166484-Raadsvoorstel Programmabegroting 2025

Raadsvergadering 12-11-2024

Documentnummer:

D/24/166484

Zaaknummer:

Z/24/122951

fin

Voorstel tot vaststelling Programmabegroting 2025

Van: Voorstel:

Bijlagen:

College (portefeuillehouder Cretskens) 1. 2.

Programmabegroting 2025 vast te stellen. De volgende uitgangspunten te hanteren voor belastingen en heffingen: OZB woningen; 3% verhogen (2% bestaand en 1% nieuw) OZB niet-woningen; 3% verhogen (2% bestaand en 1% nieuw) Hondenbelasting; inflatiepercentage toepassen van 2,3% (Water)toeristenbelasting; tarief verhogen met € 0,25 Forensenbelasting; inflatiepercentage toepassen van 2,3% Afvalstoffen- en rioolheffing; tarieven baseren op 100% kostendekkendheid Leges, lijkbezorging en marktgelden; inflatiepercentage toepassen van 2,3% Legesinkomsten Titel 1 Burgerlijke Stand € 25.000 verhogen Parkeerbelasting handhaven. 3. Beschikbaar stellen van kredieten voor (vervangings-) investeringen volgens het JIP, in totaal voor een bedrag van € 7.497.300. 4. Onttrekking uit de algemene reserve van € 1.006.200 t.b.v. jaarschijf 2025. 5. Onttrekking uit de reserve t.b.v. aanpak vluchtelingen van € 35.000 voor het jaar 2025 en € 35.000 voor het jaar 2026. Bijgevoegd: 1. Programmabegroting 2025 2. Heroverweging bestaand beleid Ter inzage: -

Namens college van burgemeester en wethouders

*BARCODE*

Pagina 1 van 6

Toelichting Voorstel tot Vaststelling Programmabegroting 2025

Inleiding: Heroverwegingen met oog op meerjarenperspectief In verband met de voorgenomen bezuinigingen vanuit het Rijk vanaf 2026 is al voorafgaand aan de begroting 2024 een intensief heroverwegingstraject doorlopen. Hierbij is het ruimtevragende (nieuw of intensivering van bestaand) beleid kritisch heroverwogen. Ook het bestaande beleid is tegen het licht gehouden met als inzet om kosten te besparen. Langs deze weg zijn we, ondanks de rijksbezuinigingen, in staat gebleken om invulling te geven aan de opgave om tot een structureel sluitende meerjarenraming te komen. De eerder doorgevoerde rijksbezuinigingen zijn in de Meicirculaire 2024 gedeeltelijk teruggedraaid omdat de opschalingskorting voor gemeenten is komen te vervallen. Ook met betrekking tot de jeugdzorg zijn er aanvullende afspraken gemaakt tussen het Rijk en de VNG. Bij de voorbereiding van de begroting 2025 heeft het eerder ingezette heroverwegingstraject in ons voordeel gewerkt door al vroegtijdig te anticiperen op het sombere financiële perspectief als gevolg van de rijksbezuinigingen. Het zogenaamde ‘ravijnjaar’ 2026 noodzaakt ons om nadrukkelijk te kijken naar de ontwikkeling van de structurele uitgaven en inkomsten in het financieel meerjarenperspectief van de begroting 2025-2028.

Deze ontwikkeling betekent dat we als bestuur nogmaals een heroverwegingstraject hebben doorlopen, omdat we onze bestaande uitgaven moeten blijven beoordelen op nut en noodzaak. Daarnaast worden we wederom geconfronteerd met kostenstijgingen bij het uitvoeren van onze bestaande taken en bestuurlijke opgaven. Tot slot moeten we bewerkstelligen dat er ook naar de toekomst nog voldoende middelen beschikbaar zijn om ruimtevragende ambities te kunnen invullen en financieel voldoende robuust blijven om eventuele tegenvallers te kunnen opvangen. Ten tijde van de Kadernota 2025 waren de ruimtevragende claims nog niet geïnventariseerd, waardoor er onvoldoende zicht was op de financiële opgave en een integrale afweging van middelen. Dit heeft geresulteerd in een aantal algemene beleidsmatige kaders. Belangrijkste uitgangspunten daarbij waren een beleidsarme begroting, de wens om een robuuste buffer van tenminste € 15 miljoen in de algemene reserve aan te houden, meer inkomsten te genereren en een eventuele belastingverhoging te koppelen aan het ambitieniveau voor gemeentelijke voorzieningen. Ondanks het genoemde uitgangspunt van een beleidsarme begroting, is er in deze Programmabegroting toch sprake van een aantal substantiële ruimtevragende claims.

