265180-Bijlage 1: Programmabegroting 2027
Tekst van het document
De ‘weerstandscapaciteit’ (buffer) die er is om de resterende risico’s op te vangen. De weerstands-capaciteit zijn de middelen en mogelijkheden die de gemeente heeft om deze niet begrote risico’s te ondervangen. Deze twee begrippen geven in essentie het begrip ‘risicomanagement’ weer. Een aantal risico’s dekken we af met beheersmaatregelen. Voor de overblijvende risico’s geven we inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om de financiële en niet-financiële gevolgen van risico’s op te vangen. Ook geven we inzicht in de financiële buffer die we daarvoor nodig en beschikbaar hebben. De paragraaf is als volgt opgebouwd: Eerst gaan we in op het bestaand beleid rondom weerstandsvermogen. Daarna wordt de weerstandscapaciteit alsmede de risico’s geïnventariseerd. Op basis hiervan wordt de weerstandsratio bepaald. Als laatste wordt de financiële positie van de gemeente weergegeven aan de hand van de financiële kengetallen. Beleid De in februari 2025 vastgestelde nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2025 (verder nota R&W) geeft de gehanteerde normen als leidraad voor deze paragraaf. In de nota R&W zijn onder andere kaders gesteld met betrekking tot: • Te onderkennen risico’s (alleen negatieve, financieel kwantificeerbare risico’s onderkennen); • Rapportage van risico’s in de P&C-documenten (alleen risico’s met een score >10 o.b.v. kans x impact).
Daarbij richten we ons niet alleen op de risicosignalering van de interne organisatie, maar ook van de risico’s bij onze verbonden partijen; • Berekening van de incidentele en structurele weerstandscapaciteit. Daarbij wordt de incidentele weerstandscapaciteit berekend exclusief stille reserves. De structurele weerstandscapaciteit wordt met name bepaald door de onbenutte belastingcapaciteit en de begrotingsruimte; • Het onderscheiden van een incidentele en een structurele weerstandsratio. Er is sprake van een ingebouwde signaleringsfunctie indien de ratio lager is dan 2. Er wordt een ondergrens van 1 gehanteerd. Een inventarisatie van de weerstandscapaciteit Het is relevant om onderscheid te maken tussen incidenteel weerstandsvermogen dat beschikbaar is (om incidentele tegenvallers op te vangen) en weerstandsvermogen met een structureel karakter. Uit de tabellen is te herleiden uit welke componenten dat de incidentele en structurele weerstandscapaciteit zijn opgebouwd. (bedragen in €) Onderdelen | Incidenteel/ Weerstandscapaciteit | Structureel | Omschrijving Algemene reserve | Incidenteel | Dit zijn vermogensbestanddelen die als eigen | 29.198.000 Vrij aanwendbare deel | vermogen zijn aan te merken. Het betreft de Algemene reserve per 1 januari 2027.
Bestemmingsreserve vrij | Incidenteel | Dit betreft het vrij aanwendbare deel van de reserve | 310.000 aanwendbare deel | ontwikkelingsbedrijf. Begrotingsruimte | Structureel | Dit is de ruimte die ombuigingen op de korte (en | 1.282.000 lange) termijn mogelijk maakt. In de huidige meerjarenbegroting 2027-2030 is dit het structurele begrotingssaldo van de jaarschijf 2027. De begroting is meerjarig structureel sluitend door het uitgevoerde heroverwegingsproces (zie hoofdstuk 1.1). Onvoorziene uitgaven | Structureel | Deze post creëren we om middelen te hebben om | 25.000 nieuwe beleidsinitiatieven (incidenteel of structureel) te bekostigen of om onvoorzienbare, onontkoombare, onuitstelbare tegenvallers op te vangen. Voor incidentele uitgaven is € 25.000 beschikbaar. Onbenutte | Structureel | Dit zijn inkomsten die nog niet gemaximeerd of | 1.678.000 belastingcapaciteit | kostendekkend zijn. De tarieven voor de afvalstoffenheffing en rioolheffing zijn al kostendekkend. Dit betreft alleen de onroerende zaakbelastingen. Totaal weerstandscapaciteit 32.493.000 Inventarisatie risico’s Een risico is een onzekere gebeurtenis met oorzaken, een kans van optreden en gevolgen voor doelstellingen. Hierbij worden de risico’s gekwantificeerd door de kans te vermenigvuldigen met de financiële gevolgen.
Deze uitkomst vertaald zich in de volgende risicomatrix: 1 | 2 | 3 | 4 | 5 Risico in € | x< | € 25.000 | € 100.000 | € 500.000 | x> €25.000 | < x > | < x > | < x > | € Kans | €100.000 | €500.000 | €1.000.000 | 1.000.000 5 | Zeer groot | 80–99 | 5 | 10 | 15 | 20 | 25 % 4 | Groot | 60-80 | 4 | 8 | 12 | 16 | 20 % 3 | 50/50 | 40–60 | 3 | 6 | 9 | 12 | 15 % 2 | Klein | 20–40 | 2 | 4 | 6 | 8 | 10 % 1 | Zeer klein | 1–20 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 % Aan de risicomatrix is een rapportagestructuur gekoppeld, waarbij het principe is gehanteerd dat risico’s met een score van 10 en hoger via de Planning & Control-cyclus (P&C-cyclus) aan de raad worden gerapporteerd via een toelichting. Voor de risico’s met een lagere score wordt volstaan met benoeming van het risico en het bedrag. 89 | Programmabegroting 2027 • | Raadsvergadering 10 november 2026 Risico’s (bedragen in €) Omschrijving | Incidenteel | Kans- | Risico- | Risico- | Kans (I)/ | klasse | klasse | score | x Structureel | (B) | (A) | Fin. (S) | impact 1. | Klimaatverandering en extreme | S/I | 5 | 4 | 20 | PM weersomstandigheden 2. | Woonwagenstandplaatsen | I | 3 | 5 | 15 | PM 3. | Risico’s projecten als gevolg van onvoorziene | I | 5 | 3 | 15 | PM en kostprijsverhogende omstandigheden 4. | Netwerkcongestie | S | 5 | 3 | 15 | PM 5. | Stagneren van toereikende jeugdhulp | S | 4 | 3 | 12 | 125.000 6.
| Verbonden partijen | I | 4 | 3 | 12 | 158.800 7. | Stikstof | S | 4 | 3 | 12 | PM 8. | Spuitzones | S | 4 | 3 | 12 | PM 9. | Besparingsopgave Hervormingsagenda Jeugd | S | 3 | 3 | 9 | 239.000 10. | Risico's van de prijsregelgeving Jeugd en | S | 3 | 3 | 9 | 120.000 Wmo voor Gemeenten 11. | Krapte op de arbeidsmarkt | S | 3 | 3 | 9 | PM 12. | Uitkering uit het gemeentefonds: de impact | S | 3 | 3 | 9 | PM van de herijking gemeentefonds alsmede onduidelijkheid beleid van de overheid 13. | Open einde regelingen sociaal domein | S | 2 | 3 | 6 | PM 14. | Rentestijging | S | 2 | 3 | 6 | 42.000 15. | Risico’s grondexploitatieopzetten inzake | S | 2 | 3 | 6 | PM tegenvallende verkopen, stijging kosten bouw- en woonrijp maken, inschatting plankosten 16. | Didam II Arrest | S | 1 | 4 | 4 | PM 17. | Obligatieportefeuille | I | 1 | 3 | 3 | 20.000 18. | Fiscale risico’s | S | PM | PM | PM | PM 19. | Juridische risico’s | S | PM | PM | PM | PM 20. | Aansprakelijks risico’s | S | PM | PM | PM | PM Totaal risico’s | 704.800 Toelichting In deze programmabegroting zijn de risico’s opgenomen waarbij de uitvoering is belegd bij gemeente Maasgouw. De beheersing van een aantal risico’s betreffende bedrijfsvoering zijn belegd bij het Servicecentrum MER. Denk hierbij aan risico’s op het gebied van informatiebeveiliging en ICT continuïteit/ cybersecurity en privacy.
