1. Evaluatierapport Armoedebeleid gemeente Maasgouw 2020-2024; voorkomen verlichten en bestrijden van armoede en schulden’

2020 - 2024

EVALUATIERAPPORT ARMOEDEBELEID Voorkomen, verlichten en bestrijden van armoede en schulden

EVALUATIERAPPORT ARMOEDEBELEID Voorkomen, verlichten en bestrijden van armoede en schulden

EVALUATIERAPPORT ARMOEDEBELEID Voorkomen, verlichten en bestrijden van armoede en schulden

EVALUATIERAPPORT ARMOEDEBELEID Voorkomen, verlichten en bestrijden van armoede en schulden

EVALUATIERAPPORT ARMOEDEBELEID Voorkomen, verlichten en bestrijden van armoede en schulden

EVALUATIERAPPORT ARMOEDEBELEID Voorkomen, verlichten en bestrijden van armoede en schulden 1

Inhoudsopgave INLEIDING .................................................................................................................................................. Evalueren huidig armoedebeleid ........................................................................................................3 1.

TERUGBLIK: WAT HEBBEN WE GEDAAN? .......................................................................................... Wat hadden we voor ogen? ................................................................................................................5 Wat hebben we gedaan?.....................................................................................................................7 Project Vroeg Eropaf .......................................................................................................................7 Realisatie SUN-noodhulpbureau .....................................................................................................7 Betaling vaste lasten via de bijstand ...............................................................................................8 Huiswerkbegeleiding .......................................................................................................................8 VoorzieningenWijzer .......................................................................................................................9 Wat hebben we niet gedaan? .............................................................................................................9 Project schulden voorkomen bij jongeren.......................................................................................9 Inzet sociaal raadslieden

...............................................................................................................10 Volwassenenfonds Sport & Cultuur ..............................................................................................10 Regeling tegemoetkoming meerkosten chronisch zieken .............................................................10 Diverse regelingen rondom energiearmoede ...............................................................................11 Verhoging inkomensgrens van 120% van het sociaal wettelijk minimum naar 130%...................11

2. WAT LATEN DE CIJFERS ZIEN? ............................................................................................................... Gebruik minimaregelingen ................................................................................................................14 Gebruik Bijzondere bijstand ..............................................................................................................15 Bereik doelgroep door verhogen inkomensgrens van 120% naar 130% .......................................16 3. HOE HEBBEN WE GEEVALUEERD? .........................................................................................................

Met wie wij hebben gesproken .........................................................................................................17 Gesprekken met het maatschappelijk middenveld .......................................................................17 Themabijeenkomsten ....................................................................................................................17 Aansluiten bij team overleggen van maatschappelijke partners ..................................................18 Gesprekken met onze inwoners ........................................................................................................18 Persoonlijke gesprekken....................................................................................................................19 4. WAT ZIJN DE BEVINDINGEN VANUIT HET MAATSCHAPPELIJK MIDDENVELD? ..................................... 5. WAT ZIJN DE BEVINDINGEN VAN DE INWONERS? ................................................................................ 6. WAT NEMEN WE MEE IN HET NIEUWE ARMOEDEBELEID?...................................................................

Aandachtspunten ..............................................................................................................................25 Afsluiting................................................................................................................................................26 2

INLEIDING Armoede blijft een van de meest urgente maatschappelijke uitdagingen, zowel in Nederland als wereldwijd. Het treft niet alleen individuen en gezinnen, maar heeft ook een brede impact op de economie, het onderwijs, de gezondheidszorg en het sociale stelsel van de samenleving. Armoede leidt vaak tot sociale uitsluiting, beperkte toegang tot basisvoorzieningen en verminderde kansen voor toekomstige generaties. Voor beleidsmakers is het daarom van essentieel belang om te blijven streven naar effectieve oplossingen die armoede verminderen en de levensomstandigheden van de meest kwetsbare bevolkingsgroepen verbeteren. Evalueren huidig armoedebeleid Het is belangrijk om goed te onderzoeken of dat wat we de afgelopen jaren binnen het armoedebeleid in de gemeente Maasgouw gedaan hebben effectief is geweest. Hiervoor is het ‘Armoedebeleid gemeente Maasgouw 2020-2024; Voorkomen, verlichten en bestrijden van armoede en schulden’ geëvalueerd. In dit evaluatierapport refereren we aan dit document als we het hebben over het armoedebeleid of beleidsplan armoede. We hebben teruggekeken naar de ambities die de gemeenteraad in december 2019 heeft vastgesteld en cijfers geanalyseerd. Maar belangrijker nog: Er is gesproken met de partners in het maatschappelijk middenveld én onze inwoners. Met de partners hebben we gesproken, omdat zij dagelijks in contact staan met onze inwoners.

Er zijn een aantal belangrijke vragen die worden beantwoord tijdens de evaluatie: Doen we de juiste dingen? Bereiken we de juiste mensen? Hoe verloopt de communicatie? Hoe verloopt de samenwerking in de keten? Er gesproken met inwoners die gebruik maken van de gemeentelijke (armoede)regelingen en instrumenten uit het gemeentelijk armoedebeleid. Deze regelingen zijn er uiteindelijk om hen, inwoners die vallen in de doelgroep van het armoedebeleid, te ondersteunen. Onderstaande onderwerpen zijn aan bod gekomen: Hoe komt de inwoner tot bij de gemeente voor hulp? Hoe wordt het gebruik van de (armoede)regelingen ervaren? Hoe wordt het aanvragen van (armoede)regelingen ervaren? Hoe verloopt het contact met de gemeente? Ontvangen inwoners nog andere ondersteuning van betrokken partners in het maatschappelijk middenveld? Het persoonlijk bespreken van deze onderzoeksvragen en onderwerpen, heeft enorm geholpen om inzicht te krijgen in de effectiviteit en reikwijdte van de genomen beleidsmaatregelen en helpt om juiste aanbevelingen te doen voor verdere verbetering.

3

In dit rapport worden de belangrijkste bevindingen gepresenteerd, op basis van zowel kwantitatieve als kwalitatieve gegevens. Op basis hiervan worden aanbevelingen gedaan voor de verdere ontwikkeling van het nieuwe armoedebeleid 2025-2029, met als doel het beleid nog beter te laten aansluiten op de behoeften van degenen die het raakt.

4

1. TERUGBLIK: WAT HEBBEN WE GEDAAN? In dit hoofdstuk blikken we terug op het beleidsplan Armoede gemeente Maasgouw 2020-2024; voorkomen, verlichten en bestrijden van armoede en schulden’. Wat hadden we afgesproken? Wat hebben we gedaan, wat hebben we niet gedaan en wat hebben we extra gedaan? Mondiale en landelijke ontwikkelingen Het is belangrijk om bij de evaluatie van het huidige armoedebeleid stil te staan bij de ontwikkelingen van de afgelopen jaren. Vanaf 2020 hebben namelijk diverse crisissen onze economie sterk beïnvloed: een pandemie, de oorlog in Oekraïne met een energiecrisis tot gevolg en forse inflatie waardoor onder andere de prijs van boodschappen sterk is gestegen. Deze gebeurtenissen hebben grote gevolgen voor de persoonlijke situatie van veel inwoners. We zien dat steeds meer inwoners minder geld hebben voor dagelijkse uitgaven en zich zorgen maken over hun bestaanszekerheid. Waar eerder voornamelijk mensen in de bijstand of net daarboven werden getroffen, ondervinden nu ook mensen met een midden- of hoger inkomen negatieve gevolgen van de omstandigheden waardoor de bestaanszekerheid van verschillende groepen in onze samenleving onder druk is komen te staan. Deze ontwikkelingen hadden we bij het formuleren van het armoedebeleid in 2019 niet voor mogelijk gehouden maar waar we wel in de beleidsuitvoering op in hebben moeten spelen.

