2021-03-09 RIB-004167 Evaluatie speelruimtebeleid en nieuwe uitvoeringspraktijk.pdf

RAADSINFORMATIEBRIEF (RIB) Registratienr :

D/21/014060

Inlichtingen:

Miep Dam Team: Sociaal Domein Portefeuillehouder: Johan Lalieu Onderwerp:

Datum: Verzenddatum:

Aan de leden van de raad van de gemeente Maasgouw

Evaluatie speelruimtebeleid en nieuwe uitvoeringspraktijk 11-02-2021

Bijlage:

9 MRT 2021

Geachte leden van de raad, In juli 2016 heeft gemeente Maasgouw haar speelruimtebeleid vastgesteld voor de periode 2016 tot 2025. Als doelstelling van dit beleid stelt de nota " ... kaders aan te geven voor het creëren van aantrekkelijke voorzieningen om te spelen, te bewegen en te ontmoeten in de fysieke leefomgeving van Maasgouw." Bij de vaststelling van dit beleid is tevens besloten voor speeltoestellen in de periode van 2016 tot en met 2020 een extra krediet beschikbaar te stellen van jaarlijks € 60.000. Nu deze laatste periode achter de rug is, is het tijd u te informeren over: de ontwikkelingen op het gebied van speelruimte in Maasgouw in de afgelopen vier jaar - in grote lijnen; meer recente ontwikkelingen die van invloed zijn op de uitvoering van het huidige speelruimtebeleid; de manier waarop wij de uitvoering van het speelruimtebeleid de komende jaren vorm willen geven. Deze brief start met een korte weergave met de voornaamste doelstellingen en uitgangspunten van het in 2016 vastgestelde speelruimtebeleid. Inhoud van het huidige speelruimtebeleid De nota van 2016 heeft in principe een brede doelstelling: het gaat om inwoners van alle leeftijdscategorieën en hun behoeften ten aanzien van de fysieke leefomgeving. De nota noemt verder als onderdeel van deze doelstelling is het creëren en/of onderhouden van speelvoorzieningen.

De nota stelt hierover: "Met het beleid kan ingespeeld worden op de vraag van bewoners om speelvoorzieningen. Burgers spelen een prominente rol bij het realiseren en in stand houden van deze voorzieningen." In de uitwerking van de doelstelling zijn de volgende aspecten van belang: bij het creëren van deze voorzieningen ligt weliswaar het accent op jeugd en jongeren, maar ook volwassenen en vooral senioren worden als belangrijke gebruikers gezien; Uit de nota Buitenspelen in Maasgouw -juli 2016 Het speelruimtebeleid richt zich in eerste instantie op de jeugd in de leeftijd van O tot 18 jaar. Er wordt een verbinding gemaakt met bewegen en ontmoeten voor volwassenen en met name senioren. Het ontmoeten van jong tot oud in de openbare ruimte draagt in belangrijke mate bij aan de sociale cohesie. Deze ontmoetingsfunctie wordt zoveel mogelijk geïntegreerd in nieuwe voorzieningen. En verderop in deze nota De buitenruimte moet alle bewoners uitnodigen om er te spelen, te bewegen, te sporten en elkaar te ontmoeten. Eenieder draagt zijn steentje bij. wanneer er gesproken wordt over voorzieningen moet dat breed geïnterpreteerd worden: het gaat om het creëren van een fysieke leefomgeving die uitdaagt tot spelen, bewegen en ontmoeten - het gaat dus niet alleen om speelplekken met speeltoestellen; veel nadruk wordt gelegd op het aansluiten bij de behoeften van inwoners en burgerparticipatie;

