Transitievisie Warmte V5
Tekst van het document
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel
Samenvatting Waarom een Transitievisie Warmte?
Wat is er mogelijk in Maasdriel?
In het nationale Klimaatakkoord is afgesproken
Uit onderzoek gedaan door CE Delft en het
dat elke gemeente een Transitievisie Warmte
Expertisecentrum Warmte blijkt er kansen liggen
maakt. In deze visie beschrijft de gemeente welke
voor all-electric oplossingen in de gemeente. Kansen
alternatieven er voor aardgas zijn in de gemeente,
voor warmtenetten gevoed door restwarmte of
wat per wijk de beste oplossing is en hoe de
geothermie zijn er niet of weinig. De strategie van een
gemeente de warmtetransitie gaat organiseren.
hybride oplossing met duurzaam gas kan mogelijk in de toekomst een rol spelen in de warmtetransitie
De overstap naar een alternatieve duurzame
in Maasdriel. Op dit moment is er echter nog
verwarming is belangrijk, omdat we hiermee
onvoldoende bekend over de beschikbaarheid of
bijdragen aan het beperken van de gevolgen van
kosten om deze strategieën in deze versie van de
klimaatverandering en de opwarming van de aarde.
Transitievisie Warmte mee te nemen.
Daarnaast voorkomen we verdere negatieve gevolgen van de gaswinning in Groningen.
Wat betekent dat voor Maasdriel? We zetten in op een gefaseerde aanpak, waarbij
Wat staat er in de Transitievisie Warmte?
iedereen stappen kan zetten richting een aardgasvrije
De Transitievisie Warmte beschrijft de eerste stappen
verwarming. De stappen die gezet kunnen worden zijn
naar een aardgasvrije gemeente. We geven een
afhankelijk van het gebouw, de (robuustheid van de)
globaal inzicht in welke duurzame alternatieven
oplossing en de gebouweigenaar. Gebouweigenaren
mogelijk zijn. We maken in de Transitievisie Warmte
van gebouwen die in of na 1992 zijn gebouwd,
nog geen definitieve keuzes, maar geven de eerste
kunnen zich voorbereiden op de overstap naar een
stappen vorm. De Transitievisie Warmte wordt elke
all-electric oplossing. Voor gebouweigenaren van
5 jaar herijkt. Hierdoor kunnen we rekening houden
oudere gebouwen ligt de focus de komende vijf jaar
met nieuwe ontwikkelingen en inzichten en deze
voornamelijk op spijtvrije maatregelen. Met spijtvrije
meenemen in onze strategie.
maatregelen bedoelen we isolerende en besparende maatregelen die zich op korte termijn terugverdienen.
De gemeenteraad heeft op 10 december 2020 de volgende uitgangspunten voor de Transitievisie
De aanpak
Warmte vastgesteld:
De komende vijf jaar zetten we in op bewustwording
•
inclusief;
en een goede informatievoorziening. Daarnaast
•
flexibel en toekomstgericht;
zetten we twee pilotprojecten op om te leren over hoe
•
werk met werk maken;
we Maasdriel het beste aardgasvrij kunnen maken.
•
samen.
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 2
Inhoudsopgave Samenvatting
3
1. Inleiding
4
Introductie
4
Aanleiding
4
Opgave
4
Doel en resultaat
4
Uitgangspunten
5
Context
6
Afbakening
6
Samenhang met andere beleidstukken
6
2. Werkwijze en proces
7
Doorlopen proces
7
Participatie
7
Doorwerking
7
3. Alternatieven voor aardgas
10
Introductie
10
Strategiëen voor aardgasvrij
10
Kansrijke alternatieven voor Maasdriel
11
4. De opgave in beeld
13
Maasdriel in cijfers
13
Woningvoorraad Maasdriel
13
Isolatie
14
5. Gefaseerde transitie
17
Spijtvrije maatregelen
18
Pilots
19
6. Communicatiestrategie
20
7. Financiering & betaalbaarheid
23
Bijlage 1
25
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 3
1. Inleiding Introductie
In het Klimaatakkoord is verder afgesproken dat in
De overstap naar een aardgasvrije gemeente is niet
elke gemeente de gemeenteraad uiterlijk eind 2021
makkelijk te maken. Aardgas speelt namelijk een
een Transitievisie Warmte (hierna TVW) vaststelt. De
belangrijke rol in ons dagelijks leven. Het houdt
TVW geeft inzicht in de alternatieven voor aardgas
onze woningen warm, we koken ermee en aardgas
in de gemeente, de best passende oplossingen per
speelt een belangrijke rol in het bedrijfsleven
wijk en het tijdspad waarin woningen in de gemeente
en de industrie. Toch is het belangrijk dat we
van het aardgas af gaan. Definitieve keuzes worden
minder aardgas en uiteindelijk geen aardgas meer
in de TVW niet gemaakt, deze volgen per wijk in
gebruiken, want het gebruik van aardgas zorgt
een wijkuitvoeringsplan. In dit wijkuitvoeringsplan
voor CO2-uitstoot. Door af te stappen van aardgas
(WUP) leggen gemeente, inwoners en andere partijen
voorkomen we daarnaast verdere gevolgen van de
afspraken vast over hoe en wanneer de wijk van het
gaswinning in Groningen en zijn we in de toekomst
aardgas af gaat.
minder afhankelijk van aardgas uit het buitenland. Elke gemeente in Nederland heeft hierin een rol te spelen. Als regisseur van de warmtetransitie is het
Opgave
aan de gemeente om de koers uit te zetten en te
De gebouwde omgeving van Maasdriel bestaat uit
bepalen welke alternatieve warmtebronnen het beste
ruim 11.500 gebouwen (woningen, winkels, horeca,
passen bij de dorpen, wijken en inwoners binnen de
kantoren etc.). Veel van deze gebouwen zijn op dit
gemeente. Als gemeente Maasdriel hebben ook wij
moment voor warmte afhankelijk van aardgas. In
een plan gemaakt, de Transitievisie Warmte, waarin
2019 werd er in Maasdriel meer dan 15 miljoen
we beschrijven hoe we ervoor zorgen dat we voor
kubieke meter aardgas verbruikt. Het streven is dat
2050 van het aardgas af zijn.
de gebouwde omgeving van Maasdriel in 2050 geheel aardgasvrij is. In de Transitievisie Warmte beschrijven
Aanleiding
we hoe we daarvoor de eerste stappen zetten.
In juni 2019 heeft het kabinet het nationale Klimaatakkoord gepresenteerd, in navolging van
Doel en resultaat
het Klimaatakkoord van Parijs. In het nationale
We hebben als gemeente geen specifiek doel om
Klimaatakkoord staan meer dan 600 afspraken om
een bepaald aantal woningen aardgasvrij te maken
opwarming van de aarde te bedwingen en de uitstoot
voor 2030. We vinden het belangrijker dat we met de
van broeikasgassen tegen te gaan. Deze afspraken
Transitievisie Warmte een proces in gang brengen. \
zijn verdeeld over de sectoren elektriciteit, gebouwde omgeving, industrie, landbouw & landgebruik en
Er mag geen twijfel over bestaan dat een aardgasvrije
mobiliteit. Aan de sectortafel gebouwde omgeving
gemeente in 2050 het einddoel is. Welke technieken
zijn de doelstellingen vormgegeven voor de
op dat moment beschikbaar zijn en hoe we daar
verduurzaming van de gebouwde omgeving. Eén
het beste naartoe kunnen werken, is op dit moment
van die doelstellingen is dat in 2030 1,5 miljoen
nog onduidelijk. De Transitievisie Warmte moet
gebouwen geen gebruik meer maken van aardgas.
daarom richting geven aan waarom, hoe en
Voor 2050 is de doelstelling dat alle gebouwen in
wanneer gebouwen in Maasdriel over kunnen gaan
Nederland geen gebruik meer maken van aardgas
naar aardgasvrij.
voor verwarming en om mee te koken.
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 4
Het resultaat is een visie op de wijze waarop
3. Werk met werk maken
Maasdriel in 2050 een aardgasvrije gemeente is.
Met de TVW haken we aan bij bestaande processen
Deze visie bestaat uit:
en projecten binnen en buiten het gemeentehuis. Daarbij kijken we verder dan energievraagstukken.
• informatie over de warmtetransitie en welke
Met de TVW zoeken we aansluiting bij wat er speelt in
technieken beschikbaar zijn om aardgasvrij te
de wijken en kernen en bij de inwoners van Maasdriel.
verwarmen;
Op die manier benutten we koppelkansen en pakken
• een profielschets per kern met mogelijke
we de opgave pragmatisch en efficiënt op.
passende oplossingen; • moment waarop gebouweigenaren het beste kunnen overgaan op een alternatieve warmtebron; • en handelingsperspectief voor de inwoners en ondernemers van Maasdriel.
