03 Bijlage - Eindrapport Kwink groep ‘Burgerparticipatie in Maasgouw’
Tekst van het document
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport Eindrapport Eindversie
1 Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport Eindrapport Rosanna Cohn Lara Janssen Lotte Pol DATUM 31-10-2024 VERSIE Eindversie
Inhoud 1. | Inleiding | 3 | 3.2 | Meedenken/meepraten | 23 1.1 | Aanleiding | 3 | 3.3 | Dorpscontactpersonen | 25 1.2 | Doel en onderzoekvragen | 3 | 4. | Effecten van de activiteiten op ambities/doelen | 28 1.3 | Onderzoeksaanpak en -methoden | 4 | 4.1 | Effecten op het gebied van meehelpen/meedoen | 28 1.4 | Leeswijzer | 5 | 4.2 | Effecten op het gebied van meepraten | 29 2. | Ontwikkeling van burgerparticipatie in Maasgouw | 6 | 4.3 | Overkoepelende effecten | 30 2.1 | Overzicht | 6 | 5. | Kansen voor de toekomst | 32 2.2 | Ambities | 7 | 5.1 | Samenvatting ontwikkeling burgerparticipatie 2015-2024 | 32 2.3 | Kaders en randvoorwaarden | 9 | 5.2 | Wat is er nodig voor de toekomst? | 34 2.3.1 | Interne organisatie | 9 2.3.2 | Rollen en verantwoordelijkheden | 11 | Bijlage 1 - Verantwoording | 43 2.3.3 | Cultuur | 12 2.3.4 | Regelgeving | 13 2.4 | Werkwijze en instrumenten | 14 | Bijlage 2 – Tijdlijn met belangrijkste gebeurtenissen | 50 2.4.1 | Werkwijze | 15 2.4.2 | Instrumenten | 17 | Bijlage 3 – Enquêteresultaten | 57 3.
| Opbrengsten burgerparticipatie (activiteiten, | Bijlage 4 – Stappenplan voor de ontwikkeling van resultaten en effect) | 21 | burgerparticipatie | 70 3.1 | Activiteiten op het gebied van ‘meedoen’ | 21 Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport | 2 3 Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport Voor u ligt het rapport van de evaluatie van het thema ‘burgerparticipatie’ in de gemeente Maasgouw. In dit hoofdstuk schetsen we het doel en de aanleiding van deze evaluatie, benoemen we de te beantwoorden onderzoeksvragen en lichten we de ingezette onderzoeksmethoden toe. We eindigen met een leeswijzer. 1.1 Aanleiding Burgerparticipatie is een onderwerp dat al lang de aandacht heeft binnen gemeente Maasgouw. Ook de huidige coalitie heeft ambities geformuleerd rondom burgerparticipatie. Bovendien is in het coalitieakkoord 2022 – 2026 opgenomen dat het college burgerparticipatie in Maasgouw zal laten evalueren. Deze opdracht uit het coalitieakkoord is door middel van een ‘richting voor onderzoek’ nader ingevuld, waarin context, doelstelling, centrale vraagstelling en de onderzoeksvragen nader zijn gespecificeerd.1 KWINK groep is uiteindelijk geselecteerd om deze evaluatie uit te voeren. De evaluatie heeft geleid tot dit rapport, dat niet alleen terugkijkt, maar ook aanbevelingen formuleert voor de gemeente Maasgouw voor de toekomst.
Het doel van de evaluatie is het onderwerp burgerparticipatie binnen de gemeente naar een hoger niveau te brengen. 1 Zie ook: Gemeente Maasgouw (2024). Raadsinformatiebrief betreffende evaluatie burgerparticipatie. 1.2 Doel en onderzoekvragen De evaluatie heeft uiteindelijk als doel om tot aanbevelingen te komen voor (verdere) verbetering van burgerparticipatie in de gemeente. De hoofdvraag van het onderzoek luidt: “Hoe kan de gemeente Maasgouw participatie verbeteren gegeven de huidige stand van zaken in de ontwikkeling van burgerparticipatie, passend bij de huidige ambities en waarbij wordt voldaan aan de eisen van het wetsvoorstel versterking participatie op decentraal niveau?” De gemeente heeft daarbij de volgende deelvragen meegegeven aan het onderzoeksteam: • Wat is de huidige ambitie van de gemeente Maasgouw op het gebied van participatie? • Waar staat de gemeente Maasgouw in de ontwikkeling van participatie? • Wat betekent het wetsvoorstel versterking participatie op decentraal niveau voor de gemeente Maasgouw? • Wat zijn op dit moment de sterke en minder sterke punten van de gemeente Maasgouw die van invloed zijn op participatie? • In hoeverre is een structurele inbedding van de functie Dorpscontactpersoon in de gemeente Maasgouw, al dan niet in gewijzigde vorm, wenselijk? 1.
Inleiding 4 Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport 1.3 Onderzoeksaanpak en -methoden Wij benaderen het onderwerp burgerparticipatie in dit onderzoek vanuit twee invalshoeken: ‘intern’, waarin de focus ligt op de gemeentelijke organisatie en ‘extern’, waarin de focus ligt op resultaten en effecten van burgerparticipatie in de samenleving. We verdiepen deze invalshoeken door te kijken naar een aantal concrete aspecten van burgerparticipatie (zie ook figuur 1), namelijk: • Ambities: dit zijn de doelstelling(en) van de gemeente op het gebied van burgerparticipatie. • Input: dit zijn de kaders en randvoorwaarden die rondom het onderwerp zijn gesteld. Bijvoorbeeld de door de gemeente beschikbaar gestelde tijd en middelen voor burgerparticipatie, maar ook bestaande beleidskaders rondom burgerparticipatie en de (organisatie)cultuur die binnen de gemeente bestaat omtrent het onderwerp. • Throughput: dit zijn processen en activiteiten die op het gebied van burgerparticipatie plaatsvinden. Bijvoorbeeld de manier waarop de inwoner met input van inwoners omgaat en het uitvoeren en doorlopen van concrete burgerparticipatietrajecten. • Output: dit zijn de directe resultaten van de uitgevoerde processen en activiteiten op het gebied van burgerparticipatie, bijvoorbeeld het aantal trajecten dat is doorlopen, maar ook de concrete uitkomst van die trajecten.
• Outcome: dit zijn de uiteindelijke effecten, die toe te schrijven zijn aan de resultaten van de uitgevoerde activiteiten. Figuur 1. Analysekader burgerparticipatie gemeente Maasgouw. In de evaluatie hebben we per bovenstaand aspect feiten, percepties van betrokkenen binnen de gemeente en percepties van betrokkenen buiten de gemeente (zoals inwoners) opgehaald. Deze feiten en percepties hebben we opgehaald via verschillende onderzoeksmethoden: • Documentanalyse: We hebben een uitgebreide documentanalyse uitgevoerd van documenten die we van de gemeente hebben ontvangen, zoals beleidsstukken, actieplannen, notities, et cetera. In bijlage 1 vindt u een overzicht van de documenten die we daadwerkelijk hebben gebruikt voor het schrijven van het rapport. • Opstellen tijdlijn: Op basis van de documentanalyse hebben we een feitelijke reconstructie opgesteld van de belangrijkste gebeurtenissen op het gebied van burgerparticipatie (zie bijlage 2). Deze reconstructie
5 Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport is voor een feitelijke check voorgelegd aan ambtenaren van de gemeente. • Interviews: We hebben gesprekken gevoerd met zowel betrokkenen binnen de gemeente, als organisaties buiten de gemeente. Ook hebben we meerdere inwoners gesproken. Voor een overzicht van de gesprekspartners, zie bijlage 1. • Online enquête: We hebben een online enquête uitgezet onder inwoners van Maasgouw, die door 195 inwoners is ingevuld. In bijlage 3 vindt u de resultaten van de enquête. De enquête is verspreid via kanalen van de gemeente en uitgezet onder het Maasgouwpanel. • Straatonderzoek: We zijn aan beide kanten van de Maas in verschillende kernen de straat op gegaan en hebben daar meerdere inwoners gesproken over hun ervaringen en behoeften rondom burgerparticipatie. De focus lag daarbij op inwoners die in de enquête minder goed vertegenwoordigd waren, zoals jongere inwoners. Op basis van de opgehaalde feiten, cijfers en percepties hebben de onderzoekers hun bevindingen geformuleerd en de onderzoeksvragen beantwoord. 1.4 Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt beschreven hoe het onderwerp burgerparticipatie zich in de gemeente Maasgouw heeft ontwikkeld. Daarbij ligt de focus vooral op de interne inrichting en activiteiten van de gemeente.
