168609 - bijlage 1 - Beleidsnota BOSS

Beleidsnota BOSS

Ruimte voor iedereen om te Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten in de openbare ruimte van gemeente Maasgouw

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Het bestaande speelruimtebeleid is aan vervanging toe. Dat biedt een kans voor een verbreding naar buitenruimtebeleid voor alle inwoners van Maasgouw. Er is behoefte aan een integraal afwegingskader voor de invulling van de buitenruimte. Nieuw beleid biedt de kans om actuele opgaven en ambities mee te nemen.

1.2 Doel Dit document, de Beleidsnota BOSS, schetst een onderbouwde, integrale visie op BOSS voor de bebouwde kom van gemeente Maasgouw voor de periode tot 2040. Het biedt door middel van beleidsuitgangspunten kaders voor de uitvoering van deze visie. Daarbij worden principes beschreven voor de aanpak die realisatie van de visie stapsgewijs mogelijk maakt. Zodoende biedt deze nota een basis een toekomstbestendig netwerk van aantrekkelijke en uitdagende plekken en routes. Het beleid zal elke vijf jaar worden geëvalueerd en waar nodig worden bijgesteld.

Gemeente Maasgouw biedt veel natuurschoon en gezellige kernen. Wat als de inwoners van Maasgouw nog veel meer uitgenodigd zouden worden om gebruik te maken van die mooie buitenruimte? We kennen de voordelen van buitenspelen voor kinderen, van het zo lang mogelijk zelfredzaam blijven van senioren en van het pakken van de fiets of de benenwagen in plaats van de auto. Bewegen, ontmoeten, spelen en sporten, ofwel BOSS, leveren een belangrijk aandeel aan gezondheid en geluk. Overal in de gemeente Maasgouw liggen kansen om de buitenruimte meer uitdagend en uitnodigend te maken voor BOSS. In een realiteit waarin de openbare buitenruimte onder druk staat, is een soms multifunctionele claim op voldoende en geschikte BOSS-ruimte van groot belang.

1.3 Werkwijze Om te komen tot deze Beleidsnota BOSS is een analyse gemaakt van de huidige situatie in gemeente Maasgouw. bevolkingscijfers, inventaris, ruimtelijke opbouw en hittekaarten. Deze zijn naast gegevens gelegd van gemeentes met een vergelijkbaar inwonersaantal (benchmark). Met zachte data wordt de huidige beleving van de buitenruimte bedoeld. Deze zachte data zijn verzameld door middel van een intern- en extern participatieproces. In het interne participatieproces zijn gesprekken gevoerd met mensen die vanuit verschillende vakgebieden te maken hebben met BOSS. Voor het externe participatieproces is een gemeentebrede online enquête uitgezet. Naast de harde en zachte data zijn beleidskaders en ambities vanuit andere beleidsdomeinen bestudeerd die BOSS raken. Uit dit alles zijn conclusies getrokken. Middels een integrale ambtelijke workshop zijn deze gebruikt om een basis te leggen voor de formulering van beleidsuitgangspunten voor BOSS. Deze zijn aangevuld met expertise en ervaring van adviesbureau OBB spelmakers + ruimtedenkers uitgewerkt in de voorliggende Beleidsnota BOSS.

Inhoudsopgave

1.

Inleiding

p2

2.

Begripsbepaling

p5

3.

Doelgroepen

p6

4.

BOSS-aanpak

p8

5.

Conclusies analyse

p9

6.

Maasgouw in 2040

p12

7.

Uitgangspunten per thema

p14

8.

Principes voor uitvoering

p24

Leeswijzer Deze nota is gemaakt om digitaal te lezen. Hij is opgebouwd om van voor naar achter te lezen. In de inhoudsopgave (en het kader rechts) kan naar verschillende hoofdstukken van dit document genavigeerd worden. Rechts bovenaan kan via de pijlen naar links of rechts gebladerd worden. Via het huisje ga je naar de

2. Begripsbepaling De activiteiten Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten (BOSS) worden als volgt omschreven: Bewegen: geeft invulling aan de behoefte om gezond te leven en te bewegen op een leuke en laagdrempelige manier. Denk aan een stukje lopen om lekker buiten in het groen te zijn. Ontmoeten: geeft invulling aan de behoefte om elkaar te zien en te spreken of even te zitten, kijken of uitrusten. Spelen: geeft invulling aan de behoefte van kinderen (eigenlijk alle mensen) om te experimenteren met hoe dingen werken in de leefomgeving en fysieke- en cognitieve vaardigheden te ontwikkelen. Sporten: geeft invulling aan de behoefte van jong en oud om beter, sterker of sneller te worden in een bepaalde sport (training). Vaak kent sporten een competitief element.

Groen: met groen worden in deze notitie bomen (boomkroon en het gebied eronder) en laag groen (gras en struiken) aangeduid (zie ook: Klimaateffectatlas). Blauw: met blauw worden wateren aangeduid; kanalen, meren, rivieren.

3. Doelgroepen

3.1 Doelgroep kinderen Kinderen (0-12 jaar) ontdekken door spelen de wereld om zich heen. Spelenderwijs ontwikkelen kinderen fysieke en cognitieve vaardigheden. Samen spelen is daarbij heel belangrijk. Binnen de doelgroep kinderen worden twee subgroepen onderscheiden. De categorie jonge kinderen (0-5-jarigen) speelt voornamelijk dichtbij huis, bijvoorbeeld in de voor- of achtertuin. Buitenspelen gebeurt vrijwel altijd onder toezicht van een ouder of verzorger. De categorie jeugdigen (6-12 jaar) beweegt langzaam maar zeker steeds zelfstandiger door de buitenruimte. Dit alles binnen bepaalde kaders, de buurt. De buurt is voor deze kinderen de omgeving waarbinnen zij veilig zelfstandig kunnen bewegen. Voor kinderen is het belangrijk dat binnen de buurt voldoende, uitdagende speelvoorzieningen te vinden zijn.

BOSS is voor alle inwoners van Maasgouw. In verschillende levensfasen gelden andere behoeftes. Daarom werken we in deze beleidsnota met doelgroepen om zo te borgen dat er op deze verschillende behoeftes wordt ingespeeld. Met de kanttekening dat behoeftes zich natuurlijk niet strikt aan leeftijdsgrenzen houden. De figuur hierboven vat de behoeftes samen en laat de toename en afloop zien van zelfredzaamheid. Hoe zelfredzamer, hoe groter de actieradius. De figuur wordt vanaf de tekst hiernaast toegelicht.

3.2 Doelgroep jongeren Jongeren (12-18 jaar) bewegen zich vrij door de gemeente heen en zijn minder dan kinderen gebonden aan de grenzen van de buurt. De actieradius van jongeren is groot. Ze zijn voor een echt aantrekkelijke sportplek best bereid om even onderweg te zijn. Maar ook in de eigen kern moet er wat zijn voor als ze even naar buiten willen. Wanneer jongeren naar het voortgezet onderwijs gaan, verschuift de behoefte in de buitenruimte van spelen richting sporten en ontmoeten. De buitenruimte functioneert als een sociale ontmoetingsplaats. Tegelijkertijd is het belangrijk dat jongeren genoeg ruimte hebben om te kunnen bewegen. Daarvoor is een goed gespreid, gevarieerd aanbod aan voorzieningen nodig. Voor de fysieke en sociale ontwikkeling van jongeren zijn eigen plekken buitenshuis van groot belang. Als jongeren voldoende plekken hebben, zorgt dat er bovendien voor dat ze minder op plekken zijn die meer geschikt zijn voor kinderen. Zo behouden kinderen hun eigen ruimte voor spelen.