Ondanks dat de uitvoering van deze risico’s is belegd bij een verbonden partij, blijft gemeente Maasgouw uiteindelijk zelf eindverantwoordelijk voor de 90 | Programmabegroting 2027 • | Raadsvergadering 10 november 2026 Programmabegroting 2027 • Raadsvergadering 10 november 2026 91 beheersing. Dit risico wordt gemitigeerd doordat binnen het Servicecentrum MER weerstandsvermogen aanwezig is. Als dit niet toereikend is voor de afdekking van deze risico’s worden de aangesloten gemeenten aangesproken. Dit risico is vertaald in bovenstaand risico 6 verbonden partijen. De hierboven vermelde risico’s met een score >10 worden hieronder toegelicht: 1. Klimaatverandering en extreme weersomstandigheden De gevolgen van langdurige droogte, piekbuien en andere extreme weersomstandigheden leiden steeds vaker tot schade en onvoorziene uitgaven binnen de openbare ruimte. Daarbij kan gedacht worden aan: • Verhoogde uitval van bomen, heesters en ander groen; • Extra kosten voor nazorg, herplant en beregening; • Grondwaterpompen en technische installaties die door lage grondwaterstanden droog komen te vallen; • Schade aan verhardingen en andere infrastructuur als gevolg van droogte of extreme neerslag; • Beheertaken die anders of intensiever uitgevoerd moeten worden dan oorspronkelijk voorzien; • Schades aan gemeentelijk vastgoed en voorzieningen als gevolg van wateroverlast of hitte.
Risicoklasse 4 (A) PM Kansklasse 5 (B) 90% Kans * Financiële impact 20 (A*B) PM 2. Woonwagenstandplaatsen De raad heeft op 5-10-2021 het Plan van aanpak Woonwagen- en standplaatsenbeleid vastgesteld. Hierin is de ambitie geformuleerd om te zorgen voor voldoende woonwagenstandplaatsen. In totaal gaat het in dit plan over 33 nieuwe standplaatsen. In de begroting 2024 is € 1 miljoen gereserveerd voor realisatie van 10 woonwagenstandplaatsen op bestaande locaties in diverse kernen. Voor de overige 23 standplaatsen zijn de verdiepende raadsvoorstellen om het investeringskrediet beschikbaar te stellen nog niet in voorbereiding. Conform de prestatieafspraken zijn wij sinds de vaststelling van het plan van aanpak in overleg met Wonen Limburg. Omdat dit leidde tot onvoldoende voortgang heeft het college medio 2026 besloten om zelf het initiatief te nemen. Wonen Limburg wordt wel tijdens het voorbereidingstraject geconsulteerd omdat hun het uiteindelijke woonproduct moeten realiseren. Momenteel starten we met de voorbereiding van de benodigde onderzoeken om een uitgewerkt plan voor te kunnen leggen aan de gemeenteraad. Onderdeel van deze raadsvoorstellen wordt eveneens het bijstellen dan wel opnemen van de risicoreservering. Risicoklasse 5 (A) PM Kansklasse 3 (B) 50% Kans * Financiële impact 15 (A*B) PM 3.
Risico’s projecten als gevolg van onvoorziene en kostprijsverhogende omstandigheden. De huidige marktontwikkelingen en geopolitieke situatie (oorlogen in het oosten) zorgen voor onrust, waardoor de toekomst onzeker blijft. Kostenstijgingen zijn al van toepassing, zoals de directe stijging van energiekosten. Afhankelijk van het verloop van de geopolitieke situatie kan dit gevolgen hebben op de middellange en lange termijn. Dit kan tot uitdrukking komen in hogere investerings- en uitvoeringskosten van projecten, maar ook tot structureel hogere beheerkosten. Programmabegroting 2027 • Raadsvergadering 10 november 2026 92 Risicoklasse 3 (A) PM Kansklasse 5 (B) 90% Kans * Financiële impact 15 (A*B) PM 4. Netwerkcongestie Economische groei, woningbouw en digitalisering van de maatschappij leiden tot een aanzienlijke groei van de vraag naar elektriciteit. Daarnaast is er sprake van een sterke groei van de opwekking van duurzame energie door middel van bijvoorbeeld zonnepanelen en windmolens. Door deze ontwikkelingen staat de capaciteit van het elektriciteitsnet in Nederland onder druk. Bij netcongestie kan de netbeheerder de vraag naar en het aanbod van transport van elektriciteit niet (volledig) verzorgen, doordat de capaciteit van het elektriciteitsnet ontoereikend is.
Netcongestie vormt een toenemende belemmering voor de ontwikkeling van woningbouw, onderwijsvoorzieningen en andere maatschappelijke projecten. De vraag naar elektriciteit groeit sneller dan de uitbreiding van het elektriciteitsnet. Hierdoor is op steeds meer locaties onvoldoende transportcapaciteit beschikbaar en kunnen nieuwe projecten niet vanzelfsprekend tijdig beschikken over een aansluiting of voldoende vermogen. Het gevolg hiervan is onder meer dat vastgoedprojecten vertraging oplopen, omdat panden niet op korte termijn aangesloten kunnen worden op het elektriciteitsnet. Deze vertraging kan mogelijk ook leiden tot hogere lasten (onder meer doordat aannemers een hogere risico-opslag calculeren). Door het bestuur zijn in augustus 2026 de Beleidsregels aanvraag prioriteit transportcapaciteit woningbouwprojecten en onderwijshuisvesting Maasgouw 2026 vastgesteld. De gemeente bepaalt in welke volgorde projecten worden aangemeld bij de netbeheerder voor het reserveren van transportcapaciteit. De beleidsregels zorgen voor een objectief afwegingskader. Enexis verdubbelt de komende jaren het aantal transformatorhuisjes in gemeenten. Enexis heeft daarom gemeenten verzocht rekening te houden met de potentiële verkoop van snippergroen aan Enexis. Deze ‘ruimte’ hebben ze nodig in de (nabije) toekomst voor transformatiehuisjes (trafo’s).
Risicoklasse 3 (A) PM Kansklasse 5 (B) 90% Kans * Financiële impact 15 (A*B) PM 5. Stagneren van toereikende jeugdhulp Om uiteenlopende oorzaken komen er steeds meer situaties voor dat aanbieders financieel in de problemen (dreigen te) komen. Hierdoor staat toereikende jeugdhulp (jeugdhulpplicht) onder druk. Het risico bestaat dat de gemeenten als verantwoordelijke samen met de instanties binnen het landschap moet ingrijpen. Dit met het oog op continuïteit van zorg zodat jeugdigen en hun ouders/wettelijke vertegenwoordigers passende jeugdhulp krijgen. Deze problematiek binnen het jeugdzorglandschap brengt een financieel risico mee. Hoewel het financiële risico lastig is in te schatten, wordt dit op basis van recente gebeurtenissen ingeschat op € 250.000 met kans klasse 3 (50%). Risicoklasse 4 (A) € 250.000 Kansklasse 3 (B) 50% Kans * Financiële impact 12 (A*B) € 125.000 Programmabegroting 2027 • Raadsvergadering 10 november 2026 93 6. Verbonden partijen In de paragraaf verbonden partijen worden de potentiële risico’s van de gemeenschappelijke regelingen afgezet tegen het weerstandsvermogen. Bij SC MER, Veiligheidsregio Limburg Noord en de MGR is het weerstandsvermogen ontoereikend voor respectievelijk € 152.000, € 20.200 en € 54.600 (aandeel Maasgouw). Risicoklasse 3 (A) € 226.800 Kansklasse 4 (B) 70% Kans * Financiële impact 12 (A*B) € 158.800 7.
Stikstof Op 2 november 2022 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State geoordeeld dat de ‘Bouwvrijstelling Stikstof’ niet voldoet aan het Europese natuurbeschermingsrecht. Daarom mag deze bouwvrijstelling niet gebruikt worden bij bouwprojecten. Met de bouwvrijstelling had het kabinet aangegeven dat de stikstofuitstoot, die bij de bouw vrijkomt, tijdelijk is en daarom losgekoppeld moet worden van de gebruiksfase. De Raad van State vindt dit niet juist, omdat het niet is uit te sluiten dat de natuur hierdoor schade oploopt. Hoewel de bouwvrijstelling daarmee van tafel is, betekent dat niet dat er nu een algehele bouwstop geldt. Net als in de situatie vóórdat de bouwvrijstelling werd ingevoerd, moet per projectonderzoek worden gedaan naar de mogelijke gevolgen van de uitstoot van stikstof (zowel in de bouw- alsook de gebruiksfase). Dit betekent voor projecten, die nog een planologische procedure moeten doorlopen, een verzwaring in het aantonen van de uitvoerbaarheid voor wat betreft het aspect stikstofuitstoot. Mogelijke oplossingen zijn daarbij het maken van een ‘Passende Beoordeling’ en ‘Ecologische Onderbouwing’ (met mogelijk aanvullende maatregelen) of de bouw van een project spreiden over een langere realisatieperiode.