er wordt een lans gebroken voor het meer inzetten op natuurlijke speelaanleidingen. Uit de nota Buitenspelen in Maasgouw -juli 2016 Speelruimtebeleid is meer dan een speelplek met speeltoestellen die hier speciaal voor bestemd is, de formele speelruimte. De bespeelbaarheid van de totale woonomgeving staat voorop. De bestrating, de beplanting, looproutes en de omgeving horen net zo goed bij het kinderspel als het speeltoestel. Kinderen kunnen zeer creatief met spel omgaan. Op een grasveld met een berg zand buiten een formele speelplek kunnen kinderen zich uitleven. Ook andere speelaanleidingen als grote keien, muurtjes of natuurlijke elementen prikkelen de fantasie van kinderen waardoor zij op ontdekking gaan. Zo ontstaan er steeds nieuwe speelmogelijkheden. Ook de beplanting op en naast een speelplek mag niet worden vergeten. Kinderen zien er de seizoenswisselingen en ze kunnen er hutten bouwen of in wegkruipen. Daarom is ook deze informele speelruimte belangrijk in de ontwikkeling van de openbare ruimte. Er worden steeds meer natuurspeelplekken aangelegd, ook in woonwijken en op schoolpleinen: kinderen leven zich uit met zand, water, takken boomstammen, stenen, enzovoort. Er worden combinaties gemaakt met moestuintjes, fruitbomen, insectenhotels, nestkastjes, enzovoort. Een combinatie van soelen en natuureducatie.

De ontwikkelingen van de afgelopen vier jaar Ten aanzien van speelplekken voor kinderen Maasgouw kent ondertussen 45 speelplekken van verschillend formaat die in beheer zijn bij de gemeente en die allemaal in meer of mindere mate speeltoestellen hebben. De speeltoestellen worden goed onderhouden, voldoen aan de wet- en regelgeving en zijn dus in prima staat. Dat is iets om trots op te zijn. Er is een aantal grotere speelvoorzieningen: Weerderhof in Linne, de Roetsj in Wessem, de ingang van het Breerpark en de speeltuin bij het zwembad in Maasbracht. Behalve die bij de ingang van Breerpark zijn al deze voorzieningen beperkt toegankelijk vanwege een afgesloten omheining. De Weerderhof en de Roetsj worden beheerd door speeltuinverenigingen met hun eigen beleid. De speeltoestellen worden hier wel door de gemeente onderhouden. Voorzieningen voor natuurlijk spelen (met en zonder speeltoestellen) zijn te vinden bij de Bosstraat in Beegden, Panheeldersteeg in Thorn, de voormalige voetbalvelden in Wessem en Heel en de Meersekamp in Stevensweert. Bij de Hompesche molen is een natuurspeelplek ingericht door Natuurmonumenten. Deze laatste wordt dus niet door de gemeente onderhouden. Maasbracht en Linne staan nog niet in dit rijtje. Er is overigens ook nog een slag te maken in het aantrekkelijker maken van de al bestaande natuurlijke speelplekken.

Daarbij moet gezegd worden dat een kenmerk van natuurlijke speelplekken is dat ze ook bestaan onafhankelijk van of ze hiervoor aangewezen zijn. Denk bijvoorbeeld aan de Reutsberg in Heel. Veel speelplekken zijn de afgelopen jaren ontstaan of uitgebreid op vraag van inwoners. Daarbij speelde in veel gevallen een vraag naar speeltoestellen. Op die manier is inhoud gegeven aan het beleidsuitgangspunt dat de ontwikkeling van speelruimte moet aansluiten bij de behoefte van inwoners. Hieronder volgt een opsomming van de speelplekken die de afgelopen jaren zijn gerealiseerd of uitgebreid. N.B. Deze opsomming heeft niet de pretentie volledig te zijn! Thorn -

Vlasaardstraat

-

Realiseren speel- en ontmoetingsplekken Op initiatief van inwonersgroep met eigen vereniging - de groep zorgt voor cofinanciering en heeft een aandeel in het onderhoud en beheer

-

Groep blijft gebied ontwikkelen

De vereniging Park Vlasaardstraat heeft zich ingezet voor de aanleg van een wandelroute met speeltoestellen in de Vlasaardstraat. De vereniging organiseert onderhoudsdagen, zet zich in voor biodiversiteit, organiseert activiteiten. In het parkje zijn ondertussen een bibliotheek, een insectenhotel en een kunstwerk neergezet. Onder andere via sponsoring is geld ingezameld voor speeltoestellen. Hier wordt een stookplek gerealiseerd - Thoerder Eppelke Samenwerking met Jeugdwerk Thorn

