2. Armoedebeleid 2026 en verder: Meedoen in Maasgouw
Tekst van het document
Armoedebeleid 2026 en verder
Meedoen in Maasgouw
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
1
Voorwoord
Samenvatting
Beste lezer,
Het Armoedebeleid 2026 en verder: Meedoen in Maasgouw richt zich op het vergroten van bestaanszekerheid en het versterken van maatschappelijke participatie voor inwoners met een laag inkomen. De gemeente bouwt voort op het eerdere beleid (2020–2024), de uitgevoerde evaluatie en actuele maatschappelijke ontwikkelingen. Daarbij staat centraal dat armoede niet alleen een financieel vraagstuk is, maar ook invloed heeft op gezondheid, kansen en sociale verbondenheid.
Als wethouder armoedebeleid ben ik trots op het Armoedebeleid
We zien we dat het aantal werkenden die financiële stress
2026 en verder: Meedoen in Maasgouw dat hier voor u ligt. In
ervaren en de eindjes maar moeilijk aan elkaar kunnen
een tijd waarin het woord bestaanszekerheid overal opduikt
knopen groter wordt. Ook voor deze groep willen wij met ons
presenteren wij dit beleidsplan. Het is onze plicht als gemeente
armoedebeleid ondersteuning bieden. We willen dat inwoners
om beleid te hebben om onze inwoners die ondersteuning
de voorzieningen en maatregelen beter weten te vinden door
nodig hebben, deze te kunnen bieden. Anno 2025 gaan de
deze zichtbaarder te maken en minder complex. We willen meer
maatschappelijke, sociale en economische ontwikkelingen
mensen bereiken en ondersteunen op een manier die past bij de
hard. Helaas zien we hierbij ook dat de ontwikkeling van
vraag van de inwoner. Daar gaan we ons best voor doen samen
bestaanszekerheid naar bestaansonzekerheid snel gaat
met onze partners in het maatschappelijk middenveld. Want
en de verschillen tussen groepen inwoners groter worden.
deze partners hebben wij meer dan nodig om de doelen zoals geformuleerd in Armoedebeleid 2026 en verder: Meedoen
Wat is bestaans(on)zekerheid of armoede? Dit is zoveel meer dan
in Maasgouw te bereiken.
onvoldoende geld hebben. Armoede betekent niet mee kunnen
Waarom dit beleid nodig is
Hoe we gaan werken
Door opeenvolgende crises, zoals de coronapandemie, stijgende
De gemeente zet in op eenvoud, toegankelijkheid en stress-
inflatie en hoge energieprijzen, ervaren steeds meer inwoners
sensitieve dienstverlening. We ontwikkelen onder andere:
financiële druk. Hoewel de landelijke armoedecijfers dalen,
• de inkomenskaart: een laagdrempelig overzicht van regelingen
blijft een groep inwoners langdurig kwetsbaar.
en voorzieningen; • vereenvoudigde aanvraagprocedures via MER Sociaal Domein;
doen op verschillende gebieden. Het kan betekenen dat er geen
Ik ben me ervan bewust dat financiële stress en een leven in
geld is om de verjaardag van de kinderen te vieren, dat sporten
armoede iedereen kan overkomen, dat één of meerdere life
of muziek maken in verenigingsverband niet mogelijk is, dat je
events het leven zomaar op zijn kop kan zetten. Ook en juist dan
eenzaam bent, dat de kans op voortijdig schoolverlaten toeneemt,
is het belangrijk dat er steun is, een helpende hand, een regeling,
dat er door (geld)stress fysieke en mentale problemen ontstaan en
een voorziening, een luisterend oor zonder oordeel. Om de
ga zo maar door. Als wethouder armoedebeleid vind ik dat
scherpe randjes minder scherp te maken. Dat doen we met
iedereen moet kunnen meedoen en dezelfde kansen krijgt op
elkaar, voor elkaar.
• menselijke maat en vertrouwen centraal staan;
Financiële basis
• participatie en meedoen worden gestimuleerd;
Het armoedebeleid bestaat grotendeels uit open-einderegelingen,
Tim Snijckers
• bereik en toegankelijkheid van regelingen worden vergroot;
waarvan de kosten stijgen of dalen met het gebruik.
• partners in de keten nauwer samenwerken;
De gemeenteraad heeft vanaf 2026 € 200.000 structureel extra
• specifieke aandacht wordt besteed aan ouderen en jongeren.
beschikbaar gesteld. Deze middelen zijn noodzakelijk om:
onderwijs, huisvesting, werkgelegenheid en sociale participatie. Wethouder Armoedebeleid
Wat we willen bereiken
• gerichte communicatie in begrijpelijke taal;
Het doel van dit beleidsplan is het verminderen van de negatieve
• netwerkbijeenkomsten om samenwerking te versterken;
gevolgen van armoede en het versterken van de sociale en
• structurele betrokkenheid van ervaringsdeskundigen bij beleid
economische positie van inwoners. De gemeente kiest hierbij
en uitvoering.
voor een aanpak waarin:
• stijgende kosten van minimaregelingen en bijzondere bijstand
Wat we behouden en versterken
op te vangen;
De bestaande gemeentelijke regelingen blijven in volle breedte
• de inkomensgrens 130% en het Volwassenenfonds structureel
bestaan. Ook zetten we extra in op samenwerking, communicatie
te borgen;
en bereik. Daarnaast worden twee tijdelijke regelingen structureel
• te investeren in bereik, communicatie en ketensamenwerking;
onderdeel van het armoedebeleid:
• toekomstige risico’s op oplopende maatschappelijke kosten
• de inkomensgrens tot 130% van het sociaal minimum;
te beperken.
• het Volwassenenfonds Sport & Cultuur. De structurele investering zorgt voor een stabiele uitvoeringsbasis Deze instrumenten helpen inwoners om mee te doen in
en voorkomt versobering van de ondersteuning in een periode
de samenleving en dragen bij aan gezondheid, welzijn
waarin bestaanszekerheid onder druk staat.
en sociale verbinding.
Tot slot Met dit beleid zet Maasgouw in op een toekomstgerichte, mensgerichte en samenhangende aanpak van armoede. Door te investeren in sociale verbondenheid, toegankelijkheid van ondersteuning en kansen om mee te doen, werken we aan een gemeente waarin iedereen kan deelnemen en waarin bestaanszekerheid het fundament vormt voor een sterke en inclusieve samenleving.
2
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
3
Inleiding Dit beleidsplan Armoedebeleid 2026 en verder: Meedoen in Maasgouw bouwt voort op het vorige beleid: ‘Armoedebeleid gemeente Maasgouw 2020–2024; Voorkomen, verlichten en bestrijden van armoede en schulden’. De afgelopen jaren hebben zich ontwikkelingen voorgedaan
Schuldhulpverlening
Onze aanpak
Leeswijzer
die grote invloed hebben op het dagelijks leven van inwoners.
Armoede en schulden hangen vaak samen, maar niet altijd.
Voor dit nieuwe beleid hebben we het armoedebeleid 2020–2024
Dit beleidsplan bestaat uit acht hoofdstukken die samen een
De stijgende kosten van levensonderhoud, energie en wonen,
Een beperkt inkomen, opeenstapeling van problemen en
uitgebreid geëvalueerd. We hebben hiervoor:
volledig beeld geven van het armoedebeleid in Maasgouw:
in combinatie met onzekerheid op de arbeidsmarkt, zetten de
het ontbreken van financiële buffers kunnen leiden tot
• teruggekeken naar de ambities uit 2019;
1. Hier staan we voor – gemeentelijk en landelijk kader.
problematische schulden.
• deelnamecijfers van regelingen geanalyseerd;
2. Wat speelt er en voor wie? – context, definitie,
bestaanszekerheid van steeds meer mensen onder druk.
•g esprekken gevoerd met inwoners die gebruikmaken Tegelijkertijd erkennen we dat inkomenspolitiek primair een
Volgens de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) zijn
van (armoede)regelingen;
rijksverantwoordelijkheid is. Het Rijk bepaalt de hoogte van
gemeenten verantwoordelijk voor schuldhulpverlening aan
•e n ervaringen opgehaald bij maatschappelijke partners en
onder andere het minimumloon, de bijstandsuitkering en
inwoners. Elke vier jaar moet hiervoor een beleidsplan worden
onze uitvoeringsorganisatie.
toeslagen. Als gemeente hebben we daardoor maar beperkt
opgesteld. In onze regio werken we samen met buurgemeenten,
invloed op het structurele inkomen van inwoners.