4. Samen Iedereen krijgt te maken met de warmtetransitie, maar niet iedereen kan de transitie zelf en onafhankelijk doorlopen. Daarom is een duurzame coalitie van lokale stakeholders belangrijk,
Uitgangspunten
zowel binnen de gemeente als binnen de regio.
In december 2020 heeft de gemeenteraad van
De samenwerking binnen deze coalitie staat centraal
Maasdriel het Plan van Aanpak voor de Transitievisie
in het hele proces. De TVW maken we dan ook samen
Warmte vastgesteld. Naast afspraken over
met interne- en externe stakeholders en samen met
planning en proces, stelde de gemeenteraad
de inwoners van de gemeente Maasdriel.
ook uitgangspunten voor de visie vast. Met deze uitgangspunten geven we aan wat we belangrijk vinden in de route naar een aardgasvrij Maasdriel. De uitgangspunten voor de Transitievisie Warmte van Maasdriel zijn: 1. Inclusief Elke inwoner van Maasdriel moet mee kunnen in de energietransitie. In het nationale Klimaatakkoord is afgesproken dat bij de afweging van de verschillende alternatieve warmtebronnen, de laagste maatschappelijke kosten het zwaarst meewegen. 2. Flexibel en toekomstgericht We maken de TVW met het oog op een aardgasvrije gemeente in 2050. In de komende jaren zullen er qua beschikbare technieken nog veel innovaties plaatsvinden. Naarmate de expertise en ervaring in o.a. de bouwsector toeneemt, zullen de kosten naar verwachting dalen. Daar spelen we op in door de TVW elke vijf jaar te herijken en nieuwe innovaties daarin mee te nemen.
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 5
Context
Samenhang met andere beleidstukken
Afbakening
Deze TVW maakt onderdeel uit van drie documenten
In deze TVW zetten we de koers uit voor het
met betrekking tot duurzame warmte die in het kader
aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving.
van het nationale Klimaatakkoord worden opgesteld,
Daarbij gaat het om het vervangen van aardgas
namelijk de Regionale Energiestrategie (RES)
dat nu nog wordt gebruikt om te koken, voor warm
inclusief de Regionale Structuur Warmte (RSW) en
water en verwarming. De Transitievisie gaat niet
de Wijkuitvoeringsplannen (WUP). Deze documenten
over het gebruik van aardgas bij nieuwbouw,
hangen nauw met elkaar samen. De wettelijke
bedrijventerreinen, industriële processen of de
grondslag komt in de nieuwe Omgevingswet. De
glastuinbouw. Deze sectoren vallen onder andere
Omgevingswet treedt naar verwachting op 1 juli 2022
tafels van het Klimaatakkoord en daarvoor worden
in werking. We streven ernaar waar mogelijk alvast
buiten deze visie om passende aanpakken ontwikkeld
aan te sluiten bij het nieuwe instrumentarium onder
op Rijks-of sectorniveau.
de Omgevingswet.
Rol van de gemeente Als regisseur van de warmtetransitie is het aan de gemeente om de transitie naar aardgasvrij vorm te geven. Het gemeentelijke schaalniveau biedt mogelijkheden om in te spelen op lokale kenmerken en ontwikkelingen en zorgt ervoor dat de Transitievisie Warmte zo dicht mogelijk bij de inwoners wordt opgesteld. Tegelijkertijd is een aardgasvrije gemeente een zaak van ons allemaal, van onze inwoners, belangrijke samenwerkingspartners als de netbeheerder en woningcorporaties en de gemeentelijke organisatie. De gemeente is richt het proces in, maar is voor de uitvoering afhankelijk van de gebouweigenaren. Uiteindelijk zullen zij zelf stappen moeten nemen om hun gebouwen te verduurzamen. Samenwerking en afstemming tussen de verschillende partijen is daarbij erg belangrijk.
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 6
2. Werkwijze en proces Doorlopen proces
Fase 4 – Besluitvorming
Deze Transitievisie Warmte is in vijf fases opgesteld:
September – december 2021 We leggen de conceptversie van de Transitievisie
Fase 0 - Plan van Aanpak
Warmte, inclusief ingediende zienswijzen en
September – December 2020
beantwoording & uitvoeringsstrategie, ter
Het Plan van Aanpak met uitgangspunten is op
consultatie voor aan de commissie Ruimte in
10 december 2020 vastgesteld in de gemeenteraad.
september. Eventuele wijzigingen verwerken we in de definitieve versie. De definitieve versie leggen we
Fase 1 - Kernprofielen
ter besluitvorming voor aan de commissie Ruimte
Januari – April 2021
in november 2021 en de gemeenteraad in december
Aan de start van deze fase zijn de beschikbare
2021.
onderzoeken en data geïnventariseerd en geanalyseerd. Daarna zijn er op basis van deze data
Vervolg
profielschetsen gemaakt per kern met daarin de
Deze Transitievisie Warmte is de eerste stap
mogelijk passende alternatieven voor aardgas.
richting een aardgasvrij Maasdriel in 2050. De
Het resultaat is een overzicht per kern van mogelijke
komende vijf jaar gaan we aan de slag volgens de
alternatieven voor aardgas, een inschatting van
aanpak beschreven in deze visie. Na vijf jaar wordt
hoe robuust deze alternatieven zijn en een eerste
de visie herijkt, of eerder als maatschappelijke of
tijdsplan. Parallel aan deze fase is een participatie-
technologische ontwikkelingen daarom vragen. Op
en communicatieplan opgesteld.
die manier spelen we steeds in op ontwikkelingen en actuele informatie.
Fase 2 - Participatie
April – Juni 2021
Participatie
We hebben de participatie vormgegeven met een mix
Het is belangrijk om de Transitievisie Warmte samen
van gemeentebrede informatievoorziening, gerichte
met inwoners op te stellen. Als gemeente hebben wij
raadpleging en meedenkgesprekken.
een regierol gekregen in de warmtetransitie, maar uiteindelijk raakt het ons allemaal. Daarom hebben
Fase 3 - Concept Transitievisie Warmte
we veel ruimte gemaakt voor de inbreng van onze
Juni – Augustus 2021
inwoners, die ook graag met ons mee praten, denken
De input vanuit het gemeentehuis (beleid,
en doen.
onderzoeken en uitkomsten Fase 1) combineren we met de input vanuit onze inwoners (Fase 2).
Algemene informatieavond
Daarmee vormen we de concept Transitievisie
We zijn het participatietraject gestart met een
Warmte. Deze conceptversie ligt ter inzage zodat
algemene informatiebijeenkomst op 29 april 2021.
iedereen daar op kan reageren.
Het doel van deze avond was om onze inwoners gemeentebreed te informeren over ons proces en de keuzes die voorliggen. We hebben deze avond samen met het Energieloket georganiseerd, om de deelnemers mee te nemen in de stappen die zij nu al kunnen zetten om te verduurzamen.
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 7
Storymap
Meedenkgesprekken
Om op een laagdrempelige manier het bewustzijn
Een aantal inwoners heeft extra tijd en energie
onder onze inwoners te vergroten en inbreng
vrijgemaakt om in de vorm van meedenkgesprekken
op te halen, hebben we een Storymap gemaakt.
hun ervaringen en ideeën met ons te delen.
Deze Storymap bevat informatie over duurzame
Wij hebben deze gesprekken benut om ideeën over
alternatieven en de Transitievisie Warmte, een
de aanpak te kunnen toetsen en om uitgebreid met
enquête en een kansenkaart. De Storymap maakt
elkaar inhoudelijk in gesprek te gaan.
reacties en resultaten direct (en per kern) inzichtelijk, zodat iedereen de opbrengsten makkelijk kan
Informatievoorziening
inzien. Op de kansenkaart kunnen inwoners kansen,
Om onze inwoners te informeren hebben we gebruik
wensen en zorgen kwijt. De digitale enquête en de
gemaakt van social media, de gemeentepagina en een
kansenkaart hebben in mei 2021 open gestaan voor
huis-aan-huis-verspreide brief. Op de gemeentelijke
reacties.
website hebben we een aparte pagina ingericht over de Transitievisie Warmte, waar ook een document met veelgestelde vragen is te vinden.