Denk bijvoorbeeld aan het uitkeren van de energietoeslag en tijdens de coronacrisis allerlei tijdelijke regelingen (TONK en TOZO). De pijlers binnen het armoedebeleid In de uitvoering van het armoedebeleid hebben we ons de afgelopen jaren gericht op drie pijlers: preventie, ondersteuning en wegnemen van oorzaken. Om dit te bereiken werd beoogd om de afgelopen jaren in te zetten op (de ontwikkeling van) een breed scala aan instrumenten.

Preventie

Ondersteuning

Wegnemen van oorzaken

Wat hadden we voor ogen? In het armoedebeleid stonden integraliteit en maatwerk centraal. Er is ingezet op een mix van instrumenten gericht op preventie, ondersteuning en bestrijding. Diverse voorzieningen, activiteiten en methoden waren beschikbaar voor de uitvoering.

5

Bestaande samenwerkingen en voorzieningen/ instrumenten Bij een aantal organisaties in ons maatschappelijk middenveld die al actief waren en een rol spelen bij preventie en signalering van armoede hebben wij erop ingezet om nog meer dan voorheen aandacht te hebben voor financiële stress en-problemen van inwoners en de negatieve gevolgen van armoede en schulden. Binnen de bestaande samenwerkingen werd ingezet op versteviging van deze samenwerking. Samenwerkingen Stichting Schuldhulp Maasgouw Algemeen Maatschappelijk Werk Centrum voor Jeugd en Gezin Sociaal wijkteam Vluchtelingenwerk Maasgouw GGD Limburg Noord Jeugd Gezondheidszorg Stichting Leergeld Jeugdfonds Sport & Cultuur Voedselbank Kledingbank Bestaande voorzieningen zijn in stand gehouden en waar wenselijk en/ of mogelijk hebben wij verbeteringen aangebracht om op inhoud inwoners nog beter te kunnen ondersteunen dan wel op het vergroten van het bereik. Zo is de Gemeentepolis, de collectieve zorgverzekering voor inwoners met een laag inkomen, vanaf 2022 aangevuld met een beperkt aanvullende verzekering om ook inwoners met een laag inkomen en lage zorgkosten te laten profiteren van de voordelen van de gemeentepolis. En in 2021 is door aanpassing van de beleidsregel MAB en de beleidsregel PPP de doelgroep verruimd.

Bestaande instrumenten en voorzieningen Individuele inkomenstoeslag (IIT) Persoonlijk Participatiebudget Pensioengerechtigden (PPP) Maatschappelijk Actief Bonus (MAB) Collectieve zorgverzekering minima Individuele studietoeslag Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Ondersteuning vanuit Stichting Leergeld Deelname aan sport of cultuur via het Jeugdfonds Sport & Cultuur Voedselpakketten vanuit Voedselbank Kledingpakketten vanuit Kledingbank

6

Nieuwe instrumenten binnen het armoedebeleid Bij totstandkoming van het beleidsplan is besloten om in te zetten op de ontwikkeling van een aantal projecten en activiteiten: • Project Vroeg Eropaf • Stichting Urgente Noden • Betaling vaste lasten via de bijstand • Project schulden voorkomen bij jongeren • Huiswerkbegeleiding • Voorzieningenwijzer Wat hebben we gedaan? Als we kijken naar wat we beoogd hadden in 2019, kunnen we constateren dat we hebben gewerkt aan het verstevigen van de samenwerking tussen de partners in het maatschappelijk middenveld. Ook is er ingezet op een nauwere samenwerking met het sociaal wijkteam, waardoor inwoners het wijkteam sneller weten te vinden. De bestaande voorzieningen en instrumenten zijn in stand gehouden. Het gebruik van deze regelingen en instrumenten is in de afgelopen jaren toegenomen (zie hoofdstuk 3 voor de cijfers en toelichting). En we hebben zoals beschreven in het armoedebeleid ingezet op de (door)ontwikkeling van een aantal projecten en activiteiten; Project Vroeg Eropaf Het Project Vroeg Eropaf staat in het armoedebeleid beschreven als een project waarin we regionaal afspraken zouden gaan maken met nutsbedrijven (gas, water en licht), zorgverzekeraars en woningcorporaties over het doorgeven van betalingsachterstanden met als doel om inwoners met betalingsachterstanden actief te benaderen en hulp aan te bieden.

Met de wijziging van de Wet op de gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) is Vroegsignalering van Schulden een wettelijke taak van de gemeente geworden per 1 januari 2021. Vooruitlopend op deze wettelijke taak zijn we samen met de gemeenten Echt-Susteren, Roerdalen, Leudal en Nederweert aan de slag gegaan met de implementatie van deze werkwijze en in november 2020 is een lokaal convenant ondertekend waarmee we vooruitlopend op het landelijke convenant konden starten met het verzamelen van signalen van betalingsachterstanden en het aanbieden van hulp aan de inwoners met achterstanden. Er is nauwe samenwerking met Verder Schuldhulpverlening en het Algemeen maatschappelijk Werk (AMW-ML). Realisatie SUN-noodhulpbureau Realisatie van een SUN-noodhulpbureau was in het armoedebeleid opgenomen als toe te voegen instrument aan de reeds bestaande instrumenten en voorzieningen als preventief middel om onze inwoners te ondersteunen op het gebied van het voorkomen van armoede en schulden. In eerste instantie is onderzocht of er binnen de MER-gemeenten draagvlak was om hier gezamenlijk in op te trekken. Gemeente Maasgouw alleen bleek qua schaalgrootte onvoldoende groot om zelfstandig een SUN-noodhulpbureau op te richten.

Deze voorzichtige verkenning met onze buurgemeenten is gestrand vanwege onvoldoende draagvlak op dat moment en het begin van de coronaperiode waarbij de focus werd verlegd naar andere activiteiten en werkzaamheden. Geprobeerd is nog om aan te sluiten bij Weert die al een SUN-noodhulpbureau hadden maar hier was geen draagvlak voor. In de periode na corona is de wereld er door verschillende omstandigheden heel anders uit gaan zien. De zorgen groeiden over de bestaanszekerheid van veel huishoudens in 7

Nederland door de toenemende inflatie, energiearmoede en oorlogen en crisissen in de wereld. We zien een verschuiving in de groep mensen die het (financieel) zwaar hebben, namelijk de zogenaamde werkende armen en (oudere) inwoners die in een niet-energie zuinige woning wonen en grote moeite hebben om de fors gestegen energiekosten te betalen. Deze zorgelijke ontwikkelingen hebben ertoe geleid dat we in de zomer van 2023 samen met Echt-Susteren, Roerdalen, Leudal en Nederweert opnieuw zijn gaan verkennen of de oprichting van een SUNnoodhulpbureau op Midden-Limburgse schaal een mogelijkheid is. Een draagvlakonderzoek is uitgevoerd in 2023 en dit heeft uiteindelijk geleid tot de oprichting van SUN Midden-Limburg per 1 juni 2024. Aan inwoners met urgente financiële nood die tussen wal en schip dreigen te vallen en niet in aanmerking komen voor bestaande regelingen, biedt SUN Midden-Limburg noodhulp. Hulpen dienstverleners van mensen met financiële problemen kunnen de aanvraag hiervoor indienen. De gevraagde ondersteuning kan bestaan uit een gift of een renteloze lening voor zeer uiteenlopende doeleinden, zoals de aanschaf van huishoudelijke apparatuur, kleding, een computer, medische kosten of voor de eerste maand huur of borg. De coördinatie- en bureaukosten van SUN Midden-Limburg wordt door de 5 gemeenten gezamenlijk betaald.

