Bijlage 3: Voortgangsrapportage 2023-2025 RES NML.
Tekst van het document
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
De kracht van samen 2024-2025
Managementsamenvatting
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
2
De Regionale Energie Strategie (RES) Noord- en Midden-Limburg maakt
Ook op het gebied van duurzame warmte staan we voor een complexe
aanzienlijke vorderingen in de energietransitie. Deze voortgangsrapportage
uitdaging. Er zijn weinig natuurlijke warmtebronnen beschikbaar,
biedt een overzicht van de behaalde resultaten, de uitdagingen en de
en geothermie is voorlopig geen optie. We richten ons daarom op
ambities voor de toekomst. We bevinden ons op een keerpunt waarbij zowel
alternatieve warmteoplossingen, zoals hybride warmtepompen
technische als maatschappelijke transities vereist zijn om de klimaatdoelen
en groen gas, en we verkennen mogelijkheden voor kleinschalige
voor 2030 te behalen. Daarnaast is de urgentie en complexiteit toegenomen
warmtenetten. Dit vraagt om een goede samenwerking met
als gevolg van gestegen energieprijzen, netcongestie en samenhangende
gemeenten en het behouden van de gasinfrastructuur om een hybride
wachtrijen voor aansluitingen.
scenario mogelijk te maken.
In de afgelopen twee jaar heeft de RES NML al 80% van haar opwekdoelen
Energiebesparing blijft bovendien essentieel voor de energietransitie.
behaald, met 964,5 GWh gerealiseerd uit zonne- en windenergie. Toch
De regio heeft een Coalition of the Willing opgezet, bestaande uit 11
blijft netcongestie een uitdaging, wat de voortgang van geplande projecten
gemeenten, om een Meerjarige Collectieve Ontzorgingsaanpak (MCO)
voor 2030 vertraagt. Dit benadrukt de noodzaak van een intensievere
te realiseren. Deze richt zich op het isoleren van 92.000 woningen,
samenwerking met netbeheerders en partners om de infrastructuur tijdig
waarvan 60% in kwetsbare huishoudens, zodat ook zij kunnen
uit te breiden en de energietransitie te versnellen.
profiteren van lagere energiekosten en meer comfort. Ook wordt er gewerkt aan energiebesparing bij bedrijven, waarbij de ontwikkeling
Daarbij is onze focus verschoven van uitsluitend opwekking naar het
van energyhubs en samenwerking tussen bedrijven centraal staat.
bredere energiesysteem van de toekomst, waarin opwekking, opslag, omslag
Drie initiatieven, die hieruit ontstonden, worden gepromoot vanuit de
en infrastructuur samenkomen. We ontwikkelen een regionale energievisie
regiodeal om energiedelen tussen bedrijven te faciliteren.
als basis voor een uitvoeringsprogramma. Het proces van de energievisie biedt ons waardevolle inzichten in de verbreding van de opgave naar het
Op het gebied van participatie en communicatie heeft RES NML een
energiesysteem van de toekomst. Het stelt ons in staat om actief deel te
breed netwerk van betrokkenen gecreëerd. De RES Vooruit Dag en
nemen aan het energieboard van de provincie Limburg (BO EVI) en om
andere evenementen hebben geleid tot waardevolle kennisdeling
verbindingen te leggen tussen ruimtelijke en economische vraagstukken
en actieve deelname van meer dan 400 regio-inwoners, bedrijven
in de regio.
en organisaties. Het platform “Energiedragers” wordt opgezet om de energietransitie verder te versterken. Deze inspanningen versterken het maatschappelijk draagvlak voor de transitie.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
3
Tot slot spelen data en monitoring een sleutelrol in het volgen van de voortgang. In 2025 wordt het nieuwe monitoringssysteem van de RES NML in gebruik genomen, waarmee gemeenten hun data kunnen beheren en delen. Dit systeem biedt de mogelijkheid om analyses te maken en beslissingen te onderbouwen. Daarnaast wordt de data-uitwisseling uitgebreid naar andere werkvelden zoals bodem en ruimtelijke ordening, wat bijdraagt aan integrale oplossingen voor de regio. Verder participeren we zoals eerder benoemd in het BO EVI en leveren we een actieve bijdrage in werkspoor ‘Monitoring/sneller bouwen’, werkspoor ‘integraal programmeren van het Limburgs energiesysteem’ en de werkgroep ‘slim gebruik’. Veel van de uitgangspunten die kenmerkend zijn voor Noord- en Midden Limburg worden door deze bijdragen verankerd in het provinciale beleid. Met de plannen en projecten die nu in de pijplijn zitten, en de groeiende samenwerking tussen alle betrokken partijen, kijkt de RES NML vooruit naar een duurzame en haalbare energietransitie, waarbij we samen met partners de uitdagingen van de toekomst aanpakken.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
4
Inhoudsopgave 6
Inleiding
9
Voortgang in het realiseren van de RES
15
Bijsturen in het realiseren van de RES
18
Het energiesysteem van de toekomst
22
Participatie en communicatie
26
Regionale Structuur Warmte
31
Energiebesparing
34
Data & Monitoring
36
Vooruitblik naar komende periode tot en na 2030
38
Bijlagen
5
Inleiding Van ondersteuning naar meerwaarde in uitvoering
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
6
De energietransitie in Noord- en Midden-Limburg is in volle gang. We zetten de stap van fossiele brandstoffen naar duurzame energie, met een duidelijke
Het proces van de energievisie biedt ons waardevolle inzichten
focus op decentrale opwekking. In woningen, bedrijven en vervoer zetten
voor de verbreding van de opgave naar het energiesysteem van de
we flinke stappen richting verduurzaming, met nadruk op duurzame
toekomst. Het stelt ons in staat om actief deel te nemen aan het
elektriciteit, warmte en andere energiebronnen. Ook op het gebied van
energieboard van de provincie Limburg (BO EVI) en om verbindingen
besparing wordt volop gewerkt. Onze RES speelt hierin een cruciale
te leggen tussen ruimtelijke en economische vraagstukken in de
ondersteunende rol, door kennis te delen en vraagstukken te faciliteren.
regio.
e energievisie Regionale energievisie
Onze organisatie
Op het gebied van opwek boekten we in de afgelopen twee jaar grote
Naast het werken aan het behalen van onze doelstellingen, hebben
vooruitgang. Van ons doel van 1,2 TWh is inmiddels 80% gerealiseerd.
we de afgelopen twee jaar ook geïnvesteerd in de opbouw van een
Tegelijkertijd nemen de veranderlijkheid van de opwek en de vraag
toekomstbestendige RES-organisatie. Vanaf januari 2025 werkt
naar elektriciteit toe. De intensivering van de elektrificatie van de
de RES NML onder het construct centrumregeling, met de gemeente
samenleving en de groei van decentrale opwekking stellen nieuwe eisen
Venlo als centrumgemeente. Dit biedt stabiliteit, met eigen
aan infrastructuur en ruimte. Dit vraagt om een andere indeling van het
medewerkers die zich volledig kunnen richten op de opgaven van
energiesysteem en het verplicht ons om nu al vooruit te denken over de
de toekomst. Zo worden we minder afhankelijk van externe inhuur
periode na 2030.
en verstevigen we onze positie in de regio. Hoewel dit proces veel aandacht van de bestuurlijke partners vroeg, richten we ons nu
Binnen dit kader ontwikkelen we een regionale energievisie als basis
volledig op de inhoud.
voor een uitvoeringsprogramma. Onze regio biedt ons grote kansen voor een nieuw energiesysteem door de combinatie van aanzienlijke
Met een stevig programma voor 2025 versterken we het vertrouwen
energieopwekking, belangrijke internationale transportlijnen, grote
in onze aanpak. We breiden ons netwerk verder uit en betrekken
energieknooppunten zoals Maasbracht, actieve energiecoöperaties
regionale partners bij actuele vraagstukken.