4. Wat gaan we behouden en verstevigen? – bestaande regelingen en samenwerking. 5. Hoe vergroten we het bereik en verhogen we de kwaliteit?
onder meer via Vroegsignalering van schulden en een regionaal
De bevindingen zijn vastgelegd in het Evaluatierapport
beleidsplan schuldhulpverlening.
Armoedebeleid 2020–2024; voorkomen, verlichten en bestrijden
6. Hoe gaan we monitoren en evalueren?
van armoede en schulden. Dit rapport vormt een belangrijke basis
7. Communicatie – hoe we inwoners en partners informeren.
voor de keuzes in dit nieuwe beleid.
8. Financiële toelichting – inzet van middelen en dekking.
Wat we wél kunnen doen, is inwoners met een laag inkomen zo goed mogelijk ondersteunen bij het dragen van de gevolgen van
In dit beleidsplan ligt de nadruk op lokaal armoedebeleid.
armoede en financiële stress, en vooral: hen in staat stellen om
Schuldhulpverlening wordt waar relevant genoemd, maar
mee te doen. Meedoen in het gezin, in de buurt, in onderwijs,
inhoudelijk verder uitgewerkt in het regionale beleidsplan
Waarom inwoners en partners betrekken
werk, sport, cultuur en verenigingsleven. Vanuit die gedachte
schuldhulpverlening.
De gemeente is er voor haar inwoners. Effectief beleid sluit aan bij
– toegang, procedures en communicatie.
hun leefwereld. Daarom hebben we, net als bij de evaluatie, met
hebben we dit beleidsplan de titel gegeven: ‘Meedoen in inclusie en kansen, zonder de financiële werkelijkheid uit
Armoedebeleid in samenhang met andere beleidsterreinen
het oog te verliezen.
Armoedebeleid staat niet op zichzelf.
Maasgouw’. Daarmee leggen we het accent op participatie,
doelgroep en cijfers. 3. Waar gaan we voor? – beleidsdoel, ambities, kernwaarden.
inwoners en partners gesproken over hun ervaringen, knelpunten en wensen.
Er zijn duidelijke raakvlakken met:
We realiseren ons dat een beperkt aantal gesprekken nooit het
Op basis van de evaluatie van het huidige beleid, veranderde
• de Participatiewet;
volledige beeld geeft, maar ze leveren wél waardevolle inzichten
omstandigheden en nieuwe inzichten is dit nieuwe
• de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs);
op. Deze werkwijze, inwoners en partners structureel betrekken bij
beleidsplan opgesteld.
• de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) en het Regionaal
beleid, willen we de komende jaren verder versterken.
programma volwasseneneducatie en laaggeletterdheid;
Gemeentelijk armoedebeleid
• de visie op positieve gezondheid, de sociale basis en
Het armoedebeleid van de gemeente richt zich op inwoners die
sociale inclusie.
onvoldoende inkomen hebben om in hun levensonderhoud te voorzien of om volwaardig deel te nemen aan de samenleving.
Door deze beleidsterreinen in samenhang te benaderen,
Voor deze inwoners zetten we verschillende instrumenten in,
vergroten we de samenhang en effectiviteit van onze inzet.
zoals minimaregelingen en bijzondere bijstand. De gemeente bepaalt het lokale beleid en de uitvoering
Met 14 inwoners gesproken die gebruik maken van onze (armoede)regelingen. Inwoners van verschillende leeftijden, achtergronden en gezinssamenstellingen.
Ervaringen en kennis delen via 2 themabijeenkomsten met diverse ketenpartners. Zoals: Adviesraad Sociaal Domein, St. Schuldhulp Maasgouw, St. Leergeld, Voedselbank en Kledingbank.
Aansluiten bij team overleggen van diverse maatschappelijke partners en onze uitvoeringsorganisatie. Om inzicht te krijgen in de betrokkenheid en werkzaamheden.
Terugkijken naar de ambities die we in 2019 hebben bepaald. Wat hebben we wel gedaan, wat hebben we niet gedaan? Wat hebben we extra gedaan?
Analyseren van de deelnamecijfers van de diverse (armoede) regelingen binnen het huidige armoedebeleid.
Literatuur en date geraadpleegd, waaronder: CBS, SCP rapport, Divosa.
daarvan. Het generieke inkomensbeleid, zoals de hoogte van de bijstand, AOW en andere landelijke uitkeringen – is de verantwoordelijkheid van het Rijk. Onze rol is om binnen die landelijke kaders te zorgen voor passende ondersteuning en kansen om mee te doen.
4
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
5
1. Hier staan we voor In dit hoofdstuk beschrijven we de uitgangspunten van ons armoedebeleid. Het beleid bouwt voort op gemeentelijke ambities, de landelijke koers én de maatschappelijke ontwikkelingen die de bestaanszekerheid van inwoners onder druk zetten. Hoewel inkomensbeleid primair een verantwoordelijkheid van het Rijk is, heeft de gemeente een belangrijke taak in het ondersteunen van inwoners, het wegnemen van drempels en het mogelijk maken van meedoen.
1.2 Landelijk kader
Het Rijk is verantwoordelijk voor:
te dringen wordt breed gedeeld.
1.1 Gemeentelijk kader
• het niveau van het sociaal minimum,
•B etaalbaar wonen, goede zorg en toegankelijke publieke
• het minimumloon,
voorzieningen blijven belangrijke pijlers binnen het rijksbeleid.
Coalitieakkoord 2022–2026
Strategische Visie Maasgouw 2035
• toeslagen en hun toegankelijkheid,
•D e menselijke maat en meer ruimte voor maatwerk krijgen
In het coalitieakkoord “Samen bouwen aan een sterk, sociaal
Op 16 december 2025 stelt de gemeenteraad de Strategische
• betaalbaarheid van publieke voorzieningen.
nadrukkelijk aandacht in beleid en parlementaire discussies.
en duurzaam Maasgouw” staat onder meer:
Visie Maasgouw 2035 vast. Deze visie beschrijft een streefbeeld
We werken door aan de bestrijding van armoede in onze gemeente
en vijf algemene ambities voor de Maasgouwse samenleving
De essentie van het advies is dat het Rijk het besteedbaar inkomen
De eerder voorbereide grote stelselwijzigingen (sociale
met speciale aandacht voor kinderen die in armoede leven. Ook
in 2035. De eerste ambitie die wordt beschreven richt zich op
moet verhogen en in de toekomst op peil moet houden en dat het
zekerheid, toeslagenstelsel, belastingen) zijn door de politieke
“verborgen” armoede en schuldhulpverlening heeft daarbij onze
‘verbonden gemeenschappen’ met veel sociale banden tussen
systeem duidelijker en toegankelijker moet worden gemaakt.
ontwikkelingen vertraagd. Daardoor blijft het huidige systeem
aandacht en we proberen te bevorderen dat iedereen die daarvoor
inwoners. Hierover wordt op pagina 19 e.v. van de visie wordt
in aanmerking komt ook gebruik maakt van de regelingen die er
hierover geschreven: “De ambitie voor Maasgouw in 2035 is een
zijn. We maken een plan voor de aanpak van energiearmoede zodat
sterke en veerkrachtige samenleving waarin iedereen kan meedoen.
de toeslagen die beschikbaar zijn ook daar terecht komen waar het
Om dat te kunnen bereiken moet er een sterke sociale basis zijn.
nodig is.
(…) Hierdoor hebben inwoners de mogelijkheid om onderdeel te
Rol van het Rijk en de lokale overheid
Ondanks deze onzekerheid zijn een aantal landelijke trends
Gemeenten hebben beperkte invloed op inkomenspolitiek.
duidelijk zichtbaar:
De Commissie Sociaal Minimum benadrukt in “Een zeker
• E r is brede politieke erkenning dat het huidige stelsel voor veel
bestaan II”2 dat een toereikend inkomen en een eenvoudig,
inwoners te complex en onvoldoende voorspelbaar is.
toegankelijk stelsel randvoorwaarden zijn voor bestaanszekerheid.
•D e ambitie om armoede – en specifiek kinderarmoede – terug
1
zijn van een samenleving die je kent en waarin je gekend wordt. Deze ambitie vormt een belangrijk fundament onder het
Sociale banden zorgen ervoor dat mensen naar elkaar omkijken.
armoedebeleid 2026 en verder.
