitgangspunt vormen voor de nieuwe Maasgouwse Asv. Daarnaast zullen zaken als “heldere taal” en eenduidige terminologie aandachtspunten vormen.

•

Herziening deelverordeningen

Naast de herziening van de Asv, zullen ook de deelverordeningen worden herzien. De deelverordeningen worden op juridische aspecten beoordeeld. Daarbij komen aspecten aan de orde als: formulering van de activiteit, formulering van voorwaarden, formulering van verplichtingen, hoogte van de subsidie en eventuele ongelijkheid tussen de deelverordeningen. Daarnaast zal er een format worden opgesteld voor de opmaak van de deelverordeningen. Een eenduidige structuur van de deelverordeningen draagt bij aan een rechtmatige besluitvorming: het format bevat de (wettelijk) vereiste elementen zoals een concrete aanduiding van de te subsidiëren activiteit, de te stellen voorwaarden en de te stellen verplichtingen en een eventueel subsidieplafond.

Procesbeschrijving buitenwettelijke subsidies Er zijn uitzonderingen op de regel dat een subsidie op basis van een wettelijk voorschrift moet worden verstrekt. Die uitzonderingen zijn opgenomen in artikel 4:23 lid 3 van de Algemene wet bestuursrecht. Voor de gemeentelijke praktijk zijn de uitzonderingen genoemd onder sub c en d van het derde lid van artikel 4:23 Awb: (c) Begrotingssubsidies: wanneer een bepaalde activiteit wordt uitgevoerd door één of een beperkt aantal ontvangers, hoeft er niet speciaal voor hen een subsidiedeelverordening of andere subsidieregeling in het leven te worden geroepen. Wel moet de naam van de ontvanger en het maximale subsidiebedrag in de begroting (of de toelichting daarop) worden opgenomen. (d) Incidentele subsidie: deze uitzondering is opgenomen om spontaan ingediende subsidieaanvragen, waarvoor geen subsidieregeling (deelverordening) is opgesteld, toch te kunnen honoreren. Deze subsidies mogen voor een tijdvak van maximaal vier jaar worden verstrekt. Voor deze buitenwettelijke subsidies biedt de Algemene wet bestuursrecht en de gemeentelijke Algemene subsidieverordening weliswaar algemene kaders (die voor alle subsidieverstrekkingen gelden) maar er zijn geen specifieke (op de betreffende subsidie toegesneden) kaders.

Teneinde de verstrekking van buitenwettelijke subsidies in juridische zin correct te laten verlopen, zal een procesbeschrijving worden opgesteld. Daarin zal bijvoorbeeld aandacht worden besteed aan de wijze van aanvragen van dergelijke subsidies (eisen aan de aanvraag, termijnen voor het indienen van een aanvraag), formulering

Pagina 3 van 5

van het doel van de subsidie, formulering van voorwaarden aan de subsidieverstrekking, formulering van verplichtingen voor de subsidieontvanger, wijze van verantwoording en het besluitvormingsproces. Een procesbeschrijving draagt bij aan een eenduidige, juridisch correcte werkwijze waardoor juridische risico’s (onrechtmatigheid) zo veel als mogelijk kunnen worden beperkt.

Tijdspad De planning voor de herziening van de Asv en de deelverordeningen ziet er als volgt uit:

Algemene subsidieverordening (voorlopige planning) Activiteit

Afronding

1.

Onderzoek + opstellen concept Asv

2. 3. 4.

Concept Asv in collegevergadering Concept Asv in raadscommissievergadering Concept Asv in raadsvergadering

5.

Publicatie en inwerkingtreding

4e kwartaal 2024 en eerste kwartaal 2025 4e kwartaal 2025 4e kwartaal 2025 4e kwartaal 2025 (vergadering van december) 1e kwartaal 2026

Deelverordeningen (voorlopige planning) Activiteit

Afronding

1.

Opstellen format deelverordeningen

2. 3.

Inventarisatie en gesprekken inhoudelijk betrokken medewerkers Herziening deelverordeningen

4. 5.

Concept deelverordeningen in collegevergadering Publicatie en inwerkingtreding

2e kwartaal 2025 /3e kwartaal 2025 2e kwartaal 2025 / 3e kwartaal 2025 3e kwartaal/ 4e kwartaal 2025/1e kwartaal 2026 1e kwartaal 2026 1e kwartaal 2026

De procesbeschrijving voor de buitenwettelijke subsidies zal (uiterlijk) in het 1e kwartaal van 2026 ter besluitvorming aan het college van burgemeester en wethouders worden voorgelegd.

Tot slot Zoals uit bovengenoemde planning blijkt, zal het voorstel in verband met de herziening van de Algemene subsidieverordening in december 2025 aan de raad worden voorgelegd. In dat voorstel zal vanzelfsprekend worden ingegaan op de concrete wijzigingen van de verordening en de eventuele gevolgen daarvan voor de gemeentelijke praktijk. Aansluitend op dit (juridische) herzieningsproject wordt gestart met een inhoudelijke herijking van de subsidiedeelverordeningen. De basis hiervoor zal mede worden gevormd door de visie “Sociale Basis” en de visie “Maasgouw 2035”. De inhoudelijke herijking zal worden opgepakt door een ambtelijke werkgroep. Bij het project zullen de raad en de subsidieontvangers nadrukkelijk worden betrokken. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Maasgouw, De secretaris,

Pagina 4 van 5

De burgemeester,

C.M. Keersmaekers

Pagina 5 van 5

D.W.J. Schneider