en vele initiatieven vanuit het decentrale systeem (energiehubs en -gemeenschappen). Dit stelt de regio in staat om strategische keuzes te maken voor de energietoekomst.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
7
Volksvertegenwoordigers Het betrekken van volksvertegenwoordigers in het proces richting het uitvoeringsprogramma blijft essentieel. De energietransitie is een hot topic in de regio. Nieuwe opwekprojecten zorgen vaak voor gevoelige dossiers, en de rol van infrastructuur in relatie tot andere opgaven vraagt om duidelijke communicatie richting de volksvertegenwoordigers. Kortom, we kijken met trots terug op de afgelopen periode. In deze voortgangsrapportage delen we met plezier de behaalde resultaten en de vervolgstappen die voor ons liggen.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
8
Voortgang in het realiseren van de RES
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
9
Waar de RES NML begon als een voorgeschreven samenwerking vanuit
Tot slot dragen wij actief bij aan de provinciale energievisie. De
het Rijk op het thema energie, zien we nu een sterke en groeiende
uitgangspunten van Noord- en Midden Limburg – zoals decentrale
samenwerking tussen de gemeenten van Noord- en Midden Limburg,
opwekking waar mogelijk, energiegemeenschappen, duurzame
de Provincie Limburg, het waterschap, onze netbeheerder en andere
gasinfra en groen gas – kregen een prominente plek in deze visie.
partners. Met een ambitieus jaarprogramma groeit de RES NML uit tot een
Hierbij is een belangrijke basis gelegd voor de extra investeringen in
dienstverlenende organisatie. We vinden het belangrijk om onze resultaten
het energiesysteem door netbeheerders waarmee onze regio eerder
te delen en vast te leggen in een monitor. Dit hoofdstuk biedt een korte
voorzien wordt van de noodzakelijke energie-infrastructuur.
toelichting op de voortgang, die we verder uitdiepen in de hoofdstukken 5, 6, 7 en 8.
Warmte De warmtetransitie in onze regio is een uitdaging, vooral omdat
Energiesysteem
we geen grootschalige natuurlijke warmtebronnen tot onze
Een decentraal energiesysteem is de ruggengraat van een veerkrachtige en
beschikking hebben. Dit vraagt om innovatieve oplossingen en nauwe
duurzame toekomst. Het stelt lokale gemeenschappen in staat om de regie
samenwerking binnen de regio.
over hun eigen energievoorziening te nemen. Lokale keuzes staan centraal, waarbij we van onderop bouwen aan een betere, duurzamere wereld.
Met de transitievisies warmte van de gemeenten als basis, vertalen we beleid naar concrete ondersteuning voor de uitvoering van
Op basis hiervan werken we aan een energievisie die de basis zal vormen
de opgave. We werken samen met lokale partners om duurzame
voor een uitvoeringsprogramma. Deze visie biedt een helder overzicht
warmteoplossingen te realiseren, waarbij we ook de mogelijkheden
van de opgaven voor de periode 2030 - 2050 en stellen we samen met onze
voor alternatieve warmtebronnen onderzoeken.
partners in de regio op. In 2024 is hiervoor een eerste startnotitie opgesteld. Om de visie verder te concretiseren, werkten we in 2024 aan een QuickScan bedrijventerreinen, gericht op de potentie van energyhubs. Dit leidde tot een ondersteuningstraject voor gemeenten. Tegelijkertijd werkten we met projectleiders aan grootschalige infrastructurele vraagstukken en onderzochten we kansen voor OER-projecten.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
10
Besparing Door krachten regionaal te bundelen in een Coalition of the Willing, zetten we grote stappen op het gebied van energiebesparing. We bereiden de uitvoering van de regionale isolatieaanpak voor, die in 2025 van start gaat. In het eerste kwartaal ronden we de aanbesteding voor een intermediair/ ontzorger af.
Communicatie en participatie Actieve betrokkenheid en heldere communicatie vormen de kern van onze opgave. We ondersteunen partners met: 1.
Hulp bij lokaal eigendom en de ontwikkeling van energiegemeenschappen, ondersteund door RESCOOP.
2.
De vertaling van sociale duurzaamheid naar concrete aanpakken voor gemeenten.
3.
Kennisdeling via netwerkbijeenkomsten en de jaarlijkse RES Vooruit-dag.
4.
Het opzetten van een netwerkplatform dat het decentrale energiesysteem in beeld brengt.
Onze communicatie- en participatie-inspanningen worden goed ontvangen, wat blijkt uit de hoge opkomst en positieve feedback.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
11
Stand van zaken van het bod RES 1.0 De RES NML heeft als doel om in 15 gemeenten samen 1200 GWh aan grootschalige zon- en windprojecten op te wekken. Op dit moment heeft de regio 964,5 GWh gerealiseerd, waarvan 616,8 GWh afkomstig is van grootschalige zonne-energie en 347,7 GWh van windenergie. Daarnaast zit er nog 615,9 GWh in de pijplijn voor 2030, verdeeld over 434,2 GWh zonne-energie en 181,7 GWh windenergie. In de ideale situatie zou de regio in 2030 een totaal van 1580 GWh kunnen opwekken, met een verhouding van ongeveer éénderde wind en tweederde zon opwekking. We verwachten dat deze verhouding de komende jaren verder naar zon verschuift. Verschillende gemeenten en de provincie hebben echter aangegeven dat zon op landbouwgrond niet langer de focus heeft voor grootschalige opwekking, wat resulteert in het uitblijven van nieuwe zonnevelden. Daarnaast zorgt netcongestie ervoor dat veel projecten die nu gepland staan voor 2030, waarschijnlijk pas na 2030 gerealiseerd kunnen worden. Dit heeft een aanzienlijke impact op het behalen van onze RES-doelstellingen en zet
Zon op land & dak
Wind op land
Ontbrekende opwek
de voortgang van de RES NML onder druk.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
12
De kracht van samen
Met brede vertegenwoordiging bereiken we meer dan apart
In de afgelopen periode is naast de inzet op opwek, besparing en
We vinden het wiel niet uit, we laten het sneller draaien
warmtebronnen een stap gezet naar taken die raken aan de brede opgave
Het wiel twaalf keer opnieuw uitvinden? Onnodig. Daarom delen we de
in het energiesysteem zoals opwek, slimgebruik, besparing, transport
goede voorbeelden binnen de regio. Bij de versnelling van energyhubs is
en opslag en omslag. We zijn trots op de kracht die we samen weten in te
goed te zien hoe flexibel we zijn als organisatie. We schalen wanneer nodig
zetten:
op zodat we efficiënte meters maken.
We maken waar wat we beloven We deden niet alleen een ambitieus bod, we maken dit ook waar. We doen dit
We zoeken de juiste schaal op en houden de uitvoeringskosten laag
vanuit collectiviteit van de regio. Op dit moment hebben we ruim 80% van
Alleen ga je (soms) sneller, samen kom je verder. Samenwerking zit
ons bod gerealiseerd. We hebben daarbij ook oog voor de resterende opgave
diepgeworteld in onze organisatie. We doen het binnen het bestaande
na 2030 hierover wordt momenteel volop het gesprek gevoerd in de regio.
RES-verband en binnen coalities met bijdragen per gemeenten. We brengen
Hoe gaan we om met vraag en aanbod van energie in onze regio en hoe ziet
samenwerkingen tussen specifieke gemeenten tot stand en we organiseren
dan ons systeem eruit.
maatwerk dienstverlening per gemeente. En altijd geldt: we gaan voor de
Onze organisatiestructuur maakt van ons niet alleen een samenwerking tussen gemeenten. We delen een bestuurstafel met de provincie, het waterschap en de netbeheerder. En dat biedt meer kansen op invloed en resultaat voor alle partijen.
hoogste kwaliteit, tegen de juiste prijs.