Thorn

-

Thorn

-

Noten beemd -

Met ondersteuning van IKL Geen speeltoestellen, maar wel trapveldje en speelgelegenheid Buurtbewoners organiseren snoei- en oogstdagen met ondersteuning van IKL

-

Beegden

-

Bosstraat

Toestel geplaatst door Kindervakantiewerk Samenwerking met Vrienden van de Beegderheide Kindervakantiewerk organiseert hier activiteiten in de zomer

Kindervakantiewerk heeft sponsoren gevonden om een uitdagend speeltoestel neer te zetten op het terrein aan de Bosstraat.. Stevensweert -

-

Op vraag van inwoners zijn speeltoestellen geplaatst en boomstammen neergelegd

-

Vrijwilligers nemen diverse initiatieven: dierenverblijven, ooievaarsnest, insectenhotels en

Meersekamp

-

bouwen speeltractor Plukweide wordt ondersteund door het IKL

Inwoners zijn actief bezig met de ontwikkeling van de plek en zijn bijvoorbeeld zelf een speeltractor gaan bouwen. De materialen daarvoor zijn via sponsoring bij elkaar gebracht. De gemeente heeft de veiligheidskeuring voor haar rekening genomen. Stevensweert - Op de Konie

-

Ontworpen en ingericht in overleg met buurtbewoners

Maasbracht

-

Inrichting parkje, trapveldje, ontmoetingsplek en speelgelegenheid, hondenspeelplek in overleg met

-

Voormalige voetbalvelden

-

Maasbracht

-

Luikstraat

-

inwoners Groep hondenbezitters is hier heel actief Met IKL wordt geprobeerd de buurt te begeleiden bij de plukweide Op initiatief van inwoners Onderhoud door PSW

De speelplek is volledig tot stand gekomen via buurtbewoners. Zij hebben gezorgd voor het ophalen van wensen en ideeën, voor draagvlak van omwonenden/buurtgenoten en tijdens een klusdag hebben zij meegeholpen bij het aanleggen van de speelplek {hagen planten, graszoden leggen, e.d.}. Ook hebben zij een grootse openingsdag geregeld met onthulling van een prachtig naambord 'Luikelveld', diverse activiteiten en optredens én een hapje en een drankje. Het onderhoud van de speelplek hebben zij deels weggezet bij PSW. Maasbracht Heiveldplein

-

Maasbracht

-

-

Visvijver

Maasbracht

-

Met name de kinderboerderij wordt door vrijwilligers beheerd

-

In nauw overleg met inwoners is een speelplek ingericht

-

Er is een mobiel skatetoestel geweest in

2017 /2018 op vraag van enkele kinderen - dit is weinig gebruikt en uiteindelijke weggehaald

Parkeerplaats bij voetbalvelden

-

Wessem -

-

Korenbloemstraat

Linne

In samenwerking met Hengelsportverenigingen - zij doen het beheer van het viswater en houden toezicht

Breerpark

Maasbracht-Beek

De speeltuin op het pleintje is in overleg met inwoners aangepakt, opgeknapt en vernieuwd

Voormalige sportvelden

-

-

Crossbaantje, trapveld, plukweide/hoogstamboomgaard, vlinderidylle in samenspraak met dorpsraad Plukweide wordt beheerd door dorpsraad met ondersteuning van IKL Vlinders worden gemonitord door vrijwilligers Crossbaantje wordt onderhouden de inwoners