Informeren
Onderzoeks resultaten
et Koppeling m woondossier Meedenksessies op wijkniveau
Plannen op regioniveau
Gekozen techniek
Plannen op regioniveau
Gemeentebreed
Straatniveau
Strategie
Hoe worden de bewoners gedurende het gehele traject betrokken
Klankbord groep
Klankbord groep
Gekozen techniek Gekozen techniek
Figuur 1: Sfeerbeeld meedenkgesprekken
Maatregelen
Meebeslissen
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 8
Doorwerking
Hoe denken inwoners over de
De TVW is een belangrijke eerste stap in een langjarig
transitie naar aardgasvrij?
proces. Het Klimaatakkoord stelt dat wij daarna
Aan de hand van de informatieavond,
elke vijf jaar, of zoveel eerder als nodig, de visie
enquête en meedenkgesprekken, hebben
herzien. Op deze manier is het goed mogelijk om in te
we de mening kunnen ophalen van ruim
spelen op nieuwe ontwikkelingen. Goede ideeën van
100 inwoners. De meningen zijn verdeeld.
inwoners, bedrijven, stakeholders en de gemeente
Er zijn inwoners die het liefst niet van
Maasdriel kunnen de TVW de komende jaren verder
het aardgas af gaan tot inwoners die al
aanscherpen.
maatregelen hebben genomen in hun eigen huis. Wel is er een duidelijk beeld ontstaan
De Transitievisie Warmte wordt geborgd in
dat de transitie betaalbaar moet blijven en
het gemeentelijke omgevingsbeleid (in de
dat we er met een duurzaam alternatief
Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en mogelijk in
net zo warm bij zitten als met aardgas.
toekomstige programma’s).
Een uitgebreide verslaglegging van de resultaten van het participatieproces is als
In regionaal verband vindt afstemming plaats over
bijlage 1 aan deze visie toegevoegd.
grootschalige warmtebronnen (vraag en aanbod) die de gemeentegrens overstijgen in de Regionale Structuur Warmte, een onderdeel van de Regionale Energiestrategie van Fruitdelta Rivierenland.
Regionale Energiestrategie (RES)
Regio
Regionale Structuur Warmte (RSW)
Warmtevraag en lokale afwegingen
Transitievisie Warmte
Gemeente
Lessen planvorming en uitvoering
Wijk of buurt
Aanbod en toedeling regionale warmtebronnen
Keuze eerste aardgasvrije wijk of buurt
Wijkuitvoeringsplan aardgasvrij
Figuur 2: Samenhang verschillende instrumenten warmtetransitie
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 9
3. Alternatieven voor aardgas Introductie
Strategiëen voor aardgasvrij
Om de stap naar een aardgasvrije gemeente te
Er zijn vijf overkoepelende strategieën voor warmte
maken, is het belangrijk dat er robuuste oplossingen
die een gemeente kan inzetten om wijken van het
beschikbaar zijn. Een robuust alternatief is
aardgas af te halen. Binnen deze strategieën is
betrouwbaar en betaalbaar. Dat betekent dat de
er nog een groot aantal varianten te bedenken.
benodigde warmtetechniek bewezen op korte
Daarnaast wordt er nog volop geëxperimenteerd
termijn toepasbaar is en de kosten daarnaast met
met andere oplossingen, maar daarvan weten we
een bepaalde zekerheid lager liggen dan andere
nog niet voldoende om ze goed te vergelijken met de
beschikbare alternatieven.
vijf bekende strategieën. De vijf strategieën kun je verdelen over drie categorieën:
Individueel of collectief Er zijn zowel individuele als collectieve alternatieven
All-electric
voor aardgas. Collectieve oplossingen zijn
Met de all-electric strategie worden gebouwen
oplossingen waarbij het mogelijk is om meerdere
verwarmd met elektriciteit. Hierbij wordt warmte
gebouwen aan te sluiten op één warmtebron.
uit de bodem of lucht gebruikt om een gebouw te
Dat is bijvoorbeeld bij een warmtenet het geval.
verwarmen. Dat kan bijvoorbeeld met een lucht- of
Bij individuele oplossingen wordt er per gebouw
bodemwarmtepomp. Een elektrische warmtepomp
een alternatieve warmtebron geïnstalleerd, zoals
levert warmte op een lagere temperatuur dan
een warmtepomp.
een traditionele CV- of HR-ketel. Het is daarom belangrijk dat een gebouw goed geïsoleerd is. Dat kan betekenen dat er eerst isolerende maatregelen nodig zijn voordat een gebouw over kan gaan op verwarming door een warmtepomp.
Een warmtepomp levert warmte op een lagere temperatuur dan een conventionele HR- of CV-ketel. Isolatie is daarom erg belangrijk. Omdat nog niet elk gebouw voldoende geïsoleerd is, kunnen kosten voor isolatie uiteenlopen.
Warmtenet Bij een warmtenet worden gebouwen aangesloten op een collectieve warmtebron. Een warmtenet bestaat uit leidingen onder de grond. Door deze leidingen stroomt warm water van de bron naar de woning. Deze strategie bestaat in twee varianten; een
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 10
warmtenet op midden- of hoogtemperatuur en een warmtenet op laagtemperatuur. Dit warmtenet kan
Doordat er vaak geen extra isolerende maatregelen nodig
gevoed worden door verschillende bronnen.
zijn, is groen gas geschikt voor moeilijk te isoleren gebouwen (zoals monumenten).
Een hoog- of middentemperatuur warmtenet kan gevoed worden door restwarmte uit de industrie of geothermie. Een laagtemperatuur warmtenet kan
Waterstof is geen energiebron, maar een
gevoed worden door oppervlaktewarmte. Gebouwen
energiedrager. Voor het produceren van waterstof
die zijn aangesloten op een warmtenet hebben geen
is veel energie nodig. Op dit moment wordt
gasaansluiting meer, maar mogelijk zijn er nog wel
waterstof voornamelijk geproduceerd van fossiele
aanpassingen aan de woning nodig. Denk hierbij
brandstoffen. Er is veel duurzame elektriciteit nodig
bijvoorbeeld aan het vervangen van radiatoren door
om duurzame waterstof te maken want in het proces
vloerverwarming of het isoleren van de woning.
om elektriciteit in waterstof om te zetten, gaat veel energie verloren. Waterstof heeft net zoals groen
Bij een hoog- of middentemperatuur warmtenet zijn verregaande isolatiemaatregelen meestal niet nodig. Een grote (centrale) warmtebron is wel nodig, net zoals een grote warmtevraag in de buurt. Hoe verder de warmtebron van de bebouwing af ligt, of hoe minder gebouwen er in de buurt zijn, des te duurder het is om het warmtenet aan te leggen en te exploiteren. Bij een laagtemperatuur warmtenet is de geleverde warmte niet voldoende om direct voor warm water te zorgen of een ruimte mee te verwarmen. Daarom is het nodig om de warmte op te waarderen. Dat kan op het niveau van een wijk of buurt, maar ook door een warmtepomp in elk gebouw te installeren.
gas vergelijkbare eigenschappen met aardgas. In de woning zijn relatief weinig aanpassingen nodig. Zowel groen gas als waterstof leveren warmte op hoge temperatuur. Daarom zullen deze gassen in eerste instantie ingezet worden bij industriële processen waar behoefte is aan een zeer hoge verbrandingstemperatuur. Dat maakt de beschikbaarheid van groen gas en waterstof voor de gebouwde omgeving erg onzeker. Ook weten we niet hoeveel groen gas of waterstof er in de toekomst beschikbaar zal zijn en welke kosten er aan verbonden zijn. In deze versie van de Transitievisie Warmte kunnen we duurzame gassen daarom nog niet meenemen als betrouwbare strategieën. Op korte termijn kunnen duurzame gassen niet op een
Duurzaam gas
grotere schaal worden ingezet. Er worden (landelijk
Binnen duurzame gassen maken we onderscheid
& regionaal) wel veel pilotprojecten opgezet om te
tussen groen gas en waterstof. Groen gas ontstaat
leren of en hoe we waterstof en groen gas kunnen
als biologisch afval (zoals mest) wordt vergist en
inzetten in de warmtetransitie. De uitkomsten van die
het gas dat ontstaat wordt opgewaardeerd naar
onderzoeken nemen we mee in de volgende versie van
dezelfde kwaliteit als aardgas. Groen gas heeft
de Transitievisie Warmte.
dezelfde eigenschappen als aardgas, waardoor er geen aanpassingen nodig zijn in de woning. Een
Kansrijke alternatieven voor Maasdriel
ander voordeel is dat groen gas gebruikt wordt via het
De verschillende strategieën hebben elk hun eigen
bestaande gasnetwerk. Groen gas is te gebruiken met
voor- en nadelen. Het is daarnaast sterk afhankelijk
een HR-ketel en CV-ketel, maar levert de meeste CO2-
van de kenmerken van een gebied en de gebouwde
besparing op als de combinatie wordt gemaakt met
omgeving of een strategie geschikt is of niet. Daarbij
een hybride warmtepomp. Deze hybride warmtepomp
gaat het voornamelijk om het al dan niet aanwezig
vangt een groot gedeelte van de warmtevraag op,
zijn van een warmtebron, de bebouwingsdichtheid en
waardoor er minder groen gas nodig is.
de bouwjaren en isolatiewaarden van gebouwen.