We beschikken over bijzondere expertises Onze organisatie bestaat uit medewerkers met specifieke deskundigheid
Kennisdelen zit in onze genen
en een netwerk in de energietransitie. Zij maken deel uit van landelijke
Wij weten wat er speelt. Door onze vertegenwoordiging in landelijke,
werkgroepen en stellen hun vakexpertise beschikbaar voor deelnemende
provinciale, regionale en lokale netwerken hebben we altijd vroegtijdig
gemeenten. Sinds 2024 maken we hiervoor maatwerk afspraken per
inzicht in nieuwe ontwikkelingen. Zo agenderen we deze, halen we
gemeente.
expertise naar onze regio, inspireren we onze partners en enthousiasmeren we ze om de volgende stap te zetten. Daarmee weten we de stap naar de uitvoering te zetten. Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
13
We fungeren als spin in het maatschappelijk regionale web
We hebben een groot bereik
De energietransitie vraagt om een brede beweging. We zijn trots op de
Wij zien communicatie als één van de belangrijkste middelen om resultaat
verbinding die we maken met enthousiaste betrokken partijen in onze
te bereiken. Onze communicatiekanalen spelen hierbij een grote rol.
regio. We hebben meer dan 400 actieve betrokken inwoners, organisaties,
Zo worden onze nieuwsbrieven uitstekend gelezen, onze kennissessies
verenigingen en kennisinstellingen in ons netwerk die een bijdrage
ontzettend gewaardeerd en onze congressen en events goed bezocht. In
leverden aan het bod en aan andere vraagstukken. We werken actief aan het
2025 starten we een platform “Energiedragers” waarop de goede van en
opschalen van dit netwerk in de regio. Omdat we zien dat juist deze partners
voor de regio nog beter inzichtelijk gaan maken voor eenieder die daarnaar
ons verder helpen met kennis op vraagstukken uit de regio.
opzoek is.
Resultaat is wat telt
We werken met jonge talenten
We ontwikkelen ons steeds verder in de richting van een projectorganisatie
De jeugd heeft de toekomst en daarom maken er altijd meerdere stagiaires/
waarbij we op verzoek nog gerichter resultaten behalen in het verlengde
trainees onderdeel uit van ons team. Samen met Jong Regio gaan we op
van de opdracht. Resultaat, sturing en verantwoording is daarbij van groot
zoek naar talent. We investeren in jongeren en zoeken altijd naar langdurige
belang. Dit willen we in de komende periode nog duidelijker zichtbaar gaan
samenwerkingen en verbindingen. En niet onbelangrijk: we krijgen er
maken.
veel voor terug. Dat vertaalt zich in kwalitatieve resultaten én de instroom van reeds ingewerkt talent voor gemeenten. Daarnaast proberen we ook gemeenten te ondersteunen daar waar er nieuwe instroom is, om die zo snel mogelijk wegwijs te maken in alles wat speelt.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
14
Bijsturen in het realiseren van de RES
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
15
In dit hoofdstuk bespreken we de voortgang van zoekgebieden en de
1.
Infrastructuur: Zonder de noodzakelijke opschaling van
uitdagingen die Noord- en Midden Limburg tegenkomt bij het realiseren
infrastructuur stagneert de maatschappelijke en
van de RES. We gaan in op de vertaling van zoekgebieden naar concrete
economische ontwikkeling in Limburg. Noord- en Midden
projecten, de noodzakelijke infrastructuur en onderstations, en de
Limburg heeft een smal profiel, waarin veel nieuwe
complexiteit van de warmtetransitie. Ook benadrukken we het belang van
infrastructuur moet worden aangelegd, ook voor de
de afstemming met provinciaal en landelijk beleid.
aanlanding van VAWOZ. Dit vraagstuk gaat snel een grote rol spelen in de RES NML. Naast infrastructuur is het
Stand van zaken zoekgebieden
van belang om te kijken naar de (her)positionering van
Dit voortgangsdocument bespreekt de pijplijn en ambitieuze projecten,
(nieuwe) onderstations. Dit is een van de prioriteiten van
waaronder locaties met de status zoekgebied. Het vertalen van deze status
RES NML.
naar concrete projectlocaties blijkt vaak complex. In verschillende regio’s zijn gebiedsverkenners de dialoog aangegaan over de toekomstige opgave,
2.
Opslag en slim gebruik: Om tot een succesvol decentraal
met een focus op energieopwekking. De uitkomsten leiden regelmatig tot
energiesysteem te komen is de realisatie van opslag
politieke terugtrekkingen, wat de vertaling naar concrete projecten na 2030
essentieel.
bemoeilijkt. De energievisie en het uitvoeringsprogramma moeten duidelijk maken hoe we hiermee verdergaan. Er is geen bijsturing nodig voor het huidige bod, maar de opgaven na 2030 vragen wel nadrukkelijke aandacht. Vooral vanwege de lange doorlooptijd van projecten is het belangrijk om ook nu al projecten op te zetten voor na 2030.
De rol van het energiesysteem in het ruimtelijke vraagstuk Het energiesysteem van de toekomst vraagt veel ruimte. Tegelijkertijd zijn andere ruimtelijke opgaven ook groot. Dit vereist keuzes, waarbij de RES rekening moet houden met het ruimtelijke beleid en de leefomgeving. Om vooruitgang te boeken, moeten we op regionale schaal keuzes maken rondom het energiesysteem, met een meer integrale benadering. Twee zaken zijn op korte termijn cruciaal:
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
16
We werken aan een toegankelijk en decentraal energiesysteem Noord- en Midden-Limburg speelt een belangrijke rol in nationale systeemontwikkelingen, zoals Maasbracht/VAWOZ en DRC. De energieopwekking in de regio bestaat uit zowel centrale clusters als decentrale opwekking, vaak via energiegemeenschappen. Er liggen grote uitdagingen in sectoren zoals de glastuinbouw in het noorden en de papierindustrie in het zuiden. Het verduurzamen van de energiebehoefte in deze sectoren is complex, maar biedt tegelijkertijd kansen door nationale ontwikkelingen en de kracht van decentrale samenwerking.
Complexiteit van de warmte opgave in Noord- en Midden Limburg Onze regio staat voor een complexe uitdaging op het gebied van warmte. Er is weinig restwarmte beschikbaar en geothermie is voorlopig geen optie. We zien dan ook beperkte kansen voor warmtenetten en richten ons vooral op hybride oplossingen met groen gas, waterstof en all-electric systemen. Dit heeft directe gevolgen voor de energie-infrastructuur en het behoud van gasnetten. De energievisie van de provincie is hierbij essentieel, maar dit vraagt ook om afstemming met het Rijk.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
17
Het energiesysteem van de toekomst
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
18
In dit hoofdstuk worden de voortgang en plannen rondom opwek in
Onze regionale energievisie biedt antwoord op de uitdagingen van
Noord- en Midden Limburg besproken. De RES NML koos ervoor de focus
de nieuwe politieke en maatschappelijke realiteit. Het wordt steeds
te verleggen naar het energiesysteem van de toekomst, met nadruk op de
moeilijker om zon op landbouwgrond en wind op land te realiseren
samenhang tussen opwek, opslag, omslag en infrastructuur en de bredere
door overheidsbeleid en lokale weerstand. Ook de beperkingen
energietransitie. Dit hoofdstuk behandelt zowel strategische keuzes als
van netcongestie vragen om creatieve oplossingen. Als RES-
concrete projecten die de regio verder helpen in het realiseren van onze
regio zien we echter nog steeds kansen voor zon en wind binnen
energiedoelen. Echter, we erkennen dat er nog werk te doen is om onze
energiegemeenschappen op bedrijventerreinen en in de gebouwde
uiteindelijke doelstellingen te behalen en dat er op sommige fronten
omgeving. Deze passen goed binnen het decentraal energiesysteem
versneld moet worden.
en het lokaal eigendom dat wij stevig omarmen. Tegelijkertijd anticiperen we op de snel veranderende ontwikkelingen rondom
Regionale energievisie
opslagtechnologieën en de uitbreiding van de infrastructuur.
