-- BIJLAGE 3 239351-Stand van zaken projecten Regiodeal Midden-L_BIJL-B2 Landschap Thorn-Wessem (projectplan)

Landschapskwaliteit Thorn-Wessem Projectplan 20 oktober 2025

Landschapskwaliteit Thorn-Wessem Projectplan

Landschapskwaliteit Thorn-Wessem - projectplan Datum: 20 oktober 2025 Opdrachtgever: gemeente Maasgouw

2

Gemeente Maasgouw Markt 36 6051 DZ Maasbracht

bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp Limmelderweg 6 6222 PB Maastricht

telefoon: +31 475 85 25 00 e-mail: info@gemeentemaasgouw.nl

telefoon: +31 (0)43 450 30 45 e-mail: info@bureauverbeek.nl

INHOUD

Landschapskwaliteit Thorn-Wessem - projectplan 1. Inleiding 2. Beleidskaders 3. Dijkversterking en beekverlegging 4. Speerpunten Algemene visie A. Herstel sponswerking en kwelgebieden B. Groene en recreatieve uitloop rondom kernen C. Robuuste ecologische verbindingen D. Cultuurhistorische elementen in het landschap 5. Financiën - kostenraming

5 6 8 10 10 12 14 16 18 20

3

Landschapskwaliteit Thorn-Wessem Projectplan

4

1. INLEIDING

Het Land van Thorn en Wessem, gelegen langs de Maas en de Maasplassen, vormt een waardevol gebied met hoge cultuurhistorische, landschappelijke en recreatieve kwaliteiten. Het witte stadje Thorn en het handelsstadje Wessem trekken jaarlijks vele toeristen en recreanten. Daarnaast zijn in het landschap van dit gebied talrijke cultuurhistorische elementen zichtbaar, waaronder de rijksbeschermde stads- en dorpsgezichten en landgoederen. Tegelijkertijd staat de kwaliteit van dit landschap onder aanzienlijke druk. Industriële bedrijven in de haven van Wessem en diverse (deels leegstaande) fabrieksgebouwen verstoren het karakter van het gebied. Ook de ontwikkeling van het nieuwe vakantiepark Maasresidence in Thorn heeft de toeristisch-recreatieve druk verder doen toenemen. De komende jaren wordt bovendien een grootschalig dijkversterkingsproject uitgevoerd door het waterschap (met een investering van € 54 miljoen). Dit project heeft ingrijpende gevolgen: veel bomen zullen verdwijnen en de industriehaven van Wessem komt nadrukkelijker in beeld.

Leeswijzer We starten met een overzicht van het bestaande beleid dat nog steeds van toepassing is. Vervolgens gaan we in op de geplande dijkversterking en beekverlegging die door Waterschap Limburg worden uitgevoerd. Daarna presenteren we een algemene visiekaart, waarin de plaats van de speerpunten wordt verduidelijkt. Tot slot werken we de speerpunten verder uit en koppelen we deze aan concrete maatregelen.

Daarbovenop zijn er plannen voor nieuwe woningbouw in de zone tussen Thorn en Wessem. Parallel aan het dijkversterkingsproject investeert het waterschap in de herinrichting en het herstel van de Thornerbeek. De projectkosten hiervan bedragen 6,2 miljoen euro. De gemeente grijpt deze gelegenheid aan om aanvullend maatregelen te nemen die gericht zijn op versterking van de landschappelijke kwaliteit in het gebied ThornWessem. Dit project richt zich daarbij op vier speerpunten: A. Herstel van sponswerking en kwelgebieden, door de beekzone van de Thornerbeek te versterken als natuurlijke klimaatbuffer. B. Groene en recreatieve uitloop vanuit Thorn, Wessem en het vakantiepark Maasresidence. C. Robuuste ecologische verbindingen, door natuurgebieden met elkaar te verbinden. D. Behoud en versterking van cultuurhistorische elementen in het landschap, onder meer rondom de Kasteelhoeve Grote Hegge.

luchtfoto plangebied tussen N273 aan westzijde, A2 aan noordzijde, Maas en Maasplassen aan oost en zuidzijde (bron: PDOK, 2025)

5

Landschapskwaliteit Thorn-Wessem Projectplan

2. BELEIDSKADERS

Omgevingsvisie Maasgouw 2022

GEBIEDSINDELING

Het gebied tussen Thorn en Wessem heeft een veranderopgave, aangeduid in de omgevingsvisie.

