84249-Bewonersinitiatieven visie en leidr_Bewonersinitiatieven in Maasgouw Visie en Leidraad def

Bewonersinitiatieven in Maasgouw ‘Positief, Pragmatisch, Praktisch’ Visie en leidraad voor de praktijk

April 2020

1

Vooraf De gemeente Maasgouw neemt inwonersinitiatieven serieus. Het maatschappelijk effect van inwonersinitiatieven is aanzienlijk. Enerzijds gaat het om de meer inhoudelijke (maatschappelijke) effecten van het initiatief en anderzijds gaat het om het maatschappelijk effect van het ontplooien van een initiatief zelf. Dit laatstgenoemde effect kent diverse vormen. Gedacht kan worden aan: het vergroten van betrokkenheid bij de eigen kern, het bevorderen van sociale cohesie, versterking binding binnen de gemeenschap, (beter) benutten van capaciteit, kennis en ervaring van inwoners, stimuleren eigen verantwoordelijkheid etc. Inwoners zijn tevredener over hun leven als ze meedoen in de samenleving. Als men meedoet is men ook meer tevreden over de democratie en is er meer vertrouwen in zichzelf, in anderen en in de overheid. Ook daarom is het bevorderen van een actieve samenleving van belang. Daar zetten we als gemeente op in en daar zetten al die bewonersinitiatieven op in! Daar gaan we mee door, op een manier die bij onze gemeente en onze inwoners past. De bestuurlijke visie en leidraad beoogt richting te geven voor ons denken en ons doen. Niet vanuit het idee dat het nu slecht gaat maar vanuit de overtuiging dat we ons willen blijven ontwikkelen, net zoals de samenleving dat doet.

Bestuurlijke opdracht De bestuurlijke opdracht volgt uit het coalitieakkoord en is in de programmabegroting 2019 als volgt geformuleerd: ‘Burgers mogen verwachten dat de overheid laagdrempelig te benaderen is. Een goede intake van burgerinitiatieven gevolgd door een goede begeleiding helpen daarbij. Deze intake en begeleiding noemen wij ‘accountmanagement’. Dit kan worden vormgegeven door het inrichten van één of meer vaste aanspreekpunten voor burgerinitiatieven inclusief burgerplatforms zoals dorpsraden en verenigings-overleggen. Er zijn verschillende manieren waarop dit accountmanagement vormgegeven kan worden: door hiervoor een vrijgestelde functie te creëren of door de rol te verdelen over meerdere functionarissen, die dit mogelijk ook doen in combinatie met een andere functie of rol. Welke vorm ook gekozen wordt: het accountmanagement is bedoeld als aanspreekpunt en als verbinder tussen burger en overheid en tussen afdelingen onderling. Het accountmanagement:    

Zorgt voor een goede intake van een initiatief; Overweegt wie er betrokken moeten worden, bevordert de interne communicatie tussen afdelingen en personen over visies, beleid en handelen; Treedt begeleidend, coachend en stimulerend op zowel intern als extern; Draagt er aan bij dat betrokken afdelingen en het college op één lijn komen waardoor er eenduidige verwachtingen geschapen worden.’

De invulling van het accountmanagement kan niet los worden gezien van het antwoord op de vraag hoe wij als gemeente om willen gaan met burgerinitiatieven of bewonersinitiatieven1. Daarom vormt de visie, die vastgelegd is in dit document, het kader voor de wijze waarop wij omgaan met bewonersinitiatieven. Hierbij is aangesloten bij de uitgangspunten zoals die zijn vastgelegd in de notitie burgerparticipatie uit 2015. Deze uitgangspunten blijven dus overeind. Onze ervaringen in de praktijk in samenhang met de huidige bestuurlijke opvattingen vormen de grondslag voor deze visie. Waar hebben we het over? Bewonersinitiatief ‘Een initiatief van één of meer inwoners dat vrijwillig wordt opgestart ten behoeve van anderen of de samenleving’. Bewonersoverlegorganisatie (boo) ‘Een bijzonder bewonersinitiatief dat bestaat uit een organisatie die er voor alle inwoners van het dorp of de wijk is, zich niet tot één sector of enkele sectoren beperkt en tot doel heeft de leefbaarheid in het dorp of de wijk te vergroten’ (bijvoorbeeld dorpsraad, wijkraad, bewonersgroep, dorpsoverleg). N.B. Ook ondernemers kunnen maatschappelijke initiatieven starten. Hoewel vergelijkbaar, vallen dergelijke initiatieven buiten dit kader. Een actiegroep die ageert tegen een (gemeentelijk) plan is ook een bewonersinitiatief en verdient het ook om serieus genomen te worden. Hoewel een deel van de