In hoofdstuk 3 beschrijven we activiteiten die op het gebied van burgerparticipatie in de gemeente hebben plaatsgevonden, wat daarvan de resultaten waren en hoe dit door betrokkenen is gewaardeerd (percepties). We beschrijven ook wat de behoeften van inwoners zijn rondom deze activiteiten in de toekomst. Hierbij ligt de focus vooral op de externe activiteiten die hebben plaatsgevonden. In hoofdstuk 4 staan we stil bij de effecten van burgerparticipatie in de gemeente. Tot slot beschrijven we in hoofdstuk 5 hoe de lessen uit deze evaluatie kunnen worden meegenomen in de toekomst. Daarvoor formuleren we aanbevelingen. Tot slot zijn enkele bijlagen aan het rapport toegevoegd: • Bijlage 1 Verantwoording • Bijlage 2 Tijdlijn van belangrijkste gebeurtenissen • Bijlage 3 Enquêteresultaten • Bijlage 4 Stappenplan voor de ontwikkeling van burgerparticipatie 2. | Ontwikkeling van burgerparticipatie in Maasgouw In dit hoofdstuk gaan we in op de wijze waarop burgerparticipatie in | plaatsvindt, maar wel dat beleid | vaak niet de leidraad is voor Maasgouw is ingericht en hoe dit zich in de periode 2015-2024 heeft | het opzetten van een participatietraject. ontwikkeld. We starten met een overzicht van onze constateringen op | • | De ambitie van de gemeente heeft zich ook doorontwikkeld met de wisselingen van portefeuillehouders | burgerparticipatie.
hoofdlijnen over de inrichting per onderdeel. In de paragrafen die volgen | Het ambitieniveau bij de gemeente is in belangrijke mate mede gaan we nader in op de ontwikkeling van elk onderdeel. | afhankelijk van de visie van de portefeuillehouder. Wanneer de portefeuillehouder een lager ambitieniveau | heeft op het gebied van burgerparticipatie | , is er ook een lager ambitieniveau binnen de ambtelijke organisatie. | Op dit 2.1 | Overzicht | moment zien we dat de huidige portefeuillehouder | een duidelijkere visie heeft met een hoger ambitieniveau. Tabel 1 bevat een overkoepelend overzicht van de inrichting en | Interne | • | De gemeente Maasgouw heeft (beperkt) projectbudget ontwikkeling van burgerparticipatie in de gemeente Maasgouw. | organisatie | gereserveerd voor de ontwikkeling van burgerparticipatie Het Onderdeel | Inrichting en ontwikkeling op hoofdlijnen 2015 | -2024 | is onduidelijk hoeveel budget de gemeente de afgelopen jaren Ambitie | • | De gemeente heeft intern de afgelopen jaren veel beleid | precies heeft gereserveerd en besteed aan burgerparticipatie. uitgewerkt op het gebied van | burgerparticipatie. De ambitie | Het budget is besteed aan andere scholing voor de interne van de gemeente is ontwikkeld van intern (gericht op de eigen | ambtelijke organisatie.
organisatie), naar extern (aandacht voor de ideeën van | • | In 2015 is een ambtelijke werkgroep geformeerd met een inwoners en inzetten op burgerinitiatieven). | We zien tevens dat | projectleider. In 2018 is echter besloten deze werkgroep op te de ambitie in 2015 (Notitie burgerparticipatie) voornamelijk | heffen en sinds 2020 is ook de rol van projectleider opgeheven. focuste op dat burgerparticipatie meer moet plaatsvinden, | Sindsdien is er geen fte meer gereserveerd voor terwijl de meest recente ambities (Coalitieakkoord) vooral | burgerparticipatie binnen de ambtelijke organisatie. | Het idee is inzetten op hoe inwoners worden betrokken. | dat burgerparticipatie onderdeel is van iedereen. • | De gemeente streeft met haar ambities op het gebied van | • | In 2015 is ook een kernenregisseur geïntroduceerd. Later is burgerparticipatie verschillende effecten na. Deze effecten | geïnvesteerd in accountmanagement, wat uiteindelijk is kunnen zowel betrekking hebben op de gemeentelijke | doorontwikkeld tot de dorpscontactpersoon. | De functie van besluitvorming, als op inwoners en de brede | leefomgeving en | kernenregisseur is ook opgegaan in de dorpscontactpersoon. samenleving.
| • | De gemeente heeft in de eerste jaren nadat | burgerparticipatie • | Veel van de door de gemeente opgestelde documenten zijn | is geïntroduceerd, interne activiteiten georganiseerd met als niet meer actueel. Dit betekent niet dat participatie niet | doel het ‘laten landen van | burgerparticipatie in de gemeente’. Het idee was dat medewerkers vanuit hun eigen praktijk aan de Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport | 6 7 Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport slag zouden gaan met de geformuleerde ambities op het gebied van burgerparticipatie. Rollen • Rollen en verantwoordelijkheden van college, gemeenteraad en ambtelijke organisatie op het gebied van burgerparticipatie, zijn niet op papier vastgelegd. • In de praktijk worden rollen volgens gesprekspartners daardoor op verschillende wijze en vaak ad hoc ingevuld, afhankelijk van bijvoorbeeld de persoon of het traject. Cultuur • Binnen de gemeente Maasgouw is er geen eenduidige cultuur voor de omgang met burgerparticipatie. De manier waarop de gemeente omgaat met burgerparticipatie is in belangrijke mate afhankelijk van de betrokken ambtenaar, raadslid en/of wethouder. Regelgeving • De landelijke wet beschrijft regelgeving met betrekking tot burgerparticipatie. De gemeente Maasgouw voldoet hier aan. Per 2025 gaat nieuwe wetgeving in met nieuwe regelgeving rondom burgerparticipatie.
De gemeente Maasgouw houdt hier in zijn lokale wet- en regelgeving nog geen rekening mee. Werkwijze en instrumenten • De gemeente heeft intern geen structuur of werkwijze ingericht voor het ophalen van informatie bij inwoners en de omgang met de opgehaalde input. Wel zijn er verschillende instrumenten die zij inzet voor het ophalen van input. De mate waarin deze instrumenten worden ingezet, wordt niet (op papier) bijgehouden. • De gemeente heeft verschillende documenten opgesteld voor de omgang met burgerinitiatieven, maar in de praktijk worden deze documenten niet meer of beperkt gebruikt. • Voor zowel meedenken, meepraten en meedoen als burgerinitiatieven geldt dat de werkwijze van de gemeente ad hoc is en afhankelijk is van de betrokken ambtenaar, collegelid en/of raadslid. Tabel 1. Overzicht ontwikkeling burgerparticipatie op hoofdlijnen 2015 - 2024. 2 Gemeente Maasgouw. (2015). Notitie burgerparticipatie. 2.2 Ambities Ontwikkeling ambitie Sinds 2015 heeft de gemeente Maasgouw verschillende ambities geformuleerd op het gebied van burgerparticipatie. De gemeente Maasgouw heeft voor het eerst ambities geformuleerd in het coalitieakkoord 2014 – 2018. In dit coalitieakkoord is de ambitie als volgt geformuleerd: “De afstand verkleinen tussen gemeente en inwoners door nieuwe vormen van actieve inwonerparticipatie”.
