Rekenkamerbrief huisvesting arbeidsmigranten - Rekenkamer Maasdriel - 12-02-2025

Aan: Van: Datum: Betreft:

Gemeenteraad Maasdriel Rekenkamer Maasdriel 12 februari 2024 Rekenkamerbrief huisvesting arbeidsmigranten

Geachte leden van de gemeenteraad, Het college van Maasdriel heeft in oktober 2023 opdracht gegeven om een onderzoek te laten uitvoeren naar het huisvestingsbeleid voor arbeidsmigranten. Dit onderzoek was gericht op de manier waarop de gemeente de uitvoering van het huidige beleid kan verbeteren en versterken. Begin juni 2024 ontving de gemeenteraad een samenvatting van het onderzoeksrapport. In de samenvatting werd een algemeen beeld geschetst van de uitvoering van het beleid, met conclusies en aanbevelingen voor de toekomst.

De Rekenkamer Maasdriel heeft onderzoek gedaan naar de politieke keuzemogelijkheden van de raad op dit thema. De aanbevelingen uit het collegeonderzoek naar dit onderwerp vormen daarbij het uitgangspunt. Daarnaast worden voorbeelden van andere gemeenten en andere rekenkameronderzoeken gegeven die kunnen bijdragen aan de beraadslaging en besluitvorming van uw raad. In ons onderzoek stond de volgende vraag centraal: Welke politieke keuzemogelijkheden kunnen worden aangewend om de positie van de gemeenteraad op beleid ten aanzien van de huisvesting van arbeidsmigranten effectief te versterken? In de bijlage van de brief vindt u de volledige onderzoeksbevindingen, hieronder zijn alleen de conclusies uit het collegeonderzoek en de belangrijkste aandachtspunten voor de raad aangegeven. De Rekenkamer heeft voor het onderzoek tussen november 2024 en januari 2025 een analyse gedaan van het collegeonderzoek, recente rekenkameronderzoeken naar het thema en kennisdocumenten van bijvoorbeeld de VNG. Vervolgens heeft een gesprek plaatsgevonden met een ambtenaar van de gemeente Maasdriel om aan te sluiten bij de gemeentelijke ontwikkelingen. De weergave van dit gesprek is voor feitenverificatie bij de betreffende ambtenaar getoetst.

Uit het collegeonderzoek kwam naar voren dat het beleid goed is uitgewerkt, maar dat het nog ontbreekt aan een samenhangende en eenduidige set van beleidsindicatoren. Dit bemoeilijkt de monitoring, evaluatie en de mogelijkheid om het beleid bij te sturen. Er ontbreekt daarnaast een koppeling tussen de rapportage van de indicatoren en de beleidsdoelen. Sommige relevante indicatoren worden niet gemonitord, waardoor er geen zicht is op het effect van het beleid. Voor de uitvoering van het huisvestingsbeleid werd er gebruik gemaakt van een projectgroep, maar in het onderzoek werd geconcludeerd dat die opzet niet meer voldoet. Een aanbeveling in het onderzoek is om in plaats van de projectgroep, vaste rollen en taken te beleggen in de gemeente, met een duidelijke aansturingslijn, een vaste bestuurlijk opdrachtgever en een ambtelijke opdrachtnemer. Tevens is er sprake van een structureel tekort aan controlecapaciteit en zorgt het verloop van personeel voor knelpunten en meer werkdruk in de uitvoering van het beleid ten aanzien van de huisvesting van arbeidsmigranten.

1 De gemeenteraad heeft op 12 juni 2024 reeds een samenvatting van het rapport ontvangen. Hierin zijn de volledige conclusies

en aanbevelingen van het rapport opgenomen.

Rekenkamer Maasdriel | Rekenkamerbrief huisvesting arbeidsmigranten | 1

De gemeente is reeds gestart met het toepassen van de aanbevelingen uit het onderzoek. In de begroting voor 2025-20283 is structureel geld vrijgemaakt om een nieuwe werknemer aan te stellen voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Deze medewerker gaat een coördinatorfunctie vervullen ten behoeve van dit beleid en het innen van verblijfsbelasting. Een herziening van het huidige beleid staat op de planning voor 2025, daarin zullen de aanbevelingen uit het onderzoek ook worden meegenomen.