Bij het opstellen van een reële begroting op basis van voortzetting van de ingezette koers van bestaande taken en werkzaamheden, dienen we rekening te houden met toenemende loonkosten en prijsstijgingen. Deze souperen al een gedeelte van de budgettaire ruimte op. Daarnaast leiden aanvullende regelgeving en nieuwe ontwikkelingen tot een noodzaak aan personele uitbreiding voor een goede uitvoering van bestaande en nieuwe wettelijke taken. Verder bestaat een sterke behoefte aan gemeenschapsaccommodaties om de leefbaarheid in onze kernen te behouden en te bevorderen. Tot slot constateren we dat de verwachte besparing op de Wmo niet haalbaar wordt geacht door demografische ontwikkelingen en een toenemende hulpvraag. Binnen het programma Bestuur en bedrijfsvoering geeft de gemeente invulling aan haar takenpakket op het gebied van algemeen bestuur, veiligheid en bedrijfsvoering. In 2025 is de Regiodeal Midden-Limburg aan de orde, waarbij ingezet wordt op de aanpak van opgaven op het terrein van Leefbaarheid, Veiligheid, Economie, Arbeidsmarkt, Onderwijs, Landschap en Klimaatadaptatie en het versterken van de samenwerking binnen de regio Midden-Limburg. Op het terrein van Dienstverlening wordt doorgewerkt aan het reeds ingezette programma om de kwaliteit van onze dienstverlening te verbeteren en om in te spelen op eisen in nieuwe (Europese) wet- en regelgeving.

De werkzaamheden binnen het team Dienstverlening en specifiek het onderdeel Burgerzaken zijn de afgelopen jaren enorm toegenomen en veranderd. Om de kwaliteit op niveau te houden en aanvragen binnen de termijnen te behandelen, wordt voorgesteld de formatie uit te breiden. Binnen het Sociaal domein geeft de gemeente uitvoering aan een uitgebreid takenpakket en moet worden ingespeeld op een divers geheel van opgaven. Op het taakveld "arbeid, inkomen en participatie" blijft het streven dat inwoners zo veel als mogelijk meedoen in de maatschappij. In het separate raadsvoorstel van

Pagina 2 van 6

1 oktober 2024 wordt ingegaan op de uitbreiding en doorontwikkeling van het Mensontwikkelbedrijf (MOB). Verder blijven we doorwerken aan de ambitie om de zorg toekomstbestendig te maken en om de sociale basisinfrastructuur te versterken. Opgaven voor zorg, ondersteuning, wonen en veiligheid worden in samenhang aangepakt. Binnen dit geheel vormen de jeugdzorg en de hervormingsagenda jeugd een belangrijk aandachtsveld. Ook wordt er geïnvesteerd in diverse gemeenschapsaccommodaties en huisvesting van onderwijs. De investeringen en inspanningen binnen het sociaal domein zijn veelal in de preventieve en faciliterende sfeer. Daarom zijn directe revenuen vaak niet of moeilijk meetbaar. Ook komen positieve effecten veelal buiten de gemeentelijke begroting tot uitdrukking. We zijn er van overtuigd dat deze investeringen in een brede maatschappelijke basis noodzakelijk zijn om toekomstige meerkosten te beperken. In het programma Beheer openbare ruimte, infra en vastgoed vormt het kwaliteitsniveau van de openbare ruimte het centrale thema. Binnen het kader van de heroverwegingen is ook het jaarinvesteringsprogramma (JIP) en het meerjarig investeringsprogramma (MIP) tegen het licht gehouden en geactualiseerd. Aandachtspunt voor 2025 is het opstellen van een geactualiseerd beheerplan onderhoud gebouwen.