3.3 Doelgroep volwassenen De doelgroep volwassenen (18+) is heel divers en kent veel verschillende wensen en behoeften in de buitenruimte. Volwassenen gebruiken de buitenruimte om te bewegen, te ontmoeten en te sporten. Ze waarderen goed bereikbare voorzieningen. Volwassenen kunnen zich door de hele gemeente en daarbuiten bewegen. Ontmoeting vindt daarbij onder andere plaats op speelplekken, waar volwassenen naartoe gaan met (klein)kinderen. Een belangrijke factor voor een goede buitenruimte voor volwassenen zijn geschikte routes om te lopen en/of te fietsen. Deze routes lopen vaak langs groene structuren of visueel aantrekkelijke gebieden. Bewegen en sporten in de openbare ruimte doen volwassenen vaker dan kinderen en jongeren in georganiseerd verband. Vaak vinden zulke activiteiten, zoals een bootcamp, plaats in parken en andere groene gebieden in de gemeente.

3.4 Doelgroep senioren Senioren gebruiken de buitenruimte om te bewegen, bij het maken van een ommetje en het ontmoeten van anderen. Gezamenlijk gebruik stimuleert om in beweging te blijven. Naarmate mensen ouder worden, neemt hun actieradius steeds verder af. Voor senioren wordt de buurt, dezelfde afbakening als bij kinderen, steeds meer het belangrijkste referentiekader. Belangrijk voor senioren is dat de buitenruimte veilig is om te gebruiken. Veelgebruikte routes, bijvoorbeeld richting supermarkten of buurthuizen, moeten voor senioren zo min mogelijk belemmeringen (zoals smalle of oneffen trottoirs) bevatten. Daarbij moet ook rekening gehouden worden met rustpunten onderweg, zoals bankjes. Groen maakt routes aantrekkelijk en op hete dagen beter begaanbaar.

3.5 Doelgroep mensen met beperkingen Naast deze onderverdeling in leeftijdsgroepen onderscheiden we ook de doelgroep van mensen met beperkingen. Inwoners van jong tot oud met een beperking hebben toegankelijke plekken nodig waar ze zich welkom weten en mee kunnen doen. Niet op apart ingerichte plekken, dan zijn ze alsnog op zichzelf, maar door in het totale aanbod inclusieve plekken op te nemen. Behalve voor mensen met een lichamelijke beperking (denk hierbij ook aan een visuele of auditieve beperking) moet de buitenruimte ook voldoende mogelijkheden bieden voor mensen met een mentale (psychische of verstandelijke) beperking. Deze laatste groep kan bijvoorbeeld behoefte hebben aan enige beschutting, rust en een duidelijke oriëntatie.

4. BOSS-aanpak Waar speelruimtebeleid vroeger doorgaans los werd opgepakt, gaan meer en meer Nederlandse gemeentes over op BOSS-beleid. Daar zijn goede redenen voor.

4.1 BOSS als totale aanpak Uit de beschrijving van de behoeften van de doelgroepen wordt duidelijk dat alle inwoners van gemeente Maasgouw belang hebben bij een speel- en beweegvriendelijke gemeente. Het bevordert hun gezondheid en geluk. Gemeente Maasgouw wil de positieve lijn doortrekken door alle levensfasen heen. Kinderen die buiten gestimuleerd worden om te oefenen in zelfstandigheid worden jongeren, volwassenen en uiteindelijk senioren die nog steeds graag buiten komen om te bewegen en te ontmoeten. Beleid voor alle doelgroepen tegelijk komt daarnaast de samenhang van de plekken ten goede. Wanneer een goed trapveld bijvoorbeeld ontbreekt, zal jeugd gaan voetballen op een andere, wellicht minder geschikte plek. Tenslotte stimuleert een totaalbeleid de sociale cohesie.

Door bij een centrale plek niet alleen aan een toestel voor spelende kinderen te denken, maar ook aan een picknickbank voor ontmoeting en een railing die voor skaten of de bootcampclub gebruikt kan worden, brengt de plek een hele buurt samen. Een samenhangend BOSS-netwerk zorgt voor een goede spreiding van voorzieningen en brengt de behoeften van alle inwoners bij elkaar.

4.2 BOSS als integrale aanpak BOSS brengt naast behoeften ook opgaven bijeen. Zo levert BOSS een duidelijke bijdrage aan de Global Goals waar gemeente Maasgouw zich aan

invulling aan de doelstelling uit het GALA om te komen tot een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. Doordat het bij BOSS gaat om openbaar toegankelijke buitenruimte, creëert het gelijke kansen. BOSS levert een bijdrage aan doelstellingen uit de Groenvisie om te werken aan een bijlage) wordt inzichtelijk hoe BOSS andere lokale opgaven en ambities raakt. Niet voor niets is het project om te komen tot deze Beleidsnota BOSS en uiteindelijk de uitvoering ervan, van het begin af aan breed opgepakt in samenspraak met mensen die vanuit verschillende vakgebieden te maken hebben met BOSS. Om het beleid voor BOSS te borgen is het van belang dat BOSS in elke relevante beleidsvorming meegenomen wordt en ook op financieel vlak wordt uitgewerkt.

5. Conclusies analyse Er is een uitvoerige analyse gemaakt van de huidige situatie van BOSS in gemeente Maasgouw. De analyseresultaten zijn in de bijlage opgenomen. Ze bieden een schat aan informatie die ook in latere fases, zoals bij de realisatie, kan worden meegenomen. Hieronder zijn de belangrijkste conclusies voor de beleidsnota weergegeven.

5.1 Kinderen Kinderen van 0 t/m 11 jaar vormen 5,6%1 van het totale aantal inwoners van Maasgouw. Naar verwachting blijft het aantal kinderen komende jaren stabiel. Maasgouw bestaat uit meerdere relatief kleine kernen. De dichtheid van het aantal kinderen in de kernen is laag in vergelijking met qua inwoneraantal vergelijkbare gemeentes. Met dichtheid wordt het aantal kinderen per hectare bedoeld. Een lage dichtheid kan ervoor zorgen dat kinderen in een buurt elkaar niet (meer) tegenkomen bij het buitenspelen. Dat risico is groter in kernen en buurten met veel plekken voor spelen en bewegen. In vrijwel alle kernen lijkt het aantal speelplekken voldoende voor het aantal kinderen. Alleen in Wessem ontbreekt een openbare speelplek, al is daar wel een speeltuin(vereniging). In de meeste kernen lijkt het aantal speelplekken groter te zijn dan passend bij het aantal kinderen. Hierdoor kunnen kinderen elkaar mislopen. Inzetten op grotere, centraal gelegen plekken met uitdagend en aantrekkelijk aanbod kan samen buitenspelen

voorbeeld uit analyse: waarde spelen en sporten

stimuleren. Het speelaanbod kent weinig variatie. Zo bestaat 32% van alle speeltoestellen uit wiptoestellen. Kinderen uitdagen om meer en langer buiten te spelen hangt onder meer samen met een gevarieerd en uitdagend aanbod. De ambitie om meer kinderen te laten voldoen aan de landelijke richtlijn voor gezond bewegen wordt in de Sportvisie beschreven. Van alle speel- en sportvoorzieningen in de openbare ruimte van gemeente Maasgouw is ruim 40% over de theoretische levensduur. Dat betekent dat de voorzieningen weliswaar door goed onderhoud nog veilig in gebruik zijn, maar dat dat niet lang meer het geval zal zijn. Deze grote opgave biedt kansen om de buitenruimte op een nieuwe, meer integrale manier in te richten. Dit kan door naast spelen, ook bewegen, ontmoeten en sporten expliciet ruimte te geven in de leefomgeving.