Het project ‘Linne Zuidoost’ is een voorbeeld van een project, waarin ontwikkelaar en gemeente een oplossing hebben gevonden voor de stikstofproblematiek door het temporiseren van de plannen. Risicoklasse 3 (A) PM Kansklasse 4 (B) 70% Kans * Financiële impact 12 (A*B) PM 8. Spuitzones Kenmerkend voor de land- en tuinbouw zijn de intensieve teeltsystemen met een relatief hoog gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Dit is de reden dat er afstand gehouden moet worden tussen gevoelige objecten en teeltgebieden ten behoeve van akkerbouw. Er zijn geen wettelijke bepalingen over de aan te houden afstand. Door de Raad van State wordt bij beoordeling van nieuwe ruimtelijke situaties vanwege drift (verwaaien van gewasbeschermingsmiddelen) over het algemeen een afstand van 50 meter als aanvaardbaar aangehouden. In de praktijk betekent dit meestal het aanhouden van een spuitvrije zone van 50 meter rondom de bestemming wonen. De gebruiksmogelijkheden van de agrarische percelen nemen daardoor af met als gevolg dat de economische waarde afneemt. Deze afname moet worden gecompenseerd door het project. Hierdoor kan de situatie ontstaan dat het (financiële) risico te groot wordt om over te gaan tot ontwikkeling naar wonen.
Risicoklasse 3 (A) PM Kansklasse 4 (B) 70% Kans * Financiële impact 12 (A*B) PM Weerstandsratio Op basis van zowel de benodigde als de beschikbare weerstandscapaciteit kan men het weerstandsvermogen berekenen: beschikbare weerstandscapaciteit/benodigde weerstandscapaciteit. Hierbij wordt het onderscheid doorgetrokken tussen het incidentele weerstandsvermogen en het structurele weerstandsvermogen: (bedragen x € 1.000) Structureel | Incidenteel | Totaal Beschikbare weerstandscapaciteit | 2.985 | 29.508 | 32.493 Benodigde weerstandscapaciteit | 526 | 179 | 705 Ratio weerstandsvermogen | 5,7 | 164,8 | 46,1 In de Nota R&W worden kwalificaties aangeduid voor de hoogte van de weerstandsratio. Ratio weerstandsvermogen | Kwalificatie | Toelichting A | ≥ 2,0 | Uitstekend B | ≥ 1,4 en < 2,0 | Ruim voldoende C | ≥ 1,0 en < 1,4 | Voldoende D | ≥ 0,8 en < 1,0 | Matig E | ≥ 0,5 en < 0,8 | Onvoldoende F | < 0,5 | Ruim onvoldoende Conclusie Op basis van bovenstaande weergave kan de conclusie getrokken worden dat onze weerstandscapaciteit uitstekend is. Hierbij dient aangemerkt te worden dat een aantal genoemde risico’s nog niet financieel vertaald zijn. Het blijven volgen van de ontwikkelingen met structurele impact is noodzakelijk. Hierbij kan gedacht worden aan het volgen van de ontwikkelingen op het gebied van algemene uitkering, nieuwe opgaven, ingeboekte besparingen en indexering.
Voor projecten dient voorafgaand een adequate risico inschatting gemaakt te worden. Financiële kengetallen In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de volgende financiële kengetallen: • | Netto schuldquote; • | Netto schuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen); • | Solvabiliteitsratio; • | Grondexploitatie; • | Structurele exploitatieruimte; • | Belastingcapaciteit. Deze kengetallen vergroten het inzicht van de raad in de financiële positie van Maasgouw. Daarnaast bieden deze kengetallen de mogelijkheid om onze gemeente te vergelijken met andere gemeenten of het landelijk gemiddelde. Beoordeling kengetallen Uit de beschrijving van de verschillende kengetallen (zie hierna) blijkt dat een afzonderlijk kengetal nog weinig zegt over hoe de financiële positie moet worden beoordeeld. De kengetallen zullen altijd in samenhang moeten worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven van de financiële positie van een gemeente. Voor de beoordeling van de financiële positie is het belangrijk dat zowel naar de balans als naar de exploitatie wordt gekeken.
94 | Programmabegroting 2027 • | Raadsvergadering 10 november 2026 In de kengetallen ‘structurele exploitatieruimte’ en ‘belastingcapaciteit’ komt tot uitdrukking of de gemeente over voldoende structurele baten beschikt, en welke mogelijkheid er is om de structurele baten op korte termijn te vergroten. De kengetallen ‘netto schuldquote’ en ‘netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen’, ‘solvabiliteitsratio | ’ en ‘grondexploitatie hebben betrekking op de balans. Het opnemen van deze kengetallen in de begroting en het jaarverslag is wettelijk voorgeschreven. Volgens de ‘Regeling vaststelling wijze waarop kengetallen worden vastgesteld en opgenomen in begroting en jaarverslag provincies en gemeenten’ van 15 juli 202 | 5 berekend en presenteert de gemeente de financiële kengetallen. De signaleringswaarden per kengetallen komen voort uit het Gemeentelijk Toezichtkamer | 2026 (GTK).
BBV-kengetallen signaleringswaarden | Categorie A | Categorie B | Categorie C ‘Minst risicovol’ | ‘Neutraal’ | ‘Meest risicovol’ Netto Schuldquote | <90% | 90-130% | >130% Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle | <90% | 90-130% | >130% verstrekte leningen Solvabiliteitsratio | >50% | 20-50% | <20% Grondexploitatie | <20% | 20-35% | >35% Structurele exploitatieruimte | >0% | 0% | <0% Belastingcapaciteit | <95% | 95-105% | >105% Op Findo (Financiering Decentrale Overheden) van de Rijksoverheid zijn de financiële kengetallen van alle Nederlandse gemeenten opgenomen. Deze kengetallen zijn gebaseerd op de begrotingscijfers 2025 zoals die door het Ministerie van BZK zijn verzameld.
Toepassing van de berekeningen betreffende de financiële kengetallen leidt tot de volgende uitkomsten inclusief categorisering uit het Gemeentelijk Toezichtkamer 2026 (GTK) voor gemeente Maasgouw: Financiële kengetallen | Realisatie | Findo | Begroting 2025 | 2026 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Netto schuldquote | 50,9% | 72,8% | 68,8% | 68,6% | 81,8% | 93,0% | 100,7% Netto schuldquote | 43,6% | 63,9% | 60,5% | 60,6% | 73,7% | 84,9% | 92,7% gecorrigeerd Solvabiliteitsratio | 45,0% | 40,7% | 42,8% | 41,9% | 39,1% | 37,2% | 35,0% Grondexploitatie | 0,6% | 1,7% | -0,1% | 0,5% | 0,6% | 0,0% | 0,0% Structurele | 1,8% | 2,3% | 0,9% | 1,5% | 0,2% | 0,1% | 0,5% exploitatieruimte Belastingcapaciteit | 93,4% | 89,7% | 91,7% | 87,2% | 88,4% | 89,7% | 90,8% Onderstaand volgt een nadere uitwerking en toelichting per kengetal. Netto Schuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. In Maasgouw loopt de schuldquote op begrotingsbasis in de komende jaren op. Dit is te verklaren door een geplande toename in investeringen (zie hoofdstuk 6.1) en de bijbehorende financiering.
Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de 95 | Programmabegroting 2027 • | Raadsvergadering 10 november 2026 Programmabegroting 2027 • Raadsvergadering 10 november 2026 96 gemeente. De mate van weerbaarheid geeft in combinatie met de andere kengetallen een indicatie over de financiële positie van een gemeente. De solvabiliteitsratio drukt het eigen vermogen uit als percentage van het totale vermogen (eigen en vreemd vermogen). Het eigen vermogen bestaat uit de algemene reserve, bestemmingsreserves en het resultaat. De solvabiliteitsratio daalt van 41,9% in 2027 naar 35,0% in 2030 op begrotingsbasis. Ten opzichte van gemeenten in dezelfde grootteklasse (15.000-25.000 inwoners) is deze ratio daarmee iets hoger t.o.v. het gemiddelde van Nederlandse gemeenten. Het verloop van deze ratio zal periodiek gemonitord worden, waarbij specifiek gelet wordt op de investeringen die gepland staan (realistisch begroten) en de daarbij behorende financieringsvraagstukken. Verder zal voorgesteld worden om eventuele positieve resultaten te gebruiken voor het ‘aanvullen’ van het eigen vermogen. Kengetal Grondexploitatie De grondexploitatie kan een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente.
Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (boekwaarde van de grondexploitatie) is ten opzichte van de totale baten exclusief mutaties reserves. De gemeente Maasgouw steekt hierbij gunstig af ten opzichte van een gemiddeld percentage. Het risico voor Maasgouw is dus nihil. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt onderscheid gemaakt tussen de structurele en incidentele lasten. Bij incidentele baten en lasten gaat het om eenmalige zaken die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen. De relevantie van dit kengetal voor de beoordeling van de financiële positie schuilt erin dat het van belang is om te weten welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. De meerjarenbegroting 2027-2030 is voor alle jaren sluitend waarbij de structurele lasten worden gedekt door structurele baten. Jaarlijks is er sprake van een overschot. Belastingcapaciteit De OZB is de belangrijkste eigen belastinginkomsten van een gemeente. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten.
Onder de woonlasten worden verstaan de onroerendezaakbelasting, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in de gemeente. De reden dat ook wordt gekeken naar de riool- en afvalstoffenheffing is dat deze heffing maximaal kostendekkend mag zijn. In het geval dat de heffing lager dan kostendekkend wordt vastgesteld is er sprake van belastingcapaciteit die niet wordt benut. Door de verhoging van de onroerendezaakbelasting wordt de onbenutte belastingcapaciteit kleiner. Conclusie Voor de jaren 2027 tot en met 2030 is sprake van een gelijkblijvende ontwikkeling van de kengetallen ten opzichte van de eerdere periodes. Aandachtspunt blijft het monitoren van de kengetallen netto schuldquote en solvabiliteitsratio gezien de ontwikkeling van deze ratio’s. Verder dient opgemerkt te worden dat deze prognoses omgeven zijn met onzekerheden. Hierbij valt te denken aan de ontwikkeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds, de openeinderegelingen in het sociaal domein alsmede de ontwikkelingen van de nationale en internationale economie. Programmabegroting 2027 • Raadsvergadering 10 november 2026 97 Als wij de kengetallen vergelijken met het gemeentelijk toezichtkader is er geen sprake van signaleringswaarde ‘meest risicovol’. De scores zijn ‘neutraal’ of ‘minst risicovol’.
Verder geldt dat de kengetallen in lijn of positiever zijn dan de landelijke benchmark. 4.3 | Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding In deze paragraaf worden de belangrijkste doelstellingen in het beheer van de openbare ruimte van de gemeente toegelicht, gebaseerd op de volgende beheerplannen: • | Beleidsplan onderhoud gemeentelijke gebouwen 2026-2030 (30 september 2025). • | Beleidsplan onderhoud civieltechnische cunstwerken 2025-2029 (17 december 2024); • | Beleidsplan onderhoud nautische voorzieningen 2025-2029 (17 december 2024); • | Beleidskaders Wegen 2027-2031 (raad 15 december 2026); • | Beleidskaders Groen 2027-2031 (raad 15 december 2026); • | Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie 2027-2031 (raad 15 december 2026); • | Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2028 (19 december 2023). Onderhoud gemeentelijke gebouwen Op 30 september 2025 is het nieuwe beleidsplan Onderhoud gemeentelijke gebouwen 2026-2030 vastgesteld. De kosten van groot onderhoud gemeentelijke gebouwen zijn opgenomen in de betreffende onderhoudsplannen en worden gefinancierd uit de voorziening groot onderhoud gemeentelijke (school) gebouwen. Kwaliteitsniveau onderhoud gebouwen In de vastgoedwereld wordt gebruik gemaakt van een zespunt | -schaalverdeling volgens conditiemeting Stichting Bouw Research (SBR), voor het bepalen van het onderhoudsniveau van een gebouw: 1.
| Zeer goed: incidenteel beginnen gebreken; 2. | Goede conditie: incidenteel beginnende veroudering; 3. | Redelijke conditie: plaatselijk zichtbare veroudering functievervulling van bouwdelen niet in gevaar; 4. | Matige conditie: functievervulling incidenteel in gevaar; 5. | Slechte conditie: de veroudering is onomkeerbaar; 6. | Zeer slechte conditie: niet meer te classificeren onder conditie 5. Voor de meeste operationele objecten van de gemeente is onderhoudsniveau 2 of 3 van toepassing. Bij niveau 3 mag enige veroudering worden geaccepteerd, dit mag echter nooit het gebruik beperken. Volgens het beleidsplan wordt het onderhoud aan de gemeentelijke gebouwen uitgevoerd naar minimaal niveau 3, basiskwaliteit; sober en doelmatig. (bedragen in €) Voorziening groot onderhoud | Werkelijk | Raming | Raming | Raming | Raming | Raming gemeentelijke | 1-1-2026 | 1-1-2027 | 1-1-2028 | 1-1-2029 | 1-1-2030 | 1-1-2031 (school) gebouwen Stand beschikbare | 1.531.000 | 346.000 | 667.000 | 397.000 | 524.000 | 532.000 voorziening Onderhoud Civiele kunstwerken en Nautische voorzieningen Op 17 december 2024 zijn de beleidsplannen Onderhoud civiele kunstwerken en Onderhoud nautische voorzieningen 2025-2029 vastgesteld.
De kosten van groot onderhoud zijn opgenomen in de betreffende onderhoudsplannen en worden gefinancierd uit de voorziening groot onderhoud civiele kunstwerken en nautische voorzieningen. 98 | Programmabegroting 2027 • | Raadsvergadering 10 november 2026 Kwaliteitsniveau onderhoud civiele kunstwerken en nautische voorzieningen De meetmethode leidt tot een getal dat de kwaliteit per bouwdeel aangeeft; de ‘conditiescore’. De scores zoals deze tijdens de inspecties toebedeeld zijn, zijn navolgend weergegeven: Voorop staat dat de constructieve en de gebruiksveiligheid van de kunstwerken niet in het geding mogen zijn of komen. Periodiek beoordelen van de toestand is dus een noodzakelijke voorwaarde om op tijd te kunnen anticiperen. Zowel voor wat betreft de uitvoering als de daarvoor benodigde financiële middelen. Onze kunstwerken worden op basis van het beleidsplan onderhouden op onderhoudsniveau 3, redelijke conditie (plaatselijk enige veroudering). Maar voor de meeste objecten is onderhoudsniveau 2 (goede conditie) en 3 van toepassing.
(bedragen in €) Voorziening groot onderhoud civiele | Werkelijk | Raming | Raming | Raming | Raming | Raming kunstwerken en nautische | 1-1-2026 | 1-1-2027 | 1-1-2028 | 1-1-2029 | 1-1-2030 | 1-1-2031 voorzieningen Stand beschikbare | 265.000 | 180.000 | 192.000 | 182.000 | 25.000 | 25.000 voorziening Beleidskaders Wegen en Groen In de raadsvergadering van 15 december 2026 worden de nieuwe beheerplannen voor wegen en groen voor een periode van vijf jaar (2027-2031) vastgesteld. In deze nieuwe beheerplannen is het areaal aan wegen en groen geactualiseerd op basis van recente projecten, omvormingen, gebiedsontwikkelingen en overnames van andere beheerders. Op basis van deze actualisatie en de bijbehorende ambities zijn vooruitlopend op vaststelling van beide beheerplannen de benodigde onderhoudsbudgetten opgenomen in deze programmabegroting 2027. Zie voor een verdere toelichting | hoofdstuk 3.6 beheer openbare ruimte | . Kwaliteitsniveau onderhoud wegen De insteek voor de nieuwe beleidsperiode (besluit raad 15 december 2026) vanaf 2027 | -2031 is om het huidige | ambitieniveau te continueren. | Het huidige ambitieniveau is B van de CROW | -richtlijnen. Dit ambitieniveau | sluit ook aan bij de ambitie zoals verwoord zoals in het coalitieprogramma 2026 | - 2030.