De beheerplannen van civieltechnische kunstwerken en nautische voorzieningen worden in december 2024 ter vaststelling aangeboden en zijn al budgettair vertaald in deze begroting. Ook blijft de verduurzamingsopgave op de agenda staan. Een belangrijk onderdeel binnen het programma Leefomgeving, wonen en economie zijn de stimuleringsmaatregelen die worden genomen om de gestelde doelen met betrekking tot de klimaatadaptatie en energietransitie te realiseren. Daarnaast wordt ingezet op de wetenschappelijke ontsluiting van de archeologische vondsten op het terrein van Stichting Daelzicht. Verder worden in dit programma acties beschreven die invulling geven aan de nieuwe Omgevingswet, BluePorts Limburg en ambities voor natuur en erfgoed. Ook wordt ingegaan op de acties die voor 2025 op de planning staan voor de beleidsvelden economie, toerisme en recreatie waarbij wordt gezorgd voor een digitale ontsluiting van de passantenhavens in Maasbracht en Wessem. Binnen het programma Gebiedsontwikkelingen wordt de aanpak van de grote gebiedsontwikkelingen in de gemeente voortgezet. Global Goals Nieuw in deze Programmabegroting is dat wij per programma een link hebben gelegd tussen de hoofdoelen in een programma en de Global Goals met daarbij een korte toelichting.

Financiën We kunnen de extra uitgaven bekostigen door ons bestaand beleid op een aantal punten te heroverwegen, subsidiegelden in te zetten, meer reguliere inkomsten te genereren en onze reservepositie (binnen de afgesproken kaders) in te zetten. Voor wat betreft de belastinginkomsten wordt ingezet op een geleidelijke groei van de OZB-inkomsten. Deze verhoging is noodzakelijk om enerzijds in de pas te lopen met de toenemende kosten door indexering en anderzijds te investeren in de accommodaties in onze kernen. Zodoende kunnen we een evenwichtige begroting 2025 presenteren die structureel sluitend is en nog ruimte biedt voor toekomstig beleid. Reserves In deze begroting stellen wij voor om de algemene reserve alleen in te zetten voor de bijdrage aan de Regiodeal voor een bedrag van afgerond € 1 miljoen. Na deze voorgestelde aanwending resteert een bedrag van bijna € 20 miljoen. Daarmee blijven we boven de in de Kadernota 2025 gestelde ondergrens van € 15 miljoen. Na aanwending is nog steeds sprake van een uitstekende reservepositie en wordt deze dekking derhalve verantwoord geacht. Belastingen Voorgesteld wordt om de belastingen te verhogen.

Dit is nodig voor het opvangen van kostenstijging binnen bestaande budgetten, maar ook om financiële ruimte te creëren voor invulling van ruimtevragende (structurele) beleidswensen in deze begroting en om ook in de toekomst financiële ruimte te houden voor nieuwe beleidsinitiatieven dan wel intensivering van bestaand beleid. Voor OZB-opbrengst woningen eigenaar en niet-woningen (eigenaar en gebruiker) geldt als uitgangspunt de opbrengst 2024 +3% voor 2025. Meerjarig neemt de OZB-opbrengst verder toe. De stijgingen hebben, naast de algemene (bestaande) stijging en de stijging die reeds in de begroting 2024 waren opgenomen, te maken met stijgingen gekoppeld aan investeringen in gemeenschapsaccommodaties en de Medardusschool.

Pagina 3 van 6

% OZB-opbrengst verhogingen Reeds in meerjarenbegroting opgenomen Toevoeging jaarschijf 2028 Verhoging 2025 Gemeenschapsaccommodaties Medardusschool Totale OZB verhoging t.o.v. basisjaar 2024 Jaarlijkse OZB verhoging t.o.v. voorgaand jaar