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 11
Voor Maasdriel hebben onderzoeksinstituut CE
zijn volgens moderne isolatiestandaarden. Voor
Delft en het Expertisecentrum Warmte in twee
oudere gebouwen geldt dat er vaak meer isolerende
afzonderlijke onderzoeken in kaart gebracht welke
maatregelen nodig zijn, voordat verwarming met
technieken kansrijk zijn en welke technieken
een all-electric oplossing mogelijk is. Overigens
minder goed passen. Een techniek kan minder goed
betekent het niet dat een nieuwer gebouw per
passen omdat deze technisch of financieel (nog)
definitie makkelijker te verwarmen is dan een
niet haalbaar is, of omdat deze niet past bij het
ouder gebouw. Voor gebouwen uit de jaren ’60 en
warmteaanbod of warmtevraag in Maasdriel. De
’70 geldt bijvoorbeeld dat er bij het na-isoleren van
uitkomsten van beide onderzoeken zijn vrijwel gelijk
de gebouwen relatief veel energiewinst te behalen
voor de hele gemeente, er is geen groot onderscheid
valt ten opzichte van gebouwen die zijn gebouwd
tussen kernen of wijken.
in de jaren ’80. Ook zijn sommige oudere gebouwen eenvoudiger na te isoleren.
Uit de analyses van CE Delft en het Expertisecentrum Warmte komt naar voren dat een conventioneel
Niet alle gebouwen zullen met een all-electric
warmtenet voor Maasdriel niet kansrijk is. Er
oplossing verwarmd kunnen worden. Een voorbeeld
zijn geen grootschalige warmtebronnen om zo’n
hiervan zijn monumentale panden, waarbij
warmtenet mee te voeden en de woningen en
belemmeringen in de wetgeving ervoor zorgen dat
gebouwen zijn daarvoor te verspreid gebouwd. Ook is
niet zomaar alle isolerende maatregelen kunnen. Bij
er veel variatie in de woningvoorraad in de kernen en
andere gebouwen weegt de investering niet op tegen
wijken, waardoor de warmtevraag ook verschilt.
de energetische winst.
Voor veel gebouwen in de gemeente geldt dat all-
Mogelijk vormen hybride systemen (met groen
electric oplossingen kansrijk zijn. Wel zit er een groot
gas of waterstof) in de toekomst een oplossing
verschil in de aanpassingen die per gebouw nodig zijn
voor de gebouwen in Maasdriel. Op dit moment
voor een all-electric oplossing goed kan verwarmen.
is er nog te veel onzeker over de beschikbaar en
Voor nieuwere gebouwen (vanaf 1993) geldt dat een
prijs van groen gas en waterstof. Het zijn daarom
warmtepomp een betrouwbare en relatief betaalbare
nog geen betrouwbare strategieën waarop we ons
oplossing is. Vergaande isolerende maatregelen zijn
kunnen voorbereiden.
vaak niet nodig, omdat deze gebouwen gebouwd Figuur 3: Vergelijking van de vijf strategieën voor aardgasvrij
S1
Basisprincipe
S2
All-electric
S3
S4
S5
Collectief warmtenet
Duurzaam gas
B+
B+
MT
MT
Gas- + e -net
Gasnet
Schaalniveau
Isolatieniveau
B+
B+
Temperatuurniveau afgifte
LT
MT
Elektriciteitsnet
Warmtenet
Primaire infrastructuur
B+
MT
LT
Warmte(+ e-)net
4. De opgave in beeld Maasdriel in cijfers
Woningvoorraad Maasdriel
De gebouwde omgeving van Maasdriel bestaat
Maasdriel kent een grote variatie aan woningen.
uit ruim 11.500 gebouwen, naast woningen ook
Dat komt omdat de kernen organisch zijn gegroeid,
zorggebouwen, horeca, scholen, bedrijfslocaties
in plaats van met grote uitbreidingslocaties. Het
etc.. Gezamenlijk was de gebouwde omgeving in
grootste deel van de woningen in Maasdriel is
2019 verantwoordelijk voor een kwart van de totale
gebouwd na 1992. De oudere bebouwing bevindt zich
CO2-uitstoot in de gemeente. Deze uitstoot ontstaat
daarbij in het centrum van de dorpskernen.
voornamelijk door het gebruik van aardgas. Op dit moment zijn namelijk bijna alle gebouwen in Maasdriel afhankelijk van aardgas. Het gemiddelde aardgasverbruik is per jaar 1730 m³ per huishouden.
17%
25%
Bouwjaar
Aantal
Voor 1930
457
1930 - 1945
562
1946 - 1964
1.730
1965 - 1991
1.519
1992 - 2005
2.535
2006 - 2019
1.241
16% 42%
CO2-uitstoot in Maasdriel in 2019 Gebouwde omgeving
Industrie, Energie, Afval en Water
Verkeer en vervoer
Landbouw, bosbouw en visserij
Een aardgasvrije gemeente is een zaak van ons allemaal. Iedereen doet dat op zijn eigen manier en met verschillende beweegredenen. Zo ook de familie Verbaan.
Familie Verbaan uit Ammerzoden “Wij hebben ons huis uit 1989 stap voor stap geïsoleerd. In 2010 zijn wij begonnen met het isoleren van het dak en hebben wij HR++ glas laten zetten. In 2013 en in 2019 hebben we verschillende zonnepanelen geplaatst. Als laatste zijn de muren en vloeren geïsoleerd en is een hybride ketel geplaatst. Het was een lang traject, maar het heeft ons veel opgeleverd. Het energielabel van onze woning is van C naar A gegaan, maar dit was niet de belangrijkste reden om ons huis te isoleren. Onze belangrijkste reden om te verduurzamen is de natuur en het milieu. De klimaatverandering is een direct gevolg van onze CO2-uitstoot. Dat moet stoppen en wij moeten de schade herstellen. We hebben nog een tip voor mensen die ook aan de slag willen gaan. Win goed en deskundig advies in en vraag verschillende offertes op.”
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 13
Isolatie
Hierdoor zijn niet alle isolerende maatregelen
De all-electric oplossingen die kansrijk lijken voor de
mogelijk. Verbetering van het energielabel is
gebouwde omgeving van Maasdriel leveren warmte
mogelijk, maar in beperkte mate.
op een lagere temperatuur dan een conventionele CV- of HR-ketel. Deze oplossingen werken daardoor
1931 tot en met 1964
het beste als het gebouw energielabel A of hoger
Woningen gebouwd in deze periode zijn vaak met
heeft, omdat de woning dan goed genoeg geïsoleerd
een spouwmuur gebouwd. Het laten aanbrengen
is. Op basis van bouwjaar kan een inschatting
van spouwmuurisolatie is vaak een efficiënte en
worden gemaakt van het energielabel aan de hand
rendabele manier om de woning beter te isoleren.
van de geldende isolatienormen in dat bouwjaar.
Daarnaast ontbreekt in deze woning vaak vloer-
Deze isolatienormen geven daarnaast ook inzicht
en dakisolatie. Vanaf 1960 is er al in een aantal
in welke isolerende maatregelen nog wel of juist
gevallen dubbelglas aanwezig, maar dat is nog niet
niet meer nodig zijn. Sinds 1 januari 2021 is het
in elke ruimte. Isolatie heeft veel voordelen, naast
daarnaast verplicht voor mensen die hun huis
energetisch en financieel ook vaak op het gebied van
willen verkopen of verhuren om een definitief
comfort.
energielabel aan te vragen. Label A staat voor ‘goed geïsoleerde woningen’ en label G voor ‘slecht
1975 tot en met 1987
geïsoleerde woningen’.
Begin jaren ‘70 worden er meer eisen gesteld aan energiezuinig wonen. Benedenruimtes hebben vaak
Aan de hand van de bouwjaren hebben we een
al dubbelglas, maar voor de bovenverdieping is dat
indicatie gegeven van de isolatiemaatregelen
niet altijd het geval. De isolerende maatregelen die
die nodig zijn. Dit is een globale indeling en
toegepast zijn, spouwmuurisolatie en vloerisolatie,
aanpassingen verschillen per gebouw.
worden tegenwoordig gezien als matig.