In 2023 besloten we breder te kijken dan enkel opwek. Deze aanpak voorkomt een te beperkte blik op de klimaatopgave en zorgt ervoor dat we
Opslag en infrastructuur
geen belangrijke kansen missen. De regionale energievisie die we hebben
Opslag en omslag gaan een cruciale rol spelen in de komende
opgesteld en die in maart 2025 wordt opgeleverd, biedt een gedragen
jaren. De wet- en regelgeving moet snel worden aangepast om deze
toekomstperspectief voor onze regio. We hebben leidende principes en
technologieën goed te kunnen integreren in het systeem. Samen
structurerende keuzes geformuleerd die niet alleen richting geven aan
met netbeheerders werken we aan belangrijke vraagstukken rondom
onze eigen regio, maar ook succesvol zijn ingebracht in de provinciale
opslag en omslag, zoals welke kaders we moeten hanteren, waar
energievisie en het provinciaal Meerjaren Infrastructuurplan (pMIEK)
wel of niet opslag moet komen en welke opslagtechnologieën we
van Limburg. Dankzij deze proactieve bijdrage ligt het pMIEK op koers
willen kiezen. Het is essentieel dat we nu de juiste keuzes maken,
en zijn we nu bezig met de volgende stap: het reserveren van ruimte voor
zodat de energietransitie niet wordt belemmerd door infrastructurele
toekomstige energieopgaven. Toch moeten we blijven inzetten op verdere
beperkingen.
versnelling, omdat we nog niet volledig op het gewenste pad zitten om de doelstellingen op tijd te realiseren.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
19
Daarnaast is er het probleem van netcongestie, dat in Limburg langer
Een ander belangrijk project is de ontwikkeling van lokale
lijkt aan te houden dan in de rest van Nederland. Dit maakt de overstap
energiegemeenschappen. We hebben al mooie voorbeelden, zoals in de
naar elektrificatie door veel sectoren problematisch, zolang er nog
gemeente Leudal, waar lokale initiatieven succesvol van de grond zijn
onduidelijkheid bestaat over de rol van alternatieve energiebronnen, zoals
gekomen. Dit past goed bij onze actieve deelname aan werkspoor 3 ‘Slimmer
waterstof. Het snel verhelderen van deze vraagstukken is cruciaal om
Benutten’ van de provincie Limburg.
verdere vertraging te voorkomen.
OER-opwekking en duurzame gassen Concrete projecten en kansen
Naast de focus op energyhubs en lokale energiegemeenschappen, hebben
Naast de strategische visie volgen we een tweede spoor, waarin we concreet
we een verzoek ingediend bij het ministerie van KGG en bij RWS om OER-
aan de slag gaan met projecten. In eerste instantie hebben we ons gericht
opwekking langs alle snelwegen in onze regio mogelijk te maken. Dit
op de realisatie van energyhubs en lokale energiegemeenschappen, maar
verzoek is inmiddels gehonoreerd en er is een verkenning gestart. Een
we kijken ook naar de mogelijkheden rondom grootschalige infrastructuur,
projectleider is aangesteld en is gestart met de eerste fase. Dit omvat
zoals DRC, programma VAWOZ 2031-2040 en netwerkstations.
onder andere de opzet van een projectorganisatie, het verzamelen van uitgangspunten en leidende principes, en het uitvoeren van een ruimtelijke
We hebben een QuickScan uitgevoerd onder bedrijventerreinen in
geschiktheidsanalyse voor zon opwek. Deze voorbereidingen zorgen ervoor
Noord- en Midden Limburg om te bepalen welke terreinen geschikt
dat we nu sneller kunnen doorgaan met de toekomstige realisatie van
zijn voor de ontwikkeling van energyhubs. In Nederweert hebben we
OER-opwek in onze regio. Naast de snelwegen kijken we ook naar
met bedrijventerrein Pannenweg een baanbrekend voorbeeld van een
opwekking via zon en waterkracht sluizencomplexen
succesvolle energyhub. In totaal hebben we 20 terreinen geselecteerd,
en slib van RWZI’s voor groen gas en warmte.
met ten minste één terrein uit elke gemeente in onze regio, zodat de
(zie hier voor meer informatie)
betrokkenheid zo breed mogelijk blijft. Voor andere bedrijventerreinen bieden we ondersteuning voor alternatieve verduurzamingsmaatregelen.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
20
Duurzame gassen, zoals groen gas en waterstof, blijven een belangrijk
In 2025 zijn we een samenwerking aangegaan met de Technische
onderdeel van onze strategie. We pleiten voor het behoud van onze
Universiteit Eindhoven voor de ontwikkeling van zoutbatterijen, gericht op
gasinfrastructuur, zodat we in de toekomst kunnen blijven rekenen op
de energietransitie en warmteopgave in Noord- en Midden-Limburg. Deze
deze energiedragers, als aanvulling op andere vormen van decentrale
verliesvrije seizoensopslag kan een waardevolle oplossing bieden voor de
opwekking.
regionale energie- en warmtetransitie.
Energieopslag
We hebben ook verbindingen gelegd met nieuwe initiatieven op het gebied
Eind 2024 hebben we gepleit voor energieopslag als verkenningsproject
van energiehubs via de regiodeals. Door initiatieven te ondersteunen en mee
met pMIEK-status. De aanwezige opwekking en grootschalige
te schrijven aan subsidieaanvragen, hebben we de kansen vergroot voor de
infrastructuur in onze regio bieden grote kansen om energie lokaal te
versnelling van vijf belangrijke energiehubs in sectoren zoals mobiliteit,
houden en de publieke belangen van betaalbaarheid en beschikbaarheid
industrie en tuinbouw. Dit omvat niet alleen subsidies voor advieskosten,
te bevorderen.
maar ook een bijdrage voor de financiering van de benodigde assets.
Toekomstige grootschalige projecten
Daarnaast hebben we actief samengewerkt met Rijkswaterstaat, waarbij
Tot slot, nieuwe grootschalige energieprojecten, zoals ‘Wells Meer’ en
we kansen zien in energieopwekking langs snelwegen en het ontwikkelen
‘Energieke gebiedsontwikkeling de Peel’ zullen naast kleinschalige
van laadpleinen. De opgewekte energie wordt lokaal benut en er ontstaat
decentrale opwekking nodig blijven om de toekomstige doelen na 2030 te
verbinding met maatschappelijke initiatieven. We nemen het initiatief
realiseren. We hebben goede ervaringen opgedaan met het opzetten van
en bereiden zaken voor zodat we sneller betere oplossingen voor onze
energieke landgoederen waar complexe vraagstukken rondom energie,
regio kunnen realiseren, wat het werk voor de betrokken gemeenten
ruimte en economie samenkomen en effectief worden opgelost.
vergemakkelijkt.
Samenwerkingen We werken samen met toonaangevende partijen zoals TNO, het ministerie, netbeheerders en de topsector energie aan een tool voor het creëren van een gelijkwaardiger speelveld in gesprekken over het lokale, regionale en provinciale energiesysteem.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
21
Participatie en communicatie
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
22
Binnen de RES NML hechten we veel waarde aan samenwerking.
Platform en partnernetwerk Energiedragers
Participatie en communicatie spelen daarbij een cruciale rol en zijn terug
De samenwerking met regionale partners hebben we verder
te zien in alle thema’s. Wij geloven dat het succes van de regio valt of staat
uitgebreid. Partners zijn actief betrokken bij thema’s zoals groen
met de kracht van samen. Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de stappen
gas en lokaal eigendom, nemen deel aan kennis- en themasessies
die we de afgelopen twee jaar hebben gezet op het gebied van samenwerking
en helpen ons de positieve boodschap van de energietransitie uit te
met stakeholders, lokaal eigendom, communicatie, sociale duurzaamheid en
dragen. Het afgelopen jaar hebben we gewerkt aan de planvorming
energiegemeenschappen. Ook laten we zien hoe lokaal eigendom verankerd
voor een regionaal inspiratieplatform en partnernetwerk,
is in onze regio.
“Energiedragers”. Dit platform stelt iedereen in staat om bij te dragen aan de energietransitie. Samen dragen we het energiesysteem van de
Regie op samenwerking met stakeholders
toekomst.