1

De term ‘bewonersinitiatief’ heeft de voorkeur gelet op het onderscheid met het formele (politieke) burgerinitiatief en de onbedoelde afstand die de term ‘burgerinitiatief’ kan oproepen

2

actiepunten ook hierop betrekking kunnen hebben, vallen dergelijke initiatieven eveneens buiten dit kader. Kader Het omgaan met bewonersinitiatieven staat uiteraard niet helemaal op zichzelf. Het is evident dat er raakvakken zijn met dienstverlening, communicatie, personeel en organisatie etc. Verder kent elk initiatief een inhoudelijke invulling. Dat maakt dat bewonersinitiatieven ook in dat verband niet op zichzelf staan. Het omgaan met initiatieven staat altijd in verbinding met het functioneren van de gemeente in brede zin (ambtelijk, bestuurlijk en politiek) en met het inhoudelijke beleid en de uitvoering daarvan. In beginsel kunnen bewonersinitiatieven ontstaan binnen elk gemeentelijk domein, het beperkt zich niet tot enkel het vormgeven van de buitenruimte. Ook zijn er uiteraard initiatieven die ontstaan in bijvoorbeeld het sociale domein. Visie op bewonersinitiatieven en accountmanagement Visie op bewonersinitiatieven Wij erkennen de waarde van het zelforganiserend vermogen van de samenleving en willen daar ruimte aan geven en ons daar, als dat nodig is, op aanpassen. De betekenis van burgerparticipatie en daarmee ook de opvatting over hoe de overheid zich dient te verhouden tot bewonersinitiatieven verandert nog steeds. In Maasgouw hanteren we een positieve grondhouding.

We kiezen niet voor grote beleidsmatige of theoretische overwegingen maar voor een pragmatische benadering van bewonersinitiatieven. In de concrete uitvoering past hierbij een praktische werkwijze. We volgen de ontwikkelingen in de samenleving en in wetgeving en sluiten daar op aan. In Maasgouw kiezen we er niet voor om het ontstaan van bewonersinitiatieven extra of breed te stimuleren; we zijn ervan overtuigd dat initiatieven toch wel ontstaan. Wel moeten we onze inwoners goed informeren over wat ze van de gemeente mogen verwachten. Het gemeentebestuur is ervan overtuigd dat initiatieven toch wel ontstaan. Van ambtenaren en bestuurders mag een positieve grondhouding worden verwacht als een initiatief zich aandient dat past binnen onze gemeentelijke kaders. Buiten de gemeentelijke kaders bestaat in beginsel geen ruimte voor initiatieven. In deze lijn wordt het inzetten op het idee van maatschappelijke zelfsturing niet passend geacht. Onze houding ten opzichte van bewonersinitiatieven wijkt niet af van onze reguliere dienstverlenende houding. Ook zal er altijd bekeken moeten worden of initiatieven en maatschappelijke opgaven sámen met inwoners kunnen worden opgepakt. Dit sluit aan bij de huidige praktijk. Immers ‘Samen maken we Maasgouw’.

Visie op accountmanagement De invulling van accountmanagement moet passen binnen de hiervoor geformuleerde visie en moet aansluiten bij een aanwezige behoefte. De ervaringen in de praktijk laten zien dat er bij bewonersinitiatieven geregeld behoefte is aan een verbindende en ondersteunende rol. Maar ook intern komt deze behoefte geregeld naar voren. Onze motieven voor een positief houding Wij zien de volgende motieven om een positieve en uitnodigende houding te hebben ten opzichte van bewonersinitiatieven. Inhoudelijk

Initiatieven komen tot bredere en meer innovatieve of meer integrale oplossingen (meer en andere vormen van publieke waarde).

Bestuurlijk

Initiatieven dragen bij aan de realisatie van publieke opgaven.

Organisatorisch

De ambtelijke en politieke organisatie wordt wendbaarder en creatiever.

Democratisch

Initiatieven dragen bij aan nieuwe vormen van democratie en geven nieuwe vormen van zeggenschap.

Financieel

Benutting van initiatieven legt minder beslag op publieke middelen.

Maatschappelijk

Initiatieven versterken de saamhorigheid en onderlinge betrokkenheid.

3

Buuren, M.W., van (2018). Uitnodigend besturen; het organiseren van ruimte voor initiatief. Erasmus Universiteit Rotterdam.