Energielabel
Aantal
G
949
F
1.164
E
291
D
1.145
C
2.689
B
1.732
A en beter
1.437
1988 tot en met 1992 Huizen uit de periode 1988 tot en met 1991 zijn op alle punten matig geïsoleerd. Er is dakisolatie, gevelisolatie en vloerisolatie aangebracht, de ramen zijn over het algemeen gedeeltelijk voorzien van dubbelglas. 1993 tot en met 2005 In 1992 werd er een nieuw Bouwbesluit geïntroduceerd, waardoor hogere eisen gesteld werden aan de energieprestatie van woningen. Woningen uit deze periode zijn vaak al goed geïsoleerd. Het is voor deze woningen niet altijd noodzakelijk om extra te isoleren, voordat
Voor 1930 en monumenten
overgegaan kan worden op een duurzaam alternatief
Woningen die voor 1930 gebouwd zijn, zijn over het
voor aardgas. Wel kunnen aanvullende maatregelen
algemeen slecht geïsoleerd. Er waren ten tijde van
helpen in de energiebesparing, bijvoorbeeld HR++
de bouw geen isolatiestandaarden. Daarnaast zijn
glazen. Het is het beste om de grotere maatregelen
deze woningen moeilijker te isoleren doordat er vaak
toe te passen als er zich een natuurlijk moment
geen spouwmuur is. Voor monumenten geldt dat het
voordoet. In woningen vanaf 2005 werd HR-glas
aanzicht van de woning niet aangetast mag worden.
steeds meer toegepast.
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 14
2006 en jonger
Woonstichting Maasdriel heeft vier jaren ’60
Woningen die gebouwd zijn na 2005, zijn vaak al
woningen als experiment verduurzaamd. De
voldoende geïsoleerd. Deze woningen kunnen naar
buitenschil van de woningen zijn geïsoleerd, er
verwachting zonder aanpassingen overgaan op
zijn laagtemperatuur radiatoren in de woonkamer
een duurzaam alternatief voor aardgas. Gezien de
aangebracht en zonnepanelen op de daken van de
technische levensduur van de CV- of HR-ketel, zijn
woningen geplaatst. Twee woningen hebben een
de verwarmingssystemen van woningen die gebouwd
hybride warmtepomp en twee woningen zijn all-
zijn rond 2005 ook op korte termijn aan vervanging
electric opgeleverd. De eerste resultaten van de proef
toe. Dat biedt kansen om bij de vervanging van
zijn zeer positief, na twee jaar zullen zij de ervaringen
de CV- of HR-ketel over te gaan op een (hybride)
met deze systemen evalueren.
warmtepomp. Richting de toekomst zetten de corporaties nog een tandje bij. Zo worden in 2021 300 bestaande woningen van de Kernen (in de regio Rivierenland) verduurzaamd met een hybride warmtepomp. De Kernen zal daarnaast ook 30 bestaande woningen in de regio verduurzamen met een allelectric warmtepomp, waarbij geen aardgas meer wordt gebruikt. Deze grootschalige proeftuin van de Kernen is erg belangrijk, omdat er zo veel kennis opgedaan wordt de toepassing van hybride- en all-electric warmtepompen. Daarbij gaat het niet alleen over de technische aspecten, maar ook over hoe we de transitie naar aardgasvrij betaalbaar kunnen houden, ook voor doelgroepen met een relatief laag inkomen. Bij woonstichting Maasdriel ligt de focus de komende jaren op verdere isolerende maatregelen. Woningcorporaties De woningcorporaties in de gemeente leveren ook
Op dit moment zijn de jaarlijkse prestatieafspraken
een belangrijke bijdrage aan het verduurzamen
en de proeftuin van de Kernen de belangrijkste
van de woningen in Maasdriel. De gemeenten en
aanknooppunten. Het woningbezit van de corporaties
de corporaties maken jaarlijks prestatieafspraken
is verspreid over de verschillende kernen en bestaat
en nemen daar onder andere in op welke inzet
voornamelijk uit grondgebonden woningen. Een
de corporaties doen om hun woningbestand te
project gericht op een collectieve warmtevoorziening
verduurzamen. De afgelopen jaren zijn er al flinke
waarbij particuliere huur en/of koopwoningen
stappen gezet. Het gemiddelde energielabel van de
kunnen aanhaken lijkt daarom op korte termijn niet
woningen van corporaties de Kernen & Woonstichting
kansrijk.
Maasdriel is B/A. Eén derde van de woningen van de corporaties heeft inmiddels zonnepanelen. Daarnaast
Overige gebouwen van de gebouwde omgeving
zijn onderhoudsingrepen in woningen natuurlijke
Naast woningen bestaat de gebouwde omgeving ook
momenten om verduurzamingsmaatregelen door
uit andere gebouwen, zoals bedrijfslocaties, scholen,
te voeren.
gebouwen met een zorgfunctie etc.. De regels uit het Bouwbesluit (vanaf 1992) met betrekking tot
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 15
isolatiestandaarden gelden voor alle bouwwerken
Met name bedrijventerreinen waar industrie is
in de gebouwde omgeving. In de regel geldt daarom
gevestigd zijn interessant, omdat de restwarmte
ook voor andere gebouwen in de gebouwde omgeving
van deze industrie gebruikt zou kunnen worden
dat deze vanaf 1992 relatief goed geïsoleerd zijn.
om nabijgelegen bedrijfspanden of woonwijken
Tegelijkertijd vraagt het aardgasvrij maken van
mee te verduurzamen. Op dit moment lijken dit
andere gebouwen in de gebouwde omgeving, meer
soort voorbeelden niet kansrijk voor Maasdriel.
nog dan bij woningen, om een maatwerkaanpak. De
De bedrijventerreinen in onze gemeente (ca. 120 ha
eigenaren van de overige gebouwen in de gebouwde
verdeeld over Ammerzoden, Hedel, Heerewaarden,
omgeving hebben te maken met andere regelgeving
Kerkdriel, Rossum & Velddriel) zijn daarvoor
dan woningeigenaren en zullen daarom ook een
op dit moment te kleinschalig en verspreid.
andere informatiebehoefte hebben. Ondernemers
Daarnaast zijn er op deze bedrijventerreinen geen
zijn daar een goed voorbeeld bij. De komende vijf
bedrijven gevestigd met grote restwarmtebronnen.
jaar zetten we daarom in op bewustwording en
Uit een eerste globale analyse komt niet naar
informatievoorziening specifiek gericht op eigenaren
voren dat er op één van deze bedrijventerreinen
van overige gebouwen in de gebouwde omgeving.
voldoende restwarmte wordt geproduceerd om
Daarbij sluiten we ook aan bij de informatie en
een (kleinschalig) warmtenet rendabel te maken,
subsidiemogelijkheden vanuit het Rijk, voornamelijk
waarbij de afstand tot nabijgelegen woningen
van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
ook een belangrijke factor is. Bij eventuele
(RVO.nl).
toekomstige ontwikkeling of herstructurering van nieuwe bedrijventerreinen is het interessant om de
Bedrijventerreinen vallen niet onder de gebouwde
koppelkans van het verbinden van een mogelijke
omgeving, maar ook daar liggen kansen voor
(rest)warmteaanbod en de warmtevraag vanuit
verduurzaming vanuit het warmteperspectief.
nabijgelegen woningen te verkennen.
Bouwjaar 2005 >
> 1974 - 1982
> 1992 - 2005
> 1931 - 1974
> 1983 - 1991
< 1930
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 16
5. Gefaseerde transitie Deze Transitievisie Warmte is de eerste stap richting
We streven niet naar een snelle overstap naar
een aardgasvrije gemeente in 2050. Juist omdat we
duurzame warmte, maar naar een goed voorbereide
op tijd starten met deze eerste stap, kunnen we ons
transitie waarin iedereen mee kan. En een
goed voorbereiden op de overstap naar duurzame
transitie waarbij de gemeente de regierol heeft en
warmte. Er is nog veel uit te zoeken, maar met
gebouweigenaren faciliteert en motiveert om te
deze visie is er ook inzicht vergaard in welke opties
verduurzamen. Bij de beschikbare alternatieven en
mogelijk zijn en welke opties minder goed passen
onze uitgangspositie past een gefaseerde transitie.
bij Maasdriel. We maken een afweging op basis van
Dat betekent ook dat in onze gemeente op dit moment
techniek, kosten en eigenschappen van de gebouwde
niet wijk voor wijk toewerken naar aardgasvrij, maar
omgeving in Maasdriel.
gemeentebreed stappen zetten die passen bij de doelgroep, de oplossing en de gebouwen. Met deze maatwerkaanpak spelen we zoveel mogelijk in op natuurlijke overgangsmomenten om de impact van de warmtetransitie zo klein mogelijk te maken. De drie fases van de gefaseerde transitie zijn als volgt:
1
Spijtvrije maatregelen In fase 1 nemen gebouweigenaren spijtvrije maatregelen. Dat zijn maatregelen die weinig moeite of geld kosten en zichzelf altijd terugverdienen, ongeacht de uiteindelijke aardgasvrije oplossing. Er liggen voor elke gebouweigenaar kansen in het nemen van de spijtvrije maatregelen.