BASISPRINCIPES

n-Oler Horn

KERNEN 1

Maasbracht

2

Heel

3

Wessem

II bestuur

haven

Romeins verleden centrum

zorg

centrum

watersport

historie

II

II

Landschap

Heelderpeel

recreatie

De Lange Vlieter

Beegden

Grathem

4

Stevensweert & Thorn

historie

recreatie

5

Panheel

wonen

werken

6

Beegden & Ohé en Laak

wonen

rust

OMGEVINGSKWALITEIT

N280

Cultuurhistorie

6 Ool

Oolder Veste

2

Boschmolenplas

Heel

7

Linne & Brachterbeek

M

St. Antoniusplas

wonen

5

e

Anna's Beemd

Panheel

Gerelingsplas

Tesken Spoorplas

DUURZAAMHEID Energie

Opwek duurzame energie afweegbaar

Klimaat

Beekdalen voor klimaatadaptatie

A2

I ervoort

BUITENGEBIED

4

I

d

Thorn

Groen-blauwe natuurzone

I

IV

3

7

c

Wessem

a

Economie

Linne

Agrarisch cultuurlandschap 7

De Grote Hegge

A73

Brachterbeek

b

Visvijver

MAASPLASSEN Water Maasplassen

1

GEZONDHEID

Maasbracht

Positieve gezondheid

Hu ys k ens pla s

Aan de Berg A73

Mon ort

4

Openbare ruimte in de kernen

Stevensweert

I

VERANDEROPGAVE a b c d e f g

De Nautische boulevard (Wessem) Haven van Maasbracht Clauscentrale Gebied tussen Thorn en Wessem Panheel Bestaande recreatieparken

Het Vonderen

Berkelaar

III

PARELS VAN MAASGOUW

Sint Joost Oude Maas

Laak

A2

Historische kernen

Ohé en Laak

Dilkensplas

Transformatielocaties

6

Ohé

Echt

Aasterberg

Esri Nederland, Community Map Contributors

Ophoven

(bron: Gemeente Maasgouw, Omgevingsvisie Maasgouw – Visiekaart, 2022) 6

Gebroek

I

Natuurgebieden

II

Eiland in de Maas Linnerweerd

III IV

Structuurvisie Land van Thorn 2030

Klimaatadaptatiestrategie Maasgouw

Klimaat Adaptatie Strategie

(bron: Gemeente Maasgouw, Klimaat Adaptatie Strategie Maasgouw, 2021)

Groenvisie Maasgouw 2030

Groenvisie Maasgouw 2030 (bron: Arcadis, Structuurvisie Maasgouw 2030 – Land van Thorn, 2012)

Vastgesteld

38

deel 2. uitwerking beleid per gebied

(bron: BTL, Groenvisie Maasgouw 2030, 2019) 7

Landschapskwaliteit Thorn-Wessem Projectplan

Dijkversterking Waterschap Limburg; ingrepen (kaart van het VKA) (bron: Waterschap Limburg, 2021) 8

3. DIJKVERSTERKING EN BEEKVERLEGGING

Waterschap Limburg versterkt het dijktraject tussen Thorn en Wessem omdat dit niet meer voldoet aan de geldende veiligheidsnormen. Het traject bestaat grotendeels uit een groene dijk, met een harde kering langs de Maasboulevard. Omdat de Thornerbeek achter een groot deel van de dijk ligt en daar onvoldoende ruimte heeft, wordt de beek verlegd en ingericht als natuurbeek, in lijn met de Europese Kaderrichtlijn Water. Dit draagt bij aan het herstel van leefgebieden voor waterplanten en -dieren. De dijkversterking wordt afgestemd op andere ruimtelijke ontwikkelingen in het gebied, zoals de herinrichting van de Maasboulevard en plannen voor natuur en recreatie tussen Thorn en Wessem. Waterschap Limburg werkt hierbij nauw samen met bewoners, bedrijven, de gemeente Maasgouw, Rijkswaterstaat en de provincie Limburg. Het project vergt een investering van 54 miljoen euro. In oktober 2025 wordt het Ontwerp Projectbesluit ter inzage gelegd. Vanaf 2027 starten de werkzaamheden, waaronder het verleggen en inrichten van de Thornerbeek als natuurbeek. Volgens de huidige planning zijn de werken afgerond in 2029, waarna Thorn en Wessem weer volledig hoogwaterveilig zijn.