5.2 Jongeren Jongeren in de leeftijd van 12 t/m 18 jaar vormen 5,6% van het totale aantal inwoners. Naar verwachting blijft het aantal jongeren komende jaren stabiel. Jongeren hebben hun eigen ruimte nodig. Het aantal sportvoorzieningen lijkt volgens de data in elke kern te passen bij het aantal jongeren. Toch geven jongerenwerkers aan dat het aantal sportvoorzieningen onvoldoende is. De enquête bevestigt dit beeld; 51% van de jongeren vindt het aantal sportvoorzieningen onvoldoende. Dit kan erop duiden dat de voorzieningen die er zijn, onvoldoende aansluiten bij de behoeften van jongeren. De variatie en de uitdaging van de sportplekken verdient aandacht. Zo bestaat 29% van

alle sporttoestellen uit voetbaldoelen. Qua ontmoetvoorzieningen voor jongeren is het aanbod in gemeente Maasgouw beperkt. Zo hebben de grootste sportplekken niet of nauwelijks zitvoorzieningen en/of een droogstavoorziening. Van de jongeren geeft 53% aan onvoldoende ontmoetmogelijkheden te ervaren. Er is de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in het jongerenwerk in gemeente Maasgouw. Deze investering betaalt zich onvoldoende uit wanneer jongeren buiten geen passende ruimte vinden. Passende voorzieningen voor jongeren zijn samen met sociale investeringen van belang voor hun welbevinden en daarmee met het voorkomen van overlast. 1 De peildatum is april 2024. Let erop dat de leeftijdscategorieën niet evenveel leeftijdsjaren beslaan en daarom niet rechtstreeks met elkaar vergeleken kunnen worden.

voorbeeld uit analyse: enquêtereacties

5.3 Senioren De vergrijzing in Nederland neemt toe, zo ook in gemeente Maasgouw. Het percentage inwoners van 65 jaar en ouder ligt op 28%. Dit is hoger dan het landelijk gemiddelde (20,5%) en dan in de gemeentes die in de benchmark mee zijn genomen (gemiddeld 23,5%). Een belangrijke landelijke ontwikkeling is dat senioren worden gestimuleerd zo lang mogelijk zelfstandig te blijven wonen. Deze ontwikkeling, samen met een toename van de doelgroep senioren, heeft invloed op de inrichting van de buitenruimte van Maasgouw op gebied van toegankelijkheid en aantrekkingskracht.

Wat is voor jou de belangrijkste reden om naar buiten te gaan? Ontmoeting/gezelligheid Genieten van groen/natuur Het is noodzakelijk/nuttig Omdat het leuk is Spelen/rondstruinen Ontspanning/rust

5.4 Natuurbeleving De gemeente Maasgouw biedt veel natuurschoon. De inwoners van Maasgouw genieten hiervan en waarderen het groen, zo wordt duidelijk uit de enquête. Genieten van de natuur wordt bijvoorbeeld als de belangrijkste reden

Beweging/sport Iets anders

voorbeeld uit0 analyse: 20 40 enquêtevraag 60 80 100

120

140

naar buiten te gaan. Tegelijk ontstaat het beeld uit de enquête dat er een wens ligt voor beter bereikbare natuur -, uitrust- en ontmoetingsplekken. Dat geldt voor alle inwoners (denk aan mensen op skeelers, kinderen op loopfietsjes, ouders met kinderwagens en mensen met rollators), maar in het bijzonder voor mensen met een lichamelijke beperking. De cijfers laten zien dat dit een brede (en groeiende) groep betreft. Door verbeterde bereikbaarheid en aantrekkelijke zit- en ontmoetvoorzieningen kunnen het groen en 2

Het beter toegankelijk en bereikbaar maken van groen en blauw zal de natuurbeleving verbeteren en inwoners stimuleren meer naar buiten te gaan. Naast het brengen van inwoners naar de natuur, is ook het brengen van de natuur naar inwoners bevorderlijk voor BOSS. Met name Brachterbeek en (de bebouwde kom van) Linne en Thorn zijn erg stenig. Op de hittekaarten is te zien dat het hier moeilijk is om op hete dagen een route in de koelte te bewandelen en dat er op enkele speelplekken uitdagingen liggen om op hete dagen te kunnen spelen in de schaduw. Ook de speelplek in Stevensweert heeft weinig schaduw. Bij intense neerslag loopt water in stenige gebieden slecht weg. Dit is onder meer het geval bij het voetbalveldje aan de Kerkstraat. Vergroening en het bevorderen van biodiversiteit zijn ambities van de gemeente Maasgouw, zo blijkt onder meer uit de Groenvisie en de Omgevingsvisie.

2 Het gaat hier om het groen en blauw binnen een straal van 300 meter dat bereikbaar is via een weg die te voet of met de fiets toegankelijk is.

voorbeeld uit analyse: waterdiepte bij intense neerslag

5.5 Verkeersveiligheid en parkeren In de enquête gaat het opvallend vaak over verkeersveiligheid; in 19 reacties wordt het thema (in negatieve zin) benoemd. Gemotoriseerd verkeer en met name druk en hardrijdend verkeer vormen een obstakel. Het verkleint de actieradius van kinderen en senioren en maakt de buitenruimte voor alle inwoners minder aantrekkelijk. Ook wordt enkele keren de opoffering van trottoirs voor parkeerplaatsen betreurd. Het wegnemen van enkele van deze

obstakels zal bewegen, ontmoeten, spelen en sporten zeker bevorderen.

5.6 Positieve gezondheid In de benchmark ligt Maasgouw (12,9%) rond het gemiddelde (12,2%) als het gaat om ervaren ernstige eenzaamheid onder volwassenen. Tegelijk is ieder persoon die aangeeft eenzaam te zijn, er één teveel. In Maasbracht gaat het van belang dat ze zich uitgenodigd voelen om naar buiten te gaan en dat er buiten voldoende ontmoetingskansen zijn. Ook de andere gezondheidscijfers liggen rond het gemiddelde van de vergeleken gemeentes. Onderling vertonen de kernen niet heel grote verschillen tussen deze cijfers. In alle kernen geeft het percentage mensen met overgewicht (tussen de 10,6% en 20,7%) ruim voldoende reden om de buitenruimte uitnodigend en uitdagend te maken om er te bewegen en te sporten. Het werken aan een gezonde fysieke leefomgeving is één van de speerpunten van het Lokaal Gezondheidsbeleid.

6. Maasgouw in 2040 De conclusies van de analyse laten zien hoe Maasgouw ervoor staat op gebied van BOSS. Deze visie geeft weer waar de gemeente naartoe wil.