Sociale netwerken maken mensen sterker, zorgen ervoor dat ze hun capaciteiten kunnen benutten en bieden een vangnet bij tegenslag. Ze vergroten het welzijn van mensen en maken het leven leuker”. Om aan deze strategische ambities te kunnen werken is het nodig om lokaal armoedebeleid zo in te richten dat inwoners met een laag in komen in staat worden gesteld om mee te doen in de samenleving en onderdeel te zijn van een gemeenschap.
voorlopig bestaan, inclusief de bijbehorende complexiteit. Voor
Sociale grondrechten
gemeenten betekent dit dat lokale ondersteuning, regelingen en
Sociale grondrechten vormen de basis voor een menswaardig
communicatie de komende jaren onverminderd belangrijk zijn.
bestaan en zijn verankerd in de Grondwet. Het gaat onder andere om het recht op:
Het Rijk blijft verantwoordelijk voor een toereikend inkomen en
• onderwijs,
een eerlijk en toegankelijk stelsel. Totdat landelijke hervormingen
• huisvesting,
daadwerkelijk worden doorgevoerd, blijven gemeentelijke
• sociale zekerheid,
regelingen en ondersteuning een essentieel vangnet voor
• volksgezondheid,
inwoners met een laag inkomen. De gemeente Maasgouw volgt
• en werk.
de landelijke ontwikkelingen nauwlettend en past haar beleid aan wanneer dat nodig is.
Deze grondrechten verplichten de overheid – dus ook gemeenten – om ongelijkheid, armoede en sociale uitsluiting actief tegen te gaan.
Landelijk beleid en hervormingen De landelijke politiek heeft bestaanszekerheid de afgelopen jaren nadrukkelijker op de agenda gezet. Ook na de Tweede Kamerverkiezingen van 2025 blijft dit een centraal thema. Nederland bevindt zich ten tijde van schrijven van dit beleidsplan echter in een overgangsperiode: er is nog geen nieuw kabinet gevormd, waardoor het onzeker is welke concrete keuzes op korte termijn worden gemaakt rond inkomen, toeslagen en sociale zekerheid.
6
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
7
2. Wat speelt er en voor wie? In dit hoofdstuk beschrijven we de mondiale en landelijke ontwikkelingen die invloed hebben op armoede, lichten we toe wat we onder armoede en bestaanszekerheid verstaan, en geven we een beeld van de doelgroep en de cijfers binnen de gemeente Maasgouw. Tot slot gaan we in op de regionale samenwerking.
2.1 Mondiale en landelijke ontwikkelingen
2.5 Armoede in cijfers, nieuwe methode
Populatie Maasgouw in perspectief Om beter te begrijpen voor welke groepen ons armoedebeleid
In 2024 introduceerden CBS, SCP en Nibud een nieuwe
van betekenis is, is het belangrijk om de cijfers in context
methode om armoede te meten. Daarbij worden niet alleen
te plaatsen. In 2023 telde de gemeente Maasgouw 10.883
inkomen, maar ook uitgaven aan energie en wonen én de
particuliere huishoudens. Van deze huishoudens hadden er
minimale buffer meegewogen. Deze methode baseert zich op
ongeveer 900 een inkomen tot 120% van het sociaal minimum, en
minimumvoorbeeldbegrotingen (Nibud8) die aangeven wat
circa 200 huishoudens een inkomen tussen 121% en 130% van het
huishoudens nodig hebben om volwaardig deel te nemen aan
sociaal minimum.
7
De afgelopen jaren hebben opeenvolgende crises; de
Het verbeteren van de verbinding tussen deze werelden is
de samenleving. Hiermee ontstaat een preciezer beeld van wie in
coronapandemie, de oorlog in Oekraïne, de energiecrisis en
noodzakelijk. Dit werd bevestigd in de gesprekken die we in
armoede leeft en hoe diep de armoede is.
langdurig hoge inflatie geleid tot forse prijsstijgingen, vooral
2024 en 2025 voerden met inwoners en maatschappelijke
voor energie en dagelijkse levensmiddelen. Deze ontwikkelingen
partners. Zij benadrukten dat eenvoudige procedures, duidelijke
Het CBS rapporteert dat in 2023 ongeveer 540.000 mensen
raken ook inwoners van Maasgouw. Steeds meer mensen
communicatie en vertrouwen cruciaal zijn om ondersteuning
in Nederland onder de armoedegrens leefden, dat is circa
Deze cijfers laten zien dat een substantiële groep inwoners
ervaren financiële druk of onzekerheid. Waar armoede voorheen
toegankelijk te maken.
3,1% van de bevolking. In 2018 leefde nog 7,1% van de
financiële kwetsbaarheid ervaart. Het gaat om mensen die,
Nederlandse bevolking in armoede. Vanaf 2019 daalde dit
ondanks inzet, werk of uitkeringen, vaak weinig financiële ruimte
percentage, mede dankzij loonstijgingen en later door de brede
hebben en sneller risico lopen op geldzorgen, stress of uitsluiting.
coronasteunmaatregelen die huishoudens tijdelijk financieel
Door deze cijfers mee te nemen in onze beleidsvorming, houden
vooral huishoudens met lage inkomens trof, ervaren nu ook middeninkomens problemen.
2.2 Systeemwereld en leefwereld
2.3 Wat verstaan we onder armoede en bestaanszekerheid?
Samen gaat het om ongeveer 1.100 huishoudens die moeten rondkomen van een inkomen onder de 130%-grens.
9
Er bestaat geen eenduidige definitie van armoede. Volgens het
stabiliseerden. Ook in 2022 en 2023 zette deze daling door, vooral
we scherp in beeld voor wie we dit beleid maken en welke
Veel inwoners die gebruikmaken van gemeentelijke
SCP gaat het om het ontbreken van voldoende middelen om te
als gevolg van de energiecompensatiemaatregelen en – in 2023
ondersteuning het verschil kan maken.
ondersteuning zijn hierover tevreden, maar dat betekent niet
kunnen voorzien in noodzakelijke behoeften. Dat gaat verder dan
– de substantiële verhoging van het minimumloon en andere
dat het vertrouwen in de overheid vanzelfsprekend is. Uit
geld alleen: armoede leidt vaak tot sociale uitsluiting, beperkte
koopkrachtversterkende maatregelen.
onderzoek van het SCP blijkt dat Nederland verschillende sociale
toegang tot voorzieningen en minder kansen om volwaardig mee
klassen kent, waarbij inwoners uit lagere klassen gemiddeld
te doen.
3
Ondanks deze positieve beweging blijft armoede een hardnekkig probleem. In 2023 waren bijna 175.000 mensen al drie jaar of
minder vertrouwen hebben in de overheid. Zij vragen daardoor minder snel hulp, waardoor problemen kunnen verergeren
Deze brede visie op armoede maakt duidelijk dat het een complex
langer arm. Dat betekent dat ongeveer één op de drie mensen die
en later duurdere en complexere hulp nodig is en bestaande
probleem is dat vraagt om méér dan economische maatregelen.
in armoede leeft te maken heeft met langdurige armoede. Juist
ongelijkheden tussen groepen verder worden vergroot. Het
Bestaanszekerheid betekent dat mensen kunnen rekenen op
deze groep loopt een verhoogd risico op structurele financiële
SCP heeft in dit kader onderzoek4 gedaan naar de leefwereld
een stabiel inkomen, betaalbare huisvesting, toegang tot zorg
problemen, gezondheidsklachten en sociale uitsluiting.
van mensen. Hierop volgend heeft het SCP onderzoek5
en onderwijs en ruimte om eigen keuzes te maken. Het raakt aan
gedaan naar de zogenoemde systeemwereld, het beleid en de
waardigheid, regie en vertrouwen.
dienstverleningspraktijk. In dit onderzoek, ‘Zien, luisteren en
Armoede in cijfers Maasgouw Volgens de nieuwe meetmethode leven in Maasgouw in 2023
Aantal huishoudens
Percentage van totaal aantal huishoudens
120%-doelgroep huishoudens
900
8,27%
130%-doelgroep huishoudens
200
<131% doelgroep huishoudens
9.783
89,89%
10.883
100%
Doelgroep
totaal
helpen’, wordt onderzocht waarom gemeenten en dienstverleners
2.4 Doelgroep
niet alle inwoners bereiken die in aanmerking komen voor
Het vorige armoedebeleid (2020–2024) richtte zich op
was dit percentage 2,1%. Het gaat om cijfers van de nieuwe
bron: CBS Inkomensgrens huishouden 2023, peildatum
ondersteuning in het sociaal domein en wat gemeenten kunnen
huishoudens tot 120% van het sociaal minimum. Op 8 november
meetmethode, wat betekent dat de cijfers niet direct vergelijkbaar
1 november 2024.
doen om mensen beter te bereiken.