Dijkversterking Waterschap Limburg; nieuw tracé Thornerbeek (bron: Waterschap Limburg) 9

Landschapskwaliteit Thorn-Wessem Projectplan

Meggelveld

Thorn Wessem

Koningsteen - Vijverbroek

agrarisch landschap

pannenfabriek

waterbuffering

landgoed

ecologische beek

kerk

groene dorpsmantel

recreatie (wandelen)

ecologische verbinding

Algemene visiekaart 10

rijksbeschermd stadsen dorpsgezicht

4. SPEERPUNTEN

Algemene visie Deze visiekaart geeft een synthese van het uiteindelijke doel dat met de voorgestelde maatregelen per speerpunt wordt nagestreefd. Het nieuwe tracé van de Thornerbeek, dat door Waterschap Limburg wordt verlegd tussen Thorn en Wessem, krijgt een ecologische inrichting en draagt bij aan de vergroting van de sponswerking in het gebied. Als gevolg van de dijkversterking en de beekverlegging wordt de dorpsrand van Wessem voorzien van een nieuwe groene mantel. Deze mantel fungeert als overgangszone naar het agrarische landschap en vormt een buffer tussen de dorpskern en de haven.

Zicht op landgoed Grote Hegge

Kleiputten in het Meggelveld

Zicht op de Abdijkerk van Thorn met op de voorgrond de Thornerbeek

Zicht op het open grasland met kleine landschapselementen

Natuurmonumenten zoals het Meggelveld en Koningssteen-Vijverbroek worden met elkaar verbonden door middel van een ecologische corridor. Het gebied tussen Thorn en Wessem vervult reeds een belangrijke recreatieve functie voor wandelen en fietsen. Dit netwerk wordt versterkt en beter verbonden met de Maasresidence. Ten zuiden van Thorn is de beschikbare ruimte beperkt, maar ook hier vormt de Thornerbeek de basis voor een ecologische verbinding. Zo ontstaat een groene mantel langs de west- en zuidzijde van Thorn. Tot slot blijft het behoud en de opwaardering van de rijksbeschermde dorpsgezichten en het historisch erfgoed een belangrijk uitgangspunt binnen de visie.

11

Landschapskwaliteit Thorn-Wessem Projectplan

2 2

1

2

Kaart herstel sponswerking en kwelgebieden 12

4A. HERSTEL SPONSWERKING EN KWELGEBIEDEN Verkenning

Doel

Maatregel

Resultaat

•

•

1•

•

• • • •

De Thornerbeek is smal en technisch ingericht. Dijkversterking Waterschap Limburg: door ruimtegebrek wordt de beek verlegd. In de kernen leidt verharding tot snelle afvoer bij neerslag en risico op wateroverlast. Tijdens droogte is er weinig buffering, wat leidt tot droogtestress in landbouw en natuur. Grootschalige natuurlijke bufferzones ontbreken momenteel in het landschap.

•

Herstel sponswerking in het gebied van de oude Maasmeander en de Thornerbeek. Het agrarisch gebied als klimaatbuffer.

Reliëfkaart plangebied: deze kaart geeft een goede weergave van de oude maasmeander (bron: AHN viewer)

2•

Verbreding van het nieuwe tracé van de Thornerbeek tussen Thorn en Wessem, met een natuurlijke inrichting, zodat de beekzone beter kan functioneren als klimaatbuffer en als robuuste ecologische verbindingszone. In de kern van Thorn wordt ingezet op het afkoppelen van regenwater en het herstel van de waterhuishouding ter hoogte van de Baarstraat. Hiervoor wordt de historische greppel opnieuw aangelegd om het regenwater op te vangen, vertraagd af te voeren en te laten infiltreren. Voor de uitvoering van deze maatregel is eerst grondverwerving vereist. Daarnaast wordt de regenwaterbuffer aan de Grootheggerlaan ecologisch en landschappelijk opgewaardeerd.

