Raadsvoorstel Woonwagen- en standplaatsenbeleid gemeente Maasdriel-887383-concept-30-12-24 (1) (2)

Samenvatting raadsvoorstel

Onderwerp

: Woonwagen- en standplaatsenbeleid gemeente Maasdriel

Kern van het raadsvoorstel Door vaststelling van het gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid is er een beleidskader, dat de basis zal vormen voor enerzijds uitwerking van het beleid in verkoopbeleid van woonwagenstandplaatsen en in beleidsregels voor inschrijving voor en toewijzing van woonwagenstandplaatsen. En anderzijds ook voor de uitbreiding van standplaatsen voor ingeschreven standplaatszoekenden, en de overdracht van (huur)standplaatsen aan de woningcorporaties. Oogmerk is een integraal, samenhangend woonwagenbeleid in de gemeente Maasdriel. Het beleid is erop gericht om het wonen in woonwagens (in familieverband) te borgen, conform de Europese mensenrechtelijke kaders. En om uitbreidingsmogelijkheden te realiseren voor leden van de reeds in Maasdriel woonachtige families (conform het afstammingsbeginsel) en voor in Maasdriel woonachtige spijtoptanten. Gerelateerde raadsstukken *

Raadsvoorstel

Onderwerp

: Woonwagen- en standplaatsenbeleid gemeente Maasdriel

Zaaknummer

: 887383

Datum collegevergadering

: 7 januari 2025

Datum raadsbesluit

: 13 februari 2025

Datum raadsvergadering

: 13 februari 2025

Portefeuillehouder

: Wethouder Claassen

Inlichtingen bij

: Gemeente Maasdriel, afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling MSD

Voorstel 1. Het ‘Woonwagen- en standplaatsenbeleid gemeente Maasdriel’ vast te stellen; 2. Opdracht te geven aan het college voor de uitwerking van het beleid in verkoopbeleid van woonwagenstandplaatsen en in beleidsregels voor inschrijving voor en toewijzing van woonwagenstandplaatsen; 3. Opdracht te geven aan het college voor de opstelling van een plan van aanpak voor de uitbreiding van standplaatsen voor ingeschreven standplaatszoekenden, en een plan van aanpak voor de overdracht van (huur)standplaatsen aan de woningcorporaties. Inleiding Er heerst krapte ook op de woningmarkt, in heel Nederland en ook in Maasdriel. Het tekort aan standplaatsen voor woonwagenbewoners is hier onderdeel van. In 1999 is de Woonwagenwet ingetrokken, werd het woonwagenbeleid gedecentraliseerd en was het concrete resultaat hiervan dat er steeds minder standplaatsen voor woonwagens kwamen. Deze ontwikkeling was niet in overeenstemming met de rechten van de mens. In 2014 oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat de eigen cultuur van woonwagenbewoners gerespecteerd moet worden en dat overheden verplicht zijn om die levensstijl te faciliteren. Ook het Nederlandse College voor de Rechten van de Mens en de Nationale Ombudsman oordeelden vergelijkbaar.

Vanuit het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is in juli 2018 een beleidskader ’Gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid’ (Beleidskader BZK) opgesteld met de opdracht aan gemeenten om dit te vertalen naar lokaal beleid. In Maasdriel is het aantal standplaatsen al lange tijd stabiel, maar is er (ook) behoefte aan uitbreiding. Als gemeente Maasdriel geven we met dit voorliggende woonwagen- en standplaatsenbeleid ten eerste concrete invulling aan de zorgplicht voor de huisvesting van inwoners, in het bijzonder woonwagenbewoners. Ten tweede geven we met dit beleid ruimte aan de woonwagencultuur en voorzien we in voldoende woonwagenstandplaatsen voor deze doelgroep. Ten derde herijken we de rollen van gemeente en woningcorporaties. De gemeente streeft daarbij naar het geheel afbouwen van haar rol als vastgoedeigenaar, en brengt de corporaties nadrukkelijk in positie om op te treden als eigenaar en exploitant van huurstandplaatsen en huurwoonwagens voor huishoudens uit de (Daeb-)doelgroep. Dit beleid is een aanvulling op het woonwagenbeleid dat reeds in de Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025 is vastgelegd en sluit aan bij bovengenoemde juridische