De rekenkamer heeft een brede analyse uitgevoerd naar de invulling van dit beleid in andere gemeenten en gekeken naar bevindingen uit eerder rekenkameronderzoek naar dit onderwerp. Op basis van deze analyse zet de rekenkamer vier aandachtspunten uiteen waardoor de raad meer grip krijgt op het vraagstuk. Bij elk aandachtspunt geeft de rekenkamer een aantal concrete aanbevelingen die de raad kan aanwenden om haar positie op dit thema te versterken.

Er is geen afspraak gemaakt tussen de raad en het college over de wijze waarop het college de raad van informatie voorziet over de huisvesting van arbeidsmigranten. Zo is er geen set van beleidsindicatoren afgestemd met de raad waarover de raad periodiek geïnformeerd wil worden. Daarnaast zijn er ook geen afspraken gemaakt over op welke momenten de raad informatie wil ontvangen over deze indicatoren. Wel hebben raad en college afgesproken dat er jaarlijks een beleidsevaluatie in de gemeente wordt uitgevoerd op het vlak van het huisvestingsbeleid. Wanneer deze afspraak ook nader wordt ingevuld, krijgt de raad ook de relevante informatie om zijn kaderstellende en controlerende rol goed in te vullen. In een groot deel van de andere onderzochte gemeenten heeft de raad zich uitgesproken over de gewenste informatiepositie. De gemeenteraad in West-Betuwe heeft bijvoorbeeld vastgesteld dat hij eenmaal per jaar een notitie wil ontvangen, waarin de raad op verschillende door de raad vastgestelde indicatoren een update krijgt over de stand van zaken. Deze indicatoren zijn door een tijdelijke werkgroep van raadsleden samengesteld, ondersteund door de organisatie. Hierdoor krijgt de raad de informatie die nodig is om als gemeenteraad bij te kunnen sturen waar nodig.

De Rekenkamer geeft de volgende aanbevelingen aan de raad:  Stel vast op welke indicatoren u als gemeenteraad periodiek geïnformeerd wil worden om als raad voldoende te kunnen sturen. Een voorstel, gelijk aan de indicatoren van de raad van WestBetuwe, kan helpen om dit gestructureerd te aan te pakken. Stel een tijdelijke werkgroep vast die, ondersteund door de organisatie, deze indicatoren ontwikkelt.  Neem de bespreking van de beleidsevaluatie op in de agenda van een commissie, bijvoorbeeld de commissie ruimtelijk en economisch domein. Dit vormt een extra waarborg voor informatievoorziening en evaluatie.

Een herziening van het huidige beleid ten aanzien van de huisvesting van arbeidsmigranten staat op de planning voor 2025. Als onderdeel van deze herziening neemt de gemeente de aandachtspunten uit het collegeonderzoek op in het nieuwe beleid. De raad kan aanvullende – inhoudelijke - kaders meegeven aan deze herziening.

2

De voortgang het toepassen van de aanbevelingen is getoetst in een gesprek met een ambtenaar van de gemeente Maasdriel. In bijlage 3 is een overzicht met ontwikkelingen in de gemeente naar aanleiding van het onderzoek opgenomen. 3 Gemeente Maasdriel, Programmabegroting 2025-2028, P.22