De giften worden betaald door (particuliere) donateurs. Betaling vaste lasten via de bijstand Voor inwoners die zich onbekwaam voelen om hun financiën zelf op orde te houden, wordt het mogelijk gemaakt dat de vaste lasten direct vanuit de bijstandsuitkering betaald worden aan de betreffende instanties. Het gaat om een tijdelijke maatregel. Onze uitvoeringsorganisatie MER Sociaal Domein is terughoudend met het inzetten van dit instrument, omdat je als uitvoeringsorganisatie vaak achter de feiten aanloopt. Bijvoorbeeld: Als de uitkering van een inwoner stopt, stopt ook de betaling van de vaste lasten. De afspraken moeten dan aangepast worden en dat loopt vaak niet synchroon met elkaar. Dit levert zowel voor de inwoners als voor de organisatie die de vaste last moet innen problemen op. Een andere reden om deze maatregel niet en zeker niet te lang in stand te houden is dat de inwoner hiermee wel ontzorgd wordt maar geen financiële vaardigheden ontwikkeld. Deze maatregel zou dan altijd, als de inschatting is dat de inwoner voldoende leerbaar is, toegepast moeten worden in combinatie met een traject dat zich richt op financiële vaardigheden. Er wordt maatwerk toegepast en per situatie een afweging gemaakt of betaling van de vaste lasten via de bijstand de juiste maatregel is.

Huiswerkbegeleiding Inwoners die moeten rondkomen van een laag inkomen kunnen gebruik maken van huiswerkbegeleiding voor hun kind(eren). Maasgouw koopt daarvoor een aantal plaatsen in bij Studiekern coaching & begeleiding. De afspraak was om maximaal 6 plaatsen te reserveren voor kinderen uit gezinnen met een laag inkomen die door de gemeente zijn aangemerkt voor begeleiding of coaching. De huiswerkbegeleiding bij Studiekern is ingezet. Zij hebben vanaf 2019 meer dan 10 leerlingen langdurig gevolgd. Studiekern biedt voor leerlingen uit de doelgroep tweemaal per week studie- en huiswerkbegeleiding, verzorgd door lesbevoegde docenten en andere zorgprofessionals. Leerlingen worden ondersteund op sociaal-emotioneel vlak, ze worden geholpen met plannen en ze worden gecoacht. Naast standaard huiswerk- en studiebegeleiding bieden ze maatwerk en ondersteuning op diverse gebieden, zoals loopbaanontwikkeling en studiekeuzes.

8

VoorzieningenWijzer De VoorzieningenWijzer ondersteunt inwoners met een laag inkomen bij het maken van bewuste keuzes en het beter benutten van beschikbare voorzieningen. Het gaat om een applicatie die een (opgeleide) consulent samen met de betreffende inwoner kan gebruiken om de situatie inzichtelijk te maken en te bekijken welke financiële verbeterslagen er mogelijk zijn. De Voorzieningenwijzer geeft bijvoorbeeld een advies over gebruik van minimaregelingen, recht op toeslagen en landelijke regelingen. Maar ook kan er gekeken worden naar wat een passende zorgverzekering of energieleverancier zou kunnen zijn. In september 2022 zijn wij gestart met de inzet van de VoorzieningenWijzer in de gemeente Maasgouw. Een aantal partners uit het maatschappelijk middenveld voeren de adviesgesprekken met onze inwoners. We zien dat er steeds meer bekendheid komt rondom de VoorzieningenWijzer. Zo zijn er in 2023 40 adviesgesprekken gevoerd en zien we dat de inwoners gemiddeld € 423 hebben kunnen besparen. Met name in het zorgverzekeringsseizoen wordt er veelvuldig een beroep gedaan op de VoorzieningenWijzer.

Wat hebben we niet gedaan? Helaas is het door alle eerder genoemde ontwikkelingen en omstandigheden niet gelukt om alle instrumenten die we voor ogen hadden te implementeren. Project schulden voorkomen bij jongeren In de overgang 18 min – 18 plus zijn jongeren extra gevoelig voor het maken van schulden. Door goede, aansprekende voorlichting kunnen mogelijk veel van deze problemen voorkomen worden. De wens was om bij de uitvoering van dit onderdeel aan te sluiten bij het project JONG (Jongeren op Nieuwe Gedachten). Binnen deze in 2017 opgerichte werkgroep worden alle preventie-activiteiten voor jongeren in kaart gebracht, op elkaar afgestemd en gebundeld. Helaas is het niet gelukt om bij dit project aan te haken, mede door de onvoorziene omstandigheden en ontwikkelingen van de afgelopen jaren en de hiermee gepaarde werkzaamheden en verantwoordelijkheden. Het is goed om te melden dat we later in dit evaluatierapport hier bij de onderwerpen die we mee willen nemen voor het nieuwe beleid, op terugkomen. Wat hebben we extra gedaan? Door alle ontwikkelingen die aan het begin van dit hoofdstuk benoemd zijn, hebben we ook extra inspanningen verricht. En zijn er instrumenten en regelingen ingezet die niet opgenomen waren in het armoedebeleid. Maar die we wel hebben kunnen implementeren.

9

Inzet sociaal raadslieden Per 1 oktober 2022 zijn in Maasgouw de Sociaal Raadslieden actief. Inwoners kunnen hier terecht voor gratis en vrijblijvend advies, informatie en ondersteuning. Zij helpen inwoners met vragen en problemen op het gebied van belastingen, uitkeringen, schulden, arbeidsrecht, familierecht, onderwijs(kosten), huisvesting en maatschappelijke voorzieningen. De Sociaal Raadslieden verzorgen wekelijks een open inloopspreekuur in Maasbracht en in Heel, hebben daarnaast telefonische spreekuren en zijn per mail bereikbaar voor vragen. De inzet van de Sociaal Raadslieden is een laagdrempelige en gratis vorm van ondersteuning voor al onze inwoners. De Sociaal Raadslieden voeren ook de adviesgesprekken uit in het kader van de VoorzieningenWijzer. Volwassenenfonds Sport & Cultuur Voor kinderen die opgroeien in een huishouden met een laag inkomen in de gemeente Maasgouw bestaan verschillende regelingen waarmee wordt bijgedragen aan de positieve ontwikkeling van kinderen. Zo zijn we aangesloten bij het Jeugdfonds Sport & Cultuur. Voor volwassenen was de gemeente Maasgouw tot augustus 2022 niet aangesloten bij dergelijke fondsen. We kregen duidelijke signalen van onze partners in het maatschappelijk middenveld dat er wel behoefte is bij volwassenen om te kunnen gaan sporten. We zijn daarom gestart met een pilot van september 2022 – september 2023.

De cijfers van deelname lieten zien (54 deelnemers in 2023) dat het bereik van deze regeling groot is. Er wordt met het aansluiten bij het Volwassenenfonds Sport & Cultuur voorzien in een behoefte onder de doelgroep. Momenteel betreft het nog een tijdelijk instrument. Gezien de behoefte is het wenselijk om dit in het nieuwe armoedebeleid op te nemen als structureel instrument. Regeling Tegemoetkoming meerkosten chronisch zieken Inwoners met een beperking of chronische aandoening hebben meer zorgkosten dan inwoners zonder beperking. Zij kunnen daardoor vaker in de financiële problemen komen. Zeker in de huidige samenleving waar kosten blijven stijgen. Dit heeft impact op hun bestaanszekerheid, hun sociale leven en gezondheid. Er zijn verschillende manieren waarop het Rijk probeert inwoners die een beperking of chronische aandoening hebben te ondersteunen. Daarnaast biedt de gemeente de collectieve zorgverzekering aan, genaamd de gemeentepolis. Deze zorgverzekering is speciaal voor inwoners met een laag inkomen. Inwoners krijgen een korting op de premie en de gemeente betaalt een bijdrage in de premie. Ondanks de bestaande regelingen zijn er nog altijd inwoners die onvoldoende hiermee geholpen kunnen worden. Er kwamen al langere tijd signalen binnen vanuit het maatschappelijk middenveld dat inwoners met een chronische ziekte en/of beperking tussen wal en schip vallen.

Zij kunnen bijvoorbeeld geen beroep doen op bestaande regelingen of deze regelingen zijn niet toereikend. Hierdoor ontstaan bij deze groep inwoners steeds vaker financiële problemen. Daarom was het wenselijk een regeling voor deze groep inwoners in het leven te roepen. Er is een regeling opgesteld ‘Tegemoetkoming meerkosten chronisch zieken’. Met deze regeling richten we ons op inwoners die een laag inkomen hebben en die te maken hebben met aannemelijke meerkosten vanwege een beperking of chronische aandoeningen. Inwoners die in aanmerking komen voor deze regeling kunnen een tegemoetkoming ontvangen van € 350 per kalenderjaar dat ze voldoen aan de voorwaarden. In juni 2024 zijn we gestart met de uitvoering van deze regeling.