De invulling van een motief kan bij ieder initiatief anders zijn en bij elk initiatief spelen vaak verschillende motieven tegelijkertijd. Soms staan deze op gespannen voet met elkaar. Daarom bespreken we onze motieven om een positieve en uitnodigende houding in te nemen, zowel ambtelijk en bestuurlijk. Bestuurlijke uitgangspunten voor de praktijk Bestuurlijk uitgangspunt is dat we verder bouwen op datgene wat nu reeds praktisch gebeurt. Gekozen wordt voor een positieve, pragmatische en praktische aanpak. Het anticiperen op opkomende of veranderende behoeften en mogelijke verbeterpunten is van belang voor de Maasgouwse ontwikkeling van burgerparticipatie en de omgang met bewonersinitiatieven in het bijzonder. De volgende aspecten verdienen hierbij bestuurlijk in elk geval bijzondere aandacht. a) Inwoners worden goed geïnformeerd en er wordt duidelijk gecommuniceerd; b) Een positieve grondhouding tegenover bewonersinitiatieven wordt gecombineerd met een goede ontvangst en opvolging door de gehele organisatie; c) De gemeentelijke kaders zijn leidend en er wordt realistisch gefaciliteerd; indien nodig wordt geprioriteerd en (meerjarig) gepland; d) Er wordt gekozen voor een pragmatische, praktische en inhoudelijke benadering; e) Bewonersoverlegorganisaties zijn een serieuze gesprekspartner. Leidraad ‘Een kwestie van doen’ We hanteren de op de volgende pagina opgenomen leidraad.

Deze leidraad is gebaseerd op de uitgangspunten die de Nationale ombudsman heeft beschreven in het rapport uit 2018 (2018/020): ‘Burgerinitiatief: ‘waar een wil is...’, onderzoek naar de rol van overheidsinstanties bij burgerinitiatieven’. Gelet hierop hebben we drie uitgangspunten geformuleerd: 1. Onze houding is altijd constructief, 2. Wij treden op als één overheid, 3. Onze keuzes zijn helder en kenbaar. De gemeente Maasgouw geeft aan deze uitgangspunten op een bepaalde manier invulling. Hierbij benadrukken we vooral dat we het omgaan met bewonersinitiatieven vooral zien als een kwestie van doen! Door te doen, doen we ervaring op en leren we. De praktijkervaring zien we als voorname drijfveer en input voor onze ontwikkeling. De uitgangspunten duiden nadrukkelijk niet op een huidig tekortschieten van de gemeente Maasgouw maar maken duidelijk wat behoorlijk én nodig is voor een in beginsel uitnodigende, positieve houding richting initiatieven. Het zijn de uitgangspunten die richting geven aan het op een voor Maasgouw passende wijze invullen van de door de gemeente beoogde positieve en uitnodigende houding. Tenslotte zijn de uitgangspunten en uitwerking daarvan onlosmakelijk verbonden met het algemeen functioneren van onze gemeente en beogen daarmee in overeenstemming te zijn. De leidraad gaat bovendien niet in op de materiële keuzes die gemaakt worden.

Dat is immers een inhoudelijk en politiekbestuurlijke afweging.

4

Onze houding is altijd constructief

Wij treden op als één overheid

Onze houding 1. Wij denken mee en zijn oplossingsgericht. 2. Wij leveren maatwerk: behoefte is leidend binnen onze gemeentelijke kaders; ongelijke gevallen behandelen we ongelijk. 3. Wij maken afspraken over eigenaarschap, rolverdeling en ieders inzet. Het is niet ‘u vraagt, wij draaien’ maar wel ieder initiatief serieus nemen binnen de geldende kaders. 4. Wij zorgen voor realistische verwachtingen en geven snel duidelijkheid over het proces en besluitvorming en komen toezeggingen en afspraken na.

Goede ingang 1. Een informatieve digitale webpagina op de gemeentelijke website. 2. Contactpersoon maatschappelijke initiatieven als aanspreekpunt. 3. Gebruik van netwerken van ambtenaren/bestuurders. Goede verbinding 1. We spreken zoveel mogelijk met één mond. 2. Contactpersonen maatschappelijke initiatieven bevorderen verbinding. Goede opvolging 1. Integraliteit en verbinding bewaken. 2. Ruimte en flexibiliteit realiseren waar mogelijk. 3. Kennis en informatie delen. 4. Indien van toepassing helderheid en afspraken over continuïteit van initiatief.

Helderheid over wat initiatieven mogen verwachten. 1. Onze voorwaarden voor ondersteuning zijn eenvoudig en begrijpelijk. 2. We informeren inwoners actief over voorwaarden en /of mogelijkheden.

Onze keuzes zijn helder en kenbaar

Mogelijkheden voor ondersteuning zijn 1. Subsidie, bijvoorbeeld Leefbaarheidsfonds. 2. Bij co-creatie inzet bestaande budgetten en (ambtelijke) capaciteit. 3. Coaching en begeleiding door contactpersonen maatschappelijke initiatieven. Bijzondere ondersteuning bewonersoverlegorganisaties 1. Zelfstandige algemene subsidieregeling. 2. Mogelijkheid voor ‘projectenbudget’ per kern. 3. Ondersteuning ontwikkeling dorpsplannen als voldaan aan criteria. 4. Bestuurlijk overleg op aanvraag.

5