De ambitie op het gebied van burgerparticipatie is vervolgens in 2015 vastgelegd in de ‘Notitie Burgerparticipatie’. In deze notitie zijn de ambities van de gemeente als volgt geformuleerd: 1. Verbeteren van de kwaliteit van burgerparticipatie; 2. Meer burgerparticipatie in de (interne) werkwijze.2 Uit deze notitie blijkt dat de gemeente in eerste instantie burgerparticipatie beter ingebed wil krijgen in de interne organisatie. Ook in de Besturingsfilosofie uit 2017 wordt wederom benadrukt dat de gemeente de ambitie heeft dat “Medewerkers werken vanuit het voortdurend besef van dienstverlening richting onze inwoners: ‘buiten naar binnen halen’, het gedachtegoed van bewoners een plek geven in de besluitvorming”.3 In de Besturingsfilosofie gaat de gemeente in haar ambitie een stap verder dan in de voorgaande documenten, van naast een focus op de interne organisatie, ook een focus op inwoners. In de besturingsfilosofie beschrijft de gemeente dat “Naast [de] traditionele vormen van burgerparticipatie [de gemeente] voor de uitdaging staat om nog meer dan voorheen de kracht 3 Gemeente Maasgouw (2016). Besturingsfilosofie 2017.
van onze samenleving te benutten en meer eigen initiatief en | gemeente vervult (…) de rol van partner, verbinder en coördinator”.7 In zelfredzaamheid te bevorderen”.4 | de gesprekken komt naar voren dat de huidige burgemeester deze visie ook In het coalitieakkoord van 2018 – 2022 beschrijft de gemeente wederom | uitdraagt binnen de gemeente én richting inwoners. Dit draagt volgens haar ambities op het gebied van burgerparticipatie: | gesprekspartners in positieve zin bij aan | hernieuwde ambitie op het gebied van burgerparticipatie. | Uit de gesprekken komt | verder naar voren dat de • | “[We] gaan verbeteringen in de bestuurlijke participatie van burgers | voorgaande burgemeester een | minder uitgesproken visie had op doorvoeren”. | burgerparticipatie | en een lager ambitieniveau en dit dus ook minder werd • | “Initiatieven van burgers verdienen een goede begeleiding binnen de | uitgedragen richting gemeente en inwoners. gemeentelijke organisatie”.5 Nagestreefde effecten De meest recente ambitie op het gebied van burgerparticipatie staat in het | Met haar ambitie beoogt de gemeente verschillende effecten te bereiken. coalitieakkoord 2022-2026.
Daarin wordt onderscheid gemaakt tussen | Op basis van de verschillende (ambitie-)documenten van de gemeente twee varianten van burgerparticipatie waar de gemeente op inzet: | constateren we dat de gemeente de volgende effecten nastreeft: • | Meehelpen bij aanpak van maatschappelijke opgaven; | • | Het gedachtegoed van inwoners heeft een plek in de besluitvorming. • | Meepraten in bestuurlijke processen.6 | • | Het zelf-organiserend vermogen van de samenleving wordt benut.8 Rol portefeuillehouder | • | Initiatieven en maatschappelijke opgaven worden samen met inwoners De burgemeester is in de gemeente Maasgouw de portefeuillehouder van | opgepakt.9 burgerparticipatie. Dit is bepaald bij de portefeuilleverdeling na de vorming | • | Inwoners zijn directer medeverantwoordelijk voor hun leef- en van het nieuwe college. Uit de gesprekken volgt dat naast de ambities op | woonomgeving en de inrichting van het publieke domein en worden papier, de visie en houding van de portefeuillehouder belangrijk is voor het | daar gericht in ondersteund. 10 ambitieniveau van de gemeente. Zo heeft de in 2023 aangestelde | • | En daarmee: burgemeester een sterke visie op het gebied van burgerparticipatie, die | • | Worden gemeenschappen versterkt tot krachtige sociale aansluit op de ambities van de gemeente.
De visie van de burgemeester is | verbanden;11 namelijk om als gemeente een ‘partner’ van de inwoners te zijn, wat | • | Staan gemeente en inwoners dichter bij elkaar.12 aansluit bij de strategische visie gemeente Maasgouw 2025 uit 2016: “De 4 Gemeente Maasgouw (2016). Besturingsfilosofie 2017. | 9 Gemeente Maasgouw (2020). Visie en leidraad actieplan bewonersinitiatieven. 5 Gemeente Maasgouw (2018). Coalitieakkoord 2018 - 2022. | 10 Gemeente Maasgouw (2022). Coalitieakkoord 2022 – 2026 6 Gemeente Maasgouw (2022). Coalitieakkoord 2022 – 2026 | 11 Gemeente Maasgouw. (2015). Notitie burgerparticipatie. 7 Gemeente Maasgouw (2016). Strategische visie gemeente Maasgouw 2025. | 12 Gemeente Maasgouw (2014). Coalitieakkoord 2014 – 2018. 8 Gemeente Maasgouw (2016). Besturingsfilosofie 2017. Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport | 8 2.3 | Kaders en randvoorwaarden | burgerparticipatie ten laste te laten te komen van beleids- of projectbudgetten (en dus niet apart te financieren).14 We beschrijven hierna de inrichting en ontwikkeling van de interne | Verder beschikt de gemeente over een leefbaarheidsfonds voor het organisatie, rollen en verantwoordelijkheden, cultuur en regelgeving. | financieren van de bewonersinitiatieven. Hiervan is € 5.000 vrijgemaakt 2.3.1 | Interne organisatie | voor de bewonersoverlegorganisaties (hierna: boo’s) en € 10.000 voor andere initiatieven.
Tijd en middelen | Voor wat betreft de bemensing binnen de ambtelijke organisatie, is met het De ontwikkeling van de interne organisatie van de gemeente Maasgouw op | publiceren van de ‘Notitie burgerparticipatie’ ook de functie van een het gebied van burgerparticipatie heeft gevraagd om tijd en middelen en | kernenregisseur opgenomen. Voor de functie van kernenregisseur was 0,78 om activiteiten. Voor deze evaluatie is geen uitgebreide financiële analyse | fte gereserveerd. | De rol van de kernenregisseur was om op zoek te gaan uitgevoerd. We gaan beknopt in op de beschikbare middelen voor | naar sociale samenhang tussen de inwoners en hun bereidheid zich in te burgerparticipatie. | zetten voor het gezamenlijke belang en dit te promoten en faciliteren.15 De eerste paar jaar dat de gemeente aan de slag is gegaan met | In 2016 is bovendien een raadswerkgroep ingesteld, deze werkgroep burgerparticipatie is er specifiek structureel projectbudget gereserveerd | bestond uit raadsleden en was verantwoordelijk voor het agenderen van voor de ontwikkeling van burgerparticipatie. Zo heeft de gemeente budget | burgerparticipatie richting de gemeenteraad.16 De eerste bijeenkomst van vrijgemaakt voor de scholing van de organisatie op het gebied van | de raadswerkgroep heeft plaatsgevonden in 2017. De raadswerkgroep was burgerparticipatie.
In de ‘Notitie burgerparticipatie’ staat: “We maken uit | voornemens om in 2018 een themabijeenkomst rondom burgerparticipatie het programma Organisatie Ontwikkeling budget vrij voor scholing van de | te organiseren voor de gemeenteraad (met deelname van college en (deel Organisatie om te komen tot gedragsverandering. Dit doen we door het | van) de ambtelijke organisatie. Uiteindelijk is besloten om de bijeenkomst organiseren van workshops voor raad, college en ambtenaren”.13 Onduidelijk | uit te stellen tot na de gemeenteraadsverkiezingen in 2018. De is hoeveel budget hiervoor vrij is gemaakt. Wel was het budget beperkt. De | raadswerkgroep is niet voortgezet na de verkiezingen. De gemeente geeft aan het budget ingezet te hebben voor het opstarten van | themabijeenkomst heeft uiteindelijk niet meer plaatsgevonden.17 burgerparticipatie in de gemeente. Zo is bijvoorbeeld een bureau ingehuurd | Ook is in 2016 een ambtelijke werkgroep ‘burgerparticipatie’ opgericht. ter ondersteuning en is een Gereedschapskist burgerparticipatie | Deze werkgroep had tot taak het voorbereiden, begeleiden, evalueren en ontwikkeld. Naast dit budget is | ervoor kozen | om de kosten voor | bijsturen van het gehele interne proces rondom burgerparticipatie .18 Ook 13 Gemeente Maasgouw. (2015). Notitie burgerparticipatie. | 16 Gemeente Maasgouw. (2015). Notitie burgerparticipatie.
14 In het kader van deze evaluatie is geen uitgebreide financiële analyse uitgevoerd. | 17 Rekenkamercommissie (2017). Rekenkamerrapport ‘Lef tonen naar burgers’. 15 Gemeente Maasgouw. (2015). Notitie burgerparticipatie. | 18 Gemeente Maasgouw. (2015). Notitie burgerparticipatie. Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport | 9 heeft deze werkgroep input gegeven over de richting voor het omgaan met | tussen de gemeente en de inwoners. De rol van de kernenregisseur is bewonersinitiatieven en de invulling van accountmanagement. | 19 In deze | daarmee opgegaan in de dorpscontactpersoon. De dorpscontactpersoon werkgroep zaten medewerkers van diverse werkvelden en de | kreeg tevens een beleidsrol (0,33 fte), en de beschikbare uren van de kernenregisseur onder leiding van een projectleider burgerparticipatie.20 | huidige kernenregisseur (0,78 fte) werd uitgebreid met de benoeming van Eind 2018 heeft de ambtelijke werkgroep zichzelf opgeheven, vanwege | een nieuw contactpersoon (0,67 fte).24 In totaal betekent dit dat er 1,78 fte (interne) ontwikkelingen op het gebied van burgerparticipatie en | beschikbaar was voor accountmanagement. De beleidsrol van de capaciteitsgebrek.21 | dorpscontactpersoon is niet vergelijkbaar met de rol van een Tijdens een bijeenkomst in 2018, waar inwoners input mochten geven voor | beleidsmedewerker, maar is meer praktisch van aard.