10

Diverse regelingen rondom energiearmoede Tijdens de energiecrisis hebben gemeenten middelen gekregen om inwoners met een laag inkomen, die wonen in een woning met een lage energetische waarde te ondersteunen met kleine energiebesparende maatregelen. Zo is er binnen de gemeente Maasgouw ingezet op een bespaarcoach die inwoners adviseert op het gebied van kleine energiebesparende maatregelen en worden de maatregelen (zoals bijvoorbeeld het aanbrengen van radiatorfolie en tochtstrippen) kosteloos aangebracht bij inwoners in de doelgroep. Ook zijn er bonnen verstrekt voor de aanschaf van LED-verlichting en heeft er een omruilactie witgoed plaatsgevonden. Dit allemaal om de inwoners in de doelgroep te ondersteunen bij het besparen op hun energiekosten. Verhoging inkomensgrens van 120% van het sociaal wettelijk minimum naar 130% De raad heeft in november 2022 unaniem een motie aanvaard met het oog op de problemen in Oekraïne, de hoge energieprijzen en de verwachting dat steeds meer inwoners in financiële nood zouden komen. Met het aanvaarden van de motie zijn de inkomensgrenzen voor de regelingen binnen het armoedebeleid verhoogd van 120% van het wettelijk sociaal minimum naar 130%. Met het aannemen van deze motie hebben we de doelgroep kunnen vergroten en mogelijk inwoners kunnen ondersteunen die nog niet eerder gebruik hebben gemaakt van gemeentelijke regelingen.

11

2. WAT LATEN DE CIJFERS ZIEN? In dit hoofdstuk geven we de cijfers van het gebruik van de diverse regelingen en instrumenten binnen het armoedebeleid weer. Cijfers vragen om een toelichting, deze zal dan ook gegeven worden. Doelgroep De doelgroep voor het armoedebeleid van de gemeente Maasgouw richtte zich tot en met 2022 op huishoudens die leven van een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Het sociaal minimum is vastgesteld door de overheid. Dit minimum wordt gebaseerd op de bijstandsnorm en vormt een maatstaf voor het minimumniveau van inkomsten die nodig zijn om in de basisbehoeften te kunnen voorzien. Volgens de cijfers van het CBS1, waren er in 20222, 900 huishoudens in de gemeente Maasgouw die leven van een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. In november 2022 heeft de raad unaniem een motie aanvaard met het oog op de problemen in Oekraïne, de hoge energieprijzen en de verwachting dat steeds meer inwoners in financiële nood zouden komen. Met het aanvaarden van de motie zijn de inkomensgrenzen voor de regelingen binnen het armoedebeleid verhoogd van 120% van het sociaal minimum naar 130%. Dit betekent een verbreding van de doelgroep. Volgens de laatste cijfers van het CBS (2022) gaat in de gemeente Maasgouw om 1100 huishoudens die leven van een inkomen tot 130%. Zie onderstaand de cijfers volgens het CBS (2022). Inkomensgrens 120% 130%

Aantal huishoudens 900 1100

Aantal personen 1300 1700

Minderjarige kinderen 200 200

Wat zeggen de cijfers? Onderstaande overzichten geven een beeld van het aantal deelnemers dat de afgelopen jaren gebruik heeft gemaakt van de regelingen en instrumenten binnen het armoedebeleid. Het is belangrijk te beseffen dat cijfers vaak een beperkte en misleidende blik geven op armoede. Zoals Tim ’S Jongers, Nederlandse schrijver en journalist die zich richt op sociale vraagstukken, waaronder armoede en ongelijkheid in zijn boek ‘Armoede uitgelegd aan mensen met geld’3 ook aangeeft; Cijfers maskeren volgens hem de complexiteit van armoede, die niet alleen draait om geldgebrek, maar ook om sociale uitsluiting, schaamte en structurele ongelijkheid. Tim ’S Jongers betoogt dat het belangrijk is om naar de persoonlijke ervaringen en mentale lasten van mensen in armoede te kijken. In de gemeente Maasgouw delen we deze denkwijze en hebben we hier in de evaluatie van het beleid rekening mee gehouden. Dat neemt niet weg dat we kort bij de deelnamecijfers willen stilstaan.

1 StatLine - Laag en langdurig laag inkomen; huishoudenskenmerken, regio (indeling 2023) (cbs.nl) 2 Meest recente cijfers bekend volgens CBS

3 Tim ’S Jongers, Armoede uitgelegd aan mensen met geld (Amsterdam; Uitgeverij Verkenner, 2023)

12

Gebruik instrumenten en voorzieningen Stichting Leergeld Totaal aantal geholpen kinderen

2020 148

2021 163

2022 177

2023 231

Stichting Leergeld Leudal & Maasgouw ontvangt jaarlijks subsidie van de gemeente Maasgouw om haar doelstelling, kinderen uit gezinnen met een laag inkomen te ondersteunen zodat zij kunnen deelnemen aan sociale en educatieve activiteiten, te bereiken. In de jaarverslagen zien we de deelnamecijfers. Bovenstaande deelnamecijfers laten een groei zien van het aantal deelnemers in de afgelopen jaren. Deze stijging is volgens het jaarverslag 2023 niet uniek voor Maasgouw (en Leudal). In heel Nederland is deze trend terug te zien.

Voedselbank Aantal deelnemers Waarvan kinderen

2020 25 9

2021 45 22

2022 54 28

2023 85 44

De doelstelling van Voedselbank Midden-Limburg is om voedselhulp te bieden aan mensen die tijdelijk in financiële problemen verkeren en niet zelf in hun basisbehoeften kunnen voorzien, zo lang als nodig en zo kort als mogelijk. Voor Maasgouw hebben we een uitgiftepunt in Heel waar deelnemers hun wekelijkse voedselpakket kunnen afhalen. We zien een groei van het aantal deelnemers. Dit kan zowel positief als negatief uitgelegd worden; zijn er meer mensen die de hulp van de Voedselbank nodig hebben, bereiken we de mensen die het nodig hebben beter en/ of is er minder taboe/ schaamte om deel te nemen?

Kledingbank Aantal uitgiftes

2020 264

2021 272

2022 314

2023 374

De doelstelling van Kledingbank Limburg is om inwoners met een laag inkomen of inwoners die tijdelijk in financiële problemen verkeren, te voorzien van gratis kleding en textiel. Ook hier zien we een stijging van het aantal uitgiftes. Overigens kan een inwoner twee keer per jaar een kledingpakket ontvangen, één voor de zomer en een winterpakket. Volwassenenfonds Sport & Cultuur Totaal aantal deelnemers Waarvan deelnemers Sport Waarvan deelnemers Cultuur *Per 14 november 2022

2022* 11 5 6

2023 54 44 10

We zijn in november 2022 aangesloten bij het Volwassenenfonds Sport & Cultuur. Deze samenwerking zijn we gestart, vanwege signalen uit het maatschappelijk middenveld. Signalen dat inwoners behoefte hebben om deel te nemen aan sport- en cultuuractiviteiten. Dit is ook terug te zien in de deelnamecijfers. In 2023 zien we dat het gebruik toeneemt. Verwachting is dat deze lijn zich blijft voortzetten. 13