In elke kern brengt een centrale, aantrekkelijk ingerichte plek inwoners van alle leeftijden samen; de buurt BOSSzone4. Buurtbewoners vinden er ruimte om in beweging

6.1 Streefbeeld

te komen, samen te spelen en elkaar te ontmoeten. De

Gemeente Maasgouw is in 2040 een gemeente waar alle inwoners uitgenodigd en uitgedaagd worden om te bewegen, ontmoeten, spelen en sporten in de openbare buitenruimte. De fysieke inrichting van de buitenruimte maakt dit mogelijk. Er ligt een sterk netwerk van aantrekkelijke, uitdagende en gevarieerde ruimtes, plekken en routes over de hele gemeente. Naast deze fysieke leefomgeving, zorgen ook activiteiten in de buitenruimte dat inwoners graag buiten in beweging komen3.

zone is veilig te bereiken. Aanvullend bieden steunplekken invulling wanneer de buurt BOSS-zone te ver weg is of wanneer het aantal inwoners in een buurt te hoog is voor alleen een buurt BOSS-zone. Afhankelijk van de demografische samenstelling kan het gaan om een jeu de boulesbaan

6.2 Netwerk De openbare ruimte is beschikbaar en nodigt uit om buiten samen op ontdekkingstocht te gaan. Dit begint al bij de voordeur. Alle openbare buitenruimte is in principe ruimte voor BOSS, tenzij functies als een snelweg, een treinovergang en een begraafplaats gebruik onmogelijk of ongepast maken. Informele ruimte zoals stoepen, pleintjes, grasveldjes en bosjes vormen samen met de formele BOSS-plekken een netwerk aan routes en plekken waar iedereen kan ontmoeten, zich veilig voelt en plezier kan beleven. Er is in 2040 een samenhangend netwerk aan ruimte, plekken en routes. Passend bij de kernen. Met dit netwerk zorgt gemeente Maasgouw voor een goede spreiding van voorzieningen.

of schaaktafel, om een trapveldje of om een speelplekje. Routes vormen een netwerk tussen (BOSS-) voorzieningen en zorgen voor aansluiting op het buitengebied. De routes zijn veilig, toegankelijk en nodigen uit om in beweging te komen. Kernoverstijgend brengen centrale BOSS-zones met name zelfredzame inwoners uit de hele gemeente samen voor BOSS. Centrale BOSS-zones zijn aantrekkelijke plekken met een hoog voorzieningenniveau.

Alle bovenstaande zones, plekken en routes vormen samen de hoofdstructuur van de gemeente Maasgouw. Dit betekent dat ze een blijvende basisvoorziening voor BOSS vormen met een inrichting die hoofdzakelijk een lange levensduur kent. Plekken die niet nodig zijn voor de hoofdstructuur vormen samen de nevenstructuur. In de nevenstructuur ligt meer ruimte voor bewonersinitiatief en een inrichting die meebeweegt met verandering in demografie en wensen.

deze illustratie geeft een beeld van een BOSS-netwerk (het is niet Maasgouw)

3 Zie het BVO-model van Kenniscentrum Sport & Bewegen. 4 In Maasbracht gaat het om twee buurt BOSS-zones.

6.3 Iedereen In 2040 doet iedereen mee. Je ziet kinderen die spelenderwijs de wereld om zich heen ontdekken en die speelvriendjes in hun buurt ontmoeten. Jongeren worden uitgedaagd en uitgenodigd om te sporten en elkaar te ontmoeten in de openbare buitenruimte. Volwassenen bewegen, ontmoeten en sporten in de buitenruimte. Senioren worden uitgedaagd om in beweging te blijven en anderen te ontmoeten. Inwoners met een beperking worden door een aantrekkelijke en toegankelijke buitenruimte gefaciliteerd om mee te kunnen doen.

6.4 Natuur Inwoners van Maasgouw, van jong tot oud, worden uitgedaagd om de natuur te verkennen en te beleven. Natuurlijke materialen en een landschappelijke inrichting verleiden kinderen tot fantasie- en constructiespel. Koppelkansen als vergroening, biodiversiteit en waterberging worden optimaal benut voor BOSS. Het natuurschoon van het buitengebied is goed bereikbaar en begaanbaar en men ervaart dat de natuur begint zodra je de voordeur uitstapt. De natuur valt meer en meer in de kernen zelf te beleven. De buitenruimte van Maasgouw biedt inwoners van jong tot oud en al dan niet met een beperking, kansen om fysiek en mentaal gezond en zo lang mogelijk zelfredzaam te zijn. Gemeente Maasgouw heeft een toekomstbestendig BOSS-netwerk.

7. Uitgangspunten per thema Speerpunten beleidsuitgangspunten uitgewerkt. Per thema worden de beleidsuitgangspunten eerst beknopt weergegeven, waarna het thema en de beleidsuitgangspunten worden uitgediept. De uitgangspunten dragen bij aan meerdere beleid dat raakvlakken heeft met BOSS en door middel van de ambtelijke workshops. Door op onderstaande afbeeldingen te klikken, navigeer je rechtstreeks naar het thema.

Op grond van de visie voor Maasgouw in 2040 en de conclusies uit de analyse, formuleren we speerpunten voor Maasgouw. De speerpunten geven weer waar we met het voorliggende BOSS-beleid op in willen zetten.

Zelfredzaam De fysieke inrichting draagt bij aan de zelfredzaamheid van haar inwoners. Jonge inwoners kunnen hun buurt veilig verkennen en ouder wordende inwoners worden gefaciliteerd om zo lang mogelijk zelfstandig hun buurt in te gaan.

Uitdaging & avontuur Het BOSS-netwerk biedt uitdaging, variatie en nodigt uit tot avontuur. Inwoners worden ieder op eigen niveau verleid om meer naar buiten te gaan, om grenzen te verleggen en om langer buiten te verblijven.

Bereikbaar & aantrekkelijk Groen & duurzaam

Inclusie & positieve gezondheid

De buitenruimte is bereikbaar, aantrekkelijk en nodigt in zijn geheel uit om er te bewegen, ontmoeten, spelen en sporten. Ruimte voor BOSS start zodra je de voordeur uitstapt.

Natuurlijk Er is een goede verbinding met en beleving van natuurschoon. Bij inrichting van BOSS-plekken en routes worden natuur- en klimaatkansen meegenomen.

Verbinding

Kinderen

Jongeren

Senioren

Het BOSS-netwerk verbindt plekken met elkaar en kernen met het buitengebied. Het faciliteert verbinding tussen inwoners en vergroot ontmoetingskansen.

Groene en blauwe ruimtes worden door inwoners gewaardeerd. Ze helpen om rust en ontspanning te vinden, te spelen en bewegen en om in aanraking te komen met levende natuur. Onderzoek wijst uit dat groen een positief effect heeft op de fysieke en mentale gezondheid van mensen. Groen zet aan tot beweging, zorgt voor minder eenzaamheid en voor sneller herstel van stress en vermoeidheid. Ook zorgt groen voor vermindering van hittestress, wat met name in de stenigere kernen naar de toekomst toe van belang is 5.

7.1.1 Vergroening in het BOSS-netwerk

Het Kerkplein van Maasbracht na vergroening

7.1 Groen & duurzaam Gemeente Maasgouw streeft naar een gezonde, klimaatbestendige leefomgeving. Maasgouw biedt binnen en buiten de kernen veel groene en blauwe ruimte. De Maas, verschillende plassen en diverse landschappelijke kwaliteiten maken gemeente Maasgouw uniek.