Rekenkamer Maasdriel | Rekenkamerbrief huisvesting arbeidsmigranten | 2

Het kan als raadslid lastig zijn om een goed beeld te vormen van dit beleidsveld. In aanloop naar de herziening van het huisvestingbeleid kunnen creatieve manieren worden aangewend om dit beeld te versterken. Een werkbezoek aan een huisvestinglocatie kan hiervoor een passend middel zijn. Hierdoor kunnen raadsleden zien hoe het beleid in de praktijk uitwerkt, waar huisvesters tegenaan lopen en hoe er met de omgeving van de locaties wordt omgegaan. De Rekenkamer geeft de volgende aanbevelingen aan de raad:  Bepaal als raad of er behoefte is om door middel van een werkbezoek of op een andere manier een beter beeld van de huisvesting van arbeidsmigranten in Maasdriel te verkrijgen.  Geef als raad aanvullende kaders mee aan het college voor de herziening van het huisvestingsbeleid. Onderwerpen waarover de raad zich nader kan uitspreken zijn bijvoorbeeld inwonersparticipatie, toezicht, controles op kwaliteit van huisvesting, afstemming met behoefte van ondernemers en samenwerking met omliggende gemeenten.  Vraag het college om bij de herziening van het beleid aan te geven welke aanbevelingen uit het collegeonderzoek zijn verwerkt. Vraag het college daarbij ook inzichtelijk te maken welke aanbevelingen nog niet zijn verwerkt en hoe het college dit verder oppakt.

Het beleid omtrent de huisvesting van arbeidsmigranten staat niet op zichzelf. Het huisvesten van arbeidsmigranten heeft ook sociaal-maatschappelijke effecten. Arbeidsmigranten komen te wonen binnen een sociale context in woonwijken en maken gebruik van de lokale voorzieningen. In een aantal gemeenten is het huisvestingsbeleid opgesteld in afstemming met andere beleidsterreinen zoals onderwijs, integratie, economie, handhaving en toezicht. In het huidige beleid van Maasdriel wordt aangegeven dat de gemeente een rol heeft om te zorgen voor een goede informatievoorziening voor arbeidsmigranten. Ook moet de gemeente een toegankelijk meldpunt instellen voor het melden van overlast of leefbaarheid van huisvesting. Daarnaast is in het beleid opgenomen dat de gemeente periodieke contacten heeft met partijen (huisartsen, woningcorporaties en dorpsraden) over zorg-, leef- en woonsituaties van arbeidsmigranten. Het beleid in de gemeente kan worden aangevuld met inzichten van aanleunende beleidsterreinen zoals onderwijs, integratie en economie. De Rekenkamer geeft daarom de volgende aanbeveling aan de raad:  Vraag het college om bij een herziening van het beleid ook inzichten uit andere beleidsterreinen mee te nemen, zodat er een integraler beleid ontstaat.

De komst van een nieuwe huisvestingslocatie van arbeidsmigranten kan een grote impact hebben op de wijk waarin de locatie staat. Inwoners zien hun sociale omgeving veranderen door de komst van arbeidsmigranten in hun omgeving. De komst van arbeidsmigranten kan bijvoorbeeld een impact hebben op de sociale cohesie in de wijk, doordat arbeidsmigranten vaak maar tijdelijk in de gemeente wonen. In een aantal gemeenten wordt participatie toegepast bij het bepalen van nieuwe huisvestinglocaties voor arbeidsmigranten, zoals in de gemeente Waadhoeke. Door de zwaarte van het participatieproces te laten afhangen van de grootte van de huisvestingslocatie sluit de vorm van het participatieproces beter aan op de omstandigheden. De verantwoordelijkheid voor het organiseren van participatie voorafgaand aan realisatie van huisvesting kan zowel bij de gemeente als bij de huisvester worden gelegd.

Rekenkamer Maasdriel | Rekenkamerbrief huisvesting arbeidsmigranten | 3

De Rekenkamer geeft op dit punt de volgende aanbeveling aan de raad:  Vraag het college om bij een herziening van het beleid normen op te stellen wanneer een vorm van participatie moet worden toegepast bij de locatiekeuze voor huisvestingslocaties van arbeidsmigranten. Vraag het college daarbij om expliciete afspraken op te nemen over bij wie de verantwoordelijkheid voor participatie ligt.