De beleidsrol zou wel de destijds nieuwe college en gemeenteraad, is het inrichten van | de volgende zaken moeten bevatten: accountmanagement als suggestie meegegeven. Eind 2018 is intern | • | Focus op ‘binnen’. besloten om ‘accountmanagement’ | in te richten voor de uitvoering van de | • | Gericht op politiek en bestuurlijk gevoelig of complexe initiatieven ‘Notitie burgerparticipatie’ en specifiek de omgang met burgerinitiatieven | • | Randvoorwaarden bewaken of ontwikkelen (organisatorisch, (zie ook bijlage 2. Tijdlijn met belangrijkste gebeurtennissen).22 | beleidsmatig). In de Programmabegroting 2019 is de rol van accountmanagement als volgt | • | Aanspreekpunt voor contactpersoon maatschappelijke initiatieven gedefinieerd: “Burgers mogen verwachten dat de overheid laagdrempelig te | • | Initiator in ontwikkelen van oplossingen voor terugkerende knelpunten benaderen is. Een goede intake van burgerinitiatieven gevolgd door een | in beleid, organisatie of regelgeving. goede begeleiding helpen daarbij. Deze intake en begeleiding noemen wij | • | Coördinatie en begeleiding ontwikkeling aanpak.25 ‘accountmanagement’. Voor een pilotfase van 2 jaar is uitbreiding van de | De rol van de dorpscontactpersoon is in 2022 intern geëvalueerd. ambtelijke capaciteit (1 fte) voorzien.
Daarna wordt verondersteld dat de | Aanleiding voor deze evaluatie was de afspraak dat de invulling van aanpak van burgerinitiatieven integraal onderdeel uitmaakt van de reguliere | ‘accountmanagement’ na een pilotperiode van twee jaar zou worden werkzaamheden. Indien langere incidentele of structurele inzet aan de orde is | geëvalueerd. De evaluatie constateert dat de beleidsrol van de (dus na 2020), zullen hiervoor in de Kadernota en Begroting 2021 extra | dorpscontactpersoon in de praktijk nauwelijks tot uitvoering wordt middelen worden gevraagd”.23 | gebracht. In de evaluatie wordt de aanbeveling gedaan om een duidelijke Accountmanagement was uiteindelijk de ontstaansbron voor de functie van | keuze te maken over de rol van de dorpscontactpersoon en de zaken die dorpscontactpersoon. De dorpscontactpersoon is een tussenpersoon | wel of niet onder de dorpscontactpersoon vallen. Uit gesprekken blijkt dat 19 Intern document van de gemeente Maasgouw. | 23 Intern document van de gemeente Maasgouw. 20 Gemeente Maasgouw. (2015). Notitie burgerparticipatie. | 24 Gemeente Maasgouw (2018). Actieplan bewonersinitiatieven. 21 Gemeente Maasgouw (2018). Actieplan bewonersinitiatieven. | 25 Gemeente Maasgouw (2020). Actieplan bewonersinitiatieven. 22 Intern document van de gemeente Maasgouw.
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport | 10 het aantal fte voor de ‘beleidsrol’ na de evaluatie is weggehaald bij de | vanwege een gebrek aan draagvlak bij bestuur en management en dorpscontactpersoon. In de praktijk bleek de beleidsrol beperkt te worden | wordt naar verwachting niet of nauwelijks gebruikt.26 ingevuld, mede door het beperkte aantal beschikbare uren. Besloten is om | • | In 2017 heeft het college een themasessie gehad over het onderwerp de focus te leggen op het contact met de inwoners. De rol van de | burgerparticipatie en de betekenis daarvan voor het college. Centrale dorpscontactpersoon is (nog) niet verhelderd. | vraag was “Hoe willen we ons als overheid verhouden tot inwoners en Activiteiten | gemeenschappen?”27 De gemeente Maasgouw heeft tussen 2015 en 2018 verschillende | Sinds 2018 ligt de focus van de gemeente minder op de interne organisatie, activiteiten ingezet om burgerparticipatie zo veel mogelijk ingebed te | en meer op bewonersinitiatieven, in lijn met de ambities uit het krijgen in de organisatie. Bijvoorbeeld (zie ook bijlage 2. Tijdlijn met | coalitieakkoord 2018 – 2022. Naar aanleiding van deze nieuwe ambities is belangrijkste gebeurtennissen): | in eerste instantie de focus van de kernenregisseur verlegd, naar • | De gemeente heeft ‘Backpackers’ ingezet: dit zijn medewerkers die | aan | bewonersinitiatieven.
Sinds 2020 is de rol van kernenregisseur definitief de slag willen gaan met | burgerparticipatie en | hier ook al ervaring mee | opgeheven, en zijn ook de Raadswerkgroep, de ‘Backpackers’ en de hebben. Backpackers traden in de organisatie bovendien op als | ambtelijke werkgroep | beëindigd. Elk beleidsdomein of wellicht zelfs elke ambassadeurs voor | burgerparticipatie en als ondersteuning voor | ambtenaar en bestuurder is momenteel verantwoordelijk voor de inrichting collega’s die aan de slag wilden met burgerparticipatie | . | van burgerparticipatie. • | De gemeente heeft een | interne campagne | rondom burgerparticipatie gevoerd, met onder meer de interne verspreiding van ansichtkaarten | , | 2.3.2 | Rollen en verantwoordelijkheden het publiceren van intranetnieuwsberichten | en een intranetpagina | De rol van de gemeenteraad als volksvertegenwoordiging is om de volledig gewijd aan het thema burgerparticipatie. | beleidskaders vast te stellen. Het college van B&W is | verantwoordelijk voor • | Burgerparticipatie is in de formats voor college- en raadsvoorstellen | de dagelijkse uitvoering van het beleid binnen deze kaders. De opgenomen. Het college is daarmee akkoord gegaan. | gemeenteraad dient vervolgens weer het college te controleren.
| De • | De Gereedschapskist burgerparticipatie is sinds oktober 2018 in | ambtelijke organisatie | vervult een ondersteunende en uitvoerend | e rol. concept gereed. Deze gereedschapskist is opgezet om ambtenaren op weg te helpen met burgerparticipatie in de gemeente. Daarnaast bevat | De verschillende rollen en verantwoordelijkheden binnen de gemeente de gereedschapskist een routekaart, dit is een stappenplan om te | Maasgouw (college, gemeenteraad en ambtelijke organisatie) op het gebied doorlopen op het moment dat een ambtenaar met een nieuw traject | van burgerparticipatie zijn niet nader vastgelegd. In de praktijk worden en/of activiteit start op het gebied van burgerparticipatie. Deze | volgens gesprekspartners rollen | daardoor verschillend ingevuld, afhankelijk gereedschapskist is nooit serieus in de organisatie geïmplementeerd 26 Gemeente Maasgouw (2018). Gereedschapskist burgerparticipatie (concept). | 27 Intern document gemeente Maasgouw Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport | 11 12 Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport van het participatietraject of de activiteit. Uit de gesprekken komen de volgende percepties: • Gemeenteraad: Uit gesprekken blijkt dat de gemeenteraad het belangrijk vindt dat de input van de inwoners landt in gemeentelijk beleid en dat zij daar ook aandacht aan besteden in de raad.