Beleidsuitgangspunten Elke nieuw in te richten BOSS-plek wordt groen ingericht, tenzij het niet anders kan. Streven naar maximaal 25% verharding. Nieuw in te richten BOSS-plekken worden zo circulair mogelijk ingericht. In elke kern is er een natuurspeelplek, eventueel als onderdeel van een BOSS-zone. Op elke BOSS-plek geldt: aangeharkt waar het moet, ecologisch waar het kan. Bij elke kern worden langs het water kansen voor BOSS benut. Vanuit elke kern is groen en blauw middels routes goed bereikbaar gemaakt.

aflopend talud).

Bij (her)inrichting van BOSS-plekken en routes worden natuurkansen meegenomen. Meer groen in de vorm van gras, heesters, bosplantsoen en bomen maken het wandelen en spelen aangenamer op hete dagen. Op groene plekken kan er regenwater al dan niet zichtbaar worden opgevangen en geïnfiltreerd. Inheemse beplanting draagt bij aan biodiversiteit en maakt de ruimte aantrekkelijk. Door plekken op natuurlijke wijze in te richten wordt extra belevingswaarde aan de plek toegevoegd. Hekwerken kunnen vervangen worden door hagen van inheemse beplanting. Groen is veranderlijk en daarmee aantrekkelijk. Denk aan de veranderende kleuren en het afvallen van bladeren in de herfst. Gebruikers komen zo op informele wijze in aanraking met groen en natuur. Denk aan het plukken van vruchten, huttenbouwen, verstoppertje spelen in de bosjes en vogels spotten. Door hoogteverschillen te maken met grond en natuurlijke elementen, ontstaat meer BOSS-waarde en uitdaging. Denk aan dood hout in de vorm van boomstammen of stobben, een insectenhotel of muurtje. Zulke elementen nodigen uit tot ontdekking en waardering van natuur en groene buitenruimte en versterken de biodiversiteit.

5 Sweco (2022). Whitepaper Gezonde en Veilige Stad, p3

7.1.2 Beleving natuurschoon Op bestaande natuurplekken en bij al geplande klimaatmaatregelen worden kansen benut voor het toevoegen van speel- en beweegelementen. Denk aan stapstenen door een wadi en een beweegroute met natuurlijke elementen langs een bospad. Een picknickbankje met speelelementen langs de waterrand maakt deze de rit waard en zorgt voor een aangename pauzeplek langs een fietsroute. Een uitgangspunt is dat bij elke kern kansen benut worden om

de waterrand aantrekkelijker te maken door kansen voor BOSS te benutten. Toevoegingen als een zit- of speelelement zorgen ervoor dat inwoners van jong tot oud meer en langer van de natuur genieten. Door hiernaast te zorgen voor fiets- en/of wandelroutes vanuit elke kern naar een blauwe en een groene ruimte, stimuleert dit de bereikbaarheid van de natuur. Waar mogelijk wordt de natuurwaarde uitgebreid. Ander maaibeleid of meer bloeiende beplanting kan voor meer beleving van de natuur zorgen. Natuurbeleving begint zo al in de kern.

7.1.3 Circulair BOSS-ruimte die nu gemaakt wordt, mag geen afval worden voor volgende generaties. Bij de uitvoering van dit plan gaat de gemeente in eerste instantie uit van wat er al is. Wat behouden kan blijven, blijft behouden en voor spullen die niet behouden kunnen worden, wordt een andere invulling gezocht. Nieuw in te richten BOSS-plekken worden zo circulair mogelijk ingericht. Zo sluit gemeente Maasgouw aan op de landelijke doelstelling om in 2050 volledig circulair te werken. Op deze manier wordt regenwater speelwater. Een bank een fitnesstoestel. Oude verhardingen een zitbank, amfibieënmuur of speelkasteel. Omgewaaide bomen worden een brug over een sloot of een zitelement in een wandelgebied.

-

7.2.1 Inclusie Om er voor te zorgen dat iedereen mee kan doen, zet de gemeente Maasgouw zich in voor inclusiviteit van met name centrale BOSS-zones en buurt BOSS-zones. Deze plekken zijn dé plekken waar bewoners samenkomen voor BOSS. Mensen met een beperking, of dit nou een lichamelijke, een visuele, auditieve of bijvoorbeeld een psychische beperking betreft, horen hierbij. Op deze plekken hanteert de gemeente voor de speelfunctie de 100-70-50 regel uit het samenspeelakkoord6. Die staat voor: 100% welkom, 70% toegankelijk en 50% bespeelbaar. Verder is op kleine plekken ook ruimte voor een inclusieve aanpak. Wanneer er in de nabije omgeving een bewoner met een beperking woont, kan hiervoor maatwerk worden gemaakt. Routes naar BOSS-zones zijn middels een verhard pad bereikbaar voor mensen met een lichamelijke beperking. Daarbij wordt rekening gehouden met hun verkeersveiligheid.

7.2 Inclusie & positieve gezondheid Gemeente Maasgouw wil de gezondheid van inwoners beschermen en bevorderen. Ze wil een fysieke leefomgeving bieden die inwoners stimuleert om te bewegen, te spelen en elkaar te ontmoeten. Samen buiten zijn voor BOSS is daarin een belangrijke factor. Het draagt bij aan verschillende dimensies die positieve gezondheid stimuleren, namelijk lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, kwaliteit van leven en meedoen. De inrichting van de openbare ruimte kan bewoners stimuleren of juist afremmen om aan de slag te gaan met hun eigen gezondheid en leefstijl. Hierbij gaat het niet alleen om het faciliteren van actief bewegen, zoals sport, wandelen of fietsen. Ook zaken als buiten komen, ontmoeting met anderen, het beleven van natuur en tot rust komen zijn hiervoor belangrijk.

Beleidsuitgangspunten Centrale BOSS-zones en buurt BOSS-zones zijn middels een verhard pad bereikbaar voor inwoners met een lichamelijke beperking.

Met alleen fysieke ingrepen is de buitenruimte niet per definitie inclusief. Sommige mensen hebben extra begeleiding nodig om naar buiten te gaan of anderen te ontmoeten. Het is essentieel dat ook het sociale aspect een rol heeft bij het creëren van inclusieve buitenruimte. Zo kan bij activiteiten vanuit het welzijnswerk steeds bekeken worden hoe inclusief toegankelijk deze zijn. Bij het promoten van een dergelijke activiteit, bijvoorbeeld via de website Meedoen Maasgouw, kan de mate van inclusie genoemd worden. De gemeente kan de inclusie borgen door een aanjagende rol te hebben, bijvoorbeeld door middel van de inzet van een buurtsportcoach.

Op centrale BOSS-zones en in de buurt BOSS-zones streeft de gemeente naar: iedereen 100% welkom, 70% van de ruimte toegankelijk voor iedereen en 50% van de toestellen bruikbaar door iedereen. Vanuit elke kern is groen en blauw middels routes goed bereikbaar gemaakt. De gemeente speelt een aanjagende rol in het sociale aspect van inclusie.

van Aanpak GALA/Sportakkoord II 20246 Zie www.samenspeelakkoord.nl

7.3.1 Speelplekken De centrale BOSS-zones zijn de grootste plekken. Ze zijn bedoeld als aanvulling op de buurt BOSS-zone met ruimte voor bijzondere elementen waar met name kinderen, jeugd en jongeren vanuit meerdere kernen gebruik van kunnen maken. Voorbeelden hiervan zijn skatebanen, pumptracks of een grote natuurspeelplaats. Centrale BOSS-zones kunnen dus, al dan niet thematisch, worden ingericht met een hoger budget zodat er echt iets speciaals staat. Gebruikers moeten bereid zijn wat langer onderweg te zijn naar deze plekken.