Deze brief is de eerste rekenkamerbrief van de Rekenkamer Maasdriel in de huidige samenstelling. De rekenkamer hoopt met deze brief een waardevolle bijdrage te leveren aan de ontwikkelingen omtrent dit vraagstuk en in het bijzonder aan de positie van de raad. De rekenkamer is graag bereid om uw raad een nadere toelichting te geven op deze brief. Met vriendelijke groet, Prof. dr. Marcel Boogers Directeur Rekenkamer Maasdriel

Rekenkamer Maasdriel | Rekenkamerbrief huisvesting arbeidsmigranten | 4

Het college besloot in oktober 2023 om in het kader van artikel 213a van de Gemeentewet een onderzoek in te stellen naar de doeltreffende en doelmatige uitvoering van het huisvestingsbeleid van arbeidsmigranten. In het onderzoek stond de vraag centraal in hoeverre de doelstellingen van het beleid worden gerealiseerd, wat de oorzaken zijn als de doelen niet worden gerealiseerd en welke aanbevelingen kunnen worden gedaan om de realisatie van de doelen te verbeteren. Voor het onderzoek is een documentonderzoek gedaan en zijn bestuurders, ambtenaren en een medewerker van de omgevingsdienst rivierenland geïnterviewd.

In het onderzoek van Public Incentive worden in drie categorieën aanbevelingen gedaan aan het college: de opzet van het huisvestingsbeleid, het doelbereik en de doelmatige uitvoering. Voor dit onderzoek zijn alleen de aanbevelingen meegenomen waarop politieke invloed kan worden uitgeoefend. •

•

• •

•

•

•

•

Spreek ook voor alle beleidsdoelen normen af op basis waarvan het beleid zal worden getoetst: Zoals de reeds bestaande norm: Het aantal gehuisveste arbeidsmigranten per kern mag maximaal 10% bedragen van het totaal aantal inwoners van de desbetreffende kern Stel een voor iedereen helder toetsingskader op waarmee het beleid en de uitvoering wordt gemonitord, gestuurd, gerapporteerd en geëvalueerd. Stem dit af met de gemeenteraad. Breng de raad en met name ook het college op deze manier beter in positie om het huisvestingsbeleid te doorgronden en waar nodig bij te sturen op basis van de beleidsdoelen. Spreek met de gemeenteraad en binnen de gemeentelijke organisatie af op welke wijze, wanneer, en hoe vaak over de voortgang van de beleidsuitvoering zal worden gerapporteerd. Werk de afspraak voor de jaarlijkse beleidsevaluatie verder uit. Zet de bespreking van beleidsevaluatie reeds in de agenda van de commissie en de Raad zodat daar naartoe kan worden gewerkt. De beleidsevaluatie zal worden opgezet aan de hand van het opgestelde toetsingskader.

Toezicht en handhaving zijn onmisbaar voor de doelbereiking. Spreek op basis van de beleidsdoelen een ondergrens af voor de benodigde toezicht en handhavingscapaciteit en controlecapaciteit. Maak duidelijk hoe die capaciteit is ingeschat. Zorg dat deze capaciteit ook structureel beschikbaar is. Breng het aantal daadwerkelijk ingeschreven arbeidsmigranten in het BRP in beeld en rapporteer hierover. Zicht op aantallen is cruciaal voor de beleidsuitvoering en het tegengaan van vervuiling in het BRP. Stel ook beleidsindicatoren op met betrekking tot het voorkomen van overlast en het beschermen van de woningmarkt voor starters.

Stel een nieuw en helder uitvoeringsprogramma op dat is gekoppeld aan de beleidsdoelen in het huisvestingsbeleid. In dit programma dienen alle initiatieven voor de uitvoering zoveel mogelijk gecoördineerd plaats te vinden.

4 Onderzoeksrapport Onderzoek huisvesting arbeidsmigranten, Public Incentive, 2024

Rekenkamer Maasdriel | Rekenkamerbrief huisvesting arbeidsmigranten | 5

Op 11 december heeft er een interview met een ambtenaar plaatsgevonden waarin het collegeonderzoek is besproken. In het gesprek zijn de ontwikkelingen naar aanleiding van het onderzoek besproken en zijn een aantal bevindingen uit deze brief getoetst. In deze bijlage worden de belangrijkste ontwikkelingen besproken.