2022 heeft de gemeenteraad unaniem een motie aanvaard met
zijn met oudere gemeentelijke cijfers die mogelijk nog de oude
het oog op de problemen in Oekraïne, de hoge energieprijzen
methodes gebruiken.
1,84%
1,4% van de inwoners onder de armoedegrens. Over 2022
In het SCP-onderzoek ‘Zien, luisteren en helpen’ wordt
en de verwachting dat steeds meer inwoners in financiële nood
Aantal huishoudens in Maasgouw met een bijstandsuitkering
geconcludeerd dat gemeenten niet alle inwoners bereiken
zouden komen. Met het aanvaarden van de motie werden de
Cijfers over juli 202510 van het CBS geven aan dat er 270 mensen
die recht hebben op ondersteuning. Het verschil tussen
inkomensgrenzen voor de bestaande regelingen binnen het
tot de AOW-gerechtigde leeftijd een bijstandsuitkering ontvangen
systeemwereld en leefwereld – regels versus realiteit – maakt
armoedebeleid verhoogd van 120% van het sociaal minimum naar
dat dienstverlening onvoldoende aansluit. Ook schrijver en
130%. Dit betekent een verbreding van de doelgroep.
in Maasgouw. Op het dashboard Werk en Inkomen van de website
Minder dan 1,5 (%)
‘waarstaatjegemeente.nl’11 is terug te vinden dat in mei 2025 2,3%
1,5 tot 2,0 (%)
van de huishoudens in Maasgouw moet rondkomen van een
Op basis van de evaluatie van het vorige beleid stellen we in dit
2,0 tot 3,0 (%)
bijstandsuitkering. Hierbij opgemerkt dat een uitkering aan een
nieuwe beleid voor om deze grens structureel te continueren. In
3,0 tot 3,5 (%)
(echt)paar wordt geteld als één uitkering aan twee personen.
de Begroting 2026 gemeente Maasgouw is hiervoor financiële
3,5 of meer (%)
onderzoeker Tim ’S Jongers beschrijft deze spanning in zijn boek ‘Armoede uitgelegd aan mensen met geld6’.
Armoede in gemeenten, 2023
In 2023 leefde volgens voorlopige CBS-cijfers12 1,6% van de
ruimte gereserveerd.
minderjarige kinderen in Maasgouw in armoede. In 2022 was dit nog 2,6%. 8
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
9
2.6 De doelgroep in beeld, verhalen uit de praktijk
GGD gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen 202413
Sociaal minimum
De GGD brengt met deze monitor de gezondheid, het welzijn,
In dit beleidsplan wordt al een aantal keren gesproken over het
de leefstijl en leefomgeving van inwoners van 18 jaar en ouder in
sociaal minimum en de 130%-grens. Om een beter idee te krijgen
Servicecentrum MER Sociaal Domein deelt waardevolle signalen uit hun dagelijkse contact met inwoners. Deze praktijkverhalen geven
kaart. Voor Maasgouw meldt deze monitor de volgende cijfers:
noemen we hier de bedragen sociaal minimum per 1 juli 202514:
gezicht aan de groep om wie het gaat en laten zien hoe divers de doelgroep is.
9% van de volwassenen heeft enige tot grote moeite met rondkomen;
28% van de volwassenen geeft aan te maken te hebben met langdurige armoede. Dat betekent dat zij langer dan vier jaar moeite hebben met rondkomen;
Woonsituatie
Minimanorm 100% sociaal minimum. Per maand incl. vakantiegeld
Alleenstaanden en alleenstaande ouders
8%
De heer B. Heeft door lichamelijke problemen veel medicatie
€ 1369,06
Gehuwden/ samenwonenden
nodig, wat zijn gebit ernstig aantastte. Een noodzakelijke
Mevrouw K.
gebitsbrug kon hij niet zelf bekostigen. Bijzondere bijstand
Ontvangt een Wajong-
maakte deelname aan het dagelijks leven weer mogelijk.
uitkering. Zij kreeg bijzondere bijstand
€ 1955,80
voor juridische kosten rondom een
Deze bedragen worden jaarlijks geïndexeerd op basis van wijzigingen in het wettelijk minimumloon.
26%
Achter elk cijfer gaat een mens schuil. Tijdens de evaluatie van het armoedebeleid spraken we inwoners uit de doelgroep. Ook het
Armoedecijfers in Midden-Limburg
De heer P.
procedure voor onder
Heeft wisselende inkomsten uit arbeid (gemiddeld 123%). Hij
toezichtstelling van
ontving bijzondere bijstand voor kosten van de familiecurator.
haar kinderen.
Volgens CBS-cijfers (2022)15 moet 10,4% van de huishoudens in Maasgouw rondkomen van een inkomen tot 130% van het sociaal
van de volwassenen die moeite hebben met rondkomen en geen hulp krijgen bij hun financiën hebben hier wel behoefte aan;
van de volwassenen heeft in de afgelopen 12 maanden bewust minstens 1x zorg gemeden om financiële redenen.
minimum. Ter vergelijking met enkele andere gemeenten:
Gemeente Echt-Susteren
% huishoudens ≤130% sociaal minimum 12,0%
Roerdalen
11,2%
Leudal
9,0%
Roermond
17,9%
Venlo
13,0%
Heerlen
24,3%
De heer R.
Mevrouw S.
Werd ontslagen en kwam in de WW.
Heeft naast AOW een klein pensioen (122% van
Door persoonlijke omstandigheden
het sociaal minimum). Ze kwalificeerde niet voor
werd hij onder bewind gesteld.
de energietoeslag, maar wel voor het Persoonlijk
Tijdelijke bijzondere bijstand voor
Participatiebudget Pensioengerechtigden.
bewindvoering hielp hem weer op weg.
Mevrouw I. Is gedeeltelijk verlamd en ontvangt een Wajong-
Hoewel Maasgouw relatief lage armoedecijfers kent, ervaren ook hier inwoners financiële stress. Achter elk cijfer schuilen persoonlijke verhalen. Ieder kind dat opgroeit in armoede loopt risico op gezondheidsproblemen, stress en kansenongelijkheid. We blijven ons inzetten om inwoners met financiële zorgen te
uitkering. Na het overlijden
Deze verhalen onderstrepen dat armoede niet
van haar moeder werd zij
éénvormig is. Ziekte, scheiding, werkverlies,
onder curatele gesteld.
beperkte vaardigheden, schulden, stijgende
Bijzondere bijstand
lasten: de oorzaken verschillen, maar de impact is
vergoedde de kosten
vergelijkbaar. Het laat zien waarom laagdrempelige
van curatele.
ondersteuning en menselijke maat essentieel zijn.
ondersteunen, hun bestaanszekerheid te versterken en meedoen te bevorderen.
2.7 Samenwerking in de regio Armoede stopt niet bij gemeentegrenzen. De gemeente Maasgouw werkt daarom nauw samen met de gemeenten Echt-Susteren en Roerdalen binnen de MER-samenwerking; de uitvoering vindt plaats via het Servicecentrum MER Sociaal Domein. Binnen deze samenwerking:
• stemmen we beleidskeuzes zoveel mogelijk op elkaar af; • delen we kennis, signalen en ontwikkelingen; • voeren we gezamenlijke gesprekken met partners; • bouwen we aan een robuust regionaal netwerk rondom armoede en schulden. Hiermee vergroten we de kwaliteit, effectiviteit en bereikbaarheid van de ondersteuning.
10
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
11
3. Waar gaan we voor? Dit hoofdstuk beschrijft het beleidsdoel en de ambities van het Armoedebeleid 2026 en verder: Meedoen in Maasgouw. Deze zijn gebaseerd op de evaluatie van het vorige beleidsplan, de gemeentelijke kaders, de analyse van de huidige situatie en de landelijke ontwikkelingen en inzichten.
3.1 Beleidsdoel
3.3 Opgaven
Het beleidsdoel van dit armoedebeleid is het verminderen
Om het beleidsdoel en de ambitie te realiseren richten wij ons in
van de negatieve gevolgen van armoede binnen de gemeente Maasgouw. Wij willen kwetsbare inwoners versterken zodat zij hun economische én sociale positie kunnen verbeteren. Daarbij zetten we in op het vergroten van sociale inclusie, maatschappelijke participatie en het volwaardig kunnen meedoen in de samenleving.