7.3 Kinderen Kinderen worden in gemeente Maasgouw volop uitgedaagd om te spelen en te ontdekken. Ze ontdekken door spelen de wereld om zich heen. Hoe ouder ze worden, hoe zelfstandiger ze zich bewegen door hun buurt. Een veilig ervaren buurt maakt dat ze verder van huis mogen. Routes met spelaanleidingen zoals gekleurde tegels brengen hen van hun school naar de buurt BOSS-zone of van een trapveldje naar een andere speelplek. Speelplekken in de natuur en/of met een natuurlijke inrichting nodigen uit tot avontuur en fantasie. Bovendien maken ze kinderen vertrouwd met de natuur. Informele ruimte als een breed trottoir of een groenstrook kunnen zorgen voor veel speelwaarde. Ter aanvulling vervullen (formele) speelplekken een belangrijke rol voor kinderen. Ze bieden uitdaging en variatie aan kinderen. Er is voor iedereen iets te doen.

Om ervoor te zorgen dat er altijd een goede aantrekkelijke plek is in de buurt, krijgt een centrale plek in elke kern de functie van een buurt BOSS-zone. In Maasbracht zijn dit er twee. Een buurt BOSS-zone biedt ruimte voor bewegen, ontmoeten, spelen en sporten. Er is ook voor (groot)ouders ruimte voor ontmoeting of om mee te doen. In Maasgouw zijn er relatief weinig kinderen per hectare, een centrale plek is dan van belang om nog speelvriendjes te kunnen ontmoeten. In sommige kernen is de buurt BOSS-zone een duidelijk aanwijsbare plek, wanneer daar genoeg ruimte voor is. Bij minder ruimte beslaat het een zone met daarin BOSSvoorzieningen. De buurt BOSS-zone valt binnen de hoofdstructuur; een blijvende basisvoorziening die zorgt voor een goede spreiding van voorzieningen en dat er altijd plek voor BOSS is. Ook als er even wat minder kinderen in de buurt wonen.

Beleidsuitgangspunten De hele openbare ruimte is speelruimte, tenzij deze gevaarlijk (drukke straat) of ongepast is (bijvoorbeeld begraafplaats). Speelroutes met eenvoudige spelaanleidingen dragen bij aan bespeelbare openbare ruimte. Elke kern heeft een buurt BOSS-zone. In Maasbracht zijn er vanwege de grootte van de kern twee. Aan de west- en oostkant van de Maas bevindt zich één centrale BOSS-zone. Steunplek waar de buurt BOSS-zone >7 minuten lopen is of niet veilig te bereiken is (drukke straat) óf: Steunplek voor elke 100 extra kinderen (0 t/m 11 jaar). Speelplekken bieden uitdaging, variatie en avontuur. In elke kern is er een natuurspeelplek, eventueel als onderdeel van een BOSS-zone. Kinderen op hun niveau betrekken bij (her-)inrichting speelplekken.

Speeltuinen (beheerd door speeltuinverenigingen) en schoolpleinen vervullen vaak een belangrijke functie voor de buurt. Op sommige locaties zijn ze aanvullend, ze horen dan bij de nevenstructuur. Het kan ook zijn dat ze nodig zijn voor een dekkend netwerk aan speelvoorzieningen. In dat geval vervullen ze een functie in de hoofdstructuur. Er worden dan afspraken over en weer gemaakt over verantwoordelijkheden, (gedeeltelijke) openstellingen en openingstijden.

Naast de buurt BOSS-zone bevat de hoofdstructuur steunplekken. Deze plekken zijn nodig in het basisvoorzieningenniveau als de buurt BOSS-zone niet volledig kan bieden wat nodig is voor de doelgroepen. Denk aan een extra plek voor jongere kinderen wanneer de buurt BOSS-zone te ver weg ligt of niet veilig te bereiken is, of een extra trapveld wanneer er veel jongeren in de buurt wonen. Qua inrichting kennen ze een minder lange levensduur dan BOSS-zones om mee te kunnen bewegen met demografische wijzigingen of wensen.

Plekken die in de hoofdstructuur niet nodig zijn, vormen samen de nevenstructuur. Wanneer de eventuele toestellen wordt de plek behouden, maar in principe zonder toestellen. Er wordt dan bekeken hoe de plek bij kan dragen aan BOSS op straatniveau voor alle leeftijden. Het kan bijvoorbeeld een moestuin worden, of een grasveldje met een picknickbank en een appelboom. Informele plekken worden maatwerk voor direct omwonenden van de plek.

7.3.2 Verkeersveiligheid De hele openbare buitenruimte is in principe ruimte voor BOSS. In Maasgouw is momenteel de verkeersveiligheid hier een flinke belemmering voor. Er zullen dus maatregelen moeten komen om de zelfredzaamheid van met name kinderen en senioren te vergroten door het verminderen of wegnemen van deze belemmeringen. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat in gebieden met een maximum snelheid van 30 km/u, kinderen twee keer zo lang buiten spelen als in gebieden zonder deze maximum snelheid7. De buurt waar een kind veilig zelfstandig kan spelen, kan met een veilige oversteek ineens twee keer zo groot worden. Op die manier kunnen kinderen naar de buurt BOSS-zone verderop.

-

7 Höfflin (2019). Die Qualitäten urbaner Räume und deren Bedeutung für die Entwicklung von Kindern, p3

7.4.1 Sporten voor iedereen

7.4 Jongeren Voor de fysieke en sociale ontwikkeling van jongeren zijn eigen plekken buitenshuis van groot belang. De actieradius van jongeren is groot. Op de fiets of de scooter komen ze vrijwel overal. Toch moet er ook in de eigen kern wat te doen zijn voor jongeren als ze even naar buiten willen. Voor een goed voorzieningenniveau geldt de V6-regel8: Voldoende aanbod in relatie tot het aantal jongeren, Goed Verspreid over de wijken en met een goede Variatie qua type plek en inrichting. De plekken moeten Veilig zijn voor iedereen. De plekken en inrichting moeten de aanpak van handhaving en jongerenwerk Versterken en het Verhaal over jongeren en ontmoeten moet goed te communiceren zijn met inwoners, jongeren en professionals.

De centrale BOSS-zone biedt bij uitstek sportuitdaging voor jongeren. Ook in de buurt BOSS-zones past een sportvoorziening waar jongeren mede gebruik van kunnen maken. Door in elke kern voorzieningen voor jongeren aan te bieden, wordt niet één kern met eventuele problemen opgezadeld. In de hoofdstructuur wijst gemeente Maasgouw voor iedere 100 jongeren een sportplek aan. Dit kan in een centrale BOSS-zone of in de buurt BOSS-zone zijn of het kan een steunplek zijn. Deze plekken delen ze met jeugd en volwassenen. Het sportaanbod is onderling gevarieerd, uitdagend en aantrekkelijk ingericht. In kernen met meer jongeren is het sportaanbod het grootst. Ook in kleinere kernen, waar op grond van het lage aantal jongeren bijvoorbeeld maar één sportplek is, is behoefte aan gevarieerde sportvoorzieningen. Onderzocht kan worden of een roulatiesysteem hier een oplossing in biedt. Bijvoorbeeld door elke twee jaar een sporttoestel uit te ruilen met een andere kern. Zo blijft de sportplek interessant. Door middel van een dergelijk systeem kan door de gemeente en/of partners een wisselend aanbod aan sportvoorzieningen aangeboden worden. Sportaanbod op grote plekken zorgt voor verbinding tussen generaties en een meer tolerante samenleving. Dit kan ondersteund worden door middel van activiteiten. 8 OBB spelmakers + ruimtedenkers heeft deze systematiek ontwikkeld op

basis van ruime ervaring met het ondersteunen van gemeentes op dit thema.