De bevindingen van het collegeonderzoek kwamen niet onverwacht. De gemeente herkende een groot aantal van de kwetsbaarheden die in het onderzoek zijn aangegeven. De gemeente heeft op het moment van schrijven in beperkte mate vorderingen gemaakt op het toepassen van de aanbevelingen die er in het onderzoek zijn gedaan. Het deel van de aanbevelingen die op korte termijn konden worden uitgevoerd is wel verwerkt. In de begroting voor 2025 is er structureel geld vrijgemaakt om een nieuwe werknemer aan te stellen voor het huisvestingsbeleid. Deze medewerker gaat een coördinatorfunctie vervullen op het huisvestingsbeleid en op het innen van verblijfsbelasting. Een herziening van het huidige beleid staat op de planning voor 2025. De coördinator wordt de verantwoordelijke voor het ontwikkelen van het nieuwe beleid, waarin een deel van de aanbevelingen van het collegeonderzoek zal worden verwerkt.

Een van de conclusies van het onderzoek was dat er geen afspraken zijn gemaakt met de gemeenteraad op welke wijze het huisvestingsbeleid zal worden gevolgd en waar de doelbereiking van het beleid aan zal worden getoetst. Bij het ontwikkelen van nieuw beleid wordt voorzien dat de raad actief zal worden meegenomen. De vorm waarin dat zal plaatsvinden staat nog niet vast.

De informatievoorziening aan de raad zal door de nieuw aan te stellen coördinator worden ingevuld. De vorm waarin de informatie aan de raad werd verstrekt was de laatste jaren aan veranderingen onderhevig. Het doel is om één vorm te kiezen die periodiek wordt gebruikt om de raad van informatie te voorzien.

Een van de conclusies van het rapport was dat de capaciteit voor de handhaving van zowel de omgevingsvergunningen, de APV en het nachtregister, te kort schiet. Binnen het huidige beleid is er nu sprake van een groot aantal handhavingszaken. De capaciteit om daarop te handhaven sluit daar niet op aan. Met het wijzigen van het beleid zal er naar alle waarschijnlijkheid ook een wijziging in het aantal handhavingszaken komen, waardoor het aantal zaken beter aansluit op de capaciteit.

Het is de bedoeling dat er minder sectoraal beleid wordt ontwikkeld binnen het fysiek domein. Bij nieuwe beleidstukken wordt er binnen het fysiek domein integraler naar vraagstukken gekeken. Het is ook de intentie om dit voor het nieuw te ontwikkelen beleid te doen.

Rekenkamer Maasdriel | Rekenkamerbrief huisvesting arbeidsmigranten | 6

Het beleid is nu niet gericht op het beschermen van de woningmarkt voor starters. Het huidige beleid is voornamelijk gericht op de spreiding van arbeidsmigranten. Het beschermen van de woningmarkt voor starters is wel een factor waar in de herziening van het beleid rekening mee wordt gehouden.

In het opstellen van het huidige beleid is er weinig afstemming geweest met ondernemers. Ondernemers nemen beperkt contact op met de gemeente rondom dit thema, los van een aantal concrete casussen en vragen. Op bestuurlijk niveau vinden er wel gesprekken plaats met grotere huisvesters. Voor de herziening van het beleid is de intentie om gesprekken te voeren met de huisvesters. Deze gesprekken zullen als doel hebben het laten meedenken met de invulling en het toetsen van het beleid. Voor ondernemers is dat nu nog niet voorzien.

De gemeente Maasdriel was een van de eerste gemeenten in de regio met een beleidskader voor de huisvesting van arbeidsmigranten. De gemeente heeft beperkt geparticipeerd in het opstellen van het convenant huisvesting internationale werknemers in de regio Rivierenland. De gemeente is wel agendalid van de samenwerking.

Rekenkamer Maasdriel | Rekenkamerbrief huisvesting arbeidsmigranten | 7

Voor deze rekenkamerbrief zijn diverse rekenkameronderzoeken geanalyseerd uit andere gemeenten, waarin aan de gemeenteraad aanbevelingen zijn gedaan om zijn positie te verstevigen. In dit hoofdstuk worden diverse voorbeelden gegeven van specifieke aanbevelingen die worden gedaan die ook voor de gemeente Maasdriel van toepassing kunnen zijn. Daarnaast is er gekeken naar de rol van de gemeenteraad in het beleid van andere gemeenten op het vlak van hun kaderstellende rol en de informatiepositie van de gemeenteraden.