3.2 Ambitie Onze ambitie is om – samen met partners in het maatschappelijk middenveld – te werken aan het vergroten van de bestaanszekerheid van inwoners. Bestaanszekerheid betekent dat inwoners kunnen voorzien in hun basisbehoeften,
4. Wat gaan we behouden en verstevigen? In dit hoofdstuk beschrijven we de instrumenten en voorzieningen die we de komende jaren voortzetten en versterken. Daarnaast lichten we toe welke tijdelijke regelingen we structureel willen opnemen in het armoedebeleid.
deze beleidsperiode op de volgende opgaven:
4.1 Versterken van de samenwerking in de keten
4.2 Betrekken van sprekers en ervaringsdeskundigen
1. Versterken van de samenwerking met én tussen partners in
Partners in het maatschappelijk middenveld weten elkaar over
Waar mogelijk betrekken we bij netwerkbijeenkomsten
het algemeen goed te vinden, met name binnen het sociaal
gastsprekers, professionals én ervaringsdeskundigen. Hun
wijkteam. Tegelijkertijd is er behoefte aan verdere versterking
bijdrage biedt waardevolle inzichten in hoe armoede en financiële
van de samenwerking, ook met partners die nu nog niet actief
stress er in de praktijk uitzien. Dit helpt om de kloof tussen
zijn aangehaakt.
systeemwereld en leefwereld te verkleinen, zoals toegelicht in
het maatschappelijk middenveld. 2. Continueren en verder verstevigen van bestaande armoederegelingen en ondersteunende instrumenten. 3. Structureel opnemen van de twee tijdelijke regelingen:
hoofdstuk 2. Zo versterken we het perspectief van inwoners
• de inkomensgrens tot 130% van het sociaal minimum; • deelname aan het Volwassenenfonds Sport & Cultuur.
Armoede is een complex en multidimensionaal vraagstuk dat
4. Gerichte aandacht voor ouderen en jongeren, vanwege
samenhangt met verschillende domeinen, zoals gezondheid,
de specifieke risico’s en signalen uit de evaluatie. 5. Vergroten van het bereik van inwoners die moeten rondkomen van een laag inkomen.
binnen zowel beleid als uitvoering.
werk, onderwijs en huisvesting. Het SCP16 benadrukt dat het succes van gemeentelijk armoedebeleid voor een belangrijk deel afhangt van de kwaliteit van de lokale uitvoering. Een breed en goed functionerend netwerk verbreedt de blik op inwoners en
zoals een stabiel inkomen, betaalbare huisvesting, voedsel, zorg en onderwijs. Wij geven hier invulling aan door:
Deze opgaven worden in de volgende hoofdstukken
hun ondersteuningsbehoeften en draagt daarmee wezenlijk bij
• Uit te gaan van de vraag en behoefte van inwoners,
verder uitgewerkt.
aan het vergroten van het bereik.
en gehoord voelen.
3.4 Kernwaarden
Organiseren van (netwerk)bijeenkomsten
• De menselijke maat toe te passen, waarbij vertrouwen in
Bij de uitvoering van dit beleid hanteren wij kernwaarden die
Om de samenwerking in de keten te bevorderen gaan we
de inwoner centraal staat en we werken aan wederzijds
richting geven aan ons handelen – en die wij ook verwachten
(netwerk)bijeenkomsten organiseren. Partners geven aan hier
vertrouwen tussen inwoner en gemeente.
van onze partners:
behoefte aan te hebben en zo kunnen op een laagdrempelige
• Een laagdrempelige helpende hand te bieden aan inwoners
• De menselijke maat staat centraal: we kijken met
manier ook andere relevante partners worden aangehaakt.
die moeite hebben hun weg te vinden in het systeem van
vertrouwen naar inwoners en luisteren naar hun behoeften,
wet- en regelgeving.
ondersteuningsvragen en wens tot eigen regie.
Om de samenwerking te versterken organiseren we regelmatig
• Voorlichting en begeleiding aan te bieden aan inwoners die
• Heldere en begrijpelijke communicatie, waarbij we rekening
netwerkbijeenkomsten. Deze bijeenkomsten zijn belangrijk
4.3 Gemeentelijke regelingen bestendigen
hun (financiële) vaardigheden willen versterken.
houden met beperkte basisvaardigheden.
omdat zij:
De gemeente Maasgouw biedt een breed palet aan regelingen
• Gerichte inkomensondersteuning te bieden via
• Stress-sensitief werken: we beseffen dat armoede en geldzorgen
• kennisuitwisseling mogelijk maken, inclusief successen
voor inwoners met een laag inkomen. Uit de evaluatie van het
minimaregelingen en aanvullende financiële ondersteuning.
stress veroorzaken en passen onze dienstverlening daarop aan.
en fouten;
armoedebeleid 2020–2024 blijkt dat dit aanbod in de basis als
• Toegang te bieden tot sport, cultuur en maatschappelijke
• Eenvoud en toegankelijkheid: we onderzoeken actief hoe
• nieuwe inzichten en innovatieve ideeën genereren;
voldoende wordt ervaren. Partners en inwoners geven aan
activiteiten, om sociale uitsluiting en eenzaamheid
aanvraagprocedures eenvoudiger kunnen en hoe regelingen
• bijdragen aan vertrouwen en informele samenwerking;
dat er geen duidelijke behoefte is aan uitbreiding van
minder complex kunnen worden, zodat inwoners laagdrempelig
• leiden tot betere beleidsafstemming;
het regelingenniveau.
toegang krijgen tot ondersteuning.
• helpen bij het signaleren van trends en hulpvragen.
niet van regels en procedures; inwoners moeten zich gezien
te verminderen.
Regelingen en instrumenten continueren Deze kernwaarden vormen de basis voor een toegankelijk,
Door deze structurele samenwerking te intensiveren kunnen
De huidige regelingen die worden aangeboden willen we de
mensgericht en betrouwbaar armoedebeleid.
partners sneller schakelen, beter aansluiten op inwoners en
komende jaren continueren. Hierin blijven we aandacht schenken
gezamenlijke doelen realiseren.
aan het verder verstevigen van de regelingen, het verhogen van het bereik en waar wenselijk verbeteringen implementeren.
12
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
13
4.4 Overzicht van regelingen en instrumenten Onderstaande regelingen zijn beschikbaar voor inwoners met een inkomen tot 130% van het wettelijk sociaal minimum, mits wordt voldaan aan de toepasselijke vermogensgrens. Sommige regelingen hanteren aanvullende criteria, zoals besteedbaar inkomen. Regeling
Doel
Vorm
Hoogte
Individuele inkomenstoeslag
Financiële ondersteuning voor inwoners die langdurig (minimaal twee jaar) van een laag inkomen leven en geen uitzicht hebben op inkomensverbetering.
Jaarlijkse geldelijke tegemoetkoming.
€ 400–€ 550 per jaar (afhankelijk van gezinssamenstelling).
Persoonlijk Participatiebudget Pensioengerechtigden
Bevorderen van sociale en maatschappelijke participatie van inwoners met een laag inkomen die de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt.
Jaarlijkse, eenmalige bijdrage.
€ 330–€ 450 per jaar (afhankelijk van gezinssamenstelling).
Collectieve zorgverzekering
Doel
Vorm
Hoogte
Jeugdfonds Sport & Cultuur
Bevorderen van sportieve en culturele participatie voor kinderen en jongeren uit gezinnen met een laag inkomen.
Betaling van contributie/ lesgeld en eventueel noodzakelijke sport- en culturele materialen.
Afhankelijk van activiteit en fondscriteria.
Stichting Leergeld
Voorkomen dat kinderen
Verstrekking in natura, bijv.
Afhankelijk van aanvraag.
worden uitgesloten van
voor schoolspullen, fiets,
sociale, educatieve en
sportbenodigdheden
sportieve activiteiten.
of uitstapjes.
Bevorderen van
Structurele begeleiding
Frequentie: twee keer per
onderwijskansen van leerlingen
door bevoegde docenten
week na schooltijd.
uit huishoudens met een
en zorgprofessionals.
Huidige regelingen
Huidige regelingen
Maatschappelijk Actief Bonus
Regeling
Een jaarlijkse, eenmalige financiële bijdrage. De bijdrage is een steuntje in de rug, als waardering dat een inwoner zich inzet voor zijn of haar omgeving.
Huiswerkbegeleiding jaarlijkse eenmalige financiële bijdrage.
Het toegankelijk houden van Collectieve zorgverzekering goede en betaalbare zorg voor waarvoor de gemeente een inwoners met een laag inkomen deel van de premie bijdraagt. en voorkoming zorgmijding en schulden.