• •

De Thornerbeek krijgt een natuurlijker profiel met meer ruimte voor water, wat de sponswerking versterkt. Regenwater wordt ter plaatse gebufferd, waardoor de druk op het afvoersysteem afneemt. Het landschap heeft een groter bufferend vermogen waardoor overstromings- en droogteprbloematiek vermindert.

Luchtfoto oude Maasmeander aan Baarstraat (bron: gemeente Maasgouw) 13

Thorn-Wessem Regio Deal

groene randen open zicht visuele knelpunten nieuwe ontwikkelingen

5

3 4 6

Kaart herstel sponswerking en kwelgebieden met aanduiding van een mogelijk tracé van de voetgangers verbinding tussen Maasresidence en het Meersveld 14

4B. GROEN EN RECREATIEVE UITLOOP RONDOM KERNEN Verkenning

Doel

Maatregel

Resultaat

•

•

3• Door de aanleg van de nieuwe dijk verdwijnen

•

•

Rond Thorn en Wessem zijn scherpe overgangen zichtbaar tussen dorpsrand en open landschap. Deze elementen vormen visuele en ruimtelijke knelpunten in het landschap. • Ten zuidoosten van Thorn bevinden zich parkeerterreinen, een woonwagenstandplaats en minder fraaie bebouwing. • De westelijke rand van Wessem kent veel infrastructuur en bedrijvigheid, met weinig groen.

•

Uitnodigende dorpsranden, één met het landschap. Verzachten van visuele knelpunten.

4• 5•

6•

veel bomen rondom Wessem, waardoor de industriehaven Koeweide en de Prins Mauritshaven vanuit de kern beter zichtbaar worden. Dit vormt de aanleiding om een nieuwe, robuuste groene mantel rond Wessem aan te leggen: enerzijds als buffer tussen de kern en het industriegebied ten zuiden van Wessem, en anderzijds als groen overgangsgebied tussen de kern en het agrarische landschap ten westen van Wessem. De parkeerplaatsen aan de Waterstraat en in Meers worden vergroend. De natuurspeelplek ‘Thoarder Eppelke’ wordt heringericht om bewegen, spelen en ontmoeten voor kinderen te stimuleren. Tegelijkertijd krijgt de plek een functie als ecologische schakel in het gebied. Er wordt een veilige oversteekplaats met aansluitend wandelpad gerealiseerd van vakantiepark Maasresidence naar het Meersveld, zodat dit gebied op een veilige manier toegankelijk wordt voor de bezoekers van Maasresidence.

• •

De dorpsranden van Thorn en Wessem zijn visueel verzacht en beter landschappelijk ingepast. Storende functies zoals parkeerzones en de haven zijn verzacht met groene structuren. De overgang van dorp naar landschap voelt aantrekkelijker en natuurlijker aan.

Parkeerplaats aan de Waterstraat 15

Landschapskwaliteit Thorn-Wessem Projectplan

8

7

Koningsteen - Vijverbroek

Kaart robuuste ecologische verbindingen 16

Meggelveld

4C. ROBUUSTE ECOLOGISCHE VERBINDINGEN Verkenning

Doel

Maatregel

Resultaat

•

•

7• Tussen de kern van Thorn en de

•

• •

Natuurgebieden Meggelveld en KoningssteenVijverbroek zijn waardevol, maar vormen geen samenhangend geheel. Beken zoals de Thornerbeek bieden potentie maar zijn onvoldoende natuurvriendelijk ingericht. De routes voor vleermuizen en kleine zoogdieren zijn mogelijk kwetsbaar door barrières en versnippering.

•

Een ecologische verbinding vormen tussen natuurgebieden met de beken als ecologische drager. Een goed leefgebeid creëren voor doelsoorten.