De Rekenkamer West-Brabant heeft in de gemeente Drimmelen onderzoek gedaan naar de huisvesting van arbeidsmigranten. De Rekenkamer concludeert dat een herziening van een beleid nodig is. De Rekenkamer doet de aanbeveling om de raad in een vroeg stadium van de beleidsontwikkeling mee te nemen, bijvoorbeeld in themabijeenkomsten of klankbordgroepen. Daarnaast adviseert de Rekenkamer om in het beleid op te nemen dat de raad periodiek te geïnformeerd wordt over ontwikkelingen op dit thema en het college de raad informeert als ze besluiten neemt die afwijken van het vergunningenbeleid inzake logies van arbeidsmigranten. 6 De Rekenkamer geeft ter overweging mee dat de gemeente een integraler arbeidsmigratiebeleid zouden kunnen opstellen, in plaats van het alleen richten op arbeidshuisvesting. Ook geeft de Rekenkamer mee dat het dilemma van het huisvesten van arbeidsmigranten in de kernen bespreekbaar gemaakt moet worden. De gemeente Venray7 heeft een dergelijk integraal beleid opgesteld rond de omgang met internationale werknemers. In het beleid zijn aspecten van het vestigingsklimaat, veiligheid, integratie, zelfredzaamheid, informatievoorziening, zorg en ontwikkelmogelijkheden opgenomen.

De Rekenkamer Uithoorn heeft onderzoek gedaan naar de knelpunten in de omgang met de huisvesting van arbeidsmigranten. De Rekenkamer heeft daarnaast onderzoek gedaan naar de informatievoorziening aan de raad rondom dit thema. De Rekenkamer concludeert dat er een actief beleid is om arbeidsmigranten van kwalitatief goede en veilige huisvesting te voorzien. Mede daardoor zijn er weinig incidenten rond arbeidsmigranten geweest. Er is sprake van druk op de beperkt beschikbare woonruimten voor arbeidsmigranten. De Rekenkamer adviseert om samen met de raad het huidige beleid te vernieuwen. De visie rondom het arbeidsmigratiebeleid voor de komende periode moet gezamenlijk worden vastgesteld. De Rekenkamer adviseert daarbij te kijken naar regionale samenwerking en aanvullend onderzoek te doen naar het benodigde aanbod in huisvesting. De Rekenkamer geeft aan dat daarbij het gesprek met ondernemers

5 Rekenkamer West-Brabant, 2024, Rekenkameronderzoek Huisvesting van arbeidsmigranten in de gemeente Drimmelen 6 “De afwijkingsregel uit de Algemene wet bestuursrecht (4:84 Awb) maakt het opnemen van deze afwijkingsregel echter

overbodig.” – RK rapport Medemblik 7 Integraal beleid Internationale werknemers 2024-2030, gemeente Venray 8 Rekenkamer Uithoorn, 2021, Huisvesting arbeidsmigranten

Rekenkamer Maasdriel | Rekenkamerbrief huisvesting arbeidsmigranten | 8

en koepelorganisaties gevoerd kan worden, om het beleid af te stemmen op hun behoeften, maar ook op de kansen en mogelijkheden die er zijn. De Rekenkamer adviseert daarnaast om als raad vast te stellen wat de informatiebehoefte er is op het terrein van de huisvesting van arbeidsmigranten. Door te inventariseren welke informatie nodig is om te kunnen sturen en de frequentie waarop die informatie aan de raad wordt verzonden helpt de raad om niet overladen te worden door informatie, maar op hoofdlijnen kan blijven sturen. De Rekenkamer geeft aan dat hierbij ook kan worden overwogen om werkbezoeken te organiseren.