2

uitspraken en het beleidskader van het Rijk. Hiermee formuleert de Raad een heldere visie en duidelijke kaders. Dit beleid zal vervolgens worden uitgewerkt in verkoopbeleid en in beleidsregels voor inschrijving voor en toewijzing van woonwagenstandplaatsen in de gemeente Maasdriel. Dit beleid en de verdere uitwerking is en wordt afgestemd met de gemeente Zaltbommel. In de uitvoering zijn en blijven beide gemeenten autonoom, maar we beogen bijvoorbeeld wel te komen tot een vergelijkbaar inschrijvings- en toewijzingsbeleid. Uiteraard worden de woningcorporaties ook betrokken bij de verdere uitwerking van het beleid. Niet in de laatste plaats zal ook de doelgroep zelf op gepaste momenten geconsulteerd worden. Een participatieplan maakt onderdeel uit van de verdere uitwerking. Hoofdlijnen  De gemeente faciliteert goede, adequate en leefbare huisvesting voor woonwagenbewoners ter voldoening aan de voor deze doelgroep bijzondere eisen van het mensenrechtelijk kader.  Daarin wordt rekening gehouden met het bijzondere karakter van de eigen cultuur, waarbij het wonen in een woonwagen en in familieverband centraal staat.  Het beleid beoogt het terugdringen van het woningtekort voor deze aandachtsgroep.  De gemeente behoudt een specifieke rol bij de huisvesting van woonwagenbewoners. Ze is verantwoordelijk voor het ter beschikking stellen van voldoende standplaatsen.

Woningcorporaties voorzien in de huisvesting van woonwagenbewoners (in een huurwoonwagen) voor zover deze tot de (inkomens)doelgroep van corporaties behoren.  Bestaande en nieuwe woonwagenstandplaatsen worden toegewezen of verkocht aan in Maasdriel woonachtige kandidaten die ingeschreven staan, en voldoen aan de relevante criteria (w.o. afstammingsbeginsel).  Het beleid gaat uit van uitbreiding en/of vernieuwing van de bestaande (drie) locaties binnen de gemeente.  Op de locatie Ammerzoden (geen familielocatie) wordt voorzien in een tweede standplaats, voor woonwagenbewoners zonder familiaire relaties met de huidige bewoners(s). Voor de uitbreiding is een afwijkingsvergunning vereist of wijziging van het bestemmingsplan/omgevingsplan.  Op de familielocatie Baronieweg in Hedel worden de twee huidige standplaatsen (zo mogelijk) verkocht aan de huurders c.q. rechthebbenden op de wachtlijst. Naast de beide plaatsen is een derde standplaats mogelijk, welke kan worden verkocht aan een rechthebbende op de wachtlijst.  Op de familielocatie Nijverheidsstraat in Kerkdriel worden de standplaatsen (zo mogelijk) verkocht aan de huurders, hun (klein)kinderen c.q. rechthebbenden op de wachtlijst. Uitbreiding van de locatie wordt gezocht aansluitend aan en/of in de directe nabijheid van de huidige locatie.

 Bestaande huurstandplaatsen met een huurwoonwagen worden overgedragen aan een in Maasdriel werkzame woningcorporatie. Nieuw te realiseren huurstandplaatsen worden na realisatie door de gemeente overgedragen aan een in Maasdriel werkzame woningcorporatie.  Nieuwe standplaatsen voor een eigendomswoonwagen worden verkocht.  Indien bij aankoop de enige mogelijkheid voor de koper ‘koop op afbetaling’ is, vestigt de gemeente een (eerste) recht van hypotheek op de standplaats en een pandrecht op de woonwagen, en worden nadere voorwaarden overeengekomen, zoals beschreven in het nog op te stellen verkoopbeleid.