Jeugdfonds Sport & Cultuur* 2020 2021 2022 2023 Totaal aantal deelnemers Sport 52 42 61 Totaal aantal deelnemers Cultuur 9 6 5 Totaal aantal deelnemers Sport & Cultuur 85 *Vanaf 2023 zijn Jeugdfonds Sport en Jeugdfonds cultuur gefuseerd naar Jeugdfonds Sport & Cultuur De doelstelling van Jeugdfonds Sport & Cultuur is Er wordt geen geld uitgekeerd maar wel abonnementen en culturele activiteiten vergoed aan de club of vereniging. Er wordt samengewerkt met lokale sport- en cultuurorganisaties, scholen en gemeenten om ervoor te zorgen dat de ondersteuning efficiënt en doelgericht wordt aangeboden. We zien een stijging in de deelnamecijfers, ook dit is een landelijke trend. Gebruik minimaregelingen De uitvoering van de minimaregelingen is ondergebracht bij het Servicecentrum MER Sociaal Domein. Het Servicecentrum MER voert deze regelingen ook uit voor de andere MER-gemeenten. Regeling Individuele inkomenstoeslag (IIT) Maatschappelijk Actief Bonus (MAB) Persoonlijk Participatiebudget Pensioengerechtigden (PPP)

2020 172 16 21

2021 213 14 25

2022 226 22 48

2023 223 14 42

Het gebruik van de individuele inkomenstoeslag laat een lichte stijging zien. De individuele inkomenstoeslag is bedoeld voor inwoners die langdurig van een laag inkomen leven en weinig perspectief hebben op verbetering van hun financiële situatie. Als we de kosten bekijken die gemoeid zijn met de Individuele inkomenstoeslag zien we dat er in 2023 € 20.000 meer uitgegeven is hieraan dan in 2020. De maatschappelijk actief bonus is een regeling die wordt aangeboden als stimulans voor inwoners om zich in te zetten voor maatschappelijke activiteiten, zoals vrijwilligerswerk. Het doel van deze bonus is om inwoners met een laag inkomen te belonen voor hun inzet en betrokkenheid bij de samenleving, ondanks hun beperkte financiële middelen. Ook hier zien we dat het gebruik redelijk stabiel blijft. De MAB kan een krachtig instrument zijn om maatschappelijke participatie te bevorderen, als het goed wordt gepromoot en toegankelijk is voor de doelgroep. De vraag luidt of dit binnen de gemeente Maasgouw het geval is. Het Persoonlijk Participatiebudget Pensioengerechtigden is een regeling die beschikbaar is om de maatschappelijke participatie te bevorderen. Dit budget is bedoeld om inwoners te ondersteunen bij activiteiten die hun sociale betrokkenheid vergroten. We zien de laatste jaren een flinke stijging in het gebruik van deze regeling. Dat is een mooie ontwikkeling.

Gemeentepolis Aantal polissen Waarvan minderjarig

2020 434

2021 413 104

2022 407 102

2023 426 110

14

De gemeentepolis is een collectieve zorgverzekering voor mensen met een laag inkomen. We bieden onze minima de gemeentepolissen van CZ en van VGZ aan. Voor het toekennen van een bijdrage in de kosten van de zorgverzekering hanteren we een inkomensgrens van 130% van de bijstandsnorm en een vermogensgrens. We bieden drie soorten gemeentepolissen aan van zowel CZ als van VGZ waarbij de gemeente een bijdrage in de premie betaalt. We vinden het belangrijk dat onze inwoners met een laag inkomen toegang hebben tot goede en betaalbare zorg en willen voorkomen dat inwoners zorg mijden en schulden maken. Ondanks dat wij veel communicatie wijden aan de mogelijkheid voor mensen uit de doelgroep om de gemeentepolis af te sluiten en het maatschappelijk middenveld voor het overstapseizoen goed aanhaken om de inwoners van juiste informatie te voorzien, zien we geen grote stijging ontstaan in de cijfers. Dit kan komen doordat de gemeentepolis toch niet altijd de meest gunstige polis is voor een inwoner. Als de VoorzieningenWijzer ingezet wordt kan het voorkomen dat een andere zorgverzekering beter en betaalbaarder uit de bus komt voor de individuele inwoner. Gebruik Bijzondere bijstand Bijzondere bijstand is bedoeld voor bijzondere kosten die extra, noodzakelijk zijn en nergens anders vergoed worden. De kosten kunnen eenmalig zijn, maar ook wekelijks of maandelijks terugkomen.

Voorbeelden van bijzondere kosten zijn noodzakelijke reiskosten naar een ziekenhuis, juridische kosten en kosten voor bewindvoering. Een belangrijke oorzaak van de stijging is gelegen in de stijging van de kosten voor boodschappen en vaste lasten. Hierdoor is geen tot weinig ruimte om bepaalde kosten uit eigen middelen te betalen. Het is merkbaar dat steeds meer inwoners een beroep doen op de bijzondere bijstand en de verwachting is dat deze lijn zich de komende jaren blijft voorzetten. De grootste kostenposten binnen de bijzondere bijstand zijn de kosten voor bewindvoering en de voorzieningen voor wonen/ inrichtingskosten. Mede door de hogere taakstelling huisvesting statushouders en de stijging van de bedragen voor inrichtingskosten per september 2023 laten de totale kosten een stijgende lijn zien. De kosten voor de bijzondere bijstand zijn in de afgelopen jaren fors gestegen; Jaar

Realisatie bedrag €

2020

€ 568.645,13

2021

€ 597.465,65

2022

€ 663.915,18

2023

€ 770.571,90

De kosten voor bewindvoering is binnen de bijzondere bijstand een forse kostenpost die in de afgelopen jaren een flinke stijging laat zien. Bij inwoners met een inkomen onder de inkomensgrens en een bewindvoerder hebben worden maandelijks de bewindvoeringskosten betaald uit de bijzondere bijstand. De kantonrechter neemt een besluit over de onderbewindstelling. Dit betekent dat het college niet opnieuw naar de noodzakelijkheid van het bewind en de kosten mag kijken. Ook mogen er geen nadere voorwaarden aan de noodzakelijkheid van de kosten verbonden worden. Het college dient uit te gaan van de door de kantonrechter reeds beoordeelde noodzakelijkheid van (de

15

kosten van) het bewind door de benoemde bewindvoerder. Dit is een kostenpost waar we weinig grip op hebben. Dit wordt ook landelijk gesignaleerd. Ook de verbreding van de doelgroep die een beroep kan doen op de regelingen binnen het huidige armoedebeleid zorgt voor een stijging in de kosten. De inwoners die gebruik kunnen maken van de huidige regelingen is vergroot van 120% naar 130% van het sociaal wettelijk minimumloon per 1 januari 2023. Dit betekent een toename van inwoners die gebruik kunnen maken van bestaande regelingen/ bijzondere bijstand.

Bereik doelgroep door verhogen inkomensgrens van 120% naar 130% Met de aangenomen motie in november 2022 voor het verhogen van de inkomensgrens van 120% van het wettelijk sociaal minimum naar 130% van het wettelijk sociaal minimum is de doelgroep die gebruik kan maken van de gemeentelijke (armoede) regelingen per januari 2023 verruimd. Het betreft een ‘nieuwe doelgroep’ die niet eerder gebruik heeft kunnen maken van regelingen binnen de gemeente. Een doelgroep die niet bij de gemeente bekend is. Het heeft tijd nodig om deze inwoners te bereiken. Ook zien we dat nieuwe regelingen/beleid tijd nodig heeft om bekend te worden bij inwoners. Om een beeld te krijgen van het bereik in 2023 zijn er cijfers opgevraagd bij het Servicecentrum MER Sociaal Domein. Zij hebben aangegeven dat 84 unieke inwoners met een inkomen tussen de 120% en de 130% gebruik hebben gemaakt van de minimaregelingen. Dit is een goed bereik, dat in eerste instantie niet verwacht werd. Voor andere instrumenten en regelingen zoals deelnamecijfers sport, cultuur, voedselbank, kledingbank etc. is niet zichtbaar te maken in cijfers of en hoeveel deze verhoging van de inkomensgrens van 120% naar 130% heeft opgeleverd. Een reden hiervoor is dat de externe partners in hun jaarverslagen en aangeleverde kengetallen deze informatie niet geven doordat zij dit niet expliciet bijhouden.

Een andere reden is dat bijvoorbeeld de Voedselbank haar eigen intakecriteria hanteert en niet uit gaat van hoogte inkomen maar van besteedbaar inkomen op een bepaald moment en stichting Leergeld is al in 2022 uitgegaan van een inkomen van 130% van het sociaal minimum.