Community of practice
De RES Vooruit Dag
In onze community of practice organiseerden we jaarlijks ongeveer 25
Elk jaar organiseren we een groot congres, de RES Vooruit Dag,
bijeenkomsten, waar we kennis deelden en samenwerkten aan thema’s die
waarbij we experts uitnodigen om relevante en innovatieve thema’s te
relevant zijn voor onze regio. We nodigden zowel interne als externe experts
presenteren. In 2023 organiseerden we twee evenementen, een in het
uit, leerden van eerdere ervaringen en werkten samen aan innovatieve
voorjaar en een in het najaar samen met RES ZL, om te onderzoeken
oplossingen om onze doelstellingen te behalen. Alle input uit deze sessies
wat mogelijk is in tijden van netcongestie. In oktober 2024
wordt gedeeld met onze RES-partners via het RES Vooruit-platform.
organiseerden we voor het eerst een congresavond voor iedereen in
We zoeken daarnaast actief de samenwerking met RES ZL, vooral bij
de regio, inclusief inwoners. Het resultaat was een enthousiaste groep
bovenregionale en gemeenschappelijke vraagstukken.
van 120 deelnemers die zich intrinsiek gemotiveerd voelen om bij te dragen aan de energietransitie. Alle deelnemers gaven aan betrokken te willen blijven – een positieve uitkomst.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
23
Communicatie
Een gemeente vroeg ons om advies voor het organiseren van lokaal
We organiseren meerdere keren per jaar bijeenkomsten met de
eigendom rond een groot energieproject. Samen met de participatiecoalitie
communicatieadviseurs van de gemeenten. Tijdens deze sessies geven
organiseerden we sessies, gaven advies en transformeerden dit in
we updates over lopende onderwerpen en bespreken we hoe we kunnen
de handreiking. Deze handreiking werd vervolgens gedeeld met alle
bijdragen aan vraagstukken die op hun afdelingen spelen. We betrekken
gemeenten in onze regio.
communicatieadviseurs ook bij de ontwikkeling van thema’s zoals het platform Energiedragers.
Betrokkenheid van burgers bij grootschalige opwek Lokaal eigendom wordt deels georganiseerd door energiecoöperaties die
Lokaal eigendom
deelnemen in projecten. In 2023 waren er 16 actieve energiecoöperaties in 14 van de 15 gemeenten in Noord- en Midden-Limburg. Van de 871
De RES NML werkt volgens de principes dat iedereen in de regio moet
grootschalige zon- en windprojecten die een SDE-subsidie ontvingen, zijn
kunnen deelnemen, zich de energietransitie moet kunnen veroorloven en
22 geheel of gedeeltelijk coöperatief voor zon en zeven voor wind. Deze
ervan moet kunnen profiteren. Lokaal eigendom en sociale duurzaamheid
projecten produceren samen 341 GWh per jaar, waarvan meer dan 9 GWh
spelen hierin een belangrijke rol.
afkomstig is van zonnepanelen en de rest van windturbines. Dit betekent dat ongeveer 40% van de hernieuwbare energie die de RES NML jaarlijks
Strippenkaart
produceert, afkomstig is uit coöperatieve projecten.
In 2023 lanceerden we de strippenkaart voor lokaal eigendom. Gemeenten kregen een kaart met strips die ze konden inwisselen voor advies op
Voor 2024 en 2025 liggen 17 coöperatieve zonprojecten in de pijplijn
maat. Dit gaf verschillende initiatieven binnen de gemeenten een duwtje
(lokale energiemonitor 2023, klimaatstichting HIER).
in de goede richting. De strippenkaart leidde tot verschillende sessies met gemeenten, waarin we met behulp van externe expertise gemeenten ondersteunden bij het realiseren van lokaal eigendom in hun projecten.
Handreiking lokaal eigendom In 2024 ontwikkelden we een handreiking lokaal eigendom, een direct resultaat van de strippenkaart. De gemeente Horst aan de Maas vroeg
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
24
Sociale duurzaamheid In 2023 liet de RES NML een onderzoek uitvoeren naar de sociaal duurzame uitgangspunten van de RES 1.0: iedereen moet kunnen deelnemen, profiteren en het zich kunnen veroorloven. Dit onderzoek is relevant in het kader van de energietransitie, die vragen oproept over rechtvaardigheid en verdeling. We hebben een plan van aanpak opgesteld om deze uitgangspunten te implementeren in regionale en gemeentelijke projecten. Dit proces werd verder uitgewerkt in 2024 bij het opstellen van de regionale energievisie.
Energiegemeenschappen In 2024 begonnen we een verkenning van energiegemeenschappen. We onderzochten samen met gemeenten en experts welke rol deze gemeenschappen kunnen spelen in het energiesysteem van de toekomst. Conclusie: energiegemeenschappen zijn een belangrijke schakel in een toekomstbestendig energiesysteem, en de RES NML zal hierin een stimulerende en faciliterende rol vervullen. Deze verkenning wordt in 2025 verder geoperationaliseerd, met aansluiting bij bestaande gemeentelijke, regionale en provinciale initiatieven.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
25
Regionale structuur warmte
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
26
Binnen de RES NML werken we ook aan de warmtetransitie. Dit hoofdstuk
Gegeven de grote inzet op isoleren gedurende de afgelopen jaren, is nu
bespreekt de aanpak van de RES NML om duurzame warmte te realiseren,
het momentum aangebroken om een volgende stap te zetten naar het
met aandacht voor individuele oplossingen, groen gas, warmtenetten
verduurzamen van de (resterende) warmtevraag.
en de beleidsmatige en regionale afstemming die nodig is voor de warmtetransitie. Tegelijkertijd wordt duidelijk dat er nog werk aan de
Voor de uitrol van individuele warmteoplossingen is beschikbare
winkel is om de transitie volledig te realiseren, vooral als we kijken naar de
netcapaciteit essentieel. Op dit moment kampt de regio Noord- en
netcapaciteit en de ontwikkeling van kleinschalige netten.
Midden Limburg, net zoals veel andere regio’s in Nederland, met netcongestie. Tegelijkertijd zijn er concrete plannen om de capaciteit
Duurzame warmte in Noord- en Midden Limburg
van het elektriciteitsnet, zowel laag- midden- als hoogspanning, de
In Noord- en Midden Limburg bevinden zich veel oudere woningen
komende jaren uit te breiden.
die vaak slecht geïsoleerd zijn. De afgelopen jaren is er veel ingezet op woningisolatie om de warmtevraag te reduceren en besparing te bevorderen
In samenwerking met netbeheerders wordt gewerkt aan deze
(zie hoofdstuk energiebesparing voor meer informatie).
uitbreiding, waarbij plannen zoveel mogelijk op elkaar worden afgestemd. Daarnaast wordt er gewerkt aan provinciale afspraken
Hybride en volledig elektrische warmtepomp
over het behoud en onderhoud van gasinfrastructuur, zodat een
Voor het verduurzamen van de warmtevraag in de regio Noord- en Midden
hybride scenario niet op voorhand wordt uitgesloten.
Limburg wordt momenteel veelal ingezet op individuele oplossingen, zoals een hybride of volledig elektrische warmtepomp.
Groen gas Parallel aan de uitrol van de ’hybride’ warmtepomp zetten we
Sommige gemeenten nemen een actieve rol in het stimuleren van de
regionaal in op verduurzaming van het gasverbruik. Binnen de RES
uitrol van individuele duurzame warmteoplossingen, door bijvoorbeeld het
Noord- en Midden Limburg ontwikkelden we met een ‘Coalition of
optuigen van regelingen en mogelijkheden om inwoners te ontzorgen in
the Willing’ de Routekaart Groen Gas voor deze regio. Op basis van de
de overgang naar een duurzame individuele warmteoplossing. Binnen de
aanwezige potentie worden in een aantal gemeenten al actief partijen
RES NML kijken we wat we van elkaar kunnen leren bij het implementeren
bij elkaar gebracht, om samen de volgende stappen in het ontwikkelen
van deze regelingen en hoe we de uitrol van duurzame individuele
van coöperatieve groen gas productie te zetten.