Daarnaast staan op dit moment onder andere de volgende plekken op de rol om ontwikkeld te worden. Maasbracht: Ervenplein, Europlein (skatebaan verplaatsen en aanleg parkje), Bosserhofsveld (aanleg kruidenrijk grasland, trapveldje, voetpad). Stevensweert: De Waaikamp (groen aanleggen), Sportparklaan (herbestemming voetbalvelden). Wessem: Schaatsbaan Antoniusstraat. Naast de genoemde initiatieven en succesverhalen zijn er ook enkele minder succesvolle initiatieven geweest. In Linne en in Beegden zijn inwonersinitiatieven voor het realiseren van speelplekken niet doorgegaan. In beide gevallen kwam dit door het ontbreken van draagvlak bij omwonenden/in de buurt. Teveel tegenstand en het ontbreken van consensus heeft de initiatiefnemers doen besluiten om hun initiatief te staken. Op een aantal plekken zijn stappen gezet richting een integrale benadering van de buitenruimte. Een multidisciplinair samengestelde ambtelijke werkgroep brengt diverse beleidsdoelen bij elkaar en probeert ze in samenhang met elkaar te realiseren. Denk aan: het afkoppelen van regenwater, het vergroten biodiversiteit, klimaatadaptatie en het stimuleren van spelen, ontmoeten en bewegen. Deze werkgroep bestaat uit medewerkers van BOR, een dorpscontactpersoon en de ambtenaren groenbeleid en speelruimtebeleid.

Ten aanzien van een beweegvriendelijke fysieke leefomgeving Zoals gezegd, niet alleen kinderen en jongeren zijn doelgroep van de Nota Buitenspelen, ook volwassenen en senioren behoorden daartoe. Voor die doelgroepen zijn de afgelopen jaren ook een aantal stappen genomen, onder andere met beweegtuinen en beweegtegels. De fitnesstoestellen in de beweegtuinen blijken vrij kwetsbaar te zijn en het kost veel geld en moeite ze in goede staat te houden. De beweegtuinen worden op dit moment minimaal gebruikt. Hier liggen wel kansen. Zo is het bekend dat wanneer er gerichte activiteiten in de beweegtuinen georganiseerd worden, er wel meer gebruik van wordt gemaakt. Verder zijn er nog de volgende ontwikkelingen te melden. 1 De gemeente begeleidt scholen bij de inrichting van schooltuinen • Dit gebeurt al in Linne, Maasbracht, Beegden en Heel. De school in Thorn heeft wel belangstelling, maar (vooralsnog) geen ruimte. In Stevensweert wordt in dit kader samengewerkt met het wijngilde MiddenLimburg. De ontwikkeling van het wandelroutenetwerk waarin ook enkele ommetjes zijn opgenomen. Het wandelroutenetwerk is op een aantal plekken uitgebreid, bijvoorbeeld Maasoever Linne, Maasoever Ohé en Laak, Thornerbeek Thorn en pad rondom Boschmolenplas.

Binnen het wandelroutenetwerk zijn de volgende ommetjes te vinden: Sagenroute Beegden, Grindgatenroute Heel, Kruisen en Kapellenroute Thorn, Linnerweerd en Eiland in de Maas. Algemeen beeld In het algemeen is het beeld dat bij het creëren van een speel- en beweegvriendelijke omgeving vooral wordt gekeken naar specifieke hiervoor gereserveerde plekken waarvan het voornaamste kenmerk is dat er toestellen op geplaatst worden. Ook vragen van inwoners met betrekking tot spelen gaan met name over speeltoestellen. Op een aantal plekken zijn veel inwoners actief. Er valt nog een slag te maken in de integrale benadering van de fysieke leefomgeving. Ook is het aantal natuurlijke speelplekken nog beperkt. Daarbij is er een hardnekkig misverstand dat het bij natuurlijke speelplekken zou gaan om speeltoestellen van natuurlijke materialen of het creëren van natuurlijke speelaanleidingen. Bedoeld wordt echter een natuurlijke omgeving die uitdaagt tot spelen. Recente ontwikkelingen die hun invloed hebben op de uitvoering van het speelruimtebeleid Een belangrijke reden om in te zetten op een speel- en beweegvriendelijke leefomgeving is de positieve invloed die dit heeft op de gezondheid en het welzijn van inwoners - kinderen en volwassenen. Drie ontwikkelingen zijn hierbij van belang: Het concept positieve gezondheid; De omgevingswet; Global goals.