Beleidsuitgangspunten Aan de west- en oostkant van de Maas bevindt zich tenminste één centrale BOSS-zone. Per 100 jongeren een sportplek die ook gebruikt kan worden door jeugd en volwassenen. Eventueel onderdeel van buurt of centrale BOSS-zone. Sportplekken bieden ten opzichte van elkaar variatie: van trapveld en multifunctionele sportplek tot skatebaan. In iedere kern is er voor elke 15 jongeren een ontmoetingsplek. 50% regelt zichzelf, 30% eenvoudige ontmoeting, 20% formele ontmoetingsplek in combinatie met een sportplek. In de gemeente is er per 500 jongeren een verwijsplek (JOP). Jongeren betrekken bij uitvoering beleid.

Sportvelden vervullen vaak een belangrijke functie voor jongeren. Op sommige locaties zijn ze aanvullend, ze horen dan bij de nevenstructuur. Het kan ook zijn dat ze nodig zijn voor een dekkend netwerk aan sport- en ontmoetvoorzieningen. In dat geval vervullen ze een functie in de hoofdstructuur. Er worden dan afspraken over en weer gemaakt over verantwoordelijkheden, (gedeeltelijke) openstellingen en openingstijden. Denk bijvoorbeeld aan een pannakooi en een droogstaplek die buiten de hekken altijd toegankelijk zijn.

7.4.2 Ontmoeting op straat Naast sporten houden jongeren ook van ontmoeten. Jongeren hebben recht op plekken waar ze welkom zijn. Gewoon in hun eigen buurt. Genoeg plekken voor ontmoeting voor jongeren betekent een natuurlijke spreiding en ruime keuze voor jongeren. Dit kan voorkomen dat men overlast ervaart. Ongeveer 50% van jongerenontmoeting regelt zichzelf en gebeurt in de informele ruimte. Hier hoeft dus niets voor ingericht te worden. Voor ongeveer 30% van de plekken is een inrichting met eenvoudige ontmoetings- en zitaanleiding(en) (kletsplekken) voldoende. Deze zijn geschikt voor jongeren, maar kunnen op andere momenten ook goed door anderen gebruikt worden, zoals senioren, mensen met een beperking en ouders met kinderen. Deze vormen dan rustpunten op weg van en naar voorzieningen zoals: scholen, supermarkten en gezondheidscentra. De overige 20% is nodig voor het meer formele ontmoeten (ontmoetingsplekken) bij sportplekken of eventueel op plekken die speciaal voor ontmoeting zijn ingericht. Voor elke 500 jongeren is daar bovenop een verwijsplek nodig (een JOP). Een verwijsplek is een (overdekte) zitvoorziening waar jongeren elkaar kunnen ontmoeten zonder dat ze de buurt tot last zijn.

-

7.5.1 Ommetjes en routes Een blokje om lopen kan overal. Even een wandelingetje om in beweging te zijn, te genieten van de buitenlucht en mogelijk iemand te ontmoeten. Als zulke ommetjes vanuit de bebouwde kom aangevuld worden met voorzieningen voor BOSS, stimuleren ze senioren om meer en langer buiten te zijn. Het gaat dan bijvoorbeeld om het toevoegen van groen, van rust- en ontmoetpunten en/of van beweegelementen. Vanuit geoptimaliseerd voor BOSS. Als deze ommetjes voldoende groene beschutting kennen en groene rustplekken, dan zijn ze ook op hete dagen aantrekkelijk. Bankjes op plekken waar groene of blauwe ruimte te bewonderen is of spelende kinderen te zien zijn, maken de route aantrekkelijker en (door de rustfunctie) beter haalbaar. Bankjes stimuleren dus het maken van ommetjes. Bovendien bieden ze

7.5 Senioren Gemeente Maasgouw wil de groeiende groep senioren uitdagen om in beweging te blijven en anderen te ontmoeten. Senioren hebben vaak meer dan werkende volwassenen ruimte om te wandelen en te fietsen en te genieten van de natuur. Aantrekkelijke wandel- en fietsroutes zijn dan voor hen van groot belang.

Beleidsuitgangspunten BOSS-functies worden toegevoegd aan voor senioren belangrijke routes. Vanuit elke kern is tenminste één beweegommetje uitgezet.

zomaar eens een fijne plek voor senioren zijn. Beweegaanleidingen langs de route nodigen uit tot meer en langer bewegen. Dit kan al zo simpel zijn als het bevestigen van beweegbordjes aan bankjes. De ommetjes en fietsroutes zijn waar mogelijk aangesloten op het gemeente-overstijgende wandelen fietsnetwerk. Zo dagen ze extra uit tot het genieten van de natuur en het maken van een wandel- of fietstocht. In samenwerking met andere beleidsdomeinen kan het bestaande wandel- en fietsnetwerk worden geoptimaliseerd met functies voor bewegen, ontmoeten, spelen en sporten.

Een bankje op elke 200 meter9 langs belangrijke routes in de kern, een bankje in elk winkelcentrum en in elke BOSS-zone. Steunplek bij grote aantallen senioren in een buurt waar buurt BOSS-zone niet nabij is. Senioren betrekken bij uitvoering. Buurt BOSS-zone biedt ruimte voor activiteiten door/voor senioren.

9 Richtlijn op basis van ervaring in andere gemeentes.

7.5.2 Buurt Bij het ouder worden zijn senioren in toenemende mate aangewezen op hun buurt. Hiermee groeit het belang van een buitenruimte die veilig gebruikt kan worden. Dit stimuleert de zelfredzaamheid van ouder wordende senioren. Ook een groene, aantrekkelijke, schone en toegankelijke buitenruimte is voor senioren van belang 10. Een bankje onderweg naar de supermarkt of bakker verdubbelt de actieradius en kan hét verschil maken of de inwoner nog zelf boodschappen kan doen en zo ook mensen kan ontmoeten. Bij grote aantallen senioren in een buurt waar de buurt BOSS-zone niet nabij is, kan in overleg met de senioren een steunplek worden gerealiseerd. Denk aan een jeu de boulesbaan, een schaaktafel of fitnesstoestellen in de omgeving van seniorenwoningen.

7.5.3 Verkeersveiligheid Net als bij kinderen wordt ook de leefwereld van senioren groter en aantrekkelijker bij veiliger verkeer en een lagere aantrekkelijk alternatief voor de auto en kom je wellicht zelfs eerder op de plek van bestemming. Dit verlaagt tegelijk de parkeerdruk, zodat ook aan die kant ruimte vrijkomt voor BOSS. Uiteraard zijn er uitzonderingen waardoor autogebruik juist nodig is en het de zelfredzaamheid vergroot. Verkeersbeleid met daarin maatregelen die wenselijk en haalbaar zijn voor Maasgouw, werkt mee aan een bereikbare en aantrekkelijke buitenruimte en veilige en uitnodigende routes.