€ 250 per jaar.
laag inkomen. VoorzieningenWijzer/
Inzicht bieden in financiële
Individueel adviesgesprek
Besparing is situatie
Sociaal Raadslieden
mogelijkheden, besparen op
door Sociaal Raadslieden,
afhankelijk. In 2024
vaste lasten en vergroten van
ondersteund door de
gemiddelde besparing
kennis over regelingen.
VoorzieningenWijzer.
VoorzieningenWijzer
Afhankelijk van het gekozen pakket.
€ 483 per jaar. Tegemoetkoming meerkosten
Ondersteuning van inwoners
Jaarlijkse financiële
chronisch zieken
met een chronische ziekte of
tegemoetkoming.
€ 350 per kalenderjaar.
beperking die aantoonbare Bijzondere bijstand
Kwijtschelding gemeentelijke lasten en belastingen
Voedselbank
Kledingbank
14
Vergoeding van noodzakelijke, niet-alledaagse kosten die inwoners niet zelf kunnen betalen. Voorbeelden: bewindvoering, griffierecht, rechtsbijstand.
Maatwerkvergoeding op basis van de beleidsregels.
Financiële verlichting door het kwijtschelden van bepaalde gemeentelijke belastingen.
Gehele of gedeeltelijke
Afhankelijk van situatie
kwijtschelding.
en toetsing.
Tijdelijke ondersteuning bij het voorzien in primaire levensbehoeften.
Wekelijks voedselpakket voor
Duur; zo kort als mogelijk,
huishoudens die voldoen aan
zo lang als noodzakelijk.
Ondersteuning bij het verkrijgen van noodzakelijke kleding.
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
Afhankelijk van daadwerkelijke kosten en individuele situatie.
meerkosten hebben. SUN Midden-Limburg noodhulpbureau
Gift of renteloze lening.
Hoogte afhankelijk van de aard en urgentie van de noodsituatie.
Nu tijdelijk en voorgesteld als structurele regeling Volwassenenfonds
Bevorderen van gezondheid en
Sport & Cultuur
participatie van volwassenen met of lesgeld.
Bijdrage aan contributie
Sport: max. € 225 per jaar Cultuur: max. € 425 per jaar
een laag inkomen.
de criteria van de Voedselbank
Inkomensgrens tot 130%
(o.a. besteedbaar inkomen).
sociaal minimum
Maximaal twee
Noodhulp voor inwoners die in acute financiële problemen verkeren en niet in aanmerking komen voor een voorliggende voorziening.
Vergroten van (financiële) ondersteuning voor een bredere groep inwoners.
Toegangspoort tot
Afhankelijk per
armoederegelingen.
aanvraag/ situatie.
Kledingpakket
kledingpakketten per jaar per inwoner.
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
15
4.5 Tijdelijke regelingen structureel opnemen in het aanbod
Inkomensgrens tot 130% sociaal minimum
Ouderen
Sinds 1 januari 2023 hanteren wij een verruimde inkomensgrens
Ouderen vormen een doelgroep die we niet altijd tijdig
Twee regelingen vast onderdeel maken van het armoedebeleid
tot 130% naar aanleiding van het besluit van de gemeenteraad in
bereiken, terwijl zij relatief vaak te maken hebben met financiële
Naast de structurele regelingen hebben in de afgelopen periode
november 2022. De inkomensgrens van 130% draagt bij aan meer
kwetsbaarheid, beperkte digitale vaardigheden, sociale isolatie
twee tijdelijke regelingen een rol gespeeld in het bieden van
bestaanszekerheid, financiële stabiliteit en gelijke kansen voor
of onbekendheid met regelingen. Hierdoor maken zij minder
ondersteuning aan onze inwoners met een laag inkomen.
inwoners met een bescheiden inkomen. Door deze grens
gebruik van beschikbare ondersteuning. In de komende
Deze twee laatstgenoemde regelingen willen we
te handhaven:
beleidsperiode zetten we gericht in op het vergroten van
structureel opnemen in het aanbod van de gemeentelijke
• behouden inwoners die steun ontvangen de rust en zekerheid
het bereik onder ouderen door:
armoederegelingen en -instrumenten:
om hun financiële situatie verder te verbeteren;
• s amenwerking met partners die dichtbij deze doelgroep
• Volwassenenfonds Sport & Cultuur
• neemt de kans op financiële stress en problematische
staan, zoals huisartsen, wijkteams, vrijwilligersorganisaties en
• Inkomensgrens tot 130% sociaal minimum
schulden af;
ouderenverenigingen;
• ontstaat meer ruimte voor inwoners om mee te doen in de
•g erichte en begrijpelijke voorlichting, passend bij de
samenleving en hun veerkracht te versterken.
informatiebehoefte en vaardigheden van ouderen;
Sinds november 2022 kunnen inwoners met een laag inkomen
Door de inkomensgrens van 130% te continueren, kiest
•h et inzetten van ervaringsdeskundigen om drempels te
deelnemen aan het Volwassenenfonds Sport & Cultuur. Dit fonds
Maasgouw bewust voor een duurzame en toekomstgerichte
verminderen en vertrouwen te versterken.
maakt het mogelijk dat volwassenen die financieel niet in staat
aanpak van armoede. Hiermee ondersteunen we inwoners
zijn om deel te nemen aan sportieve of culturele activiteiten,
om grip te houden op hun financiële situatie, stimuleren
Jongeren
toch kunnen meedoen. De regeling draagt bij aan verbetering
we participatie en versterken we het vertrouwen in gemeentelijke
Ook jongeren vormen een kwetsbare doelgroep, mede door de
van gezondheid, welzijn en sociale verbinding, en sluit daarmee
ondersteuning.
toenemende beschikbaarheid van achteraf-betaaldiensten, online
Volwassenenfonds Sport & Cultuur
volledig aan bij de uitgangspunten van positieve gezondheid.
gokmogelijkheden en een beperkte financiële weerbaarheid.
contributie of lesgeld. De ervaringen van de afgelopen periode
4.6 Speciale aandacht voor ouderen en jongeren
laten zien dat:
Uit de evaluatie komt duidelijk naar voren dat ouderen
In de komende jaren richten we ons op het versterken van hun
• meer inwoners met een laag inkomen actief kunnen deelnemen
en jongeren specifieke aandacht verdienen binnen ons
financiële veerkracht door:
aan sport en cultuur;
armoedebeleid. De vergrijzing in Maasgouw en de signalen
•g erichte voorlichting bij de overgang van 18- naar 18+, inclusief
• deelname bijdraagt aan zowel fysiek als mentaal welzijn;
over financiële kwetsbaarheid onder jongeren maken dat deze
informatie over rechten, plichten en digitale (on)veiligheid;
• inwoners hun sociale netwerk vergroten en minder risico lopen
groepen een verhoogd risico lopen op geldzorgen, sociale
• s amenwerking met scholen, jongerenwerk en regionale partners
op isolement;
uitsluiting en problematische schulden.
om vroegtijdig risico’s te signaleren;
Het Volwassenenfonds biedt financiële ondersteuning voor
waardoor kleine betalingsachterstanden snel kunnen oplopen.
•h et onderzoeken en waar mogelijk invoeren van bewezen
• partners in het maatschappelijk middenveld de regeling goed weten te vinden en actief benutten.
Jongeren overzien vaak niet de gevolgen van financiële keuzes,
We onderzoeken manieren om ouderen en jongeren beter te
effectieve onderwijsprogramma’s voor jeugdigen met een
bereiken en te ondersteunen
verhoogd risico op geldzorgen.
Door het Volwassenenfonds structureel op te nemen in het
In de komende beleidsperiode geven we speciale aandacht
armoedebeleid creëren we gelijke kansen voor volwassenen,
aan het bereik van ouderen en jongeren. Om dit te realiseren
Onze inzet
stimuleren we meedoen en maatschappelijke participatie en
zetten we in de komende beleidsperiode in op een gericht
Voor zowel ouderen als jongeren geldt dat we inzetten op
versterken we de aanpak van sociale uitsluiting en eenzaamheid.
en proactieve benadering. We laten ons hierbij adviseren
vroegsignalering, toegankelijke ondersteuning, duidelijke
door ervaringsdeskundigen, benutten de expertise van het
communicatie en nauwe samenwerking met partners én
maatschappelijk middenveld en versterken vroegsignalering
ervaringsdeskundigen. Hiermee versterken we de kans dat
in de lokale keten. Daarnaast investeren we in toegankelijke en
ondersteuning tijdig wordt gevonden én gebruikt. Met deze
passende communicatie, afgestemd op de doelgroep.
gerichte inzet willen we dat jongeren en ouderen weerbaarder, financieel vaardiger en toekomstbestendiger worden.