1

Bij schooltuinen komen natuur, buiten zijn en spelen bij elkaar.

Positieve gezo ndheid

Met de introductie van positieve gezondheid is de nadruk komen te liggen op de veerkracht die mensen nodig hebben om - zoals dat genoemd wordt - de uitdagingen van het leven aan te kunnen. En veerkracht is een meerdimensionaal fenomeen. Bekend is plaatje met de zes pijlers (zie hiernaast). Veel van deze pijlers laten zich ook vertalen in eisen die gesteld zouden kunnen worden aan de fysieke leefomgeving: inderdaad uitdagen tot spelen, bewegen en ontmoeten, maar ook het bieden van koelte, schone lucht, natuur en groen.

0,.

LICHA.4HSr~ CTl[S

De omgevingswet Met de omgevingswet wordt onder andere een meer samenhangende benadering van de fysieke leefomgeving beoogd. Niet voor niets hebben via de GGD de pijlers van positieve gezondheid ook hun weg gevonden in de omgevingsvisie die op dit moment ontwikkeld wordt. Daarmee is een verbreding ontstaan van het denken over de fysieke leefomgeving die in 2016 nog niet in die mate aan de orde was. Niet alleen is er meer aandacht voor alle verschillende functies die de fysieke leefomgeving vervult (spelen, ontmoeten, verkeer, wonen, bedrijvigheid, recreatie, klimaatadaptatie, biodiversiteit), maar ook is er meer oog voor het feit dat het vormgeven van deze functies een integrale aanpak vraagt. En, nota bene, ook de omgevingswet hecht aan de betrokkenheid, het initiatief en de participatie van inwoners.

e

G/oba/ goals Tot slot heeft Maasgouw zich in december 2020 gecommitteerd aan de Global Goals. Op haar website vermeldt de gemeente: "In de komende jaren wil de gemeente Maasgouw zich gaan inzetten om samen met bewoners, ondernemers en andere partners de bijdrage aan de Global Goals te vergroten. Daarbij richten we ons op thema's zoals klimaat en energie, natuur en biodiversiteit en circulaire economie, maar ook op "sociale" thema's zoals armoedebestrijding, het bevorderen van gezondheid en het streven naar een inclusieve samenleving waarin iedereen kan meedoen." Conclusie Al deze ontwikkelingen hebben - ook - betrekking op de fysieke leefomgeving en bij al deze ontwikkelingen wordt veel belang gehecht aan de betrokkenheid en participatie van inwoners. Dat vraagt om een andere uitvoering van het speelruimtebeleid. De betrokkenheid van inwoners en het aansluiten bij hun behoeften blijft centraal staan. Maar meer nog dan in het verleden wordt dit in overleg met inwoners geplaatst binnen het bredere kader van alle andere zaken die van belang zijn voor de gezondheid en het welbevinden van inwoners.

Naar een integrale uitvoeringspraktijk rond speelruimte Kijkend naar het huidige speelruimtebestand en afgezet tegen de doelen die we ons hierbij als gemeente en samenleving stellen, valt het volgende op: In sommige delen van de gemeente is sprake van een verdichting van speelplekken met allemaal ongeveer dezelfde uitstraling. Denk aan de speelplekken van Linne of de speelplekjes in de buurt van het Breerpark. In een kern als Thorn zijn speelplekken juist dun gezaaid. Met name valt op dat er in Thorn geen centraal trapveldje is. Het trapveldje dat onlangs gerealiseerd is, ligt aan de rand van de kern. Delen van de gemeente, waaronder een aantal schoolpleinen, zijn erg versteend. In tijden van hoge temperaturen ervaren de daar wonende inwoners/schoolkinderen forse hittestress. En in tijden van zware regenval leidde dit in het verleden tot wateroverlast. Ter bestrijding van dit laatste zijn al voldoende maatregelen genomen. De verdeling van bankjes en prullenbakken sluit soms niet helemaal aan bij de behoefte van met name oudere inwoners. In Thorn kaartte een inwoner aan dat er wellicht erg weinig bankjes en prullenbakken in Thorn te vinden zijn. Nader onderzoek leerde dat er wel genoeg zijn, maar dat ze niet op de meest handige plekken staan. Verplaatsing was de oplossing.