3



Het registreren van standplaatszoekenden en het toewijzen van standplaatsen blijft een bevoegdheid en taak van de gemeente aangezien hieronder ook mensen zijn met een inkomen boven de Daeb inkomensgrenzen die niet behoren tot de doelgroep van een corporatie.

Het voorliggende (publiekrechtelijke) woonwagen- en standplaatsenbeleid heeft als beoogd resultaat om de visie van de gemeente Maasdriel op de huisvesting van specifiek de doelgroep woonwagenbewoners te formuleren. Deze visie wordt aangevuld met uitgangspunten (bijvoorbeeld omtrent verkoop) die tezamen het kader vormen voor de vertaling van woonwagen- en standplaatsbeleid naar concrete (privaatrechtelijke) uitvoering binnen de gemeente. Om die vertaling goed en praktisch te maken, is een aantal van de uitgangspunten nader uitgewerkt. De te formuleren beleidsregels voor inschrijving voor en toewijzing van woonwagenstandplaatsen hebben als doel om duidelijkheid te geven aan geïnteresseerden in een woonwagenstandplaats over de regels die gelden voor de inschrijving als standplaatszoekende, en over de toewijzing van standplaatsen. Participatie Er heeft een inventarisatie plaatsgevonden van geïnteresseerden in een woonwagenstandplaats om als gemeente een goed beeld te hebben van de omvang van de doelgroep en hun woonwensen. De inventarisatie vond plaats in de vorm van persoonlijke gesprekken met mensen die nu in een woonwagen wonen, maar ook met de mensen die vroeger in een woonwagen woonden en graag weer in een woonwagen willen wonen. De gesprekken waren met (voormalige) woonwagenbewoners uit Maasdriel, niet uit andere gemeenten.

De informatie uit deze gesprekken wordt waar mogelijk betrokken bij de uitwerking van het voorliggende woonwagen- en standplaatsenbeleid. In het kader van het opstellen van het beleid heeft geen bredere burgerparticipatie plaatsgevonden. Uiteraard zal bij de voorbereiding van de uitbreiding van standplaatsen de participatie door de doelgroep, omwonenden en overige relevante belanghebbenden een belangrijk aspect zijn. Argumenten 1.1 Explicitering van het beleid biedt duidelijkheid en basis voor uitbreiding De vaststelling van het beleid geeft duidelijkheid aan woonwagenbewoners, standplaatszoekenden, woningcorporaties en overige (professioneel) betrokkenen over de doelen, uitgangspunten en inzet van de gemeente. Wat dat laatste betreft, gaat het bijvoorbeeld om de wijze waarop de gemeente om wil gaan met de woningbehoefte van deze specifieke doelgroep. 1.2 Gemeente Maasdriel voldoet met dit beleid aan het (internationale) mensenrechtelijk kader en het landelijke beleidskader 'Gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid' van het Ministerie van BZK uit 2018 (zie bijlage 3) De gemeente faciliteert met het beleid voor woonwagens en standplaatsen enerzijds de specifieke woonbehoeften van woonwagenbewoners: de woonwagencultuur kunnen beleven, door te wonen in een woonwagen, en in familieverband. Anderzijds geeft de