16

3. HOE HEBBEN WE GEEVALUEERD? In dit hoofdstuk beschrijven we de aanpak die we hebben gehanteerd bij de evaluatie. Welke methodieken zijn ingezet en bij welke organisaties en personen we informatie hebben opgehaald. Met wie wij hebben gesproken Het is belangrijk om te onderzoeken of dat wat we de afgelopen jaren hebben gedaan het juiste is geweest. Ook om te ontdekken wat er nog verbeterd kan worden en of er nog iets mist. Hiervoor is het noodzakelijk om in gesprek te gaan met diverse betrokkenen: • Partners in het maatschappelijk middenveld. Zij zijn immers de personen die rechtstreeks in contact staan met de inwoners. • Inwoners die gebruik maken van de gemeentelijke regelingen. Zij kunnen aangeven hoe ze het gebruik van de regelingen ervaren en wat er nog verbeterd kan worden. Gesprekken met het maatschappelijk middenveld Om in gesprek te gaan met het maatschappelijk middenveld zijn er twee verschillende aanpakken gehanteerd. Enerzijds hebben we themabijeenkomsten georganiseerd en anderzijds zijn we bij een aantal partners aangehaakt bij hun vaste overlegmoment. Voor beide aanpakken is er op voorhand een aantal bespreekpunten geformuleerd. De onderwerpen die besproken zijn, waren dan ook voor beide aanpakken gelijk.

Onderstaand de bespreekpunten: • Doen we de juiste dingen? Bieden we de juiste regelingen aan? Zijn er nog regelingen die gemist worden door onze partners? • Bereiken we de juiste mensen? We merken dat we lang niet iedereen bereiken, waar komt dat door? Wat kunnen we anders doen? Zijn er nog specifieke doelgroepen die we nu missen of waar we meer aandacht aan moeten besteden? • Communicatie Hoe verloopt de communicatie vanuit de gemeente naar inwoners? Hoe worden de aanvraagprocedures ervaren? Hoe verloopt het contact met de gemeente? • Onderlinge samenwerking in de keten. Weten we elkaar goed te vinden? Zoeken we elkaar op waar nodig? Waar is behoefte aan? Wat kan anders of beter? Themabijeenkomsten In de gemeente Maasgouw werken we met een groot aantal partners samen. Er is gekozen om een aantal organisaties in het maatschappelijk middenveld samen te brengen door middel van het organiseren van twee themabijeenkomsten. Door diverse partners samen te brengen ontstaat er een gesprek, kunnen we van elkaar leren, ervaringen delen en de onderlinge verbinding versterken.

17

De partners uit het maatschappelijk middenveld die tijdens deze bijeenkomsten aangesloten zijn: Voedselbank Midden-Limburg Kledingbank Limburg Stichting Leergeld Leudal & Maasgouw Jeugdfonds Sport & Cultuur

Volwassenenfonds Sport & Cultuur Studiekern coaching en begeleiding Stichting Schuldhulp Maasgouw Adviesraad Sociaal Domein

Aansluiten bij team overleggen van maatschappelijke partners Vanwege de grote van verschillende organisaties en de diversiteit aan werkzaamheden hebben we besloten om bij een aantal partners aan te haken bij een teamoverleg of om een separate afspraak te plannen. Op deze manier konden we wat dieper inzoomen op de betreffende betrokkenheid en werkzaamheden. We hebben gesproken met: • • •

Servicecentrum MER Sociaal Domein VluchtelingenWerk Nederland Wel.kom Maasgouw

• • •

Algemeen Maatschappelijk Werk Centrum voor Jeugd en Gezin Verder Schuldhulpverlening

Gesprekken met onze inwoners Door het gesprek te voeren met inwoners die gebruik maken van onze gemeentelijke (armoede)regelingen krijgen we een beter beeld van waar onze inwoners nu echt baat bij hebben en waar zij tegenaan lopen. Aanpak Niet iedere inwoner staat ervoor open om met de gemeente in gesprek te gaan. Dit heeft te maken met diverse factoren waaronder schaamte, maar ook een gebrek aan vertrouwen in de (Nederlandse) overheid. We hebben daarom eerst geprobeerd om via onze maatschappelijke partners inwoners bereid te vinden om met ons in gesprek te gaan. Onze maatschappelijke partners hebben al contact met de inwoner en er is vaak een vertrouwensband aanwezig. De inzet van onze maatschappelijke partners heeft tot een aantal gesprekken geleid, maar helaas niet voldoende. Daarom hebben we nog een vervolgactie uitgezet. We hebben brieven verzonden aan inwoners. In de brief werd aangegeven dat we graag met inwoners die gebruik maken van onze (armoede)regelingen in gesprek wilden. Inwoners hadden de keuze om dit gesprek te voeren op een plek naar keuze. Inwoners die met ons in gesprek wilden hebben we bedankt voor de moeite met een VVV-cadeaubon ter waarde van € 25,-

18

Persoonlijke gesprekken Uiteindelijk hebben we met 14 inwoners een persoonlijk gesprek gevoerd. Dit zijn inwoners van verschillende leeftijden, achtergronden en ook het gebruik van de regelingen was divers. Dit maakt dat we vanuit verschillende perspectieven bruikbare informatie hebben kunnen ophalen. Door het voeren van een persoonlijk gesprek, hebben we de inwoner de ruimte gegeven om te vertellen wat hij of zij graag wilde delen. We waren in staat om door te vragen en we konden vragen van inwoners beantwoorden. Kortom, we hebben goede, open gesprekken kunnen voeren. We hebben op voorhand een aantal gespreksonderwerpen bepaald. We zijn op basis hiervan open met inwoners in gesprek gegaan. Zo was iedere afspraak een gesprek en geen interview. De gesprekken duurden gemiddeld een uur.

Bespreekpunten tijdens gesprekken •

Hulp van de gemeente Hoe komt u aan informatie over wat de gemeente voor u kan betekenen? Hoe wilt u geïnformeerd worden over de mogelijkheden?

•

Regelingen Van welke regeling(en) maakt u gebruik? Zij de regelingen duidelijk voor u? Maar ook bent u tevreden over de regelingen? Is er nog hulp nodig daar waar bestaande regelingen niet in voorzien?

•

Aanvragen van regelingen Wat vindt u van de manier van aanvragen? Heeft u hulp bij het aanvragen van een regeling? Hoe heeft u het aanleveren van alle benodigde informatie ervaren?

•

Communicatie en contact met de gemeente Bent u tevreden over de communicatie die u van de gemeente ontvangt over de gemeentelijke regelingen? Hoe verliep het contact met de medewerker van de gemeente over uw aanvraag? Is er met u meegedacht over eventuele andere passende regelingen?

•

Ondersteuning Maakt u gebruik van andere ondersteuningen binnen de gemeente Maasgouw? Zoals bijvoorbeeld de sociaal raadslieden of het Sociaal Wijkteam?

19

4. WAT ZIJN DE BEVINDINGEN VANUIT HET MAATSCHAPPELIJK MIDDENVELD? We hebben gesproken met de partners in het maatschappelijk middenveld. De belangrijkste punten die we hebben opgehaald tijdens deze gesprekken zijn gebundeld in dit hoofdstuk.