warmteoplossingen blijven bevorderen.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
27
(Kleinschalige) warmtenetten Naast de focus op individuele warmteoplossingen, werd er in de regio ook verkend waar er concrete mogelijkheden zijn voor (kleinschalige) duurzame warmtenetten. Op sommige locaties, zoals in Venlo, wordt er al aan een concreet project gewerkt. Op andere locaties in de regio wordt de haalbaarheid van (kleinschalige) warmtenetten op basis van aquathermie, ondiepe geothermie, lokale restwarmte en andere potentiële warmtebronnen verkend. Gegeven het landelijke karakter van de regio dat gekenmerkt wordt door verspreide bebouwing, een variërend woningbestand en relatief grote onderlinge afstanden, lijken de meeste kansen zich op dit moment voor te doen bij nieuwbouw initiatieven en/of op een klein schaalniveau.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
28
Vooruitblik komende 5 jaar De komende jaren zal er, naast een onverminderde inzet op isolatie, gewerkt worden aan de uitrol van (hybride) warmtepompen, het realiseren van groen gas productie en waar mogelijk het ontwikkelen van (kleinschalige) warmtenetten. Om de uitrol van (hybride) warmtepompen mogelijk te maken, intensiveren we de samenwerking met netbeheerder Enexis en stemmen we planningen voor uitbreiding van het laag- en middenspanningsnet zoveel mogelijk af op de uitrol van (hybride) warmtepompen in de regio. We richten ons op het verbinden van onze partners en stakeholders, waarbij we inzetten op het delen van kennis, expertise, successen en leerpunten. De komende jaren geven we uitvoering aan de Routekaart Groen Gas voor de regio Noord- en Midden Limburg om de productie en inzet van duurzaam gas in de regio te vergroten. Daarbij verbinden we onze partners en stakeholders, zodat de kansen van deze ontwikkeling zoveel mogelijk ten goede komen van de regionale warmtetransitie. Ook blijven we de haalbaarheid van (kleinschalige) warmtenetten verkennen.De nieuwe wetgeving (Wgiw en Wcw) zorgt ervoor dat gemeenten meer instrumenten tot hun beschikking krijgen om de warmtetransitie middels collectieve warmteoplossingen te bevorderen.
We richten ons ook hierbij op het verbinden van onze partners en stakeholders, waarbij we inzetten op het delen van kennis, expertise, successen en leerpunten.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
29
Regionale Strategie Warmte, Transitievisie Warmte/ Warmteprogramma en Wijkuitvoeringsplannen Tegelijkertijd met de RES 1.0 werd de Regionale Strategie Warmte (RSW) vastgesteld voor onze regio. Deze diende als input voor de in 2021,
Regionale Structuur
door elke gemeente, opgestelde Transitievisies warmte (TVW’s). De
Warmte (RSW)
komende jaren werken gemeenten aan een herijking van de TVW’s, nu Warmteprogramma’s. Deze moeten eind 2026 zijn vastgesteld. Ook wordt er
Onzekerheid neemt Regionale vraag en aanbod
af met de tijd
gewerkt aan Wijkuitvoeringsplannen (WUP’s), een verdere concretisering van de Warmteprogramma’s. Vanuit de regio Noord- en Midden Limburg gaat een meerderheid van
Warmteprogramma Warmtebronnen
de gemeenten deelnemen aan het ondersteuningsaanbod van het Nationaal Programma Lokale Warmte (NPLW) om te komen tot een Warmteprogramma.
Tijdspad van wijken en
en oplossingen
voorkeursoplossing per wijk
Vanuit de RES NML wordt nauw samengewerkt met NPLW om gemeenten te ondersteunen met bijvoorbeeld benodigde gegevens en/of onderzoeken. Ook vindt regionale afstemming plaats in de ontwikkelgroep Duurzame Warmte
Wijkuitvoeringsplan
Kennis neemt toe met de tijd
binnen de RES NML. Wijkinfrastructuur
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
30
Energiebesparing
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
31
Energiebesparing is essentieel voor de verduurzaming van Noord- en
We hebben ons gericht op de mogelijkheid om biobased te isoleren,
Midden Limburg. Door het isoleren van woningen en het reduceren van de
een duurzame en (lokaal geproduceerde) oplossing. De samenwerking
warmtevraag, verminderen we de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen.
tussen gemeenten en andere betrokken partijen is intensief en
Dit hoofdstuk behandelt de voortgang van de isolatieaanpak, de integratie
constructief, wat de voortgang van de aanbesteding heeft bevorderd.
van energiebesparing bij bedrijven, en de behaalde CO2-reductie. Ook kijken we naar de inzet op biobased isolatie en de mogelijkheden van energyhubs
De gemeenten die niet deelnemen aan de CoW zetten in op
voor bedrijven.
energieadvies aan inwoners via bijvoorbeeld energiecoöperaties. Daarnaast brengen ze subsidieregelingen en energiebesparende
Aanpak isoleren woning en energiearmoede
maatregelen proactief onder de aandacht.
Veel woningen in Noord- en Midden Limburg zijn minder goed geïsoleerd. De regio heeft de afgelopen jaren sterk ingezet op woningisolatie, wat
De Provincie Limburg heeft gewerkt aan het provinciale
besparing oplevert en de warmtevraag verlaagt. Dit is van groot belang voor
Ontzorgingsprogramma MKB in Limburg. Het programma richt
de energietransitie, omdat goed geïsoleerde woningen minder afhankelijk
zich op het ondersteunen van kleine en micro-ondernemingen in
zijn van fossiele brandstoffen.
het Midden- en Kleinbedrijf (MKB) bij de verduurzaming van hun bedrijfsvastgoed en bedrijfsprocessen.
Door de stijgende energieprijzen werd/wordt energiebesparing steeds urgenter, vooral voor huishoudens die in energiearmoede leven. We hebben
Besparing bij bedrijven
een Coalition of the Willing opgezet met elf deelnemende gemeenten, om
Naast woningisolatie zijn er ook kansen voor energiebesparing
een Meerjarige Collectieve Ontzorgingsaanpak (MCO) te ontwikkelen voor
bij bedrijven. Hoewel de focus het afgelopen jaar voornamelijk bij
het isoleren van woningen.
woningen lag, werken we aan het ondersteunen van bedrijven door het ontwikkelen van energyhubs. Bedrijven kunnen samen energie
De aanbestedingsprocedure is gestart, met als doel circa 92.000 woningen
efficiënter benutten, wat niet alleen besparing oplevert, maar ook
te isoleren. 60% van deze woningen zijn van kwetsbare huishoudens die
bijdraagt aan de energietransitie. Er worden in de regio drie casussen
profiteren van lagere energiekosten en meer comfort.
gepromoot vanuit de regiodeal om energiedelen tussen bedrijven te faciliteren, wat de samenwerking verder bevordert.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
32
In enkele gemeenten zijn daarnaast energiescans aangeboden aan MKB-bedrijven om te zien waar ze energie konden besparen. Gemeenten werken samen met de Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) Limburg Noord aan de verduurzamingsopgave bij bedrijven. Als RES NML staan wij regelmatig in contact met de RUD om de voortgang hiervan te bekijken.
Maatschappelijk vastgoed Tot slot zijn er ook stappen gezet in energiebesparing voor maatschappelijk vastgoed. In de komende jaren wordt er meer aandacht besteed aan het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed. Dit draagt bij aan de bredere energiebesparingsdoelen van de regio. Er zijn ook gemeenten zijn aan de slag gegaan om het eigen vastgoed te verduurzamen en te ondersteunen bij maatschappelijk vastgoed dat niet in het bezit is van de gemeente. Daarnaast loopt er bij Provincie Limburg een ontzorgingsprogramma maatschappelijk vastgoed dat eigenaren of verantwoordelijken van maatschappelijk vastgoed ondersteunt bij het verduurzamen van hun vastgoed.