In gesprekken valt echter wel op dat gesprekspartners vinden dat de gemeenteraad deze rol niet voldoende oppakt. Uit gesprekken blijkt dat de gemeenteraad haar kaderstellende en controlerende rol onvoldoende pakt. Zo wordt meerdere keren genoemd dat de gemeenteraad zich (te) veel laat beïnvloeden door de input van (vocale) inwoners. De gemeenteraad erkent dat zij een kaderstellende rol heeft, maar geeft tegelijkertijd aan dat de kaders voor de raad rondom burgerparticipatie ook niet helder zijn. • College: Uit gesprekken blijkt dat veel gesprekspartners vinden dat de huidige burgemeester zijn rol wel goed invult, door actief participatie uit te dragen en de kernen in te gaan. Gesprekspartners benoemen dat de huidige burgemeester de kans heeft om een verbindende rol te spelen, en deze ook pakt. Tegelijkertijd is het gezamenlijke perspectief de afgelopen jaren steeds verder uit het zicht geraakt. Het college is er onvoldoende toe in staat geweest om het gezamenlijke perspectief te herijken en richting de ambtelijke organisatie uit te dragen. • Ambtelijke organisatie: Volgens de gesproken ambtenaren blijkt dat de ambtelijke organisatie haar rol naar eigen inzicht moet invullen en dat dus ook doet op basis van de persoonlijke inschatting en visie van de betrokken ambtenaar, waardoor de uitvoering sterk persoonsafhankelijk is.
Ook andere gesprekspartners benoemen dat in de gemeente elke ambtenaar een eigen beeld heeft van en op het thema burgerparticipatie. Op het moment dat een individuele 28 Gemeenteraad Maasgouw (2018). Actieplan Versterking Lokale Democratie. ambtenaar het ophalen van input bij inwoners belangrijk vindt, zet deze burgerparticipatie in. Het ophalen van input bij inwoners is momenteel vrijblijvend voor ambtenaren. De ervaring van ambtenaren is dat zij ook onvoldoende middelen (zowel tijd als budget) krijgen om te besteden aan het (actief) ophalen van input bij inwoners, of het contact hebben met inwoners. Daarnaast is er met het opheffen van de kernenregisseur geen vast aanspreekpunt meer binnen de ambtelijke organisatie voor vragen of advisering over burgerparticipatie. Gesprekspartners geven aan dat sindsdien geen coördinatie meer plaatsvindt voor burgerparticipatie in de gemeente, waardoor er soms langs elkaar heen wordt gewerkt. Wel staat er in het ‘akkoord over bestuurlijke vernieuwing’ uit 2018 dat “De wens bestaat om de positie van de raad binnen de democratie te versterken. Dat moet gebeuren met oog voor de opkomst van de ‘participatiedemocratie’. (…). Daarom is het nodig om na te gaan hoe de wisselwerking tussen burgers, raadsleden en collegeleden verder verbeterd kan worden.”28 2.3.3 Cultuur In de gemeente Maasgouw is er geen eenduidige cultuur rondom burgerparticipatie.
Uit gesprekken en documenten blijkt dat de portefeuillehouder voor een groot deel bepalend is voor de omgang/cultuur rondom burgerparticipatie. Een portefeuillehouder die het nut van participatie niet ziet, zorgt voor minder aandacht voor burgerparticipatie binnen de organisatie. Terwijl een portefeuillehouder met een duidelijke visie, met een hoog ambitieniveau, en houding tegenover burgerparticipatie, ervoor zorgt dat het onderwerp leeft en dat ambtenaren 13 Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport geënthousiasmeerd (of aangemoedigd worden) om met burgerparticipatie aan de slag te gaan. Uit gesprekken blijkt dat ook dat de omgang met burgerparticipatie persoonsafhankelijk is. Het is duidelijk dat sommige ambtenaren meer tijd nemen voor inwoners, dan andere ambtenaren. Ook is er een bepaald lef en durf nodig bij ambtenaren om ‘het dorp’ in te gaan en in gesprek te gaan met inwoners. De tendens van gemeenteambtenaren is, naar eigen zeggen, toch vaak om te grijpen naar de meer traditionele participatievormen zoals inloopavonden en (digitale) vragenlijsten, om input op te halen, en niet op het doorlopend inzetten op de relatie tussen gemeente en bewoner. Uit gesprekken blijkt dat er ook ambtenaren zijn die geen prioriteit geven aan burgerparticipatie. Het sentiment kan dan zijn dat het lastig is om inwoners te betrekken, want “wat weten zij nou?”.
Daarnaast leeft bij sommige ambtenaren (maar ook collegeleden), het idee dat met name de inwoners die het hardst schreeuwen ook de meeste input (mogen) geven en het beste gehoord worden door de gemeente. 2.3.4 Regelgeving In Nederland is in verschillende landelijke wetten iets opgenomen over participatie, en waar gemeenten aan moeten voldoen met betrekking tot participatie. Ten eerste stelt artikel 150 van de Gemeentewet vast dat elke gemeente een inspraakverordening moet hebben: 29 Artikel 150 van de Gemeentewet. 30 Verordening inzake de wijze waarop ingezetenen en belanghebbenden bij de voorbereiding van gemeentelijk beleid worden betrokken, gemeente Maasgouw. “De raad stelt een verordening vast waarin regels worden gesteld met betrekking tot de wijze waarop ingezetenen en belanghebbenden bij de voorbereiding van gemeentelijk beleid worden betrokken”.29 De gemeente Maasgouw beschikt over een inspraakverordening.30 De inspraakverordening is in 2008 vastgesteld, en vervangt de inspraakverordening Maasbracht, Inspraakverordening Heel en de Inspraakverordening Thorn. In de inspraakverordening staat regelgeving op het gebied van het onderwerp van inspraak, de inspraakgerechtigden, de inspraakprocedure en het eindverslag. Ten tweede zijn er ook andere specifiekere wetten waarin een vorm van participatie wordt verplicht. Een voorbeeld van een dergelijke wet is de Omgevingswet.
Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024, hebben inwoners en ondernemers een belangrijk rol gekregen bij het ontwerpen van de leefomgeving. Gemeenten moeten bij het vaststellen van een Omgevingsvisie, Omgevingsplan, programma, projectbesluit, Omgevingsverordening en Waterschapverordening altijd aangeven hoe belanghebbenden zijn betrokken bij de totstandkoming van een dergelijke visie, programma en plan.31 De gemeente Maasgouw heeft eind 2021 al een voorstel gedaan tot beleid op het gebied van participatie en de Omgevingswet. Dit voorstel is vastgesteld door de Raad. In het beleid wordt voorgesteld om (per in werking treden van de Omgevingswet) “participatie verplicht te stellen voor die plannen waarvan de raad heeft besloten hiervoor ook van zijn adviesrecht gebruik te willen maken (aanvragen in strijd met door gemeenteraad 31 Zie de Omgevingswet. vastgesteld beleid) en daarbij aan de initiatiefnemer actief ondersteuning te | verankerd in de Gemeentewet.
Inwoners en maatschappelijke organisaties bieden vanuit de ambtelijke organisatie.”32 | krijgen hierbij het recht om de gemeente uit te dagen wanneer zij denken Verder staat in het voorstel tot beleid beschreven, dat voorafgaand aan het | dat zij bepaalde taken (zoals groenbeheer) beter en goedkoper kunnen opstellen van een Omgevingsplan bepaald zal worden op weke manier het | uitvoeren.35 onderwerp participatie wordt ingevuld.33 | De Wet gaat naar verwachting in 2025 in, wat betekent dat Nederlandse Ten derde hebben Nederlandse inwoners op basis van de Grondwet | gemeenten in 2027 een participatieverordening moeten hebben opgesteld. zogenaamd uitdaagrecht/ petitierecht. Inwoners kunnen op basis van | De VNG heeft een voorbeeld voor een dergelijke participatieverordening artikel 5 van de Grondwet verzoeken indienen bij de gemeente. Op grond | inclusief het uitdaagrecht opgesteld.
Gemeenten kunnen hier gebruik van van dit artikel hebben inwoners en maatschappelijke partijen het recht | maken bij het opstellen van hun eigen inspraakverordening.36 verzoeken in te dienen bij het gemeentebestuur die strekken tot overname | De gemeente Maasgouw moet de inspraakverordening nog aanpassen naar van de uitvoering van gemeentelijke taken.34 Hoewel volgens de VNG veel | een participatieverordening, zodat ook de uitvoering en evaluatie van gemeenten al op een manier werken met het uitdaagrecht, is het nog niet | beleid daarin wordt geregeld. De gemeente kán regels in die verordening verplicht voor gemeenten om hier beleid en/of regelgeving voor op te | vastleggen over het uitdaagrecht. stellen. Met de Wet versterking participatie op decentraal niveau gaat hier | De gemeente heeft ten tijde van deze evaluatie nog geen nieuwe verandering in komen. | participatieverordening opgesteld. De gemeente geeft aan graag de In juni 2024 nam de Eerste Kamer de wet Versterking participatie op | conclusies en aanbevelingen uit de evaluatie bij de totstandkoming van de decentraal niveau aan. Deze wet verplicht decentrale overheden – | nieuwe participatieverordening te betrekken. waaronder gemeenten – om hun inspraakverordening om te zetten in een participatieverordening. Dit betekent dat artikel 150 van de Gemeentewet wijzigt.