8•

•

Grootheggerplas bestaat slechts een smalle ecologische verbinding via de Thornerbeek. Door bebouwing en recreatieve druk staat deze verbinding onder zware druk. Gerichte maatregelen zijn daarom nodig om de verbinding te versterken en robuuster te maken. Aan de oostelijke dorpsrand van Thorn, rond de Baarstraat en de Panheeldersteeg, worden diverse maatregelen genomen in het kader van de Stimuleringsregeling Landschapselementen. Ook de maatregelen 2 en 3 maken deel uit van de vergroening van deze dorpsrand. Door de maatregelen 7 en 8 wordt de robuustheid van de ecologische verbinding tussen de natuurgebieden KoningsteenVijverbroek en Meggelveld versterkt.

• •

Versnipperde natuurgebieden zijn verbonden via beekdalen en nieuwe natuur in de Maasmeander. Ecologische routes, zoals voor vleermuizen, zijn versterkt. Recreatie en ecologie gaan samen in een beleefbaar, biodivers landschap.

Luchtfoto Meggelveld en Zegershof (bron: gemeente Maasgouw) 17

Landschapskwaliteit Thorn-Wessem Projectplan

Zegershof 10

Kasteelhoeve 9 Grote Hegge

Kaart cultuur-historische elementen in het landschap 18

4D. CULTUURHISTORISCHE ELEMENTEN IN HET LANDSCHAP Verkenning

Doel

Maatregel

Resultaat

•

•

9• Het landgoed rond de Kasteelhoeve Grote

•

•

•

•

Het landschap rond Thorn bevat waardevolle cultuurhistorische elementen zoals landgoederen, coulisselandschap en de oude Maasmeander. Functieverlies en schaalvergroting hebben geleid tot het verdwijnen van historische structuren. Waardoor de samenhang tussen landschappelijke relicten is verminderd. Thorn en Wessem hebben waardevolle en toeristische dorpsgezichten, maar deze zijn kwetsbaar. De dorpsmantel staat onder druk door verouderde bebouwing en recreatieve ontwikkelingen. De pannenfabriek en Starliftloodsen vormen visuele barrières, ondanks hun (gedeeltelijke) erfgoedwaarde.

• •

Behoud en herstel van cultuurhistorisch landschap en tegelijkertijd inspelen op de uitdagingen van vandaag. Behouden en versterken van fraaie en historische dorpsgezichten Historische, bouwkundige elementen die een kwaliteitsimpuls geven aan het landschap.

Ferrariskaart kaart 1770, kasteelhoeve Grote Hegge (bron: Geopunt Vlaanderen)

• 10

•

Hegge krijgt een vernieuwde inrichting waarin hoogstamfruitboomgaarden, gemengde hagen en nieuwe bosaanplant samen een gevarieerd en groen landschap vormen. Poelen, een herstelde gracht en een opgewaardeerde beekzone zorgen voor meer biodiversiteit en een aantrekkelijk historisch-landschappelijk karakter. Rondom de hoeve Zegershof ontstaat een kleinschalig, gevarieerd cultuurlandschap. Nieuwe hoogstamfruitbomen en gemengde gebiedseigen hagen versterken het historische karakter, terwijl poelen en een omgevormde laan bijdragen aan meer biodiversiteit en een aantrekkelijke groene omgeving. Maatregel 8 draagt bij aan het herstel van het cultuurhistorische landschap.

• • • •

De samenhang tussen cultuurhistorische landschapselementen is versterkt. Natuur en landbouw gaan hand in hand met behoud van identiteit en leesbaarheid van het landschap. Erfgoed en dorpsgezichten zijn in stand gehouden en opnieuw beleefbaar gemaakt. Historische elementen, zoals landgoederen worden opgewaardeerd. De uitstraling van Thorn en Wessem wordt versterkt, met aandacht voor toerisme, beleving en ruimtelijke kwaliteit.