2025 2,0% 1,0% 3,0% 3,0%

2026

2027

2,0% 3,0% 2,8% 7,8% 4,7%

2,0% 1,0% 5,6% 0,5% 9,1% 1,2%

2028 2,0% 1,0% 1,0% 8,4% 0,5% 12,9% 3,5%

Voor de afvalstoffenheffing en rioolheffing wordt het uitgangspunt van 100% kostendekkende tariefstelling gehandhaafd. De (water-)toeristenbelasting wordt de komende jaren trendmatig verhoogd naar een vergelijkbaar tarief met omliggende gemeenten. De parkeerbelasting blijft ongewijzigd. Voor de honden-, forensenbelasting en leges wordt een inflatiepercentage van 2,3% toegepast. Met deze aanpassingen is er sprake van een beperkte trendmatige verhoging van de gemeentelijke belastingen. Integrale afweging In het laatste volledige begrotingsjaar van de huidige coalitie kunnen we constateren dat nagenoeg alle punten uit het coalitieakkoord tot uitvoering worden gebracht en complexe vraagstukken tot besluitvorming in de raad zijn gebracht. Deze opgave is ingevuld binnen het kader van een meerjarig sluitende begroting. De raad kan bij de besluitvorming een andere afweging maken over de inzet van middelen dan het voorstel op basis van de voorliggende Programmabegroting 2025. Vanuit financieel perspectief is het in het kader van een structureel sluitende begroting van belang om daarbij de dekking aan te geven indien er aanvullende beleidswensen zijn. Op basis van het ‘kwadrant’ (ambities of bestaand beleid naar beneden bijstellen, belastinginkomsten verhogen, reserves inzetten) kan overwogen worden welke dekkingsmogelijkheden ingezet kunnen worden.

Daarbij dient de kanttekening geplaatst te worden dat de reserve alleen ingezet kan worden als dekkingsmiddel voor incidentele uitgaven. Structureel begrotingssaldo Een begroting waarbij de baten en lasten met elkaar in evenwicht spreekt natuurlijk voor zich. Echter is het ook noodzakelijk dat de begroting structureel in evenwicht is. Structureel evenwicht betekent dat structurele lasten gedekt worden door structurele baten. De incidentele lasten mogen worden gedekt door structurele en incidentele baten. De toezichthouder (Provincie) heeft de wettelijke taak om te beoordelen of er sprake is van structureel en reëel evenwicht. Hieronder wordt het structurele begrotingssaldo weergegeven. (bedragen x € 1.000) Structureel begrotingssaldo

2025

2026

2027

2028

Saldo baten en lasten voor mutaties reserves

-1.652

-1.298

-740

-373

Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves

2.112

1.393

1.196

1.108

460

95

456

735

Waarvan incidenteel baten en lasten (saldo)

-1.273

-15

-15

-15

Structureel begrotingssaldo

1.733

110

471

750

Begrotingssaldo

Leeswijzer Programmabegroting 2025 • De indeling van programma’s (inclusief de 3-W-vragen voor nieuw beleid), verplichte paragrafen en financiële foto zijn identiek aan de Programmabegroting 2024. • Nieuw in deze begroting is dat per programma de Global Goals inclusief een korte toelichting opgenomen. • Per programma is wederom een paragraaf Heroverwegingen toegevoegd, waarin is beschreven welke besparingen op bestaand beleid vanaf welk jaar worden doorgevoerd en wat hiervan de effecten zijn. • In bijlage 2 is een totale inventarisatie van besparingsmogelijkheden bestaand beleid zoals deze zijn geïnventariseerd op basis van het doorlopen heroverwegingstraject. De grijze kolom zijn de besparingen die reeds in de Programmabegroting 2024 zijn doorgevoerd. De groene kolom betreft besparingen die zijn doorgevoerd en per programma toegelicht en financieel vertaald in deze begroting als besparing. De andere besparingsmogelijkheden (respectievelijk geel en rood) zijn niet door vertaald in de begroting vanwege de (te) hoge negatieve impact. In de bijlage zijn bij deze posten ook een toelichtding opgenomen.

Pagina 4 van 6

Beslispunten: 1. 2.

3.

4. 5.

Programmabegroting 2025 vast te stellen. De volgende uitgangspunten te hanteren voor belastingen en heffingen: OZB woningen; 3% verhogen (2% bestaand en 1% nieuw) OZB niet-woningen; 3% verhogen (2% bestaand en 1% nieuw) Hondenbelasting; inflatiepercentage toepassen van 2,3% (Water)toeristenbelasting; tarief verhogen met € 0,25 Forensenbelasting; inflatiepercentage toepassen van 2,3% Afvalstoffen- en rioolheffing; tarieven baseren op 100% kostendekkendheid Leges, lijkbezorging en marktgelden; inflatiepercentage toepassen van 2,3% Legesinkomsten Titel 1 Burgerlijke Stand € 25.000 verhogen Parkeerbelasting handhaven. Beschikbaar stellen van kredieten voor (vervangings-) investeringen volgens het JIP, in totaal voor een bedrag van € 7.497.300. Dit bedrag kan als volgt wordt gespecificeerd: Wegen € 1.974.500 Riolering € 2.909.900 Openbare verlichting € 432.200 Kunstwerken € 500.000 Tractie € 365.000 Overige vervangingsinvesteringen € 1.315.700 Totaal € 7.497.300 Onttrekking uit de algemene reserve van € 1.006.200 t.b.v. jaarschijf 2025. Onttrekking uit de reserve t.b.v. aanpak vluchtelingen van € 35.000 voor het jaar 2025 en € 35.000 voor het jaar 2026.