2
Klaar voor de overstap In fase 2 nemen gebouweigenaren maatregelen die het gebouw klaar maken voor de overstap. Deze maatregelen zijn afhankelijk van de uiteindelijke oplossing. Deze fase is daarmee met name geschikt voor de gebouwen waarbij de uiteindelijke oplossing bekend is.
3
Aardgasvrij In fase 3 wordt de uiteindelijke aardgasvrije oplossing in het gebouw geinstalleerd en is het gebouw niet langer afhankelijk van aardgas. Uiteindelijk geldt voor alle gebouwen in Maasdriel dat deze stap uiterlijk in 2050 wordt genomen.
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 17
Spijtvrije maatregelen
Wat betekent dat voor de gebouwde omgeving
Met spijtvrije maatregelen bedoelen we isolerende
in Maasdriel?
en besparende maatregelen die zich op korte
Voor alle woningen en gebouwen van na 1992
termijn terugverdienen. Met spijtvrije maatregelen
weten we dat een all-electric oplossing (in de vorm
bedoelen we isolerende en besparende maatregelen
van een warmtepomp) een goede oplossing is.
die zich op korte termijn terugverdienen. Spijtvrije
Met deze zekerheid over de eindoplossing kunnen
maatregelen zijn een belangrijke tussenstap in de
gebouweigenaren van deze panden zich voorbereiden
transitie naar aardgasvrij, omdat deze maatregelen
op de overstap naar aardgasvrij en kunnen daarvoor
er op een laagdrempelige manier voor zorgen
natuurlijke overgangsmomenten benutten. Voor deze
dat ons gasverbruik daalt. Daarmee zijn deze
gebouwen geldt dat het isolatieniveau nagenoeg
maatregelen voor elke strategie een belangrijke
voldoende is, andere isolatiemaatregelen zijn vaak
tussenstap. Spijtvrije maatregelen hebben het
niet nodig (fase 1). Eventuele aanpassingen aan het
bijkomende voordeel dat ze resulteren in een lagere
gebouw (fase 2) kunnen, afhankelijk van gebouw, wel
energierekening voor de bewoners.
nodig zijn.
Welke maatregelen precies onder de noemer spijtvrij vallen, verschilt per gebouw en per situatie. Het gaat in ieder geval om maatregelen die zijn bedoeld om het gasverbruik (en breder het energieverbruik) te verminderen. Vaak gaat het daarbij om het vervangen of beter isoleren
Voor de overige oudere gebouwen in onze gemeente geldt dat er verder onderzoek nodig is voordat de eindoplossing in zicht is. Voor de komende vijf jaar ligt de focus daarom voor deze gebouwen vooralsnog op het nemen van de spijtvrije (isolatie) maatregelen (fase 1).
van daken, vloeren of gevels (na-isolatie), het vervangen van kozijnen en het dichten van kieren en tochtgaten.
Een hybride warmtepomp is een tussenoplossing waarmee
Het is belangrijk om hiermee in te spelen op natuurlijke
veel gas kan worden bespaard. Bij een hybride oplossing
overgangsmomenten, omdat dit de investering aan de
vangt de elektrische (hybride) warmtepomp het grootste
voorkant kan verkleinen.
gedeelte van de warmtevraag op. Alleen met pieken is de gasgestookte ketel nog steeds nodig. Een hybride
Robuustheid van de oplossing Een robuuste oplossing wordt gezien als een oplossing die betrouwbaar en betaalbaar is. Een betrouwbare oplossing geeft zekerheid en continuïteit van de warmtelevering. Een oplossing is daarnaast betrouwbaar als deze bewezen technisch haalbaar is. Een betaalbare oplossing is wanneer
warmtepomp is geen eindoplossing, omdat we niet weten of er voldoende groen gas of waterstof beschikbaar zal zijn om de piekbehoefte op te vangen, maar kan wel op korte termijn een goede stap zijn. Een hybride warmtepomp gaat zeker 15 of 20 jaar mee, dat betekent dat een woning die over gaat op een hybride warmtepomp naar alle waarschijnlijkheid niet binnen 15 of 20 jaar overgaat op aardgasvrij.
de kosten draagbaar zijn voor alle betrokken. De all-electric oplossing die in de analyse naar voren is gekomen als kansrijk, is nog niet robuust voor alle gebouwen in Maasdriel. De benodigde aanpassingen aan een gebouw voor een all-electric oplossingen variëren sterk en daarmee ook de benodigde kosten. De hybride vorm van duurzaam gas is zoals beschreven op dit moment ook nog niet robuust.
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 18
Pilots We staan aan het begin van de transitie naar een
Het doel van de pilots is om ervaringen en inzichten
aardgasvrije gemeente. In de komende jaren is het
op te doen over het aardgasvrij maken van vaker
belangrijk dat we leren hoe we Maasdriel het beste
voorkomende woningtypes in de gemeente. De pilots
aardgasvrij kunnen maken. Daarom streven we ernaar
hebben niet het directe doel om wijken aardgasvrij
om in de komende 5 jaar twee pilotprojecten op te
op te leveren, al is dat richting 2050 uiteraard
zetten. Voor twee wijken van Maasdriel voeren we
wel het einddoel.
een volledige technische scan uit om de precieze kosten en technische mogelijkheden per woning uit. Aansluitend wordt aan de gebouweigenaren een collectief aanbod gedaan voor (een set van) isolerende en energiebesparende maatregelen. De twee wijken worden op een later moment geselecteerd. We stellen daarbij voor om twee verschillende wijken te selecteren, zodat we het meest kunnen leren van deze pilots. Gezien de kansen voor nieuwbouwwoningen ligt het voor de hand om één wijk te kiezen die bestaat uit woningen met bouwjaar 2005-2010. Voor deze woningen is een robuuste oplossing bekend en is er de kans om gebruik te maken van een natuurlijk overstapmoment (de technische levensduur van de huidige CV- of HR-ketels). De tweede pilot zou betrekking kunnen hebben op een wijk met woningen met bouwjaar 1975-1991. Gedurende deze periode zijn de meeste woningen in Maasdriel gebouwd.
Een aardgasvrije gemeente is een zaak van ons allemaal. Iedereen doet dat op zijn eigen manier en met verschillende beweegredenen. Zo ook familie Schmid.
Familie Schmid uit Hedel “Wij wonen in een huis uit 1948 en doen regelmatig aanpassingen aan onze woning. Jaren geleden zorgde een strenge winter ervoor dat onze waterleidingen op de vliering bevroren. Dat wilden we niet nog een keer meemaken, daarom hebben we ons dak geïsoleerd. Daarnaast hebben we vloerverwarming aangebracht, zonnepanelen geplaatst en LED lampen geïnstalleerd. Hierdoor is onze energierekening omlaag gegaan. Dat was niet onze enige reden om te verduurzamen. Wij hebben het ook gedaan als voorbereiding op de toekomst én het is beter voor het milieu. Daarnaast moeten we op termijn ook van het aardgas af. Wij overwegen daarom een kleine waterpomp bij onze huidige en goed werkende gasketel te plaatsen. Dan verbruiken we alleen gas voor warm tapwater en als het buiten heel koud is.”
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 19
6. Communicatiestrategie De opgave kent verschillende doelgroepen, die elk
gebouwen, de oplossing en zeker ook de doelgroep.
hun eigen uitdagingen en hobbels tegenkomen
De communicatie en informatievoorziening richt
als het gaat om meedoen met de energietransitie.
zich zo vroeg en goed mogelijk op bewust maken
Zonder de bewoner lukt het niet. De warmtetransitie
van kansen en ontwikkelingen waar we ons op
vindt voor een groot deel plaats achter de voordeur.
moeten voorbereiden. De kernboodschap van
Het is daarom van belang om zo goed mogelijk aan te
de communicatie is opgesplitst in de volgende
sluiten bij de wensen, behoeften en mogelijkheden
onderdelen:
van woningeigenaren, huurders en ondernemers. •
Gemeentebrede communicatie
Uit de voorgaande hoofdstukken blijkt dat er met
•
Wijkgroep gerichte communicatie
maatwerk wordt toegewerkt naar een aardgasvrij
•
Doelgroepgerichte communicatie
Maasdriel en dat de aanpak afhankelijk is van
Gemeentebrede communicatie Bewustwording
Wijkgroep gerichte communicatie Overweging
Doelgroepgerichte communicatie
Doelgroepgerichte communicatie Koplopers en ambassadeurs
Actie
Figuur 5: Communicatietrechter
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 20
Gemeentebrede communicatie
Hierbij richt de communicatie zich vooral op de
Op gemeentebreed niveau wordt er gecommuniceerd
besparingskansen, totdat de woning uiteindelijk
over de globale stappen die wij gaan nemen om in
klaar is voor iets anders dan aardgas.