Foto Zegershof 1921 (bron: Klaas Uilkema, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Beeldbank RCE) 19

Landschapskwaliteit Thorn-Wessem Projectplan

Kostenraming speerpunten Thorn - Wessem

5. FINANCIËN - KOSTENRAMING

code speerpunt

aantal

eenheid post

A Herstel sponswerking

kosten per eenheid

kosten per maatregel

pm planvoorbereiding/bestekvorming (10%)

1 Verbreden beekzone verlegde Thornerbeek 1,5 ha. landbouwgrond verwerven en omvormen 2 afkoppelen regenwater kern Thorn en herstel waterhuishouding Baarstraat 400 mtr. greppel realiseren tp. Regenwaterbuffer Groot Heggerlaan ecologisch en landschappelijk opwaarderen

€

47.150,00

€

185.000,00 €

277.500,00

€

235,00 € €

94.000,00 100.000,00

€

41.140,50

€ €

30,00 € 15,00 €

48.000,00 78.000,00

€

1.000,00 € €

30.000,00 15.000,00

€ € € € € € €

250,00 25.000,00 3,00 500,00 20,00 1.000,00 15.000,00

€ € € € € € €

3.750,00 50.000,00 2.655,00 7.000,00 2.000,00 10.000,00 15.000,00

€

150.000,00

€

19.500,00

200,00 €

100.000,00

€ €

75.000,00 20.000,00

€

37.200,00

30,00 20,00 200,00 20,00 25.000,00

€ € € € € € 200,00 € 2,00 € 3,00 €

21.000,00 16.000,00 16.000,00 5.000,00 50.000,00 100.000,00 40.000,00 14.400,00 21.600,00

20,00 € 200,00 € 25.000,00 € €

8.000,00 10.000,00 50.000,00 20.000,00

B Groen en recreatieve uitloop rondom kernen pm planvoorbereiding/bestekvorming (10%)

3 Groene mantel Wessem 1.600 m2. groensingel Meers / Paardenbeemd verwerven en aanleggen 5.200 m2. groensingel Waage Naak / kern Wessem inrichten 4 Kwaliteisimpuls P-plaatsen 30 st. bomen vervangen Meers Vergroenen Waterstraat 5 Natuurspeelplek Thoearder Eppelke ontwikkelen 15 st. rooien populieren 2 st. poelen aanleggen 885 st. aanplant bosplantsoen 14 st. bomen aanplanten 100 st. voedselhaag aanplanten 10 st. speelaanleidingen etc. 1 st. uitzichtterp realiseren 6 Oversteekplaats en wandelpad Maasresidence naar Meersveld

C Robuuste ecologische verbindingen pm

planvoorbereiding/bestekvorming (10%)

7 Thorn / Groot Heggerplas / Notenbeemd / Kennenicherweg 500 mtr. beekzone Waterstraat herinrichten

€

8 Oostelijke dorpsrand Thorn en Baarstraat Stimuleringsregeling landschapselementen Akker Panheelderweg inrichten

D Cultuurhistorische elementen in het landschap pm

planvoorbereiding/bestekvorming (10%)

9 Landgoed Grote Hegge 700 mtr. gebiedsvreemde haagstructuur rooien 800 m2. gebiedsvreemde padenstructuur verwijderen 80 st. hoogstam fruitbomen aanplanten 250 mtr. gemengde gebiedseigen hagen aanplanten 2 st. poelen aanleggen pm gracht herstellen 200 mtr. beekzone herinrichting 7.200 m2. Populierenopstand rooien 7.200 m2. Aanplant bosaanplant 10 Landgoed Zegershof 400 mtr. gemengde gebiedseigen hagen aanplanten 50 st. hoogstam fruitbomen aanplanten 2 st. poelen aanleggen 1 st. Laan omvormen

€ € € € € € € €

€ € €

kosten per speerpunt

10% van de

€ 518.650,00

10% van de

€ 452.545,50

10% van de

€ 214.500,00

10% van de

€ 409.200,00 € 1.594.895,50

20

opmerking

21

Landschapskwaliteit Thorn - Wessem Projectplan 20 oktober 2025

bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp Limmelderweg 6 6222 PB Maastricht T :+31 43 450 30 45 E : info@bureauverbeek.nl I : www.bureauverbeek.nl