De nieuwe wet moet participatie sterker verankeren in de wet. De | 2.4 | Werkwijze en instrumenten participatieverordening die gemeenten moeten gaan opstellen, moet | In de evaluatieperiode zijn verschillende documenten opgesteld rondom de heldere kaders bieden voor participatie. Gemeenten leggen in zo’n | omgang met burgerparticipatie in de gemeente Maasgouw en zijn er verordening vast hoe inwoners betrokken worden bij de voorbereiding, uitvoering én evaluatie van beleid. Daarnaast wordt ook het uitdaagrecht 32 Gemeente Maasgouw (2021). Voorstel tot beleid Participatie en Omgevingswet. (21 – | 35 VNG (2021). Ledenbrief VNG Voorbeeld Verordening Participatie [en uitdaagrecht] 12 – 2021, vastgesteld door gemeenteraad op d.d. 30 december 2021), p. 3. | (nieuw) en Handreiking. 33 Gemeente Maasgouw (2021). Voorstel tot beleid Participatie en Omgevingswet. (21 – | 36 VNG (2021). Ledenbrief VNG Voorbeeld Verordening Participatie [en uitdaagrecht] 12 – 2021, vastgesteld door gemeenteraad op d.d. 30 december 2021). | (nieuw) en Handreiking. 34 Artikel 5 van de Grondwet. Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport | 14 15 Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport verschillende instrumenten ingezet. We gaan eerst in op de werkwijze en lichten vervolgens toe welke instrumenten er zijn.
2.4.1 Werkwijze We maken onderscheid tussen ten eerste meedenken, meepraten en meedoen en ten tweede een specifieke vorm van burgerparticipatie, namelijk burgerinitiatieven. Werkwijze ten aanzien van meedenken, meepraten en meedoen Uit de documenten en gesprekken blijkt dat er geen structurele werkwijze is rondom burgerparticipatie als het gaat om meedenken, meepraten en meedoen. Dat geldt zowel voor het opzetten en uitvoeren van burgerparticipatie als voor het verwerken van de opgehaalde input van inwoners. In de praktijk wordt burgerparticipatie binnen de gemeentelijke organisatie situationeel opgepakt (afhankelijk van wens, onderwerp en betrokken ambtenaren). De invulling ervan is dus afhankelijk van de betrokken ambtenaar en het betreffende domein. Daarnaast zijn de resultaten van projecten op het gebied van burgerparticipatie beperkt uitgedragen en niet gemonitord. Hierdoor is het lastig te herleiden wat er precies in de praktijk gebeurd is op het gebied van burgerparticipatie, en welke invloed burgerparticipatie heeft op het beleid van de gemeente. We zien wel dat de gemeente sinds 2015 verschillende instrumenten heeft ontwikkeld waarmee meedenken, meepraten en meedoen worden gefaciliteerd. Hier gaan we later in dit hoofdstuk verder op in.
Werkwijze voor omgang met burgerinitiatieven Een specifieke vorm van burgerparticipatie waar de gemeente wel kaders voor heeft ingericht, is de omgang met burgerinitiatieven. 37 Gemeente Maasgouw (2015). Notitie burgerparticipatie. In de ‘Notitie burgerparticipatie’ werd aangekondigd dat de gemeente een schema ‘zelfsturing of participatie’ zou gaan implementeren in de organisatie (naar inspiratie van de gemeente Peel en Maas: zie figuur 2). Dit betekent dat “bij elk (nieuw) initiatief de gemeente zichzelf expliciet de vraag stelt tot welke type het betreffende initiatief hoort. En vervolgens welke rol(len) van inwoners en overheid verwacht wordt”.37 De bedoeling was dat de gemeentelijke organisatie dit schema zou gebruiken als basis voor het bepalen van de mate van ondersteuning van de gemeente bij initiatieven vanuit inwoners. De mate van ondersteuning valt volgens dit schema samen met de vraag wie de eigenaar van het project of het probleem is. Nadat dit bepaald is, kan de vraag worden gesteld in welk type een bepaald onderwerp (probleem, activiteit, project) in het schema geplaatst kan worden. 16 Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport Figuur 2. Schema zelfsturing gemeente Maasgouw ( ‘Notitie Burgerparticipatie ’). Nadat de typering is bepaald, is de vervolgvraag volgens de notitie welke rol de gemeente binnen deze typering vervult.
De gemeente kijkt hierbij naar de verschillende aspecten van een regisserende rol: • Initiator (voortouw nemen) • Stimulator (stimuleren, prikkelen) • Facilitator (ondersteunen) • Beslisser (keuzes maken) • Innovator (initiatief nemen) • Bemiddelaar (betrekken van partners en consensus zoeken).38 38 Gemeente Maasgouw (2015). Notitie burgerparticipatie. 39 Rekenkamercommissie (2017). Rekenkamerrapport ‘Lef tonen naar burgers’. In 2017 heeft de Rekenkamercommissie Maasgouw onderzoek gedaan naar burgerparticipatie in Maasgouw. Uit dit onderzoek blijkt dat, hoewel het schema wel bekend was in de gemeentelijke organisatie, het schema in de praktijk niet wordt toegepast: “Uit de interviews met initiatiefnemers komt naar voren dat het schema wordt ervaren als een keurslijf. Ook wordt aangegeven dat het schema niet juist wordt toegepast omdat de rol van burgers is vergeten. Tevens is er verschil van mening tussen burgers en gemeentelijke vertegenwoordigers over welk type het initiatief handelt.
In de praktijk blijkt het schema dus weinig toegevoegde waarde te hebben voor een heldere rolverdeling tussen de gemeente en initiatiefnemers.”39 Uit het Rekenkameronderzoek komt verder naar voren dat er werkafspraken moesten worden gemaakt over rolverdeling en afstemming tussen gemeenteraad, college van B&W, en burgerorganisaties zodat het duidelijk is wat ze van elkaar kunnen verwachten op welke manier ze contact kunnen onderhouden en op welke manier ze kunnen samenwerken. Voor burgerorganisaties met een specifieke doelstelling zijn afspraken op maat nodig die corresponderen met de aard van het betreffende besluitvormingsproces.40 Het onderzoek van de Rekenkamer heeft er niet toe geleid dat de gemeente dit schema heeft aangepast en/of werkafspraken op papier heeft gezet. Uit het rekenkameronderzoek is bovendien gebleken dat het schema voor de gemeente Maasgouw niet van toepassing is, aangezien het schema niet voldoende aansloot bij de ambities van de gemeente.41 De gemeente heeft in 2020 een visie en leidraad gepubliceerd voor de omgang met ‘bewonersinitiatieven’. Volgens de ‘visie en leidraad 40 Rekenkamercommissie (2017). Rekenkamerrapport ‘Lef tonen naar burgers’. 41 Rekenkamercommissie (2017). Rekenkamerrapport ‘Lef tonen naar burgers’.
bewonersinitiatieven’ verdienen de volgende aspecten bijzondere | inloopavonden, het uitzetten van (digitale) vragenlijsten, meedoen met aandacht: | groenbeheer, etc. Deze activiteiten komen aan bod in hoofdstuk 3. • | De gemeente kiest voor een positieve, pragmatische en praktische | • | Leefbaarheidsfonds: Het doel van het leefbaarheidsfonds is het aanpak. | verstrekken van subsidie ter stimulering en ondersteuning van • | Inwoners worden goed geïnformeerd en er wordt duidelijk | bewonersinitiatieven.43 Vanuit het Leefbaarheidsfonds kunnen gecommuniceerd. | burgerinitiatieven gestimuleerd en aangezwengeld worden voor zover • | Een positieve grondhouding tegenover bewonersinitiatieven wordt | ze passen binnen de kaders van het gemeentelijk beleid. Het gecombineerd met een goede ontvangst en opvolging door de hele | leefbaarheidsfonds voor 2015 had een budget van € 15.000.44 Inwoners organisatie. | kunnen een budget aanvragen voor het realiseren van een plan of • | De gemeentelijke kaders zijn leidend en er wordt realistisch | project in de buurt of dorpskern voor het verhogen van de leefbaarheid. gefaciliteerd; indien nodig wordt geprioriteerd en (meerjarig) gepland.