2050 van het aardgas af te zijn. • Wijkgroepen met gemiddelde leeftijd Via maasdriel.nl/transitievisiewarmte houden we
Deze wijkgroep bestaat uit woningen gebouwd
inwoners en ondernemers op de hoogte van de
tussen 1975 tot en met 1991. De woningen in
stand van zaken rond de energietransitie en de
deze groep zijn matig tot redelijk geïsoleerd.
overgang naar een aardgasvrij Maasdriel. Via social
Dit is nog niet voldoende om over te gaan op
media worden er met regelmaat berichten gedeeld
aardgasvrij. Aanpassingen in extra benodigde
over de TVW en spelen we met de berichten in om
isolatie leidt niet tot veel besparing, maar
de bewustwording te vergroten. Op dit platform,
wel comfortverbetering. Een stapsgewijze
maar ook op de website worden infographics en
communicatie werkt vaak net zo goed, zo
videomateriaal gedeeld om inwoners en ondernemers
niet beter. Ze kunnen starten met eenvoudige
meer inzicht te geven over de TVW.
maatregelen zoals kierdichting, het inregelen van
Ieder die wil, kan op de hoogte blijven van de
de ketel. Daarna volgen grotere stappen, totdat de
ontwikkelingen en voortgang digitaal en via de
woning uiteindelijk klaar is voor een alternatieve
lokale media.
warmtebron.
Middelen
• Jonge wijkgroepen
Webpagina & social media, infographics & video,
Wijkgroepen met woningen uit de periode na
persberichten
1992 zijn vaak goed geïsoleerd. De afkoppeling van het aardgas in deze wijkgroep is door het
Wijkgroep gerichte communicatie
jonge bouwjaar een realistische opgave en daar
Naast de gemeentebrede communicatie wordt per
richt de communicatie zich op. De gemeente is
wijkgroep ook gericht informatie gegeven. In de
binnen deze wijkgroep vooral faciliterend, om
wijkgroep gerichte aanpak wordt gekeken naar
de wijk bij elkaar te brengen voor bijvoorbeeld
de mogelijke technische oplossingen. Ook kan er
collectieve inkoop bij aanschaf van bijvoorbeeld
met zo’n aanpak rekening worden gehouden met
een volledig elektrische of hybride warmtepomp.
de behoeftes van de betrokkenen en kunnen lokale initiatieven worden versterkt. De bewoners en
Doelgroepgerichte communicatie
bedrijven worden op deze manier goed meegenomen
We maken onderscheid tussen de in- en externe
en geïnformeerd.
doelgroepen en de wijze waarop zij worden betrokken. In elke wijk wordt er gekeken naar
• Oudere wijkgroepen
wat de concrete opgave is en wie de doelgroepen
Dit zijn wijkgroepen met woningen gebouwd
(stakeholders) zijn (actorenanalyse/ringen van
voor 1974 en monumenten. Deze woningen zijn
invloed). Daarbij kijken we goed wat er leeft en
over het algemeen slechte geïsoleerd of enkel
speelt bij deze doelgroep, wat de kwestie is voor deze
voorzien van spouwmuur (woningen tussen de
doelgroep, welke oplossingen belangrijk zijn voor de
1931 en 1974). Bekend is dat het comfortniveau
doelgroep en wat de urgentie is voor de doelgroep.
van deze woningen relatief laag ligt en dat deze
Kortom we moeten goed weten hoe we de doelgroep
woningen toe zijn aan groot onderhoud zoals
kunnen benaderen.
het vervangen van kozijnen of dakbedekking. De urgentie van voor isolatiemaatregelen is
De warmtetransitie begint bij de individuele
voor deze wijkgroep hoog en het moment juist.
eigenaar-bewoners die hun woning liefhebben.
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 21
Op basis van hun behoeften passen zij hun woning
Middelen
aan, al dan niet aangespoord door invloeden van
Informatiebijeenkomsten, bewonersavonden,
buitenaf.
huis-aan-huis brief, fysieke locatie in het openbaar domein, voorbeeldlocatie, infographics,
Klimaatverandering is zo’n invloed van buitenaf. En
videomateriaal, website, social media, persberichten
terwijl de ene eigenaar begint, kijkt de ander de kat uit de boom. De crux van een succesvolle aanpak is inzicht: welke stappen kan en wil de bewoner zetten om zijn woning te verbeteren? Daarbij spelen comfort, gezondheid, veiligheid, betaalbaarheid in de meeste gevallen een grotere rol dan CO2-reductie.
Middelen Informatiebijeenkomsten, bewonersavonden, huis-aan-huis brief, fysieke locatie in het openbaar domein, voorbeeldlocatie, infographics, videomateriaal, website, social media, persberichten
Ambassadeurs en koplopers Inwoners en ondernemers inspireren andere inwoners en ondernemers. We laten de koplopers het verhaal vertellen aan wijk/buurtgenoten. Hoe hebben zij het ‘beleefd’ en wat heeft hen geïnspireerd om actie te ondernemen? De ambassadeurs worden in verschillende communicatiemiddelen en op diverse momenten in de tijd ingezet om hun ervaring te delen. Om zo woningeigenaren te enthousiasmeren om tot actie over te gaan.
Een aardgasvrije gemeente is een zaak van ons allemaal. Iedereen doet dat op zijn eigen manier en met verschillende beweegredenen. Zo ook Joris Baudoin.
Joris Baudoin uit Heerewaarden “Ik woon in een 150 jaar oude boerderij. Ik heb er twee jaar over gedaan om mijn woning om te toveren tot een fijne woonplek. Ik ben één jaar met de buitenkant van de woning bezig geweest en één jaar met de binnenkant. Met een dergelijke woning moet je creatief zijn. Met een enkelsteensmuur bijvoorbeeld, dan heb je geen spouwmuur. Ik heb uiteindelijk muurisolatie aan de buitenkant gemaakt. Als een warme jas om ons huis. Tien jaar geleden installeerde ik zonnepanelen en een aantal jaar later een warmtepomp. En als ik onze energie ook nog eens zou kunnen opslaan zou ons huis meteen energieneutraal zijn, maar nu is dat nog niet mogelijk.”
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 22
7. Financiering & betaalbaarheid Het is nog niet duidelijk wat de transitie
voordelen op.
naar aardgasvrij in totaal gaat kosten. Verdere onderzoeken, maar ook landelijke pilots
Inclusieve warmtetransitie
en regionale proeftuinen gaan meer inzicht bieden
Met de stijgende gas- en elektriciteitsprijzen
in de betaalbaarheid van de warmtetransitie.
wordt energiebesparing steeds belangrijker,
De individuele kosten, de kosten van de
voor alle doelgroepen. Extra aandacht gaat uit
warmtetransitie per gebouw, verschillen daarnaast
naar de huishoudens in Maasdriel met een lager
ook sterk en zijn o.a. erg afhankelijk van de
inkomen, voor wie de warmtetransitie een extra
bouwkundige staat van het gebouw en de oplossing
grote opgave kan zijn. Vanwege het lage inkomen
voor aardgasvrij. De kosten per gebouw zijn dus op dit
wordt waarschijnlijk een substantieel deel hiervan
moment nog niet specifiek te maken.
besteed aan de energierekeningen. Om die reden zou het voor deze mensen gunstig zijn als zij kunnen
De betaalbaarheid van de transitie is voor ons wel
besparen op energie, maar zij zijn waarschijnlijk
een belangrijk uitgangspunt. Daarom hebben we
nu niet in staat te investeren. Hiervoor moeten
dit aspect terug laten komen in onze analyse van
financieringsinstrumenten beschikbaar komen.
kansrijke strategieën. We hebben beschikbare strategieën vergeleken op basis van de laagst
Het onderscheid tussen woningeigenaren en
maatschappelijke kosten. Per techniek kijken we ook
huurders met een smalle beurs is belangrijk.
naar de individuele kosten, de kosten per gebouw.