99 | Programmabegroting 2027 • | Raadsvergadering 10 november 2026 (bedragen in €) Voorziening groot | Werkelijk | Raming | Raming | Raming | Raming | Raming onderhoud wegen | 1-1-2026 | 1-1-2027 | 1-1-2028 | 1-1-2029 | 1-1-2030 | 1-1-2031 Stand beschikbare | - | - | 2.000 | 282.000 | 20.000 | 4.000 voorziening Kwaliteitsniveau onderhoud groen De insteek voor de nieuwe beleidsperiode (besluit raad 15 december 2026) voor 2027-2031 is om het huidige ambitieniveau te continueren. Het huidige ambitieniveau is voor de dorpskern, begraafplaatsen, sportvelden, toeristische hotspots en rotondes CROW-beeldkwaliteitsniveau A. Voor de woonwijken, bedrijventerreinen en buitengebieden is dit CROW-beeldkwaliteitsniveau B. Dit ambitieniveau sluit aan bij de ambitie zoals verwoord zoals in het coalitieprogramma 2026-2030. Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie Binnen het Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie wordt ingezet op een integrale aanpak waarin waterbeheer, vergroening en klimaatbestendigheid samenkomen. Dit programma bouwt voort op het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2022–2026 en het Waterketenplan 2022–2026 en vormt de doorontwikkeling naar één samenhangend beleidskader. Het Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie wordt op 15 december 2026 ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad voor een periode van vijf jaar.
De financiële consequenties zijn verwerkt in deze programmabegroting 2027. De gemeente is verantwoordelijkheid voor een doelmatige en toekomstbestendige invulling van onze wettelijke watertaken, zoals vastgelegd in de Wet milieubeheer. Daarnaast bepaalt het Besluit kwaliteit leefomgeving (artikel 3.17) dat het openbaar vuilwaterriool zodanig wordt ontworpen, gebouwd en onderhouden dat het is afgestemd op de eigenschappen, samenstelling en hoeveelheid afvalwater, dat lekkages zoveel mogelijk worden voorkomen en dat het aantal overstortingen | tot een minimum wordt beperkt. Wij waarborgen dat onze rioleringssystemen structureel voldoen aan deze eisen en daarmee bijdragen aan een veilige, gezonde en duurzame leefomgeving. In lijn van het coalitieprogramma 2026-2030 wordt toegewerkt naar een integrale benadering waarbij water en groen nadrukkelijk met elkaar worden verbonden. In Maasgouw wordt daarbij ingezet op toepassing van de zogenoemde 3-30-300-regel: • | iedere woning heeft zicht op minimaal drie bomen; • | buurten streven naar ten minste 30% boomkroonbedekking; • | groene verblijfsruimten of natuurgebieden bevinden zich op maximaal 300 meter afstand. Met deze aanpak wordt de samenhang tussen klimaatadaptatie, biodiversiteit en leefkwaliteit versterkt.
Ter uitvoering van het programma | en ondersteunend aan het speerpunt in het coalitieakkoord 2026 | - 2030 worden de maatregelen getroffen: • | Vergroenen van voortuinen: stimuleren en realiseren van vergroening van voortuinen | ; • | Aanplant van bomen. Deze maatregelen van vergroening dragen bij aan het verminderen van hittestress (hittestressreductie), het verbeteren van waterberging en infiltratie, en het verhogen van de ruimtelijke kwaliteit. De verdere ontwikkeling van het programma brengt een verandering met zich mee in onze manier van werken en beheren. Deze ontwikkelingen sluiten aan op het coalitieprogramma 2026 | -2030 100 | Programmabegroting 2027 • | Raadsvergadering 10 november 2026 waarin een duurzame, toekomstbestendige en aantrekkelijke leefomgeving centraal staan. Het versterken van de kwaliteit van de openbare ruimte, het inspelen op klimaatverandering en het bevorderen van biodiversiteit zijn belangrijke peilers. Dit vertaalt zich in: • | Onderhoud van riolerings- en watervoorzieningen, met meer aandacht voor ecologisch beheer; • | Een versterkte inzet op klimaat adaptieve maatregelen, zoals waterberging, infiltratie en vergroening; • | Hogere eisen aan kwaliteit, duurzaamheid en biodiversiteit bij inrichting en beheer; • | Een toenemende beheeropgave als gevolg van uitbreiding van areaal en aanvullende voorzieningen.
Het Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie is een essentieel instrument om deze ambities te realiseren. Door water en groen integraal te benaderen, wordt niet alleen het functioneren van de riolering geborgd, maar ook de leefkwaliteit voor inwoners en ondernemers verbeterd. (bedragen in €) Exploitatie | Realisatie | Raming 2026 | Raming 2027 | Raming 2028 | Raming 2029 | Raming 2030 riolering | 2025 | ná wijziging Totaal lasten excl. btw | 4.184.300 | 4.271.800 | 4.180.600 | 4.321.000 | 4.431.700 | 4.577.200 BTW | 522.200 | 586.700 | 636.000 | 664.400 | 687.600 | 718.400 Opbrengsten rioolheffing | -3.674.800 | -3.812.900 | -4.335.400 | -4.856.200 | -5.386.000 | -5.435.700 Mutatie voorziening | -1.031.700 | -1.045.600 | -481.200 | -129.200 | 266.700 | 140.100 Totaal | - | - | - | - | - | - Reconstructies wegen/ riolering (algemeen) Reconstructieplannen komen voort uit het Meerjarig Investerings Plan (MIP). Aan de hand van jaarlijkse visuele inspecties en datagegevens uit het GRP worden prioriteiten jaarlijks vertaald in een investeringsplan. Deze gegevens en het eerder vastgestelde MIP zijn de basis voor de begroting 2027.
De volgende reconstructieprojecten/ voorbereidingskredieten zijn voor 2027 gepland: In 2027 gaan de volgende reconstructieprojecten in voorbereiding en uitvoering: • Uitvoering Oud Maasbracht fase 4 te Maasbracht; • Uitvoering Molenweg/ van Horneplein te Wessem; • Uitvoering afkoppelen bemalingsgebied Thorn-Zuid • Voorbereiding Oud Maasbracht fase 5 te Maasbracht; • Voorbereiding Blauwe ader fase 1 Beegden; • Voorbereiding afkoppelen regenwater Zonnedauw Beegden. Afhankelijk van het aanbestedingsresultaat wordt er gekeken of het kredieten voldoende zijn. Voor alle reconstructies is gerekend met het (verwachte) prijspeil 2027. Zie voor een totaaloverzicht hoofdstuk 6.1 investeringsprogramma. Beleidskader Openbare Verlichting Met ingang van januari 2024 is het nieuw beleidsplan Openbare Verlichting van kracht voor de periode 2024 – 2028. In dit plan zijn de kosten voor het beheren, vervangen en onderhouden van de openbare verlichting opgenomen gedurende deze periode. 101 | Programmabegroting 2027 • | Raadsvergadering 10 november 2026 Programmabegroting 2027 • Raadsvergadering 10 november 2026 102 Kwaliteitsniveau onderhoud Openbare Verlichting Voor de Openbare Verlichting is aansluiting gezocht bij de systematiek ‘Kwaliteitscatalogus 2013 CROW’ die we algemeen toepassen in onze Openbare Ruimte.
De kwaliteitscatalogus 2013 van de CROW is een standaard handboek waarmee de gewenste beeldkwaliteit per gebied wordt gekozen. Per onderdeel kunnen vijf kwaliteitsniveaus, variërend van zeer hoog (A+) tot zeer laag (D) worden gekozen. Algemeen geldt dat met betrekking tot de definitie van ‘schoon, heel en veilig’ voor beeldkwaliteit B is gekozen. Vervangen tractie wijkteam In het tractieplan staat het beheer en de planning van het wagenpark en werkmaterieel. Het plan brengt in kaart wat de huidige status van het materieel is en wat er nodig is aan onderhoud, vervanging of verduurzaming Volgens het Tractieplan staan voor 2027 de volgende vervangingen gepland: • Vervangen bus opzichter (elektrisch); • Tractoren John Deere; • Natzoutstrooier voor op de vrachtwagen; • Rioned-aanhanger. Zie voor een totaaloverzicht hoofdstuk 6.1 investeringsprogramma. 4.4 | Financiering De financieringsparagraaf geeft op basis van het BBV inzicht in: • | de beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille; • | de rentelasten en het renteresultaat; • | de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend; • | de financieringsbehoefte; • | de ontwikkeling van het EMU-saldo.
Beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille Het Treasurystatuut bevat de “beleidsmatige infrastructuur” van de treasuryfunctie vastgelegd in de vorm van uitgangspunten, doelstellingen, richtlijnen en limieten. Op 2 juni 2020 is het geactualiseerde Treasurystatuut vastgesteld door de raad van de gemeente Maasgouw. Onderstaand wordt toegelicht op welke wijze de gemeente Maasgouw het risicobeheer van de financieringsportefeuille beheerst. Renterisicobeheer Renterisicobeheer omvat het beperken van de invloed van (externe) rentewijzigingen op de financiële resultaten van de gemeente. Zoals vermeld in het Treasurystatuut wordt het renterisico onder meer beheerst door het tussentijds monitoren van de renterisiconorm en de kasgeldlimiet. Renterisiconorm Een belangrijk uitgangspunt van de Wet financiering decentrale overheden (Fido) is het beheersen van de renterisico’s op de vaste schuld. Het renterisico met betrekking tot de renterisiconorm gaat over de contractuele renteherzieningen en de aflossingen op de vaste schuld. Dit wordt verkleind door aflossingen in de tijd te spreiden. Jaarlijks wordt het renterisico getoetst aan de renterisiconorm. Deze wordt berekend door een vastgesteld percentage (20% voor gemeenten) te vermenigvuldigen met het begrotingstotaal.
Het renterisico wordt gestuurd door bij het aantrekken van nieuwe langlopende financieringen rekening te houden met de vervaldata en renteherzieningen van de bestaande schuld. Zoals uit onderstaande tabel blijkt, blijft Maasgouw ruimschoots onder de gestelde renterisiconorm. (bedragen in €) | Begroting Renterisiconorm | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1 | Renteherziening leningen o/g | 259.500 | 333.300 | - | - Renteherziening leningen u/g | - | - | - | - Saldo | 259.500 | 333.300 | - | - 2 | Aflossing leningen o/g | 1.857.000 | 2.192.800 | 2.528.700 | 2.864.800 Aflossing leningen u/g | 902.700 | 83.600 | 2.484.600 | 85.700 Saldo | 954.300 | 2.109.200 | 44.100 | 2.779.100 3 | Renterisico (saldo 1+2) | 1.213.800 | 2.442.500 | 44.100 | 2.779.100 4 | Renterisiconorm | 19.025.400 | 16.818.100 | 17.455.500 | 18.039.800 (5a) = (4>3 ) | Ruimte onder | 17.811.600 | 14.375.600 | 17.411.400 | 15.260.700 renterisiconorm (5b) = (3>4) | Overschrijding | - | - | - | - renterisiconorm (4a) | Begrotingstotaal | 95.126.900 | 84.090.400 | 87.277.400 | 90.198.900 (4b) | Percentage regeling | 20% | 20% | 20% | 20% (4) = (4a x 4b) | Renterisiconorm | 19.025.400 | 16.818.100 | 17.455.500 | 18.039.800 103 | Programmabegroting 2027 • | Raadsvergadering 10 november 2026 Kasgeldlimiet Het ‘rood’ staan is voor gemeenten aan regels en richtlijnen gebonden.
Hiermee beoogt de wetgever te voorkomen dat lagere overheden uitsluitend kortlopende leningen afsluiten. Het aantrekken van leningen met een kortlopende rentevaste periode is aantrekkelijk, wanneer de rente hierop erg laag is. Maar het renterisico (van een stijgende rente in het geval van herfinanciering) is daarmee in verhouding hoog. Om dit risico te beperken, mogen gemeenten maximaal 8,5% van het jaarlijkse begrotingstotaal gebruiken voor kortlopende leningen. De kwartaalrapportages zijn van belang voor het signaleren van mogelijke overschrijdingen. Wanneer dit in drie achtereenvolgende rapportages wordt geconstateerd, wordt de Provincie vanuit haar toezichthoudende functie hierover geïnformeerd. Onderstaand is de kasgeldlimiet over het tweede kwartaal 2026 opgenomen. Ook is de meerjarige prognose op basis van het investeringsplan toegevoegd. We zullen de feitelijke ontwikkeling van de kaspositie monitoren en op basis daarvan de financieringsbehoefte invullen.
(bedragen in €) | Realisatie | Begroting Kasgeldlimiet | 2e kw | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 2026 1 | Vlottende | - | 7.500.000 | 2.500.000 | 5.000.000 | 2.500.000 | 2.500.000 schuld 2 | Vlottende | 470.300 | 458.000 | 495.000 | 549.100 | 539.000 | 502.000 middelen 3 | Netto | -470.300 | 7.042.000 | 2.005.000 | 4.450.900 | 1.961.000 | 1.998.000 vlottende schuld (1-2) 4 | Kasgeldlimiet | 7.749.400 | 6.924.600 | 8.085.800 | 7.147.700 | 7.418.600 | 7.666.900 (5a)=(4>3 ) | Ruimte onder | 8.219.700 | - | 6.080.800 | 2.696.800 | 5.457.600 | 5.668.900 kasgeldlimiet (5b)=(3>4) | Overschrijding | - | -117.400 | - | - | - | - kasgeldlimiet Berekening kasgeldlimiet: (4a) | Begrotings- | 91.169.200 | 81.465.300 | 95.126.900 | 84.090.400 | 87.277.400 | 90.198.900 totaal (4b) | Percentage regeling | 8,5% | 8,5% | 8,5% | 8,5% | 8,5% | 8,5% (4)=(4a x 4b) | Kasgeldlimiet | 7.749.400 | 6.924.600 | 8.085.800 | 7.147.700 | 7.418.600 | 7.666.900 Valutarisicobeheer Valutarisico is het risico dat de waarde van een positie wordt beïnvloed door veranderingen in valutakoersen. De gemeente Maasgouw verricht geen transacties met ‘niet-Eurolanden’. Daarom is het valutarisico niet aan de orde. Kredietrisicobeheer Kredietrisico is het risico dat de tegenpartij van een positie niet aan haar verplichtingen kan voldoen waardoor de gemeente verlies lijdt.
In het Treasurystatuut is opgenomen onder welke voorwaarden de gemeente middelen mag uitzetten en garanties mag verstrekken. De uitzettingen uit hoofde van de publieke taak van de gemeente Maasgouw zijn vastgelegd in de staat van gewaarborgde geldleningen. Voor 2027 voorzien we geen veranderingen in het aantal uitzettingen. Het debiteurenrisico valt ook onder het kredietrisicobeheer. Hierover voeren we elk jaar een beoordeling van de openstaande posten uit. 104 | Programmabegroting 2027 • | Raadsvergadering 10 november 2026 Liquiditeitsrisicobeheer Het liquiditeitsrisico is het risico van mogelijke wijzigingen in de liquiditeitenplanning en meerjarig investeringsprogramma (MIP) waardoor financiële resultaten kunnen afwijken van de verwachtingen. De gemeente is voldoende liquide. Rente- en aflossingsverplichtingen van lopende geldleningen kunnen worden betaald. Verder is van belang om binnen de exploitatie te zorgen voor een zo goed mogelijke afstemming van de inkomstenstromen met de uitgaven. Koersrisicobeheer Het koersrisico is het risico dat de financiële activa van de organisatie in waarde verminderen door negatieve koersontwikkelingen. Onze vermogensbeheerder a.s.r. houdt de samenstelling van de obligatieportefeuille en de daarbij behorende risico’s constant in de gaten. Maandelijks wordt gerapporteerd over de status en de voortgang.
De aankoopwaarde van de obligatieportefeuille in 2009 bedroeg € 37,6 miljoen. Sindsdien zijn een aantal obligaties terugbetaald. Van de nu nog lopende obligaties bedraagt de initiële aankoopprijs per 1 januari 2027 € 3,8 miljoen. In 2027 is sprake van een aflossing van € 820.000 | . Door afschrijvingen is de boekwaarde ultimo 2027 € 2,4 miljoen. In 2029 zijn alle obligaties afgelost. De verwachte ontwikkeling van de obligatieportefeuille is in het volgende overzicht weergegeven. (bedragen in €) | Begroting Obligatieportefeuille, waardering per | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Nominale waarde per 1 januari | 3.220.000 | 3.220.000 | 2.400.000 | 2.400.000 | - Aflossingen in het boekjaar | - | 820.000 | - | 2.400.000 | - Nominale waarde per 31 december | 3.220.000 | 2.400.000 | 2.400.000 | - | - Aankoopwaarde per 1 januari | 3.766.200 | 3.766.200 | 2.853.200 | 2.853.200 | - Aankoopwaarde per 31 december | 3.766.200 | 2.853.200 | 2.853.200 | - | - Afschrijvingen m.b.t.
lopende obligaties Cumulatief afschrijving tot boekjaar | 445.200 | 385.200 | 407.800 | - | - Afschrijving in boekjaar | 27.800 | 22.700 | 22.700 | - | - Cumulatieve afschrijving t/m boekjaar | 473.000 | 407.900 | 430.500 | - | - Boekwaarde per 31 december | 3.293.200 | 2.445.300 | 2.422.700 | - | - (aankoopwaarde 31 december -/- cumulatieve afschrijving) Begroting Obligatieportefeuille, rente over | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Aan het jaar toegerekende rente | 187.100 | 162.600 | 144.000 | 12.200 | - Gerealiseerd koersresultaat | - | - | - | - | - Afschrijving in het boekjaar | -27.800 | -27.800 | -22.700 | -22.700 | - Beheerprovisie | -8.500 | -7.500 | -6.400 | -500 | - Netto rendement over boekjaar | 150.800 | 127.300 | 114.900 | -11.000 | - Jaarrendement op de obligatieportefeuille | 4,27% | 4,10% | 4,36% | -0,77% | n.v.t. Het bovenstaande percentuele rendement van de obligatieportefeuille is uitgedrukt als het ‘Netto rendement over het boekjaar’ gedeeld door de ‘gemiddelde aankoopwaarde’ van de portefeuille van het betreffende boekjaar (na afschrijving).