Cijfers energiebesparing en CO2-reductie De doelstelling van de RES 1.0 is om tegen 2030 een CO2-reductie van 25% te realiseren in de gebouwde omgeving ten opzichte van 2015. Tot en met 2022 is er al een reductie van 35,5% bereikt, voornamelijk door de toename van zonne-energie. Hoewel het elektriciteitsverbruik in woningen licht is gedaald, is de opwekking door zon-PV flink toegenomen, wat heeft bijgedragen aan de CO2-reductie. We verwachten dat het elektriciteitsverbruik toeneemt door elektrificatie van woningen met (hybride) warmtepompen, maar door duurzame opwekking zal de CO2-uitstoot blijven afnemen. Daarnaast blijven we werken aan het reduceren van gasverbruik via isolatie en gedragsmaatregelen.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
33
Data & Monitoring
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
34
Binnen de RES NML is er de afgelopen tijd veel veranderd op het
Opleidingen en toekomstige ontwikkelingen
gebied van data en monitoring. Het belang van goede en transparante
In januari 2025 volgen twee collega’s binnen de RES NML een
data-uitwisseling wordt steeds groter, vooral om de voortgang van de
meerdaagse training in ArcGIS. Deze opleiding is van essentieel
grootschalige energieopwek nauwkeurig bij te houden en de regio als geheel
belang voor het onderhoud en de verdere ontwikkeling van de RES
te versterken. Dit hoofdstuk bespreekt de ontwikkelingen op het gebied van
NML Monitor. Het doel is om het monitoringssysteem in de komende
data-inzameling, de lancering van een nieuw monitoringssysteem, en de
jaren verder uit te breiden en te ontwikkelen tot een multifunctionele
ambities voor de toekomst om data binnen verschillende werkvelden verder
tool die verschillende opgaven binnen de regio inzichtelijk maakt. De
te integreren.
eerste stap is al gezet met de lancering van een tool die inzicht geeft in de potentie van carports voor energieopwekking in de regio. Deze
Integratie van data in andere werkvelden
tool is inmiddels live binnen de RES NML ArcGIS Hub-omgeving en
De afgelopen tijd lag de focus binnen de RES NML vooral op het uitwisselen
wordt gezien als een belangrijke stap richting een geïntegreerd beeld
van data voor de verduurzaming van de regio, maar er wordt hard gewerkt
van het energiesysteem.
aan de uitbreiding van deze data-uitwisseling naar andere werkvelden. In het vierde kwartaal van 2024 werden verschillende werksessies
Met onze eigen monitor krijgen we een actueel inzicht in
georganiseerd rondom de potentie van carports als energiedrager. Deze
verschillende prestaties binnen onze RES-regio. Dit fungeert als bron
sessies betreffen niet alleen de duurzaamheidsvraagstukken, maar
voor sturing in onze opgaven. Daarnaast sluit de monitor aan bij de
betrekken ook andere relevante werkvelden zoals bodem en ruimtelijke
landelijke gevraagde data van NP RES, wat ons in staat stelt onze data
ordening. Deze multidimensionale benadering is een belangrijke stap om
met data van overige RES regio’s te vergelijken.
de verschillende opgaven in de regio te integreren en gezamenlijk aan te pakken.
Tot slot organiseren we vanaf 2025 structurele vergaderingen met verschillende belangenorganisaties binnen de regio. Deze
Daarnaast werd er in december 2024 een overkoepelende werksessie
bijeenkomsten bieden een platform voor het afstemmen van
gehouden, waar verschillende teams van andere gemeenten aanwezig
prioriteiten en het uitwisselen van kennis, wat de samenwerking
waren. Dit soort sessies zullen in 2025 vaker plaatsvinden, waarbij meerdere
tussen de diverse partijen in de regio verder versterkt.
werkvelden betrokken worden, zodat er meer integrale en holistische benaderingen van de energietransitie mogelijk zijn.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
35
Vooruitblik naar komende periode tot en na 2030
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
36
We kunnen het niet vaak genoeg benadrukken: We hebben te maken
Belangrijke leidende principes voor de toekomst zijn:
met zowel een technische als maatschappelijke transitie. We hebben
•
energie- maximale energiebesparing;
meer duurzame energie en infrastructuur nodig om de klimaatdoelen te halen, waarbij we tegelijkertijd moeten zorgen dat energie betaalbaar
• • •
We zetten maximaal in op het aanbod van duurzame energie en toekomstbestendige energie infrastructuur;
tussen overheid, netbeheerders en eindgebruikers door de decentralisatie van energie.
Het nieuwe energiesysteem is een gedeelde publieke verantwoordelijkheid en geven we samen vorm aan;
van de Limburgse leefomgeving. Daarnaast zien we dat er nieuwe marktmechanismen ontstaan en dat institutionele rollen verschuiven
We maken efficiënt gebruik van energie en energie-infrastructuur;
en toegankelijk blijft voor iedereen. De schaarse ruimte moet slim worden gebruikt, waarbij rekening wordt gehouden met de kwaliteiten
We zetten in op het beperken van de vraag naar
•
Sterke (inter)nationale samenwerking en maximaal verbonden energiesysteem;
In Noord- en Midden Limburg zien we de opgaven rond de energietransitie
•
We maken ruimte voor energie;
niet als vraagstukken voor de toekomst. We zien ze als opgaven waar we
•
Energie is toegankelijk, betaalbaar en daarmee
vandaag een visie op moeten vormen. Hoe gaan we om met netcongestie
beschikbaar voor iedereen.
en bedrijven die hierdoor geen aansluiting meer kunnen krijgen? Welk antwoord geven we aan bedrijventerreinen die willen experimenteren met
Deze leidende principes maken we concreet in onze regionale
opwek en afname achter de meter? Hoe anticiperen we op de komst van
energievisie.
de aanlanding van wind van zee en de DRC? Zijn er koppelkansen voor sectoren met overschot aan energie en sectoren waar energie nodig is? Wat is de rol van de energiegemeenschap in het toekomstige energiesysteem?
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
37
Noord- en Midden Limburg
Voor meer informatie over energie(systemen) in de toekomst: www.resvooruitnml.nl www.npres.nl
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
38
Bijlage 1 Werkprogramma 2024-2025
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
39
Partnernetwerk Energiedragers
Community of Practice
RES Vooruit Dag
We ontwikkelen Energiedragers: een inspiratieplatform en partnernetwerk over de onderdelen en invulling van het energiesysteem van de toekomst.
We ontwikkelen RES Vooruit door tot een kennisplatform voor iedereen die aan de energietransitie werkt, ondersteund door 15-20 bijeenkomsten per jaar.
Elk jaar organiseren we een groot, openbaar, regionaal congres. We stellen een programma samen vol nieuwe ontwikkelingen en interessante sprekers.
Dit levert op: Gemeente overstijgend inzicht in mogelijkheden: wat kan wel?
Dit levert op: We breden ons netwerk uit en verrijken de kennis in de regio.
Dit levert op: Onze partners verbreden hun netwerk en kennis.
Sociale duurzaamheid
Lokaal eigendom
Energiegemeenschappen
De resultaten van ons onderzoek verankeren in de energievisie en in gemeentelijk beleid. Hier kennis over delen en vertalen in concrete stappen.
Onze handreiking lokaal eigendom geeft advies over het organiseren van lokaal eigendom rond een groot energieproject.
We brengen initiatieven in beeld en onderzoeken hun rol in de energietransitie van onze regio & het systeem van de toekomst.
Dit levert op: Onze regio weet hoe we een sociaal duurzame transitie vormgeven.
Dit levert op: Iedereen kan meedoen, kan het betalen en kan mee profiteren.
Dit levert op: Het ondersteunen van twee/drie initiatieven & ervaringen delen.
Intensiveren besparingsopties
Soortenmanagementplan (SMP)
Nationaal Isolatieprogramma (NIP)
Legenda:
Onderzoeken hoe we besparing bij bedrijven een plek kunnen geven binnen de RES.
We starten met preSMP onderzoeken en we starten met het Uitvoeren compensatietaakstelling compenserende maatregelen
In 2025 contracteren we een intermediair/ ontzorger en gaan we aan de slag met de eerste isolaties.
Participatie & communicatie
Dit levert op: Het aantal geïsoleerde woningen per jaar ophogen met 10%.
Dit levert op: Ondersteuning van gemeenten door gezamenlijke inkoop.
Dit levert op: Het vergroten van het besparingspotentieel.
Werkprogramma 2025
Besparing Energiesysteem Warmte Coalition of the Willings Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
40
Energiesysteem van de toekomst
Opwek/ OER-projecten
Opwek/ slim gebruik
Transport/energie infrastructuur
Opslag/omslag
Netcongestie
We vertalen de energievisie naar structurerende keuzes en een uitvoeringsprogramma. We geven daarmee invulling aan een op maat gemaakt energiesysteem.