16
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
17
5. Hoe vergroten we het bereik en verhogen we de kwaliteit? In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we, op basis van de evaluatie van het vorige armoedebeleid, de komende beleidsperiode werken aan het vergroten van het bereik en het verbeteren van de kwaliteit van onze dienstverlening.
5.1 Van niet-gebruik naar niet-bereik Het bereiken van inwoners met een laag inkomen blijft landelijk
om inwoners met financiële stress sneller en efficiënter
én lokaal een uitdaging. Het SCP-onderzoek17 Zien, luisteren
te ondersteunen.
en helpen benadrukt dat niet-gebruik van regelingen vaak het gevolg is van niet-bereikt worden. Deze perspectiefwisseling
De Participatiewet in Balans ondersteunt daarmee nadrukkelijk
vraagt om een actievere benadering: op tijd signaleren wat
de ambitie van de gemeente Maasgouw om de menselijke maat
inwoners nodig hebben en drempels verlagen in toegang en
centraal te stellen: door regels te vereenvoudigen, vertrouwen als
dienstverlening. Dit betekent voor Maasgouw dat we:
vertrekpunt te nemen en inwoners beter en tijdiger te bereiken.
•b lijven investeren in een sterk netwerk in het
Deze ambitie hanteren wij niet alleen voor inwoners met een
maatschappelijk middenveld;
bijstandsuitkering, maar voor alle inwoners met een laag inkomen.
•e rvaringsdeskundigen structureel betrekken om drempels te
In de MER-samenwerking krijgt dit vorm in het programma
herkennen en te verlagen;
Samen doen, samen leren, waarin we gezamenlijk werken aan
• onze communicatie eenvoudiger en toegankelijker maken;
mensgerichte dienstverlening.
• a anvraagprocedures minder complex en meer ondersteunend vormgeven.
Samen doel, samen leren Binnen de samenwerking in MER-verband heeft de toepassing
Door laagdrempeligheid, eenvoud en vertrouwen centraal
van de menselijke maat, het werken vanuit de bedoeling en het
te zetten, vergroten we het bereik én versterken we de
uitgaan van vertrouwen een rol gekregen in het project ‘Samen
bestaanszekerheid van inwoners.
doen, samen leren’.
We onderzoeken op welke manieren inwoners het beste bereikt
5.3 Inzicht in het aanbod: de inkomenskaart
kunnen worden, waarbij we dienstverlening niet alleen vanuit
Uit de evaluatie blijkt dat inwoners vaak onvoldoende zicht
een loket organiseren, maar ook proactief. We sluiten aan bij
hebben op de beschikbare regelingen en niet altijd weten of
de kernwaarden uit hoofdstuk 3: vertrouwen, duidelijkheid,
ze in aanmerking komen. Om dit te verbeteren ontwikkelen wij
eenvoud en respect voor ieders leefwereld.
een inkomenskaart: een visueel, eenvoudig en laagdrempelig
Gerichte communicatie/ dienstverlening
5.2 De menselijke maat
overzicht van gemeentelijke inkomensregelingen én de ondersteuningsmogelijkheden van samenwerkingspartners.
Het SCP laat zien dat aannames over zelfredzaamheid en complex beleid kunnen bijdragen aan het niet-bereiken van inwoners
De inkomenskaart
met de grootste ondersteuningsbehoefte. De komende jaren
We ontwikkelen een inkomenskaart met (gemeentelijke)
sluiten we aan bij de landelijke beweging, zoals voorzien in
regelingen. Hierin willen we naast de regelingen ook informatie
de Participatiewet in Balans18, waarin vertrouwen, maatwerk
meenemen over onze partners in het maatschappelijk
en ruimte voor de professional centraal staan. Een eerste
middenveld en wat zij voor onze inwoners kunnen betekenen.
pakket maatregelen treedt per 1 januari 2026 in werking.
Een inkomenskaart biedt inwoners een overzicht van
Deze maatregelen richten zich onder meer op het versoepelen
gemeentelijke regelingen en inzicht in waar ze, afhankelijk
van regels rondom giften, kostenbesparende maatregelen,
van hun inkomen, aanspraak op kunnen maken.
• ondersteunt inwoners in het vinden van passende regelingen;
5.5 Verbeteren van communicatie richting inwoners
• helpt ketenpartners om inwoners gericht te informeren;
Communicatie is een belangrijke factor bij het verlagen van
•b evordert onderlinge ondersteuning tussen inwoners
drempels. De evaluatie liet zien dat brieven, formulieren en
(‘van inwoner tot inwoner’);
digitale teksten regelmatig te complex zijn.
De inkomenskaart:
•d raagt bij aan normalisering en het doorbreken van schaamte rondom financiële ondersteuning.
5.4 Vereenvoudigen van aanvraagprocedures
We communiceren begrijpelijk Bij het verbeteren van onze communicatie zetten wij ervaringsdeskundigen in om brieven, formulieren en webteksten te toetsen op begrijpelijkheid. Dit sluit aan bij de aanpak
Uit de evaluatie komt duidelijk naar voren dat aanvraagprocedures
Samen doen, samen leren binnen MER-verband, waarin
als complex worden ervaren. Complexiteit belemmert toegang en
we werken aan begrijpelijke, inclusieve en toegankelijke
kan ertoe leiden dat inwoners ondersteuning mislopen. Samen
communicatie voor alle inwoners.
met het Servicecentrum MER zetten wij in op het vereenvoudigen van processen, in lijn met de richting van de Participatiewet
Daarom streven wij naar:
in Balans.
• begrijpelijke taal; • korte en heldere instructies;
Minder regeldruk door vereenvoudiging van processen
• het vermijden van jargon en onduidelijke afkortingen;
We verkorten waar mogelijk het aanvraagproces voor inwoners
• consistente communicatie over rechten en plichten.
die eerder een regeling hebben ontvangen. Ook onderzoeken we of inwoners actief kunnen worden geattendeerd op regelingen die jaarlijks aangevraagd kunnen worden. Bij het vereenvoudigen van processen betrekken we ervaringsdeskundigen, die ons vanuit hun perspectief helpen bij het identificeren van knelpunten en het verbeteren van formulieren en procedures. Daarnaast nemen wij aanbevelingen van Stimulansz19 mee, zoals: • het verminderen van administratieve lasten; • het vergroten van de bekendheid van regelingen; • het verkennen van mogelijkheden voor automatische toekenning. Ook houden we nadrukkelijk rekening met inwoners met beperkte digitale vaardigheden. Aanvragen moeten op verschillende manieren mogelijk blijven, met duidelijke informatie over beschikbare ondersteuning.
het verbeteren van de aanvraagprocedure, het verminderen van administratieve lasten en het creëren van meer ruimte voor maatwerk. Hiermee wordt het voor gemeenten makkelijker
18
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
19
6. Hoe gaan we monitoren en evaluren
7. Communicatie armoedebeleid. Of inwoners tijdig de juiste ondersteuning krijgen,
Toegankelijkheid voor inwoners met lage (digitale) basisvaardigheden
Om te bepalen of het armoedebeleid daadwerkelijk bijdraagt aan het vergroten van bestaanszekerheid, is het essentieel om regelmatig te monitoren en te evalueren. De maatschappelijke context verandert voortdurend; beleid moet daarom flexibel, lerend en aanpasbaar zijn. Monitoring en evaluatie helpen ons om inzicht te krijgen in de werking van onze maatregelen, om verbeteringen door te voeren en om verantwoording af te leggen over de inzet van publieke middelen.
of partners elkaar weten te vinden en of onze dienstverlening als
We houden nadrukkelijk rekening met het feit dat een deel van
toegankelijk wordt ervaren: het hangt in belangrijke mate af van
onze inwoners kampt met lage (digitale) basisvaardigheden.
de wijze waarop wij communiceren. Dit geldt voor:
Daarom blijven we inzetten op:
• communicatie van de gemeente richting inwoners;
• a lternatieve routes naast digitale aanvragen (bijv. schriftelijk
6.1 Meten is weten?
6.2 Tellen én vertellen
Effectief monitoren en evalueren geeft inzicht in de vraag of de
Monitoring bestaat voor ons altijd uit twee onderdelen:
ingezette middelen op de juiste manier zijn gebruikt en of de
Goede communicatie is een randvoorwaarde voor een effectief
• c ommunicatie tussen partners in het
of telefonisch);
maatschappelijk middenveld;
•o ndersteuning via het Servicecentrum MER en
• communicatie tussen gemeente en partners.
maatschappelijke partners; •d uidelijke informatie over waar inwoners terecht kunnen voor
Wij communiceren helder, toegankelijk en laagdrempelig
hulp bij aanvragen.