7.5.4 Initiatief Belangrijk voor de positieve gezondheid van senioren is dat ze ruimte krijgen voor initiatief. Het is voor deze doelgroep dan ook van extra belang dat ze betrokken worden bij de uitvoering van dit beleid. Door dit in groepsverband te doen wordt daarbij ook het voordeel behaald van onderlinge ontmoeting. Ook plek bieden waar senioren zelf activiteiten kunnen organiseren is van belang. -

10 Raad van Ouderen (2024). Ruimte voor ouderen, p8

8. Principes voor uitvoering 8.1 Programma voor hoofdstructuur Gemeente Maasgouw bepaalt onder meer op basis van de uitgangspunten die aan bod zijn gekomen, per kern de BOSS hoofdstructuur. Dit zijn de belangrijkste plekken in een kern voor bewegen, ontmoeten, spelen en sporten. Door middel van hantering van de beleidsuitgangspunten is een eerlijke spreiding geborgd. Voor de invulling van de door de gemeente bepaalde hoofdstructuur gaat gemeente Maasgouw met inwoners in gesprek. De BOSS-ruimte is er voor iedereen. Om de buitenruimte aan te laten sluiten bij de bewoners van een buurt of kern, is het belangrijk om bewoners in de uitvoering mee te nemen. Hoe bewoners het beste meegenomen kunnen worden, kan voor iedere kern en doelgroep anders zijn. Zo is binnen de uitgezette kaders maatwerk per kern mogelijk en wordt het BOSS-netwerk zoveel mogelijk van bewoners zelf. Ook binnen de hoofdstructuur worden initiatieven van bewoners die binnen de kaders vallen door de gemeente ondersteund. Ze worden zoveel als mogelijk ingepast binnen het vervangingsprogramma of tussentijds gerealiseerd.

(goedkopere) voorzieningen met een kortere levensduur. Zo zijn plekken in de hoofdstructuur deels flexibel in te richten en na verloop van tijd aan te passen naar mogelijke veranderende behoeften in een kern of buurt. Een basis voor de lange termijn blijft.

8.2 Initiatieven in nevenstructuur Voor de nevenstructuur is geen vervangingsprogramma. Gemeente Maasgouw laat het initiatief voor plekken die niet tot de hoofdstructuur behoren in eerste instantie voor invulling over aan de omwonenden. Uitgangspunt is dat wanneer inwoners zelf met plannen komen die passen binnen het BOSS-beleid, gekeken wordt in welke mate dit inpasbaar is binnen de budgettaire kaders voor BOSS op dat moment. Daarbij wordt samen met inwoners onderzocht wat zij zelf kunnen bijdragen aan de financiering, de uitvoering en/of het onderhoud. Wanneer toestellen op een plek geruimd moeten worden en er geen initiatief vanuit bewoners is, vormt de gemeente de plek zelf om tot informele (groene) ruimte.

8.3 BOSS in andere projecten BOSS is een verantwoordelijkheid binnen alle projecten in de openbare ruimte. Door bij aanpassingen in de openbare ruimte de toplaag net iets anders vorm te geven, kan de gebruiksvriendelijkheid een grote impuls krijgen. In plaats van een grijze tegel kan bijvoorbeeld een gekleurde (knikker)tegel terugkomen. Dat maakt op pad gaan gemakkelijk en leuk voor jong en oud.

8.4 BOSS en nieuwbouw De principes uit dit plan worden standaard onderdeel van het eisenpakket bij inrichting van nieuwe woonbuurten. Het streven is om grotere plekken voor BOSS vanaf het begin van de ontwikkelingen mee te nemen. Vaak worden nieuwbouwgebieden alleen voor jonge kinderen ingericht. Toch heeft een deel van de nieuwe bewoners al oudere kinderen en willen ze er zelf ook graag bewegen.

8.5 Principes voor samenwerking Voor de invulling van de hoofdstructuur binnen de kaders zoals hierboven omschreven zoekt de gemeente contact met de partijen die betrokken zijn bij de BOSS-ruimte binnen de kern, zoals met welzijnswerkers, onderwijsinstellingen en sportverenigingen. Hierbij wordt nadrukkelijk gekeken naar vertegenwoordigers van de betrokken doelgroepen. Zo ontstaat een projectgroep. Met de betrokken partijen maakt de gemeente een plan van aanpak voor de BOSSruimte in de kern. Daarbij wordt het participatietraject vormgegeven. Uit het participatietraject moet binnen vooraf gecommuniceerde kaders duidelijk worden welke ruimte voor BOSS er op dit moment is en op welke manier de BOSSruimte versterkt kan worden. Daarvoor worden acties geformuleerd op het gebied van bewegen, ontmoeten, spelen en sporten. Voor verschillende locaties staat dan beschreven wat er nodig is voor goede of betere BOSS-ruimte. In samenwerking met de projectgroep worden de acties teruggekoppeld. Daarbij wordt ook in kaart gebracht op welke manier bewoners zelf willen en kunnen bijdragen aan het realiseren en in stand houden van de BOSS-ruimte. Daarbij is het van belang om een realistisch tijdspad te schetsen, zodat bewoners weten wat wanneer in hun omgeving gaat gebeuren. Voor de inrichting van de sport- en ontmoetplekken voor jongeren wordt via de partijen die betrokken zijn bij BOSS-

ruimte voor jongeren een apart, gemeentebreed participatietraject aangegaan. Iedere inwoner en iedere doelgroep in de kern moet de mogelijkheid hebben gehad om mee te praten over BOSS. Gezamenlijk wordt de ruimte voor BOSS in de kern in beeld gebracht. Dit leidt tot totaalplannen per kern op basis waarvan de uitvoering gefaseerd wordt gerealiseerd.

8.6 Uitvoeringsplan De omvorming gebeurt gefaseerd. Momenteel is er wat sport- en speeltoestellen betreft sprake van een vervangingsachterstand. Om het huidige niveau aan BOSS-voorzieningen in stand te houden is budget nodig. Een jaarlijks vast

budget voor onderhoud en vervanging van de BOSS-ruimte maakt de omvorming toekomstbestendig. Daarnaast moet bij besteding van alle budgetten nagedacht worden over BOSS. Uitvoering van BOSS is mogelijk als BOSS in elke relevante beleidsvorming wordt meegenomen en op financieel vlak wordt uitgewerkt. Bij omvorming kan dan stapje voor stapje naar het streefbeeld dat in deze nota geschetst is, toegewerkt worden. Door elk jaar een deel van de omvorming op te pakken, kan toegewerkt worden naar een vervangingscyclus. Naar aanleiding van het participatietraject en op basis van de vervangingsstatus wordt een prioritering gemaakt. In een uitvoeringsplan wordt dit verder uitgewerkt.

Colofon

Beleidsnota BOSS in Maasgouw Auteur OBB spelmakers + ruimtedenkers Thijs Banninga Rianne Bonk Imke Bergink Opdrachtgever Gemeente Maasgouw Miep Dam

Alle rechten voorbehouden OBB-Ingenieurs © 10-sep-24. Overleg bij kopiëren even, o.a. zodat de strekking niet uit verband raakt.