Huurders zijn afhankelijk van de verhuurder voor het
Voor ons is een strategie alleen robuust als deze ook
verduurzamen van de woning. Woningcorporaties
betaalbaar is. De ervaringen die we opdoen met de
hebben hierbij een sleutelpositie en zijn primair
twee pilotprojecten zullen ook inzichten opleveren in
verantwoordelijk voor het verduurzamen van de
de betaalbaarheid van de transitie.
eigen woningvoorraad. De rol van woningcorporaties hebben wij verder toegelicht in hoofdstuk 4.
Natuurlijke overgangsmomenten
Woningeigenaren zullen zelf moeten financieren. Dat
Het aardgasvrij maken van een gebouw of woning
is niet voor alle woningeigenaren mogelijk.
is een grote opgave, maar daarvoor hebben we de komende 30 jaar tot onze beschikking. Door deze
Het faciliteren van deze doelgroep zal de
voorbereidingstijd goed te benutten, kan worden
komende vijf jaar voornamelijk gebeuren door
ingespeeld op natuurlijke overgangsmomenten.
gericht communicatie. Daarbij is voornamelijk de
Deze overgangsmomenten doen zich voor bij
beschikbaarheid van een financiële regeling van
bijvoorbeeld de aankoop van een nieuwe woning,
belang. Verbetering van wooncomfort (bijvoorbeeld
een (grootschalige) renovatie van het gebouw of
het voorkomen van tocht, schimmel of vocht) is wel
tegen einde van de technische levensduur van de
een belangrijk motivator voor bewoners. Belangrijk
huidige warmteinstallatie. Door op deze momenten
bij deze wijkgroep is het persoonlijke contact. Het
in te spelen kunnen de investeringskosten voor
Sociaal Domein en Maatschappelijke Ontwikkeling
de warmtetransitie slim gecombineerd worden
binnen de gemeente hebben hierbij een belangrijke
met de gebruikelijke onderhoudskosten van een
taak om zorgen weg te nemen en mensen op weg te
gebouw of woning. Dit levert uiteindelijke financiële
helpen en elkaar tot actie aan te zetten.
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 23
Subsidies & leningen
Het Energieloket Maasdriel is ingericht om
Subsidies en leningen zorgen ervoor dat de drempel
woningeigenaren te adviseren over de verschillende
voor de overstap naar een aardgasvrije verwarming
subsidies en leningen die beschikbaar zijn voor het
lager wordt voor de gebouweigenaar. Het Rijk zet
verduurzamen van de woning. Voor ondernemers
hiervoor al enkele instrumenten in, naar verwachting
en andere gebouweigenaren is RVO.nl een
zal dit instrumentarium uitbreiden in de toekomst.
betrouwbare informatiebron.
De volgende subsidies zijn op dit moment beschikbaar voor gebouweigenaren (particulier & ondernemer):
•
Subsidies voor particulieren bij het treffen van maatregelen of aanschaf van installaties (ISDE)
•
S ubsidie voor VvE’s die energie willen besparen in hun gebouw en/of appartementen (SEEH)
Daarnaast zijn er de volgende leningen beschikbaar:
• Toekomstbestendig wonen lening (SVn icm gemeente Maasdriel en de provincie Gelderland) •
Energiebespaarlening (Nationaal Warmtefonds)
•
Stimuleringsregeling non-profit Maasdriel
Een aardgasvrije gemeente is een zaak van ons allemaal. Iedereen doet dat op zijn eigen manier en met verschillende beweegredenen. Zo ook Jan-Willem van der Kaaij.
Jan-Willem van der Kaaij uit Rossum “Ieder jaar krijg ik geld terug van mijn energiemaatschappij, en dat met een vrijstaand huis uit 1975! Vier jaar geleden kocht ik dit huis, mijn maandelijkse energierekening was toen zo’n €250,- per maand. Kijk, dáár wilde ik iets aan doen! Ik begon met het isoleren van de muren en vloeren en plaatste overal HR++glas. Daarna heb ik 26 zonnepanelen en een luchtwarmtepomp aangeschaft. Tegen het advies in heb ik mijn oude radiatoren niet vervangen. Ik neem het risico: ik weet dat als ik het niet warm genoeg kan krijgen, ik mijn radiatoren alsnog moet vervangen door een ander systeem of bijverwarming moet aanschaffen. Tot nu toe is dat nog niet nodig geweest en is mijn woning nu aardgasvrij. Er staan nog wel een paar zaken op de planning om aan te pakken, maar dat hoef ik voor het geld niet meer te doen. Ik wil graag bijdragen aan een beter milieu.”
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 24
Bijlage 1
Bijlage 1
Bijlage 1 Verslaglegging burgerparticipatie Aanleiding
Digitale informatie avond
Elke gemeente stelt uiterlijk eind 2021 een
De informatie avond is bijgewoond door ruim 80
Transitievisie Warmte vast. Een belangrijk onderdeel
inwoners. Tijdens de avond werden de aanwezigen
van de TVW is de participatie. Een participatietraject is
geïnformeerd over de Transitievisie Warmte
een middel om een breed gedragen oplossing te vinden
en de stappen die tot nu toe door de gemeente
in de energietransitie. De gemeente Maasdriel heeft
zijn ondernomen. Energieloket Maasdriel was
inwoners in het proces richting de TVW betrokken
daarnaast aanwezig om vragen vanuit inwoners te
via een informatieavond, een digitale enquête en
beantwoorden en aan te geven welke stappen gezet
meedenkgesprekken. Ook na vaststelling van de
kunnen worden.
Transitievisie Warmte blijft participatie een belangrijk onderdeel bij het uitvoeren van de warmtetransitie.
Vragen die zijn gesteld in de chat zijn waar mogelijk meteen beantwoord. Achteraf zijn alle vragen
Doel
verzameld en beantwoord. De antwoorden zijn
Het doel van het participatietraject was om breed
nagestuurd aan de deelnemers en tevens op de
te informeren over de warmtetransitie en de TVW,
website gezet van de gemeente Maasdriel.
te peilen hoe onze inwoners hierover dachten en ervaringen en kennis van koplopers mee te nemen in
Storymap
ons proces.
Een interactieve website (Storymap) is ingezet om bewoners te informeren over de energietransitie en
Om onze inwoners te informeren is er op 29 april
om input te verzamelen. Storymap is een tool van
een digitale informatieavond georganiseerd in
ArcGis, waarbij tekst, beeld en kaartmateriaal kan
samenwerking met Energieloket Maasdriel. De vragen
worden ingezet om een verhaal op een interactieve
vanuit inwoners zijn tijdens deze avond beantwoord of
manier te vertellen. De pagina bestaat uit vijf
in een later stadium via de website.
onderdelen: •
Inleidende tekst met informatie over de
Om te peilen hoe onze inwoners over de
transitievisie warmte. Ook wordt beschreven
warmtetransitie dachten is er een digitale enquête
welke hoofd strategieën er zijn voor aardgasvrije
gelanceerd via een Storymap.
alternatieven. •
Een kaart van Maasdriel waarbij de energielabel
Om de ervaringen en kennis van koplopers in
per woning zichtbaar is. Inwoners kunnen via
onze gemeente mee te nemen en de uitkomsten
de kaart hun eigen woning en bijbehorende
van de enquête te verdiepen, zijn er daarnaast
energielabel opzoeken.
meedenkgesprekken georganiseerd.
Transitievisie Warmte Gemeente Maasdriel - 26
• •
Een enquête, bestaande uit 10 vragen. De vragen
2. Ik wil graag zelf op korte termijn mijn woning
en resultaten worden hieronder toegelicht.
aardgasvrij maken:
De resultaten van de enquête. De resultaten
Het merendeel van de antwoorden is het oneens met
worden direct weergegeven op de pagina.
de stelling (22% oneens, 42% helemaal oneens).
Daarbij is er de mogelijkheid om de resultaten te
Het merendeel van de antwoorden is het oneens met de stelling (22% oneens, 42% helemaal oneens). 11% van de inwoners is het eens met de stelling.
11% van de inwoners is het eens met de stelling.
filteren per kern. •
Ik wil graag zelf op korte termijn mijn woning aardgasvrij maken
Een kansenkaart. In de kansenkaart was het mogelijk voor inwoners om hun zorgen, kansen
45
of ideeën vast te pinnen op een locatie in Maasdriel. De kansenkaart is in totaal vier keer
26
23
ingevuld. 8 3
De enquête is opengesteld van 29 april 2021 tot en
Helemaal mee eens
met 1 juni 2021. De Storymap met informatie en de resultaten van de enquête blijven online beschikbaar.
3.
Wat zijn voor u redenen om nu al uw woning aardgasvrij te maken?