De Rekenkamer Medemblik-Opmeer heeft onderzoek gedaan naar de doeltreffendheid van de uitvoering van het beleid van de huisvesting van arbeidsmigranten. De Rekenkamer concludeert dat de raad zijn kaderstellende en controlerende functie op een adequate wijze vervult, en ook door het college op een adequate wijze wordt geïnformeerd. De Rekenkamer doet geen aanbevelingen die zien op de rol van de raad. De raad heeft op basis van een eerder evaluatierapport zijn positie ten opzichte van het college aangepast. De raad gaf het college de opdracht om een integraler huisvestingbeleid op te stellen. Het beleid rijkt verder dan het regelen van een slaapplaats. De raad heeft de aanbeveling in het rapport de aanbeveling overgenomen om haar kaderstellende rol beter in te nemen. Bij de behandeling van het nieuwe beleid besluit de raad om de afwijkingsmogelijkheden op het beleid in te kaderen. De raad besluit daaromtrent: ‘Aanvragen om omgevingsvergunning die afwijken van de beleidsregels en niet in eerste instantie worden afgewezen, kunnen door het college ter advisering voorgelegd worden aan de raad.’ Het college informeert de raad consequent over onderzoeken die zij laat uitvoeren op het vlak van de huisvesting van arbeidsmigranten. Het college neemt de raad mee bij het opstellen van nieuwe beleidsregels door ze bijtijds te informeren of met de raad het gesprek aan te gaan.

Zeven gemeenten en de VNO NCW Achterhoek hebben vanuit een gevoel van een gezamenlijke verantwoordelijkheid een convenant gesloten rondom de huisvesting van internationale werknemers. Hierin zijn afspraken gemaakt over de regionale uitvoering van de huisvesting, het ‘hoe’ van de huisvesting, maar niet over de ruimtelijke vraag. Dit blijft een gemeentelijke verantwoordelijkheid. Het convenant zal elke twee jaar worden gemonitord en eventueel aangepast. De gemeente Doetinchem heeft een eigen beleidskader uitgewerkt op basis van een beleidskader in de regio.11 Het lokale beleidskader is afgestemd met werkgevers, uitzendbureau, het werkgeversservicepunt en de politie. In het eigen beleidskader zijn aanvullende kaders gegeven over de huisvestinglocaties. Hier vallen de volgende aanvullende voorwaarden onder: • Huisvesting in de centra van steden en dorpen niet is toegestaan. • Er is een spreidingsnorm, er mogen maximaal 125 tijdelijke arbeidskrachten in een postcodegebied worden gehuisvest, met uitzondering van een drietal postcodegebieden. 9 Rekenkamercommissie Medemblik-Opmeer, 28 november 2023, Huisvesting Arbeidsmigranten in Medemblik 10 8RHK ambassadeurs, 2024, Convenant huisvesting arbeidsmigranten Regio Achterhoek 2024-2030

11

Beleidskader huisvesting tijdelijke arbeidsmigranten in Doetinchem, z.d., geraadpleegd van https://www.doetinchem.nl/ beleidskader-huisvesting-tijdelijke-arbeidsmigrantenin-doetinchem.

Rekenkamer Maasdriel | Rekenkamerbrief huisvesting arbeidsmigranten | 9

• • • •

Er dient constant een beheerder/huismeester aanwezig te zijn. De initiatiefnemer moet zorgen voor draagvlak in de omgeving. Hier moeten omwonenden, omliggende bedrijven en de politie instemmen met het plan. Arbeidsmigranten moeten werken in de gemeente Doetinchem, of moeten werkzaam in of rond de Achterhoek. Bij bedrijven waar minimaal 10 arbeidsmigranten werken wordt daarnaast een scan gedaan vanuit het werkgeversservicepunt.