4

gemeente invulling aan de woningbehoefte van in Maasdriel woonachtige standplaatszoekenden door het op redelijke termijn voorzien in voldoende standplaatsen. 2.1 Duidelijke kaders bij verkoop De op te stellen beleidsregels voor verkoop maken duidelijk welke voorwaarden gelden voor verkoop van standplaatsen en regelen dat de doorverkoop van standplaatsen alleen kan geschieden aan kopers die voldoen aan nadere voorwaarden. 2.2 Het streven is uiteindelijk 2 beheervarianten te hebben, huur-huur en koop-koop De combinatie huur standplaats met een eigendomswoonwagen is om meerdere redenen ongewenst: a. er is in de huidige situatie geen huurafhankelijk recht van opstal gevestigd waardoor de gemeente door verticale natrekking juridisch gezien eigenaar is van de op de huurstandplaats geplaatste opstal. De gemeente betaalt derhalve het eigenaarsdeel van de OZB voor de woonwagen. En de gemeente kan voor verrassingen komen te staan als de (enige) bewoner overlijdt of vertrekt en de oude wagen blijft staan. Het eventueel amoveren van een dergelijke wagen brengt kosten met zich mee (denk ook aan kosten voor het verwijderen van asbest e.d.). b. bij vertrek van de bewoners komt de standplaats, maar ook de woonwagen vrij. Zonder nadere afspraken bepaalt de bewoner wie de nieuwe koper wordt van de woonwagen. Dat is niet persé de eerstvolgende op de wachtlijst voor een standplaats.

In dat geval werkt het toewijzingssysteem niet meer zoals het bedoeld is. 2.3 Duidelijke kaders bij inschrijving en toewijzing standplaatsen In de nog op te stellen beleidsregels inschrijving en toewijzing woonwagenstandplaatsen geeft de gemeente Maasdriel objectieve voorwaarden voor inschrijving en voor de wijze waarop de volgorde bij toewijzing wordt bepaald. Hierbij wordt recht gedaan aan de culturele identiteit van woonwagenbewoners. De beleidsregels bevorderen de transparantie van het gemeentelijk handelen, vergroten het draagvlak voor het beleid onder de doelgroep, en maken het beleid toekomstbestendig. In de prestatieafspraken 2024-2025 is met de woningcorporaties afgesproken dat een inschrijvings- en toewijzingssysteem wordt opgezet, waarbij de woningcorporaties worden betrokken. 3.1 Geen vierde woonwagenlocatie Voor de uitbreiding van familielocatie Nijverheidstraat is direct aangrenzend aan de huidige standplaatsen onvoldoende ruimte. Het voorstel is dat wordt gezocht in de directe nabijheid van de huidige locatie. Een alternatief is dat een vierde locatie elders in Kerkdriel wordt gezocht, waardoor familieleden van elkaar worden gescheiden. Qua realisatietijd en kosten biedt een dergelijk alternatief naar verwachting geen voordelen.

Een verplaatsing van de gehele locatie, inclusief de nieuwe standplaatsen, naar elders (in Kerkdriel) is financieel gezien niet realistisch. De gemeente heeft zelf geen potentieel passende locatie(s) in eigendom. 3.2 Gemeente Maasdriel verheldert haar positie en de rol van woningcorporaties Het is niet (meer) gewenst dat de gemeente optreedt als verhuurder van standplaatsen. Verhuur van standplaatsen en (huur)woonwagens is een taak van de woningcorporaties. Dit is bevestigd in het Beleidskader BZK (par. 5.2) uit 2018. Ook zijn woonwagenbewoners in de rijksnota ‘Een thuis voor iedereen’ benoemd als aandachtsgroep.