• We schrijven in begrijpelijke taal. • We bieden alternatieven voor inwoners die minder
Toegankelijke ondersteuning en vindbaarheid
digitaal vaardig zijn.
Inwoners moeten weten waar ze terechtkunnen voor praktische,
gewenste resultaten worden bereikt. De evaluatie van het vorige
1. Tellen: cijfers en data
• We zorgen dat inwoners weten waar zij terecht kunnen
financiële of juridische vragen. Daarom versterken we:
armoedebeleid heeft ons waardevolle inzichten opgeleverd: we
We monitoren het gebruik van gemeentelijke regelingen samen
voor hulp.
•d e zichtbaarheid van partners in het
zien waar we sterk in zijn en waar ruimte ligt voor verbetering.
met het Servicecentrum MER Sociaal Domein (MER SD) op basis
•D e inkomenskaart wordt hét middel om inzicht te geven in
maatschappelijk middenveld;
Tegelijkertijd is het meten van sociaal beleid complex. Dit komt
van (kwartaal)rapportages. In de doorontwikkeling van de
de beschikbare regelingen en ondersteuning.
• de samenwerking in de keten;
door drie belangrijke factoren:
samenwerking krijgt de duiding van cijfers steeds meer aandacht:
1. Complexe maatschappelijke vraagstukken
• herkennen we trends?
Heldere en begrijpelijke taal
•d e rol van ervaringsdeskundigen als brug tussen systeemwereld
Armoede is geen eenduidig of enkelvoudig probleem. Het
• waar komen deze vandaan?
We zetten in op communicatie die:
en leefwereld.
raakt aan uiteenlopende domeinen zoals gezondheid, wonen,
• welke mogelijke acties horen daarbij?
• gebruikmaakt van korte, overzichtelijke zinnen;
schulden, sociaal netwerk en psychisch welzijn. De gevolgen
• de bekendheid van hulp- en adviespunten;
• jargon en afkortingen vermijdt;
De inkomenskaart als communicatiemiddel
van armoede zijn vaak langdurig en niet altijd direct zichtbaar.
Daarnaast ontvangen we jaarlijks inhoudelijke en financiële
• concreet en direct is;
De ontwikkeling van de inkomenskaart is een belangrijk
Daarom is het lastig om effecten eenduidig te meten.
verantwoording van onze (gesubsidieerde) partners. Deze
• aansluit bij het taalniveau van de doelgroep.
communicatie-instrument. Deze kaart:
2. Beperkte invloed van de gemeente
rapportages geven inzicht in activiteiten, effecten en aantallen
•g eeft inwoners in één oogopslag inzicht in de beschikbare
De financiële positie van inwoners wordt mede bepaald door
bereikte inwoners. Ook ontvangen we tussentijds signalen en
Door begrijpelijk te communiceren verlagen we drempels,
regelingen en instrumenten;
landelijke beleidskeuzes (zoals minimumloon, hoogte van
deelnamecijfers, waardoor we tijdig kunnen schakelen.
waardoor inwoners eerder contact opnemen, vragen durven
•h elpt professionals en vrijwilligers om inwoners snel en
uitkeringen, toeslagenstelsel) en economische ontwikkelingen
stellen en gebruikmaken van ondersteuning.
eenvoudig te informeren;
(inflatie, werkgelegenheid). Hierdoor is het soms moeilijk
2. Vertellen: ervaringen en verhalen
om precies te bepalen welk deel van een verandering toe te
De leefwereld van inwoners laat zich niet vangen in cijfers alleen.
en vermindert schaamte;
schrijven is aan lokale maatregelen.
Daarom blijft het persoonlijk gesprek met inwoners, professionals
• stimuleert dat inwoners elkaar informeren via hun netwerk.
3. Meerdere factoren die impact hebben De leefwereld van inwoners wordt beïnvloed door factoren
•d raagt bij aan het normaliseren van het gebruik van regelingen
en ervaringsdeskundigen een essentieel onderdeel van onze monitoring.
De inkomenskaart wordt daarom een vast onderdeel van onze
die we als gemeente niet volledig kunnen sturen, zoals
communicatiestrategie.
persoonlijke omstandigheden of het sociale netwerk. Dit
Het persoonlijke verhaal helpt ons betekenis te geven aan cijfers
maakt beleidsresultaten minder voorspelbaar en vraagt om
en voorkomt dat we maatregelen nemen die onvoldoende
gedifferentieerde monitoring.
aansluiten bij de realiteit van onze inwoners. We monitoren en evalueren door de volgende kernvragen te beantwoorden: 1. Bereiken we de doelgroep met de ingezette maatregelen? 2. Wat zijn de redenen voor het wel of niet bereiken van de doelgroep? 3. Leiden de ingezette maatregelen tot het gewenste effect? 4. Wat zijn de redenen voor het wel of niet behalen van het gewenste effect?
20
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
Armoedebeleid 2026 en verder • Meedoen in Maasgouw
21
8. Financiële toelichting In dit hoofdstuk staan we stil bij de middelen die nodig zijn om het Armoedebeleid 2026 en verder: Meedoen in Maasgouw uit te voeren zoals beoogd. Het gaat daarbij zowel om de kosten van minimaregelingen en bijzondere bijstand, als om de inzet van armoede-instrumenten en uitvoeringskosten.
•E xterne ontwikkelingen
van de inkomensgrens naar 130%, omdat daarmee een grotere
Nieuwe crises, inflatie, wijzigingen in landelijk beleid of fiscale
doelgroep in aanmerking komt voor bijzondere bijstand. Tegelijk
maatregelen kunnen zorgen voor een stijging van het beroep
is zichtbaar dat ook vóór deze verhoging van de inkomensgrens
op minimaregelingen en bijzondere bijstand, zonder dat de
de trend al stijgend was én dat dit in lijn is met de landelijke
gemeente hier direct invloed op heeft.
trend20. De stijging in de uitgaven aan bijzondere bijstand zijn
•G edragseffecten en vertrouwen
Armoedebeleid bestaat grotendeels uit zogenoemde open-
De aanvullende middelen zijn daarmee geen “plusje” boven op
volgens Divosa te wijten aan een toename van het gebruik en de
Versobering van regelingen of verlaging van de inkomensgrens
einderegelingen. Dat betekent dat de uitgaven stijgen of dalen
een stabiel beeld, maar nodig om:
kosten van beschermingsbewind, toename van de kosten van de
levert op korte termijn mogelijk financiële “besparing” op, maar
met het aantal inwoners dat een beroep doet op de regelingen.
• t rends in uitgaven (bijzondere bijstand, minimaregelingen) te
collectieve aanvullende zorgverzekering (gemeentepolis) en meer
kan op langere termijn juist leiden tot hogere maatschappelijke
Daarnaast investeren we in samenwerking, communicatie en
kunnen dragen;
bestedingen aan de individuele inkomenstoeslag.
kosten (meer schulden, zorg, jeugdhulp, maatschappelijke
bereik. Dit vraagt om een stabiele financiële basis én ruimte om
•d e tijdelijke verruimingen uit de vorige periode (130%-grens,
te kunnen inspelen op maatschappelijke en
Volwassenenfonds) duurzaam voort te zetten;
3. Armoede-instrumenten en subsidies aan partners
economische ontwikkelingen.
• t e voorkomen dat versobering of terugschakelen leidt tot grotere
De gemeente financiert en ondersteunt verschillende
Daarom is het belangrijk om niet alleen te kijken naar directe
problemen op langere termijn (meer schulden, hogere zorg- en
organisaties en instrumenten die bijdragen aan het lokale
financiële effecten, maar ook naar de brede maatschappelijke
jeugdhulpkosten, verlies van vertrouwen).
armoedebeleid, zoals:
impact van keuzes binnen het armoedebeleid.
8.1 Uitgangspunten Bij de financiële onderbouwing van dit beleid hanteren we de • We continueren het bestaande minimabeleid, inclusief
8.2 Wat doen we met de financiële middelen?
bijzondere bijstand en gemeentelijke regelingen. • We nemen de inkomensgrens van 130% van het sociaal
volgende uitgangspunten:
opvang) en verlies van vertrouwen in het lokale vangnet.
• Voedselbank • Kledingbank
8.4 Conclusie
• Stichting Leergeld
Met het structureel beschikbaar stellen van extra middelen
De totale kosten van het armoedebeleid bestaan uit
• Jeugdfonds Sport & Cultuur
geeft de gemeenteraad een duidelijk signaal: armoedebeleid