Uitgebreid aanbod regelingen De gemeente Maasgouw kent een verscheidenheid aan regelingen die zij beschikbaar stelt voor inwoners met een laag inkomen. Deze regelingen worden door de partners als voldoende ervaren. Er wordt op dit moment niets gemist. De recente ontwikkelingen zoals de oprichting van het SUN Noodhulpbureau is een mooie aanvulling, die daadwerkelijk in een bepaalde behoefte voorziet. Toename aanvragen middeninkomens Steeds meer uitvoeringspartners zien een toename van aanvragen van inwoners met een middeninkomen. Het verhogen van de inkomensgrens van 120% van het sociaal wettelijk minimum naar 130% is daarin een mooie ontwikkeling. Het is duidelijk merkbaar dat inwoners die eerst ‘’buiten de boot vielen’’ nu alsnog een beroep kunnen doen op gemeentelijke regelingen. Elke partner geeft aan dat ze graag zien dat de inkomensgrens van 130% wordt gecontinueerd in het nieuwe armoedebeleid. Bereiken van de doelgroep (specifieke aandacht voor kwetsbare ouderen en jongeren) Het blijft moeilijk om inwoners te bereiken, dit geldt niet alleen voor de gemeente Maasgouw maar dat is een landelijk probleem. Partners geven aan dat het onmogelijk is om alle inwoners te bereiken. Sommige inwoners willen (nog) geen hulp. Dat moeten we als organisaties, hoe moeilijk het ook is, accepteren. Wat belangrijk blijft is om

inwoners te laten weten dat er hulp is, welke hulp er is en waar ze deze kunnen vinden. Partners geven aan dat dit aan de gemeente is om samen met partners op te pakken. Hierbij is het belangrijk om ook andere organisaties aan te haken, zoals huisartsen, praktijkondersteuners, ergotherapeuten, fysiotherapeuten, maar ook verenigingen en werkgevers. Kwetsbare ouderen Door de vergrijzing wordt de groep ouderen steeds groter. De algemene opinie is dat ouderen niet om hulp vragen. Dit is een generatie die geen beroep doet op de overheid, maar de zaken zelf regelt. Dit maakt dat deze inwoners vaak niet of te laat in beeld komen. Daarnaast geven de partners duidelijk aan dat een grote groep ouderen niet of beperkt digitaal vaardig zijn. Dit maakt het voor hen lastig om uit te zoeken waar ze mogelijk voor in aanmerking komen en is het vrijwel onmogelijk om zelfstandig een regeling aan te vragen. Binnen de aanpak laaggeletterdheid/ lage basisvaardigheden is er aandacht en aanbod om inwoners de kans te geven om hun basisvaardigheden (lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden) te verbeteren. Ook deze aanpak is er een van de lange adem. Het blijft lastig om oudere inwoners te bereiken om echt aan de slag te gaan met (taal)aanbod.

Er is cursusaanbod zoals ‘omgaan met je smartphone’, ‘klik en tik’ en in het najaar van 2024 zijn er bijeenkomsten gericht op ouderen met als onderwerp ‘veilig internetten’.

20

Jongeren Ook zien partners dat steeds meer jongeren worstelen met hun financiën en moeite hebben met rondkomen. Betalingsachterstanden op jonge leeftijd hebben langdurige gevolgen. Jongeren hebben moeite met het overzien van wat huidige acties op lange termijn betekenen. Het is noodzakelijk om kinderen al op jonge leeftijd te leren hoe met geld om te gaan. Echter is dit niet in iedere thuissituatie mogelijk. De vraag is welke (andere) partners hier een rol in kunnen spelen en deze partners actief te betrekken. Jongeren die 18 worden zijn een belangrijke groep inwoners om tijdig te informeren over wat er voor ze gaat veranderen op het moment dat ze 18 jaar worden. De gemeente zou hier een mogelijke rol in kunnen spelen om deze jongeren te informeren. Communicatie Een belangrijk ontwikkelpunt dat regelmatig aan benoemd wordt, is verbetering van de ‘’Communicatie’’. Met name de schriftelijke communicatie richting inwoners moet anders volgens de partners. Het taalgebruik in brieven is te moeilijk en niet aangepast aan de doelgroep. Zo zijn zinnen te lang, worden er moeilijke woorden gebruikt en worden geregeld afkortingen gebruikt, die niet worden toegelicht. We moeten er rekening mee houden dat ongeveer 2,5 miljoen Nederlanders moeite hebben met basisvaardigheden: lezen, schrijven, rekenen en daardoor ook vaak met digitale vaardigheden.

Complexiteit aanvraagprocedures Partners geven duidelijk aan dat inwoners er tegenaan lopen dat de aanvraagprocedures voor regelingen complex zijn. Inwoners moeten veel informatie aanleveren en vaak moet deze op verschillende plekken, bij verschillende instanties opgevraagd worden. Ook moet er voor sommige regelingen jaarlijks een nieuwe aanvraag worden ingediend waarbij inwoners alle informatie weer opnieuw moeten aanleveren, ook als er in de situatie niets veranderd is. Dit alles zorgt voor extreem veel regelwerk. Samenwerking in de keten De partners in het maatschappelijk middenveld weten elkaar over het algemeen goed te vinden. Met name de professionele partners weten de juiste verbindingen met elkaar te leggen als het op ondersteuning van inwoners aankomt. Hierin is en blijft het belangrijk om de vrijwilligersorganisaties goed aan te haken. Zij komen immers op een laagdrempelige manier bij inwoners ‘achter de voordeur’. Er is duidelijk behoefte aan onderling (informeel) contact, dit geldt voor alle partners in het maatschappelijk middenveld. De wens is uitgesproken om een aantal keer per jaar een bijeenkomst te organiseren, waarbij het brede maatschappelijk middenveld wordt uitgenodigd. Ook partners die actief zijn in de gemeente en wellicht nog niet zijn aangehaakt.

5. WAT ZIJN DE BEVINDINGEN VAN DE INWONERS?

21

We hebben gesproken met verschillende inwoners die gebruik maken van de gemeentelijke (minima) regelingen. De belangrijkste punten die we hebben opgehaald tijdens deze gesprekken zijn gebundeld in dit hoofdstuk Onduidelijkheid over beschikbare regelingen Inwoners weten dat ze voor financiële hulp bij de gemeente terecht kunnen. Echter hebben inwoners vaak geen zicht op de regelingen die de gemeente aanbiedt en of ze hiervoor in aanmerking komen. De inwoners die we gesproken hebben, hebben vaak de zoektocht zelf afgelegd of zijn door een naaste gewezen op mogelijk passende regelingen. De angst dat inwoners geld moeten terugbetalen als blijkt dat ze ‘’toch’’ niet in aanmerking komen voor de regeling is groot. Dat maakt dat inwoners niet (altijd) alle regelingen aanvragen. Het zou wenselijk zijn als er een overzicht is waar alle regelingen op staan, zodat inwoners in één oogopslag kunnen zien wat er allemaal mogelijk is binnen de gemeente Maasgouw. Schaamte speelt een grote rol bij het bereiken van inwoners Het is bekend dat er schaamte en taboe heerst op armoede. Dit hebben we tijdens de persoonlijke gesprekken ook ervaren. De inwoners met wie we gesproken hebben zich kwetsbaar en open durven opstellen. Iets wat we als gemeente heel erg waarderen.

In de gesprekken met deze inwoners komt duidelijk naar voren dat ‘’schaamte’’ de grootste reden is waarom inwoners niet om hulp vragen. Mensen schamen zich en zullen altijd eerst proberen de problemen zelf op te lossen. Inwoners willen niet dat anderen in hun omgeving weten dat er sprake is van bijvoorbeeld geldgebrek. Dit zal betekenen dat er altijd inwoners zijn die de gemeente (nog) niet kan helpen.

Complexiteit bij aanvragen regelingen De meerderheid van de inwoners die we gesproken hebben geven aan dat ze het als vervelend ervaren dat ze ieder jaar een bepaalde regeling opnieuw moeten aanvragen. Vaak verandert er in hun inkomenssituatie niets en toch wordt hen gevraagd om alle informatie opnieuw aanleveren. Vaak gaat het dan ook om informatie die de gemeente al in haar bezit heeft, zoals bijvoorbeeld een huurcontract. Het aanleveren van alle informatie brengt opnieuw stress en onrust met zich mee voor inwoners. Daarnaast geven inwoners aan dat ze zelf eraan moeten denken dat ze een regeling opnieuw aanvragen. Dit lukt ze om diverse redenen niet altijd. Het zou fijn zijn als de gemeente hierin een rol kan spelen. Communicatie De communicatie van de gemeente richting inwoners kan verbeterd worden. Hierbij kan gedacht worden aan het vermijden van moeilijke woorden, lange zinnen en afkortingen die niet duidelijk zijn voor de inwoners. Het is fijn voor inwoners als er kort en bondig gecommuniceerd wordt over wat er van hen verwacht wordt en wat zij van de gemeente kunnen verwachten.