5

De wachtlijst van standplaatszoekenden bevat veelal ook huishoudens met een inkomen boven de huurtoeslaggrens. Aan gegadigden die niet tot de doelgroep van corporaties behoren, kan de gemeente een bouwrijpe kavel of ingerichte standplaats verkopen. Kanttekeningen/risico’s 1.1 Woonvisie basis voor woonwagen- en standplaatsbeleid Het alternatief voor het voorgestelde woonwagen- en standplaatsenbeleid is om enkel de Woonvisie als kaderstellend document te hanteren voor dit onderwerp. De Woonvisie is summier op dit onderwerp en herbergt het risico te weinig richtinggevend te zijn voor de vertaling naar de praktijk. Het voorgestelde beleid geeft wel richting, en daarmee duidelijkheid. 2.1 Er wordt afgezien van het expliciteren van het verhuurbeleid Afgezien wordt van het verder expliciteren van het (privaatrechtelijke) verhuurbeleid, dat onlosmakelijk is verbonden aan het in bezit hebben van standplaatsen. Reden is het streven de verhuur van standplaatsen (en nieuwe huurwoonwagens) te laten uitvoeren door de in Maasdriel werkzame woningcorporaties, zoals ook beschreven in het Beleidskader BZK. 2.2 Er is geen alternatief voor het voorgestelde inschrijvings- en toewijzingsbeleid Er is geen alternatief voor de beleidsregels inschrijving en toewijzing woonwagenstandplaatsen aangezien de toewijzing recht moet doen aan de culturele identiteit van woonwagenbewoners.

Met de voorgestelde beleidsregels hanteert de gemeente Maasdriel bepalingen die betrekking hebben op de inschrijving voor en toewijzing van woonwagenstandplaatsen waarmee die culturele identiteit geborgd is. Als de gemeente dit niet zou doen, handelt ze niet in lijn met eerdere juridische uitspraken en dat is daarom geen alternatief. Inclusie Het woonwagen- en standplaatsenbeleid beoogt het terugdringen van het woningtekort voor deze aandachtsgroep. De gemeente zorgt voor goede, adequate en leefbare huisvesting voor woonwagenbewoners ter voldoening aan de voor deze doelgroep bijzondere eisen van het mensenrechtelijk kader. Daarin wordt rekening gehouden met het bijzondere karakter van de eigen cultuur waarbij het wonen in een woonwagen en in familieverband centraal staat. Programma duurzaamheid Het beleid draagt bij aan een prettige leefomgeving voor de doelgroep. Voor hen is naast het wonen in een woonwagen vooral ook het wonen in familieverband erg belangrijk. Met onderhavig beleid wordt hieraan voldaan. Afgezet tegen de kosten van een reguliere sociale huurwoning is het evident dat er tal van (meer)kosten zijn verbonden aan een woonwagen en standplaats. Denk hierbij onder andere aan de gestelde duurzaamheidseisen (BENG) en het gasloos bouwen.

Wij nemen eventueel in overweging om voor de nieuwe standplaatsen een ontheffing van de Wet Voortgang Energietransitie aan te vragen (ontheffing om gasloos te bouwen). Financiën (incl. BTW-effect) De nu voorliggende stukken omvatten geen concrete budgetaanvraag. Behalve de inzet van interne uren is er sprake van externe inzet/inhuur. De hiermee gemoeide kosten worden gedekt door gebruik te maken van het volkshuisvestingsbudget. Als uitvloeisel van de vaststelling van de plannen van aanpak voor de (bestaande)

6

locaties en van de gesprekken met de woningcorporaties over de overname van een enkele bestaande standplaats en de aanleg van nieuwe standplaatsen zal er naar verwachting in de loop van 2025 een budgetvraag ontstaan die (deels) voor rekening van de gemeente komt. Alsdan zal aan de raad een begroting en een dekkingsvoorstel ter besluitvorming worden voorgelegd. Bedrijfsvoering Personeel en organisatie De uitvoering vraagt inzet van de organisatie (projectleiding locaties en toewijzing woonwagenstandplaatsen). Die inzet zal naar verwachting beperkt blijven en passen binnen de beschikbare ambtelijke capaciteit. Samenwerking Er vindt afstemming plaats met de gemeente Zaltbommel over woonwagenzaken, maar beide gemeenten stellen eigen beleid vast. In de prestatieafspraken 20242025 is opgenomen dat beide gemeenten een inschrijvings- en toewijzingssystematiek opzetten. De woningcorporaties worden daarbij betrokken. Ook de doelgroep zal bij de verdere uitwerking worden betrokken. Juridische zaken Er zitten geen juridische aspecten aan bijgaand voorstel. Uitvoering Planning Na vaststelling van het woonwagen- en standplaatsenbeleid zal dit beleid een aanvulling zijn op het desbetreffende beleid uit de Woonvisie Bommelerwaard 20212025.