105 | Programmabegroting 2027 • | Raadsvergadering 10 november 2026 Financieringspositie De meerjarige geprognosticeerde financieringspositie geeft het volgende beeld: (bedragen in €) | Realisatie | Begroting Financieringspositie | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Vaste activa | 122.263.500 | 121.645.200 | 127.936.700 | 135.992.500 | 141.104.100 | 146.550.900 Voorraden | 548.300 | -65.000 | 450.200 | 480.100 | - | - Totaal vaste activa incl. | 122.811.800 | 121.580.000 | 128.386.900 | 136.472.600 | 141.104.100 | 146.550.900 voorraden Eigen vermogen | 65.579.800 | 58.476.100 | 62.640.500 | 61.470.600 | 60.198.700 | 58.856.500 Voorzieningen | 7.657.000 | 4.527.900 | 5.002.300 | 4.781.300 | 4.663.400 | 4.703.600 Vaste schulden > 1 jaar | 52.693.400 | 50.835.200 | 58.644.900 | 66.452.000 | 73.923.200 | 81.058.400 Totaal | 125.930.200 | 113.839.200 | 126.287.700 | 132.703.900 | 138.785.300 | 144.618.500 Financieringsmiddelen Financieringstekort (+) | -3.118.400 | 7.740.800 | 2.099.200 | 3.768.700 | 2.318.800 | 1.932.400 c.q. overschot (-) In de uitvoering van de treasuryfunctie streven wij ernaar om vaste activa langlopend te financieren en vlottende activa met kortlopende middelen te financieren. Op basis van de bovenstaande meerjarige prognoses is er jaarlijks sprake van een financieringstekort, dat afgedekt dient te worden.
In de praktijk blijkt dat, mede door het politieke besluitvormingsproces en volatiliteit (zowel op landelijk niveau als lokaal), de voorspelbaarheid van financieringsbehoefte lastig. De werkelijke financieringspositie wordt mede op basis van daadwerkelijk verloop van het voorgenomen meerjareninvesteringsplan gemonitord en op basis daarvan worden kortlopende dan wel langlopende financieringsarrangementen afgesloten. Schatkistbankieren Per 1 januari 2014 is het verplicht Schatkistbankieren ingevoerd. Hierdoor zijn alle decentrale overheden verplicht om hun (tijdelijk) overtollige liquide middelen aan te houden in de rijksschatkist. Hierdoor hoeft het Rijk minder geld te lenen op de financiële markten en daalt de staatsschuld. Een ander gevolg van schatkistbankieren is een vermindering van de beleggingsrisico’s waaraan decentrale overheden kunnen worden blootgesteld. Contracten en beleggingen die zijn aangegaan vóór 4 juni 2012 vallen nog onder de oude regels. Deze bepaling is van toepassing op onze obligatieportefeuille die is opgebouwd op basis van de ontvangen Essentgelden. Wanneer de obligaties expireren vallen de hieruit vrijkomende middelen wel weer onder het regime van het verplicht Schatkistbankieren. Het is toegestaan om een relatief klein bedrag aan overtollige middelen buiten de schatkist te houden.
De hoogte van het drempelbedrag is gelijk aan 0,75% van de jaarlijkse begrotingsomvang. Opgemerkt wordt dat de gemeente de mogelijkheid behoudt om leningen te verstrekken en uitzettingen te verrichten uit hoofde van de publieke taak. Daarnaast blijft de mogelijkheid bestaan om overtollige middelen uit te lenen aan andere decentrale overheden. Ontwikkeling EMU-saldo Sinds 1999 bestaat de Economische en Monetaire Unie (EMU). Formeel zijn alle lidstaten van de EU ook lid van de EMU. Zij voeren een gemeenschappelijk monetair beleid. Ter beheersing van het financieringstekort hebben de landen in de Eurozone afgesproken dat dit tekort niet meer mag bedragen dan 3% van het Bruto Binnenlands Product. Het tekort wordt per land bepaald aan de hand van het zogenaamde EMU-saldo. Het EMU-saldo bij het Rijk is een saldo op kasbasis. Dit wil zeggen dat het saldo wordt bepaald aan de hand van de werkelijke inkomsten en uitgaven. Ter bepaling van het landelijke EMU-saldo wordt van 106 | Programmabegroting 2027 • | Raadsvergadering 10 november 2026 alle overheidsinstellingen het EMU-saldo bepaald. Ook van de gemeenten wordt verwacht dat zij hun bijdrage leveren in de beheersing van het saldo. Omdat gemeenten geen kasstelsel hanteren maar het stelsel van baten en lasten dient het EMU-saldo berekend te worden.
Het exploitatiesaldo dient gecorrigeerd te worden voor de baten en lasten die geen invloed hebben op de kasstromen (zoals bijvoorbeeld de afschrijvingen en de toevoegingen aan voorzieningen). Met het oog op een betere raming en beheersing van het EMU-saldo is in het nieuwe BBV voorgeschreven om een geprognosticeerde balans op te nemen in de voorliggende begroting. Verkorte balans (bedragen in €) | Realisatie | Begroting Passiva | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Vaste activa Immateriële vaste | 402.100 | 350.500 | 334.500 | 290.700 | 255.100 | 243.400 activa Materiële vaste activa | 108.863.100 | 108.318.500 | 115.348.500 | 123.496.800 | 131.093.600 | 136.602.700 Financiële vaste activa | 12.998.300 | 12.976.200 | 12.253.700 | 12.205.000 | 9.755.400 | 9.704.800 Totaal vaste activa | 122.263.500 | 121.645.200 | 127.936.700 | 135.992.500 | 141.104.100 | 146.550.900 Vlottende activa Voorraden | 548.300 | -65.200 | 450.200 | 480.100 | - | - Uitzettingen < 1 jaar | 16.330.200 | 9.178.000 | 15.559.800 | 15.158.000 | 14.958.000 | 16.158.000 Liquide middelen | 598.000 | 458.000 | 495.000 | 549.100 | 539.000 | 502.000 Overlopende activa | 5.919.600 | 5.346.900 | 5.185.300 | 5.044.300 | 5.024.900 | 5.009.300 Totaal vlottende activa | 23.396.100 | 14.917.700 | 21.690.300 | 21.231.500 | 20.521.900 | 21.669.300 Totaal activa | 145.659.600 | 136.562.900 | 149.627.000 | 157.224.000 |
161.626.000 | 168.220.200 Verkorte balans (bedragen in €) | Realisatie | Begroting Passiva | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Vaste passiva Eigen vermogen | 65.579.800 | 58.476.100 | 62.640.500 | 61.470.600 | 60.198.700 | 58.856.500 Voorzieningen | 7.657.000 | 4.527.900 | 5.002.300 | 4.781.300 | 4.663.400 | 4.703.600 Vaste schulden > 1 jaar | 52.693.400 | 50.835.200 | 58.644.900 | 66.452.000 | 73.923.200 | 81.058.400 Totaal vaste passiva | 125.930.200 | 113.839.200 | 126.287.700 | 132.703.900 | 138.785.300 | 144.618.500 Vlottende passiva Vlottende schulden < 1 | 6.628.300 | 12.542.400 | 9.441.600 | 9.982.800 | 9.300.100 | 9.963.700 jaar Overlopende passiva | 13.101.100 | 10.181.300 | 13.897.700 | 14.537.300 | 13.540.600 | 13.638.000 Totaal vlottende | 19.729.400 | 22.723.700 | 23.339.300 | 24.520.100 | 22.840.700 | 23.601.700 passiva Totaal passiva | 145.659.600 | 136.562.900 | 149.627.000 | 157.224.000 | 161.626.000 | 168.220.200 Financieringstekort (+) c.q. overschot (-) | -3.118.400 | 7.740.800 | 2.099.200 | 3.768.700 | 2.318.800 | 1.932.400 107 | Programmabegroting 2027 • | Raadsvergadering 10 november 2026 Onderstaand is het geraamde EMU-saldo voor de periode 2026-2030 opgenomen: (bedragen in €) | Begroting EMU-saldo | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1. | Exploitatiesaldo vóór toevoeging | -441.400 | -747.800 | -887.200 | -1.141.500 | -879.800 aan c.q.
onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c) 2. | Mutatie (im)materiële vaste activa | -256.300 | 5.024.300 | 8.104.500 | 7.561.200 | 5.497.400 3. | Mutatie voorzieningen | -2.550.000 | -238.400 | -221.000 | -117.900 | 15.100 4. | Mutatie voorraden (incl. | -902.600 | -792.800 | 29.900 | -480.100 | - bouwgronden in exploitatie) 5. | Boekwinst/verlies bij verkoop | - | - | - | - | - effecten en boekwinst/verlies bij verkoop (im)materiële vaste activa Berekend EMU-saldo | -1.832.500 | -5.217.700 | -9.242.600 | -8.340.500 | -6.362.100 * De mutatie in de kolom Begroting 202 | 7 is gebaseerd op geactualiseerde begrotingswaarden per ultimo 202 | 6 -/- de begrotingswaarden per ultimo 2027 Wettelijk kader (Wet HOF) Op grond van de Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet HOF) leveren decentrale overheden een evenredige inspanning om de collectieve EMU-tekortnorm van de totale Nederlandse overheid te bewaken. Het Rijk berekent hiertoe per gemeente een individuele, indicat | ieve richtwaarde: de EMU- referentiewaarde. Op basis van de Septembercirculaire 2025 is de EMU | -referentiewaarde voor de gemeente Maasgouw voor het begrotingsjaar vastgesteld op € 3.911.000. Analyse en afwijking begroot EMU-saldo Het berekende EMU-saldo van de gemeente Maasgouw voor de voorliggende begrotingsperiode is negatief en wijkt daarmee af van de door het Rijk meegegeven referentiewaarde.
Dit betekent dat het begrote EMU-tekort op kasbasis de landelijk berekende richtwaarde | overschrijdt. Deze overschrijding is inherent aan de systematiek van het EMU | -saldo en vormt geen risico voor de structurele financiële gezondheid van onze gemeente. Waar de reguliere exploitatiebegroting uitgaat van het baten-en-lastenstelsel (waarbij investeringen via jaarlijkse afschrijvingen over de totale levensduur worden gespreid), wordt het EMU-saldo berekend op transactiebasis (kasbasis). Dit betekent dat grote, noodzakelijke kapitaaluitgaven voor onze lokale infrastructuur, maatschappelijk vastgoed en riolering op het moment van feitelijke realisatie en betaling in één keer volledig ten laste van het EMU-saldo komen. Bestuurlijke conclusie en risico-inschatting De individuele EMU-referentiewaarde betreft een indicatieve inspanningsverplichting en betreft nadrukkelijk geen harde, dwingende norm waaraan sancties of directe macro-correcties zijn verbonden. Het risico op formele vrijwaring of sancties vanuit het Rijk is pas aan de orde indien het totale collectieve macro-plafond van alle decentrale overheden gezamenlijk wordt overschreden én de Europese tekortnormen worden doorbroken. Aangezien de meerjarenbegroting van de gemeente Maasgouw structureel en reëel in evenwicht is, voldoet de gemeente aan haar algemene financiële zorgplicht.
De incidentele overschrijding van de EMU-referentiewaarde is legitiem en verklaarbaar vanuit ons actuele investeringsprogramma. 108 | Programmabegroting 2027 • | Raadsvergadering 10 november 2026 Rentetoerekening Vanwege de behoefte aan inzicht in de kosten op de taakvelden en de behoefte om de wijze van verantwoorden van rente in de begroting en jaarstukken te harmoniseren, is het verplicht om de rentekosten aan de desbetreffende taakvelden toe te rekenen met behulp van een (rente-)omslag. Door het eenduidig toerekenen van rente aan taakvelden kunnen gemeenten ook beter onderling worden vergeleken. Om te voldoen aan het voorschrift om inzicht te geven in de rentelasten, het renteresultaat en de wijze waarop rente wordt toegerekend aan investeringen, grondexploitaties en projecten volgt het renteschema.
(bedragen in €) Renteschema 2027 1 | De externe rentelasten over de korte en lange financiering | 1.172.600 2 | De externe rentebaten over de korte en lange financiering | 319.900 3 | Saldo rentelasten en rentebaten (saldo 1-2) | 852.700 4 | De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend | - 5 | De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld | 14.500 moet worden toegerekend De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een | 13.300 6 | specifieke lening voor is aangetrokken (= projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend 7 | Aan taakvelden toe te rekenen externe rente (saldo 4+5+6) | -1.200 8 | Rente over eigen vermogen | - 9 | Rente over voorzieningen | - 10 | Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente (saldo 3+7+8+9) | 851.500 11 | De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) | 606.700 12 | Renteresultaat op het taakveld treasury (saldo 10-11) | 244.800 Omslagpercentage na toerekening* | 0,19% *De aan het taakveld toegerekende rente is voor 2027 berekend op 0,683 %. Dit percentage mag binnen een marge van 0,5 % worden afgerond (Commissie BBV) en komt neer op een bedrag van € 606.700. Na toerekening resteert er een omslagpercentage van 0,19 % wat na afronding 0,0% betreft.
109 | Programmabegroting 2027 • | Raadsvergadering 10 november 2026 Programmabegroting 2027 • Raadsvergadering 10 november 2026 110 4.5 Bedrijfsvoering Algemeen De uitvoering en doorontwikkeling op het gebied van bedrijfsvoering van de organisatie is grotendeels ondergebracht bij het Servicecentrum MER (SC MER). De begroting 2027 van SC MER is reeds aan de raad verstrekt. In deze paragraaf worden daarom enkel de specifieke onderwerpen voor gemeente Maasgouw beschreven. Daarnaast wordt wel kort ingegaan op de ontwikkelingen op het gebied van efficiency door de samenwerking op het gebied van bedrijfsvoering. Rechtmatigheidsverantwoording Rechtmatigheid betreft het zichtbaar voldoen aan interne en externe wet- en regelgeving. Een onderdeel van rechtmatigheid betreft de financiële rechtmatigheid. Dit betreft de wet- en regelgeving die betrekking heeft op de baten, lasten en balansmutaties. Vanaf het boekjaar 2023 stelt het college een rechtmatigheidsverantwoording op die integraal onderdeel uitmaakt van de jaarstukken. In de rechtmatigheidsverantwoording legt het college zelfstandig verantwoording af over de vraag of de inkomsten en uitgaven volgens de geldende wet- en regelgeving zijn tot stand gekomen. De uitgangspunten voor de controle op de rechtmatigheid zijn vastgelegd in het controleprotocol 2025-2028.
Via de periodieke interne controlerapportages wordt het managementteam geïnformeerd over de uitgevoerde interne controlewerkzaamheden en rechtmatigheidsbevindingen. Op basis van de bevindingen zullen acties uitgezet worden om deze bevindingen te mitigeren. De opvolging wordt periodiek in het managementteam besproken. De rapportages bieden voldoende basis ter onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording. Organisatie Organisatieontwikkeling In 2026 zijn de organisatievisie, besturingsfilosofie en managementfilosofie herzien, zodat deze weer aansluiten bij de huidige opdracht die de gemeentelijke organisatie heeft. Basis van die opdracht ligt in de strategische visie en het coalitieprogramma 2026-2030, in combinatie met de externe ontwikkelingen die op ons afkomen, zoals de druk op de Algemene Uitkering en de krapte op de arbeidsmarkt. Bovendien is de organisatie gegroeid de afgelopen jaren, door de toenemende taken, en heeft ook dat gevraagd om goed naar de organisatiestructuur te kijken. In 2027 wordt gewerkt aan de implementatie van de nieuwe visie en organisatie-opgave. Hierbij krijgen onder andere het meer planmatig en procesmatig werken extra aandacht, wat de organisatie moet ondersteunen om nog meer vooruit te gaan kijken in totale samenhang van ontwikkelingen en minder reactief te handelen.