Argumenten: 1.1. De Programmabegroting 2025 betreft het voorgenomen beleid met beoogde resultaten en budgetten voor het jaar 2025 inclusief meerjarenraming 2026-2028. 1.2. In de Programmabegroting 2025 zijn de ambities uit het coalitieakkoord 2022-2026 en de Kadernota 2025 vertaald in doelen en acties voor het jaar 2025. 2.1 In de Programmabegroting 2025 is het belastingbeleid opgenomen waarvan een verdere uitwerking volgt in de raadsvergadering van 17 december 2024. Kanttekeningen: 1.1 De Programmabegroting 2025 in meerjarig sluitend in alle jaarschijven ondanks het ‘ravijnjaar’ 2026. Er heeft op basis van de huidige inzichten een zo realistisch mogelijke (financiële) vertaling plaatsgevonden van alle relevante ontwikkelingen. De meerjarenraming bevat echter een aantal aannames en stelposten met betrekking tot o.a. beoogde besparingen en indexering. Door een aantal onzekerheden is er sprake van een grote mate van onvoorspelbaarheid. De risico’s die hieruit voortvloeien zijn beschreven en zoveel mogelijk gekwantificeerd in de paragraaf Weerstandsvermogen & risicobeheersing. We zullen in komende periode de ontwikkelingen nauwlettend volgen en daarop anticiperen. Over de voortgang wordt gerapporteerd in de Proraps. 1.2 De begroting 2025 is opgesteld met financiële vertaling van de Meicirculaire 2024. Eind september 2024 zijn de uitkomsten van de Septembercirculaire 2024 bekend.

Deze uitkomst heeft impact op het financieel meerjarenperspectief. Indien de resultaten voor Maasgouw zijn doorgerekend, worden deze via een Raadsinformatiebrief toegestuurd. Deze resultaten kunnen vervolgens worden meegenomen in de beraadslaging bij besluitvorming over de begroting 2025. In financiële zin zullen de resultaten worden verwerkt via een begrotingswijziging in de 2e Prorap 2024. Samenhang met andere Beleidsdocumenten: De Programmabegroting 2025 beschrijft op welke wijze in 2025 uitvoering wordt gegeven aan het Coalitieakkoord 2022-2026 en vormt een algemeen planningsdocument (doelen en acties) en een financieel planningsdocument (lasten en baten) binnen de Planning- en Controlcyclus.

Pagina 5 van 6

Communicatie: Via de gebruikelijke media wordt aandacht gegeven aan de Programmabegroting 2025 en de gevolgen daarvan voor de burgers. Verder wordt de Programmabegroting 2025 (in het kader van de toezichthoudende functie) aangeboden aan de Provincie Limburg en het Ministerie van BZK. Financiën De financiële foto 2025-2028 vormt onderdeel van het raadsvoorstel en is tevens gespecificeerd opgenomen in de Programmabegroting 2025 (6.3). Het resultaat van de structurele baten en lasten is als volgt: Programmabegroting (bedragen x € 1) Financiële foto

2025

2026

2027

2028

459.800 Voordelig

95.200 Voordelig

456.570 Voordelig

734.870 Voordelig

Omschrijving Uiterlijk indienen technische vragen aan griffie Beantwoording technische vragen Aanlevering vragen n.a.v. beantwoording technische vragen aan griffie Inloopavond technische vragen raadsfracties Commissievergadering Begrotingsvergadering Uiterlijk aanbieden begroting bij Provincie

Datum 07 oktober 2024

Planning en uitvoering:

18 oktober 2024 21 oktober 2024 24 oktober 2024 29 oktober 2024 12 november 2024 15 november 2024

Bijlagen: 1. 2.

Programmabegroting 2025 Heroverweging bestaand beleid

Team: Bestuurszaken, Strategie en Control

Pagina 6 van 6