| De inwoner kan, sinds de introductie van | de dorpscontactpersonen, • | Er wordt gekozen voor een pragmatische, praktische en inhoudelijke | gebruik maken van de hulp van de dorpscontactpersonen bij het benadering. | aanvragen van de subsidie. | Het is op basis van deze evaluatie niet • | Boo’s zijn een serieuze gesprekspartner.42 | duidelijk hoeveel aanspraak er wordt gemaakt op het Uit gesprekken met, onder anderen, ambtenaren blijkt dat deze visie en | leefbaarheidsfonds. Er is ook geen overzicht van het aantal leidraad in de praktijk niet standaard gebruikt worden in de omgang met | gehonoreerde subsidies. | Op zijn website publiceert de gemeente wel burgerinitiatieven. | voorbeelden van initiatieven die zijn gerealiseerd dankzij budget uit het leefbaarheidsfonds.45 2.4.2 | Instrumenten | • | Deelverordeningen subsidies voor verenigingen. De gemeente Maasgouw zet sinds januari 2022 deelverordeningen subsidies in voor De gemeente heeft sinds 2015 verschillende instrumenten ingezet op het | boo’s en verenigingen. De deelverordeningen geven per type gebied van burgerparticipatie. Het is uit documenten niet af te leiden | organisatie/activiteit aan welk subsidiebedrag maximaal beschikbaar wanneer, hoe en hoe vaak de gemeente deze instrumenten inzet.
Bijlage 2 | is, wat de beleidsdoelen daarbij zijn, wat de vorm van de subsidie is en geeft inzicht in de ontwikkeling van de instrumenten door de jaren heen. | aan welke subsidiecriteria er voldaan dient te zijn.46 Bovendien vinden er meer activiteiten op het gebied van burgerparticipatie | • | Maasgouwpanel: De gemeente Maasgouw maakt gebruik van het dan weergegeven in de onderstaande opsomming, bijvoorbeeld | ‘Maasgouwpanel’. Dit is een opiniepanel waar de meningen van inwoners en ondernemers uit de gemeente Maasgouw worden 42 Gemeente Maasgouw (2020). Visie en leidraad Bewonersinitiatieven. | 45 Zie: ‘Een goed idee!’, gemeentemaasgouw.nl. 43 Gemeente Maasgouw (2022). Deelverordening leefbaarheidsfonds. | 46 Gemeente Maasgouw (2022). Deelverordeningen subsidies. 44 Gemeente Maasgouw (2015). Notitie burgerparticipatie. Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport | 17 opgehaald. Leden van het Maasgouwpanel mogen hun mening geven | dorpscontactpersoon haalt nog steeds signalen op in het dorp en kan over ontwikkelingen, het beleid en de dienstverlening van de | vragen beantwoorden in de dorpskernen. De dorpscontactpersoon legt gemeente. De gemeente haalt de mening van het Maasgouwpanel op | de signalen ook nog steeds neer bij de ambtelijke contactpersonen.
| Op door het versturen van een online vragenlijst.47 De beïnvloedingsruimte | het moment van deze evaluatie was er een dorpscontactpersonen. en de manier waarop de gemeente omgaat met de input uit het panel is | • | Adviesraad Sociaal Domein: In 2020 heeft de gemeente Maasgouw een niet verder uitgewerkt of vastgelegd. | onafhankelijke Adviesraad Sociaal Domein ingericht. Het doel, de rol, • | Bewonersoverlegorganisaties (boo’s): In de gemeente Maasgouw | taken en bevoegdheden van de Adviesraad zijn vastgelegd in een hebben verschillende dorpskernen een eigen boo. Deze boo is opgezet | verordening. Het doel van de Adviesraad is het college, zowel gevraagd door inwoners van het dorp en hebben als doel om de leefbaarheid in | als ongevraagd, te adviseren over alle zaken die het sociaal domein het dorp te behouden/bevorderen. Elke boo bepaalt haar eigen | aangaan en hierbij inwoners te betrekken. Daarnaast heeft de werkwijze, maar over het algemeen beoogt de boo het belang van ‘het | Adviesraad als doel om als klankbord te fungeren voor de dorp’ te behartigen richting de gemeente. Voor de boo’s is € 5000 euro | gemeentelijke organisatie in verband met de ontwikkelingen van het uit het leefbaarheidsfonds gereserveerd. Tot 2022 ontving iedere boo € | gemeentelijk beleid op het sociaal domein.48 In de verordening is ook 500, dit is in 2022 verhoogd tot € 1000.
| beschreven hoe de gemeente moet omgaan met de Adviesraad: 49 Tussen 2016 en 2017 heeft de gemeente structureel overleg gevoerd | • | De gemeente moet het advies van de Adviesraad betrekken bij zijn met de boo’s. In 2017 heeft de gemeente besloten te stoppen met deze | besluitvorming en moet het College een onderbouwing geven op structurele overleggen, maar individueel in gesprek ‘op maat’ te gaan | het moment dat de besluitvorming afwijkt. met de boo’s. In 2018 is nog een bijeenkomst georganiseerd naar | • | Er vindt minimaal één keer per jaar overleg plaats tussen de aanleiding van de nieuwe gemeenteraad en College van B&W. | De boo’s | Wethouder(s) Sociaal Domein en de Adviesraad. zijn nog steeds in meerdere of mindere mate actief | . Momenteel vindt | • | Het college wijst een contactambtenaar aan. De Adviesraad en de geen structureel periodiek overleg plaats tussen de gemeente en de | contactambtenaar hebben minimaal twee keer per jaar overleg. boo’s. Eén keer per jaar vindt een jaargesprek plaats tussen iedere boo | • | De contactambtenaar of andere medewerkers van de gemeente en de burgemeester. Verder hebben de boo’s over specifi | eke | kunnen, waar nodig, door de Adviesraad worden uitgenodigd om onderwerpen/thema’s contact met de voor dat onderwerp | bij de vergadering aan te sluiten. verantwoordelijke ambtenaar.
| • | Sociaal Inclusiepanel: In het procesplan ‘Lokale Inclusie Agenda’, staat • | Dorpscontactpersoon: | De dorpscontactpersoon is de afgelopen jaren | dat in Q2 van 2023 een sociaal inclusiepanel wordt gevormd van uitgegroeid tot | een belangrijk instrument voor de gemeente. De | ervaringsdeskundigen die onder het Adviesraad Sociaal Domein een 47 Zie: ‘Maasgouwpanel’, gemeentemaasgouw.nl. | 49 Gemeente Maasgouw (2020). Verordening van de gemeenteraad van de gemeente 48 Gemeente Maasgouw (2020). Verordening van de gemeenteraad van de gemeente | Maasgouw houdende regels omtrent adviesraad sociaal domein. Maasgouw houdende regels omtrent adviesraad sociaal domein. Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport | 18 plek krijgt in de organisatie.50 Het doel van het Sociaal Inclusiepanel is | • | Bewaken van doelstellingen en belangen van kinderen. om bewustwording te creëren over inclusie, met als einddoel om ervoor | • | Afstemmen en contact onderhouden. te zorgen dat alle inwoners zich ‘thuis en gerespecteerd’ voelen in | • | Verzorgen van de planning en het sturen daarop. Maasgouw en dat ‘iedereen mee kan doen’. Het Sociaal Inclusiepanel | • | Ontwikkelen en blijven actualiseren van afspraken, materiaal, doet dit door in gesprek te gaan met inwoners, zorgverleners, | richtlijnen en procedures. ondernemers en andere belangrijke partijen in de gemeente.
Het | • | Zorgen voor een actieve en positieve communicatie. Sociaal Inclusiepanel vergadert één keer per maand.51 De werkwijze, | • | Uitvoeren van budgetbeheer. verantwoordelijkheid en beïnvloedingsruimte van het Sociaal | • | Werven en installeren nieuwe Kinderraadsleden en bijzondere Inclusiepanel zijn niet vastgelegd. Ook is niet geëxpliciteerd hoe de | functionarissen. gemeente omgaat met de input van het Sociaal Inclusiepanel. | • | Organiseren van activiteiten. • | Kinderraad: De gemeente Maasgouw heeft in 2020 de Kinderraad | • | Faciliteren van vergaderingen en meer. opgezet. Het doel van de Kinderraad is om: | • | Evalueren en bijsturen.52 • | Kinderen te laten meedenken met thema’s die voor kinderen | De gemeente heeft de afgelopen jaren ervaring opgedaan met de belangrijk zijn. | Kinderraad. Uit documenten blijkt dat de gemeente goede ervaringen • | Kinderen kennis laten maken met politiek en gemeente, | heeft opgedaan, maar dat er ook nog verbetering nodig is. Met name democratie, samen komen tot beslissingen, etc. | over verantwoordelijkheden, rollen, taakverdeling en omgang met • | Kinderen projecten op te laten zetten rondom een zelfgekozen | input moest helderder worden gecommuniceerd.53 De gemeente thema. | beoogt een professionaliseringsslag te maken door capaciteit vrij te De Kinderraad vergadert drie keer per jaar in het gemeentehuis.