Bij de uitvoering van elke ingreep in de fysieke leefomgeving zal daarom breed gekeken moeten worden: Is hier voldoende speelruimte? Waar kunnen senioren van de buitenruimte genieten? Zijn er koelteplekken en koelteroutes? Zijn er ontmoetingsplekken? Kunnen we bomen bijplanten? Zijn hier mogelijkheden om te werken aan biodiversiteit? 2 Is hier een kans om natuurlijk spelen meer de ruimte te geven? Soms zal dat betekenen dat een weinig gebruikte speelplek het veld moet ruimen voor een groene plek met een bankje, soms dat een bestaande speelplek (extra) vergroend wordt en meer ingericht op natuurlijk spelen, of bijvoorbeeld op het gebruik door andere doelgroepen. Van belang is in alle gevallen dat een en ander gebeurt in samenspraak met inwoners. Daarbij zullen zij meegenomen moeten worden in het denken dat de fysieke leefomgeving voor iedereen is om te bewegen, spelen en ontmoeten én dat we daarbij zoveel mogelijk moeten werken aan biodiversiteit en klimaatadaptatie. Kansen liggen er verder in een bredere openstelling van de grotere speeltuinen van Maasgouw: De Roetsj, De Weerderhof, bij het zwembad.

Als richtlijn willen we hanteren dat de fysieke leefomgeving: prettig en uitnodigend is om te vertoeven; schoon en veilig is; schaduwrijke plekken kent; uitdaagt om te spelen en te bewegen; natuurlijk spelen stimuleert; voor alle leeftijden is; aansluit bij klimaatatlas, werkdocument biodiversiteit en zorgplan natuur en landschap; bijdraagt aan het verminderen van hittestress op schoolpleinen en andere pleinen. En verder, expliciet voor de kinderen: dat er op loopafstand in elke kern een veldje is voor sport en spel. dat er in elke kern plekken zijn die kinderen uitdagen tot spel - wat niet hetzelfde is als een plek met speeltoestellen - en dat kinderen daar op een veilige manier kunnen komen. Jongeren Speciale aandacht vraagt de komende tijd de oudere jeugd. Het is duidelijk dat in ieder geval een deel van deze groep een grote behoefte heeft aan buitenactiviteiten en samen zijn. De corona-crisis heeft deze behoefte extra zichtbaar gemaakt. Er zijn vraagtekens bij het gebruik van de bestaande voorzieningen zoals de skatebaantjes in Heel en Maasbracht en de baskets die her en der zijn neergezet. Het komende half jaar zal onderzocht worden wat deze oudere jeugd nodig heeft om op een positieve manier van de fysieke leefomgeving gebruik te maken.

Financiële consequenties De manier van benaderen betekent dat het bij de inrichting van speel- en beweegplekken minder gaat om het neerzetten en onderhouden van speeltoestellen en meer om het creëren van groene en aantrekkelijk verblijfsplekken. Dat betekent ook dat bij de financiering van wat er op bepaalde plekken nodig is, anders gekeken zal gaan worden: minder speeltoestellen zullen gepaard gaan met meer natuurlijke speelaanleidingen. Een apart budget voor nieuwe speeltoestellen past daar niet bij. Wel blijft een onderhoudsbudget nodig om het huidige bestand aan speeltoestellen in stand te houden. En willen inwoners dan toch een klimrek voor hun kinderen? Dat kan, maar dan zullen we - gemeente en inwoners samen - moeten kijken naar andere, externe financieringsmogelijkheden. "Samen maken we Maasgouw." Hoogachtend, Burgemeester en w

2

rs van Maasgouw,

Ook hier weer: met natuurlijk spelen wordt niet bedoeld speeltoestellen van natuurlijke materialen, maar een natuurlijke omgeving die uitdaagt tot spelen.