Digitaal aanvragen van regelingen niet altijd passend Meerdere inwoners gaven tijdens de 22

gesprekken aan dat het digitaal aanvragen van regelingen lastig is voor ze. Dit omdat ze niet altijd over de juiste middelen beschikken om een aanvraag te kunnen doen of niet weten hoe het moet. Daarnaast is het opvragen van digitaal ‘bewijsmateriaal’ moeilijk. Hierbij kan gedacht worden aan het uitdraaien van een bankafschrift wat inwoners zelfstandig niet lukt of het inscannen van andere benodigde documenten die ze alleen op papier hebben. Behoefte aan maatwerk Geen enkele inwoner is hetzelfde en geen enkele situatie is exact hetzelfde. Inwoners vinden het belangrijk dat er gekeken wordt naar hun persoonlijke situatie en dat daar, waar mogelijk, rekening mee gehouden wordt.

Behoefte aan praktische ondersteuning en ontmoeting Een aantal inwoners geeft aan behoefte te hebben aan een samenkomst met gelijkgestemden. Inwoners willen elkaar helpen, ook met praktische ondersteuning. Zo wordt bijvoorbeeld het repair café als mooi initiatief genoemd. Echter is dit maar beperkt open. Als een inwoner een strijkijzer kapot heeft, kan hij geen 4 weken wachten totdat het repair café open is. Het zou fijn zijn als er meer aandacht komt voor dit soort initiatieven, waarbij de wens wordt uitgesproken dat de gemeente hierin initiatiefnemer is. Waarbij aangegeven wordt dat dit een aanlooptijd nodig heeft, ook omdat er een taboe heerst.

Tijdens de diverse interviews hebben we ook gevraagd naar betrokkenheid van andere maatschappelijke partners. Een klein aantal inwoners is bekend met het sociaal wijkteam en schakelt deze ook in als ze hulp nodig hebben bij bijvoorbeeld het aanvragen van regelingen of als ze een andere hulpvraag hebben. De ervaringen met het sociaal wijkteam zijn heel positief. De overige inwoners geven aan geen contact te hebben met andere directe partners in het maatschappelijk middenveld, maar daar wellicht wel behoefte aan te hebben. Het is wenselijk om breed te communiceren over de partners die er zijn en wat zij voor de inwoners kunnen betekenen. Betrokkenheid bewindvoerders Een aantal inwoners staan onder bewindvoering. Dat betekent dat de bewindvoerder de financiële zaken regelt voor de desbetreffende inwoner. De bewindvoerder is dan ook degene die de regelingen aanvraagt. Wat we zien is dat de betrokken bewindvoerders vaak bewindvoerders zijn die gevestigd zijn in andere gemeenten. Iedere gemeente heeft haar eigen regelingen, dus het is goed mogelijk dat bewindvoerders niet altijd zicht hebben op de regelingen die in de gemeente van de inwoner beschikbaar zijn. Het is belangrijk om bewindvoerders hierover te informeren. Op deze manier kan de bewindvoerder de regelingen aanvragen waar de inwoner baat bij heeft.

Niet iedere inwoner heeft namelijk de mogelijkheid om dit zelf te signaleren.

Betrokkenheid andere partners maatschappelijk middenveld

23

6. WAT NEMEN WE MEE IN HET NIEUWE ARMOEDEBELEID? We hebben als gemeente waardevolle informatie opgehaald bij onze partners in het maatschappelijk middenveld en bij onze inwoners. Het is belangrijk om deze informatie te gebruiken bij het bepalen van de ambities voor de toekomst. Vanuit de opgehaalde informatie, nemen we onderstaande onderwerpen/aandachtspunten mee in het nieuwe vorm te geven beleid. Onze invloed is beperkt Lokaal willen we graag zoveel mogelijk inwoners ondersteunen, zodat iedereen zoveel als mogelijk kan meedoen. Het is belangrijk hierbij de kanttekening te maken dat we als lokale overheid maar tot een bepaalde hoogte invloed hebben als het gaat om het vergroten van de bestaanszekerheid voor haar inwoners. Als het gaat om meer invloedrijke maatregelen zoals verhoging van het minimumloon en de bijstandsuitkering en de hoogte van toeslagen van de Belastingdienst zijn we aangewezen op de Rijksoverheid. Bestendigen en verstevigen van wat we al goed doen De gemeente Maasgouw biedt momenteel voldoende regelingen aan voor haar inwoners. De huidige regelingen die worden aangeboden willen we dan ook graag de komende jaren continueren. Hierin willen we aandacht blijven schenken aan het verder verstevigen van de regelingen, het verhogen van het bereik en waar wenselijk verbeteringen implementeren.

Structureel voortzetten van twee tijdelijke regelingen Er zijn twee regelingen die we nu tijdelijk uitvoeren die na de evaluatie erg succesvol blijken te zijn. Het is dan ook wenselijk om deze structureel op te nemen in het nieuwe armoedebeleid 2025-2029. Het bestendigen van de inkomensgrens van 130% van het wettelijk sociaal minimum De raad heeft via een motie in november 2022 unaniem besloten om de inkomensgrens tijdelijk (tot aan de vaststelling van het nieuwe armoedebeleid) te verhogen van 120% van het sociaal wettelijk minimum naar 130% van het sociaal wettelijk minimum. We zien dat er in 2023 bij de regelingen en instrumenten die de uitvoeringsorganisatie MER Sociaal Domein verstrekt, 84 unieke inwoners bereikt zijn binnen deze ’nieuwe doelgroep’. Dat is een mooi bereik gezien het een groep inwoners betreft die (in deze inkomenspositie) nog niet eerder gebruik heeft kunnen maken van gemeentelijke regelingen. Daarnaast geven partners in het maatschappelijk middenveld duidelijk aan dat zich steeds meer inwoners melden met een inkomen boven de 120%. Het is daarom wenselijk om de inkomensgrens van 130% te continueren binnen het nieuwe armoedebeleid 2025-2029.

Structureel aansluiten Volwassenenfonds Sport& Cultuur We hebben duidelijke signalen ontvangen dat volwassenen behoefte hebben om te gaan sporten of deel te nemen aan culturele activiteiten, maar dat inwoners met een laag inkomen vaak niet in de gelegenheid zijn om deze activiteiten te betalen. Dit maakt dat we in november 2022 in de vorm van een pilot zijn aangesloten bij het Volwassenenfonds Sport & Cultuur. In 2022 hebben zich nog 11 inwoners gemeld en in 2023 hebben 54 inwoners deelgenomen aan een sportieve en/of culturele activiteit. Dit geeft duidelijk aan dat er behoefte is. Daarom willen we graag structureel aansluiten bij het Volwassenenfonds Sport & Cultuur. 24

Aandachtspunten Er is een aantal aandachtsgebieden waar we in het nieuwe armoedebeleid op willen focussen.

Vergroten bereik met speciale aandacht voor kwetsbare ouderen en jongeren We zien dat we nog stappen kunnen zetten als het gaat om het bereiken van de doelgroep. We willen partners nog steviger aan elkaar verbinden en samenbrengen, communicatie aanpassen daar waar nodig om inwoners nog beter te vinden en te kunnen ondersteunen. We willen speciale aandacht geven aan een aantal kwetsbare doelgroepen, zoals jongeren en ouderen.

Beperken complexiteit van aanvragen en verbeteren communicatie We willen de drempel verlagen voor inwoners om zich te melden bij de gemeente om een regeling aan te vragen. Hierbij willen we rekening houden met alle feedback die we ontvangen hebben van inwoners en partners. Zoals de moeilijkheidsgraad van de brieven, waarin vaak moeilijke woorden staan, teveel afkortingen en lange zinnen. Hierdoor is de communicatie voor veel inwoners onduidelijk. We willen, waar mogelijk, aanvraagprocessen vereenvoudigen voor inwoners.