In de gemeente West Betuwe is gewerkt met een werkgroep uit de gemeenteraad om aanvullende kaders op het beleidsplan huisvesting arbeidsmigranten vast te stellen, specifiek op het vlak van grootschalige huisvesting. De werkgroep heeft aanvullende kaders gesteld op het beheer van de locaties en de manier waarop arbeidsmigranten worden opgevangen. In de werkgroep was ook mogelijkheid om te luisteren naar kritische meningen. De informatiepositie van de raad, op vlak van wonen, onderwijs, integratie, economie, handhaving en toezicht was waardevol om het thema goed te doorgronden. De gemeenteraad krijgt eenmaal per jaar een notitie met daarin een overzicht van verschillende indicatoren: Indicatoren jaarlijkse monitor Aantal in- en uitgeschreven arbeidsmigranten in BRP naar nationaliteit Aantal overnachtingen door kort verblijvende arbeidsmigranten (korter dan 4 maanden) o.b.v.

het digitaal nachtregister De opbrengsten van het digitaal nachtregister De kosten van uitgevoerd onderzoek, controles en handhaving Uitkomsten van periodieke inventarisaties op locaties waar arbeidsmigranten verblijven (zoals in 2020 uitgevoerd door Legitiem) Meldingen van overlast en incidenten en uitkomsten van handhavingszaken met betrekking tot de huisvesting van arbeidsmigranten Ingediende initiatieven voor de huisvesting van arbeidsmigranten en de beoordeling door de gemeente hiervan Afgegeven (tijdelijke) omgevingsvergunningen voor de huisvesting van arbeidsmigranten en gerealiseerde projecten De belangrijkste resultaten van de bijeenkomsten van het Platform beleid arbeidsmigranten en eventueel andere signalen van werkgevers/uitzendbureaus, huisvesters en maatschappelijke organisaties De belangrijkste resultaten van het bestuurlijk en ambtelijk overleg arbeidsmigranten in (boven-) regionaal verband

Platform 31 heeft in samenwerking met de provincie Zuid-Holland een factsheet ontwikkeld over het vastleggen van voorwaarden voor goede huisvesting van arbeidsmigranten in lokaal beleid. De factsheet biedt handvatten en tips voor het opstellen van lokaal beleid voor de huisvesting van arbeidsmigranten.

12 Gemeente West Betuwe, 2021, huisvesting arbeidsmigranten 13 Platform31, 2023, Factsheet: Maak lokaal beleid voor huisvesting van arbeidsmigranten

Rekenkamer Maasdriel | Rekenkamerbrief huisvesting arbeidsmigranten | 10

In de factsheet wordt op een aantal punten ingegaan op de rol van de gemeenteraad. In de factsheet wordt geadviseerd om de belangen, wensen en zorgen van raadsleden, arbeidsmigranten en omwonenden in kaart te brengen bij het opstellen van het beleid op dit thema. In de factsheet worden twee tips gegeven over hoe de raad hierbij betrokken kan worden, op basis van hoe dit in de gemeente Tilburg is gedaan. De tips zijn om de raad op diverse manieren te informeren: door wethouders van buurgemeenten, werkgevers en arbeidsmigranten uit te nodigen in de raad. Daarnaast zou een excursie kunnen worden georganiseerd naar een huisvestingslocatie voor raadsleden.

Bij de behandeling van het nieuwe beleidsplan rondom de huisvesting van arbeidsmigranten zijn er door de politiek een aantal moties en amendementen ingediend. Deze onderwerpen zagen op een aantal verschillende zaken, die hieronder thematisch zijn aangeduid. - Het aantal locaties - De maximale grote van locaties - Stimuleren van meedoen in de samenleving van arbeidsmigranten - Voorwaarden voor extra locaties -> opzetten van goede monitoring - Ontwikkelen en voorleggen van visie gericht op sociaal-maatschappelijke component De gemeente Noordoostpolder kende een klankgroep die verplicht moest worden geraadpleegd bij het ontwikkelen van huisvestingslocaties van meer dan 21 arbeidsmigranten. De gemeente werkt na een wijziging van het beleid met een participatieproces bij elke locatie waar langer dan 12 weken arbeidsmigranten wonen. In het participatieproces worden de omwonenden van de locaties meegenomen. De zwaarte van het participatieproces is afhankelijk van de grootte van de locatie. De gemeente Waadhoeke maakt nog steeds gebruik van een klankbordgroep rond dit thema.

14 Gemeenteraad Noordoostpolder, 26 februari 2024

Rekenkamer Maasdriel | Rekenkamerbrief huisvesting arbeidsmigranten | 11