Het vastgestelde beleid vormt het kader voor de verdere uitwerking in verkoopbeleid, in een inschrijvings- en toewijzingssystematiek en voor de uitbreiding van standplaatsen. Ten behoeve van besluitvorming door de raad zal de raad in de loop van 2025 een aantal (gebundelde) voorstellen ontvangen voor bovengenoemde onderdelen. Het vaststellen van beleidsregels verkoop standplaatsen en van beleidsregels inschrijving en toewijzing betreffen een bevoegdheid van het college. Na vaststelling van het beleid wordt gestart met: 1. Het opstellen van beleidsregels verkoop standplaatsen; 2. Het opstellen van beleidsregels inschrijving en toewijzing; 3. Het opstellen van plannen van aanpak c.q. uitvoeringsplannen voor de uitbreiding van de bestaande woonwagenlocaties aan de Gaardenweg in Ammerzoden en aan de Baronieweg in Hedel; 4. Het opstellen van een plan van aanpak voor de uitbreiding van de locatie aan de Nijverheidsstraat in Kerkdriel; 5. Overleg met de woningcorporaties voor het overnemen van de standplaats aan de Gaardenweg en het realiseren van de benodigde huurstandplaatsen met huurwoonwagens in Kerkdriel. Handhaving Bij de uitwerking van het woonwagen- en standplaatsenbeleid zal controle worden uitgevoerd van de bestemmingsplanregels voor bedrijfsactiviteiten, met name op de locatie Nijverheidsstraat in Kerkdriel.

Aan de hand van de uitkomsten zal worden bezien in hoeverre handhavend optreden noodzakelijk is.

7

Communicatie Het vastgestelde beleid zal aan de huidige huurders van standplaatsen en de standplaatszoekenden op de wachtlijst worden uitgereikt en van uitleg worden voorzien. Daarvoor wordt gebruik gemaakt van extern adviseur Jeroen Kemna (Be Flex). Communicatie vindt daarmee rechtstreeks plaats met direct betrokken personen. Ook de woningcorporaties worden uiteraard geïnformeerd. Evaluatie / controle De gemeenteraad wordt actief jaarlijks, en zo nodig vaker, geïnformeerd over de uitvoering van het beleid. Deze terugkoppeling kan aanleiding geven voor tussentijdse aanpassing van het beleid. Een brede beleidsevaluatie vindt plaats in 2027. Nota van wijzigingen Niet van toepassing. Bijlagen 1 Woonwagen- en standplaatsenbeleid gemeente Maasdriel; 2 Rapport ‘Inventarisatiefase project uitbreiding standplaatsen woonwagens’-november 2023 (vertrouwelijk); 3 Beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid van BZK-juli 2018. Bibliografie 1 Rapport ‘Woonwagenbewoner zoekt standplaats’ – Nationale Ombudsman d.d. 17-052017; 2 ‘Advies inzake Woonwagen- en Standplaatsenbeleid’ – College van de Rechten van de Mens d.d. 28-03-2018; 3 ‘Beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid’ van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijk Relaties d.d. 12-07-2018; 4 Rapport 'Woonwagens en woningcorporaties' – Platform31 d.d.

17-05-2021; 5 Wegwijzer gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid –VNG d.d. 15-05-2021; 6 Adviesrapport 'Een thuis voor iedereen' van de interbestuurlijke werkgroep 'versterking beleid huisvesting aandachtsgroepen' (2021); 7 Ministerie van BZK: Handreiking Antidiscriminatiebeleid gemeenten (2022).

8