De | maken binnen de ambtelijke organisatie voor de Kinderraad. In de kinderen uit de Kinderraad vertegenwoordigen de kinderen van hun | programmabegroting van 2023 wordt deze capaciteit gevraagd. Het school of netwerk. De kinderen worden ondersteund door een coach | gaat om 0,5 fte en een structureel budget van € 43.300.54 Sinds mei en mogelijk enkele buddy’s. Tot en met 2022 was een Raadswerkgroep | 2023 is een coach en begeleider Kinderraad en kinderparticipatie in Kinderraad verantwoordelijk voor de centrale organisatie. De | dienst van de gemeente Maasgouw. verantwoordelijkheden met betrekking tot de organisatie van de | • | Wel.kom. Sinds 2022 maakt de gemeente Maasgouw gebruik van de Kinderraad zijn vastgelegd in een bijlage. Hierin zijn afspraken | dienstverlening van welzijnsorganisatie Wel.kom. De dienstverlening vastgelegd over: | van Wel.kom is gericht op “het versterken van individuen en groepen, 50 Gemeente Maasgouw (2023). Procesplan Lokale Inclusie Agenda. | 53 Intern document van de gemeente Maasgouw. 51Gemeente Maasgouw (2023). Procesplan Lokale Inclusie Agenda; ‘Sociale inclusie: | 54 Gemeente Maasgouw (2023). Programmabegroting 2023. Burgerparticipatie – iedereen doet mee!’, asd-maasgouw.nl. | kinderraad. 52 Gemeente Maasgouw (n.d.). Bijlage. Overzicht van verantwoordelijkheden organisatie Kinderraad.
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport | 19 20 Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport zodat iedereen actief en zelfstandig kan meedoen in de maatschappij”.55 De focus van de dienstverlening is gericht op het stimuleren van activiteiten en ontmoetingsplekken voor volwassenen en ouderen. Daarnaast focust Wel.kom op het organiseren van vrijetijdsbesteding en opvoedondersteuning voor jeugd en jongeren. Wel.kom ondersteunt bijvoorbeeld (bewoners)initiatieven en heeft hier ook budget voor. De mate van ondersteuning is afhankelijk van de vraag en behoefte van de initiatiefnemer.56 We hebben verder geen documenten waar de werkwijze van Wel.kom verder is uitgewerkt. In 2022 is intern een memo opgesteld over het verschil tussen de rol van dorpscontactpersoon en de opbouwwerker Wel.kom. Uit de evaluatie van de dorpscontactpersoon, die de gemeente in 2022 uitvoerde, blijkt dat er wel overlap is tussen het werk van de dorpscontactpersoon en de dienstverlening van Wel.kom.57 Uit gesprekken blijkt dat het momenteel zowel voor de dorpscontactpersonen, als Wel.kom als inwoners nog onduidelijk is waar het werk van de dorpscontactpersoon ophoudt en dat van Wel.kom begint. • Communicatiekanalen: De gemeente gebruikt diverse communicatiekanalen, zoals een huis-aan-huisblad, de regionale krant, nieuwsbrieven, websites van de gemeente zoals www. Gemeentemaasgouw.nl, www.
Meedoenmaasgouw.nl en www. Energiekmaasgouw.nl en sociale media. De ervaringen met deze communicatiekanalen zijn wisselend, vooral wat betreft snelheid en consistentie. Zo ontvangen sommige dorpskernen het huis-aan- huisblad wel, terwijl andere dorpskernen dit niet krijgen. De gemeente Maasgouw beschikt over een afdeling communicatie. Deze afdeling heeft geen vaste rol op het gebied van (communicatie) over burgerparticipatie. Vaak wordt de inzet van communicatie per project 55 ‘Wat doen we?’, welkom.nu. 56 ‘Wat doen we?’, welkom.nu. bepaald. De wijze van terugkoppeling naar aanleiding van een burgerparticipatie traject verschilt ook per project. 57 Intern document van de gemeente Maasgouw. 21 Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport In dit hoofdstuk beschrijven we de concrete activiteiten die tijdens de te evalueren periode hebben plaatsgevonden op het gebied van burgerparticipatie, wat daarvan de resultaten waren en hoe dit door betrokkenen is gewaardeerd. Er zijn verschillende instrumenten die de gemeente inzet om aan burgerparticipatie te doen (zie ook paragraaf 2.3.2). In dit hoofdstuk maken wij onderscheid tussen activiteiten en resultaten in de categorieën ‘meedoen’ (hieronder vallen ook de burgerinitiatieven), ‘meedenken/meepraten’ en de inzet van de dorpscontactpersonen.
Hieronder vindt u voor elk van deze categorieën een overzicht van de activiteiten die de gemeente heeft uitgevoerd, wat daarvan de resultaten waren en hoe dit door inwoners wordt gewaardeerd. Daarbij plaatsen wij de kanttekening dat er niet één overzicht bestaat van alle activiteiten die onder de noemer ‘burgerparticipatie’ in de gemeente Maasgouw hebben plaatsgevonden. Het onderstaande is daarom gebaseerd op voorbeelden die we zijn tegengekomen in documenten (zoals de burgerjaarverslagen), voorbeelden die zijn genoemd tijdens gesprekken en voorbeelden die in reacties op de enquête zijn genoemd. 58 Gemeente Maasgouw (2022). Coalitieakkoord 2022 – 2026. 3.1 Activiteiten op het gebied van ‘meedoen’ Het huidige coalitieakkoord van de gemeente formuleert een ambitie op het gebied van ‘meedoen’ door inwoners en schrijft dat: ‘Burgerparticipatie gaat over burgers die meehelpen bij de aanpak van opgaven in de samenleving. Dat zijn de mensen die vrijwilligerswerk verrichten, die zorg of hulp bieden aan anderen, die een vereniging draaiende houden of die initiatieven nemen om de leefomgeving of de leefbaarheid te verbeteren. Met deze actieve burgers onderhouden we als gemeente nauwe contacten en daar waar nodig bieden we deze burgers gerichte ondersteuning.’58 Uit deze ambitie in het coalitieakkoord blijkt dat inwoners op veel verschillende manieren kunnen ‘meedoen’.
Ook uit gesprekken en uit de enquête blijkt dat ‘meedoen’ met de gemeente veel vormen aan kan nemen en dat activiteiten op het gebied van ‘meedoen’ niet strak zijn af te bakenen. Zo gaf een aantal respondenten in de enquête aan dat zij het doorgeven van signalen aan de gemeente, ook vinden vallen onder ‘meedoen’. Hieronder volgt een overzicht van activiteiten die tijdens de evaluatieperiode hebben plaatsgevonden en die door inwoners, ambtenaren en bestuurders in het kader van het onderzoek zijn genoemd onder de noemer ‘meedoen’. 3. Opbrengsten burgerparticipatie (activiteiten, resultaten en effect) 22 Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport Meedoen Activiteiten en resultaten • Groenbeheer, zoals de aanleg en onderhoud van planten(bakken), parken en perken; • Onderhoud van infrastructuur, zoals ruiterpaden, wandelroutes en wegen; • Inrichten van hoogwaterbescherming, zoals de inrichting van wadi’s (of alternatieven daarvoor); • Het opruimen van (zwerf)afval; • Verduurzaming van de gemeente (zoals Energie coöperatie Maasgouw); • Vrijwilligerswerk, zoals meehelpen als lid van een stembureau, vrijwilligerswerk op het gebied van armoedebestrijding en preventieve gezondheidszorg; • Activiteiten uitgevoerd door boo’s, zoals het operationaliseren van het ‘mededelingenbord’ en het verspreiden van een wijkkrant/nieuwsbrief; • Het ondersteunen van burgerinitiatieven, bijvoorbeeld