We werken samen om grootschalige projecten en koppelkansen te verbinden. We verkennen, verbinden en faciliteren op regionale schaal.
We voeren QuickScans uit naar mogelijke energiehubs en gemeenschappen. Wij dragen hiermee bij aan slim gebruik en decentrale energie
We coördineren de uitvoering rondom energie-infrastructuur en nemen pro-actief de regie in de ontwikkelingen die op ons afkomen.
Verkenning naar (pilots voor) regionale mogelijkheden voor opslag en omslag die bijdragen aan het energiesysteem.
We ontwikkelen een regionale aanpak netcongestie door slim gebruik. We werken hierbij samen met andere ontwikkelgroepen zoals warmte.
Dit levert op: Hiermee zorgen we ervoor dat de regio op lokaal niveau profiteert.
Dit levert op: We bieden bedrijven een alternatieve vorm van verduurzaming.
Dit levert op: Hiermee zorgen we ervoor dat de regio hier ook van profiteert
Dit levert op: Betrokken partijen informeren en daarmee ontlasten.
Dit levert op: Een gezamenlijke aanpak waar elke gemeente van profiteert.
Regionale Structuur Warmte
Individuele warmteoplossingen
Warmtenetten
Groen gas
We maken een update van de Regionale Structuur Warmte.
We maken een regionale aanpak voor de uitrol hiervan.
Dit levert op: Een regionaal kader voor de warmtetransitie en focus op concrete doelen en resultaten, als input voor de Warmteprogramma's van gemeenten
Dit levert op: Een bron van kennis en heldere aanpak voor gemeenten om een actieve rol op te pakken in de uitrol
We verkennen de haalbaarheid, delen de opgedane kennis en stimuleren kansen.
We starten met de uitvoering van de Routekaart Groen Gas en verbinden en faciliteren op regionale schaal de ontwikkeling.
Dit levert op: Focus op gerichte en concrete resultaten.
Monitoring Lancering dashboard. In 2025 ontwikkelen we door, vergelijken we data met andere regio's en verrijken we het dashboard met vraagstukken die spelen in de regio. Dit levert op: Een bron voor sturing met actueel inzicht in onze prestaties
Dit levert op: Concreter inzicht in en informatie over kansrijke locaties. Een bredere regionale kennisbasis.
Dit levert op: Een regionale aanpak en een bron van kennis en expertise voor de lokale ontwikkeling.
Bijlage 2 Projectenlijst
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
42
Onderstaande opsomming is een overzicht van behaalde resultaten en
•
projecten waar we nu aan werken:
Samenwerking aan haalbare en betaalbare warmteoplossingen, met duidelijke afsoraken met netbeheerders over de benodigde energie-infrastructuur. In Noord- en Midden Limburg ligt de focus
•
Een sterke regionale samenwerking tussen gemeenten in Noord-
op hybride oplossingen in combinatie met een duurzame
en Midden Limburg gericht op alle aspecten van de
gasinfrastructuur en warmteopslag.
energietransitie: opwek, opslag, omslag, transport en slim gebruik van energie. Hierbij halen we resultaten in belang van de
•
toekomst van onze regio.
Initiatiefnemer in samenwerking bij Opwek Energie Op Rijksgronden (OER), waarbij constructieve gesprekken met ministerie en RWS hebben geleid tot kansrijke OER-projecten in
•
•
Groot netwerk van partners in alle sectoren (industrie, land en
onze regio. Langs alle snelwegen in Noord- en Midden Limburg
tuinbouw, mobiliteit, energie en gebouwde omgeving)
worden nu vanuit de RES, samen met gemeenten, stappen gezet om
rondom energie.
OER-projecten te versnellen
Actieve kennisdeling en innovatie, met specifieke ondersteuning
•
voor gemeenten en netwerkpartners.
Stimulering van energiehubs, inclusief een gezamenlijk onderzoek naar kansrijke locaties en actieve kennisoverdracht aan iedere gemeente, als voorbereiding op rijks- en provinciale
•
Gezamenlijke projecten en verkenningen met gemeenten uit
subsidieregelingen (in samenwerking met de Rabobank).
onze regio op het gebied van groen gas, aquathermie, energiehubs, energiegemeenschappen, energie-infrastructuur, energieopslag, waterstof etc.
•
Ontwikkelen van een tool voor energiegemeenschappen, waarmee gemeenten hun energie-assets in kaart kunnen brengen en inwoners de mogelijkheid krijgen om lokaal energie te delen en
•
Concrete initiatieven voor een rechtvaardige energietransitie,
daarvoor subsidie aan te vragen bij de PEM.
waaronder participatie en coöperatief eigendom, betaalbaarheid en bewustwording.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
43
•
Het in samenspraak met gemeenten ontwikkelen en invulling
•
Een samenwerking met de TU Eindhoven in de toepassing van
geven aan het RES bod. Het behartigen van de belangen van
verliesvrije warmteopslag in de gebouwde omgeving als betaalbaar
de gemeenten bij netbeheerders en provincie in het realiseren van
alternatief voor warmteoplossing en daarbij gebruikmakend van de
aansluitingen.
huidige lokale opwek en beschikbare restwarmte van andere sectoren.
•
Het verzamelen, beheren en analyseren van data in relatie tot de energietransitie voor gemeenten in Noord- en Midden Limburg.
Naast deze concrete resultaten is de RES NML een compacte expertorganisatie met professionals die de gemeenten in Noord- en Midden
•
•
Het gezamenlijk ontwikkelen van een energievisie voor Noord-
Limburg bijstaan in hun opgave. Het zijn onze gemeenten die vaak als
en Midden Limburg die rekening houdt met geografie,
nationaal voorbeeld dienen voor andere gemeenten en die actief kennis
landgebruik, bebouwing en economische activiteit.
uitwisselen op regioniveau.
Het onderzoeken en ontwikkelen van een businesscase voor energieopslag bij bestaande opwek en energieopslag langs infra waarmee energiezekerheid voor Noord en Midden Limburg wordt vergroot en betaalbaarheid wordt bevorderd.
•
Een samenwerking met landelijke adviesorganen zoals TNO in het ontwikkelen van een tool waarin gemeenten in Noord en Midden Limburg actueel inzicht hebben in de lokale data van energie op stationsniveau. Hierbij worden gemeenten geholpen bij het vergelijken van energieoplossingen bij nieuwbouw, verduurzamen bestaande bouw, laadinfra. Hiermee wordt een meer gelijkwaardig speelveld gecreëerd met de netbeheerders en zijn we in staat om meer te halen uit de huidig beschikbare energie.
Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg
44
Afkortingenlijst voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg RES: Regionale Energie Strategie NML: Noord- en Midden Limburg GWh: Gigawatt uur pMIEK: provinciaal Meerjaren Infrastructuurplan NIP: Nationaal IsolatieProgramma MCO: Meerjarige Collectieve Ontzorgingsaanpak TWh: Terawattuur BO EVI: Het Bestuurlijk Overleg Energie-infrastructuur en Verduurzaming Industrie. BO EVI is een platform waar verschillende partijen, waaronder industriële bedrijven (zoals Chemelot), de RES, gemeenten, provinciale overheid, en netbeheerders (Enexis, TenneT en Gasunie) samenkomen. OER: Energie op Rijksgrond CoW: Coalition of the Willing VAWOZ: Programma Verbindingen Aanlanding Wind Op Zee DRC: Delta Rhine Corridor Ministerie van KGG: Ministerie van Klimaat en Groene Groei RWS: Rijkswaterstaat RWZI: Rioolwaterzuiveringsinstallatie RES ZL: Regionale Energie Strategie Zuid Limburg RSW: Regionale Strategie Warmte TVW: Transitievisie Warmte WUP: Wijkuitvoeringsplan NPLW: Nationaal Programma Lokale Warmte Wgiw: Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie Wcw: Wetsvoorstel collectieve warmte CO2: Koolstofdioxide Zon-PV: PV staat voor photovoltaic cell, en is een manier om zonne-energie op te vangen en om te zetten in elektriciteit NP RES: Nationaal Programma Regionale EnergieStrategie Voortgangsrapportage RES Noord- en Midden Limburg