Raadsvoorstel Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen

Samenvatting raadsvoorstel

Onderwerp

: regioplan doordecentraliseren beschermd wonen

Kern van het raadsvoorstel Het Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen regio Meierij en Bommelerwaard en een bijbehorende nieuwe centrumregeling dragen bij aan het ontwikkelen van een regionaal en lokaal aanbod van voorzieningen die het mogelijk maken voor de doelgroep van Beschermd Wonen om zo zelfstandig mogelijk te wonen met zorg en ondersteuning. Alle zeven regiogemeenten verbinden zich hiermee aan concrete afspraken over samenwerking en financiën voor dit doel. Gerelateerde raadsstukken - Regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang 2020 en verder

Raadsvoorstel

Onderwerp

: regioplan doordecentraliseren beschermd wonen

Zaaknummer

: 201787

Datum collegevergadering

: 31 augustus 2021

Datum raadsbesluit

: 14 oktober 2021

Datum raadsvergadering

: 14 oktober 2021

Portefeuillehouder

: Wethouder Sørensen

Inlichtingen bij

: Gemeente Maasdriel, afdeling Maatschappelijke Ontwikkeling MSD, Anja AWCA Richt - Andeweg

Voorstel 1. Het Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen, regio Meijerij en Bommelerwaard 2022-2025 vast te stellen. 2. Toestemming verlenen aan het College van Burgemeester en Wethouders om de Centrumregeling Beschermd Wonen, Maatschappelijke Opvang en aanverwante taken, Regio Meierij en Bommelerwaard 2022-2025 vast te stellen ex artikel 1, tweede lid Wgr.

Inleiding Vanaf 1 januari 2022 start de doordecentralisatie van Beschermd Wonen van centrumgemeente ‘s-Hertogenbosch naar de lokale gemeenten in de regio Meierij en Bommelerwaard. Met het Regioplan leggen we vast hoe we dit organiseren (bijlage 1). We doen dit omdat er een besluit ligt van het Rijk dat per 1 januari 2022 alle gemeenten samen inhoudelijk verantwoordelijk worden voor Beschermd Wonen en vanaf 1 januari 2023 ook financieel. Dit is de doordecentralisatie. Het gaat om een transformatie van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis zoals verwoord in het rapport Dannenberg. Dit rapport is niet als bijlage toegevoegd, maar te raadpleging via de link https://vng.nl/files/vng/vanbeschermd-wonen_20151109.pdf . De regio Meierij en Bommelerwaard heeft al vroeg geanticipeerd op deze ontwikkeling. In 2019 is de Regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang 2020 e.v. vastgesteld met hierin de ambities op deze beleidsterreinen. Voor Beschermd Wonen is de ambitie ‘mensen die een beroep moeten doen op Beschermd Wonen, wonen zo zelfstandig mogelijk in de wijk’. Dit sluit aan bij de transformatie conform de commissie Dannenberg. In dit voorliggende Regioplan werken we deze transformatie concreet met elkaar uit. Om de beoogde transformatie te stimuleren heeft het Rijk de doordecentralisatie ontwikkeld.

Middels het verschuiven van inhoudelijke en financiële verantwoordelijkheid van de centrumgemeenten naar alle gemeenten, wil het Rijk bereiken dat de transformatie ook door lokale gemeenten opgepakt wordt. Het Rijk benadrukt wel dat het een proces is van 10 jaar en dat het van belang is om regionale samenwerking te blijven behouden Met het Regioplan en de nieuwe centrumregeling (bijlage 2) zorgen we voor heldere afspraken tussen gemeenten in de regio Meierij en Bommelerwaard voor de komende vier jaar op inhoud, samenwerking en financiën. De focus ligt op het creëren van lokale voorzieningen passend bij de bouwstenen van Thuis in de Wijk. Dat zijn:

2

- Goed wonen - Gezonde financiën - Waardevolle dag invulling - Passende ondersteuning - Fijne leefomgeving Het is belangrijk dat kwetsbare inwoners gebruik kunnen maken van voorzieningen in de wijk om de door- en uitstroom vanuit Beschermd Wonen naar zelfstandig wonen te bevorderen. Doordat we de komende vier jaar met elkaar blijven samenwerken kunnen we inhoudelijk met elkaar optrekken en de financiële risico’s verminderen. Participatie De Participatieraad en de Clientenraad zijn geraadpleegd bij het opstellen van de Regiovisie in 2020 en nu bij het regioplan. Zij hebben deelgenomen aan de informatieavond op 23 juni en zijn gevraagd om advies uit te brengen. De adviezen van alle adviesraden uit de regio plus de reactie daarop vanuit de regio is toegevoegd aan het Regioplan (bijlage 3 en 4). De adviezen van de Participatieraad en de Cliëntenraad plus onze reactie daarop zijn ook nog als aparte bijlagen toegevoegd aan dit collegevoorstel (bijlage 5, 6 en 7). De Participatieraad en de Cliëntenraad steunen de gepresenteerde aanpak en willen vooral weten hoe de uitwerking in Maasdriel zal zijn. De Cliëntenraad pleit voor de inbreng van cliënten en ervaringsdeskundigen bij de uitwerking. In samenwerking met onder andere de Cliëntenraad zal worden gewerkt aan een uitvoeringsprogramma voor 2022 vanaf de zomer. Argumenten 1.1.

Het Regioplan is een concrete uitwerking van de ambitie op Beschermd Wonen uit de Regiovisie. In de Regiovisie hebben we de ambitie opgenomen dat mensen die een beroep doen op Beschermd Wonen zo zelfstandig mogelijk wonen. Hierbij volgen we de beweging van Thuis in de Wijk. We ontwikkelen een integrale ondersteuning voor kwetsbare mensen in de wijk, met aandacht voor de leefomgeving, daginvulling en financiën. Om hier concreet vorm aan te geven is het noodzakelijk dat elke gemeente in de regio lokaal basisvoorzieningen voor inwoners met een psychische kwetsbaarheid opzet, of bestaande voorzieningen toegankelijk maakt. Dit is essentieel om de transformatie van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis succesvol te laten zijn. 1.2. Het Regioplan wordt gedragen door alle betrokken partijen. De basis van het Regioplan zijn concrete afspraken over de lokale set aan basisvoorzieningen in de regio Meierij en Bommelerwaard. We hebben de concrete invulling middels vijf themasessies vormgegeven met betrokkenen uit de regio (beleidsmedewerkers, zorgaanbieders, woningcorporatie, medewerkers van de uitvoering etc). Op 23 juni 2021 is er een gezamenlijke bijeenkomst geweest van de gemeenteraden en adviesraden om hen te informeren. 1.3. Het Regioplan bevordert de integraliteit.

Door middel van het Regioplan willen we een set aan basisvoorzieningen creëren, zodat elke inwoner in de regio Meierij en Bommelerwaard dezelfde zorg en ondersteuning ontvangt ongeacht waar hij woont. We nemen gezamenlijk de verantwoordelijkheid op voor deze doelgroep. 1.4. Het Regioplan sluit aan bij de landelijke ontwikkelingen en eisen. Volgens de commissie Dannenberg en de Norm voor Opdrachtgeverschap (NvO) moet elke gemeente aan het eind van 2021 een vastgesteld Regioplan hebben waarin afspraken staan

3

over de inhoud, samenwerking en financiën na de doordecentralisatie. Hierin is regionale samenwerking belangrijk, om de continuïteit van zorg te borgen. De commissie Dannenberg heeft in 2015 aangegeven dat de transformatie van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis minimaal 15 jaar zal duren en dat de gemeenten deze tijd ook hard nodig hebben om alles goed in te regelen. Met het vaststellen van het Regioplan lopen we ruimschoots binnen dit tijdspad. 1.5. Het Regioplan stimuleert de lokale verantwoordelijkheid In onze regio werken we met succes al een aantal jaar intensief samen. De gezamenlijke verantwoordelijkheid wordt gevoeld, ondanks dat we nog vanuit een centrumgemeente constructie werken. Om deze lokale verantwoordelijkheid nog meer te stimuleren hebben we een regionale samenwerking opgezet die de lokale verantwoordelijkheid stimuleert. Deze lokale verantwoordelijkheid is nodig om succesvol de transformatie van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis te maken. 2.1. De Centrumregeling is een uitwerking van de governance die aansluit bij de eisen van het NvO In de NvO hebben alle gemeenten afgesproken zorg te dragen voor een vastgestelde vorm van governance. Hierin is enige vorm van regionale samenwerking verplicht. Het is aan gemeenten om dit op hun eigen manier vorm te geven. In de centrumregeling moeten o.a.

afspraken staan over de inkoop, het verminderen van administratieve lasten en governance. 2.2. De Centrumregeling sluit qua governance aan bij onze inhoudelijke ambities Om de transformatie van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis te maken spreken we vooral de inhoudelijke verantwoordelijkheid aan. Het is nodig dat elke gemeente zich voorbereid op de komst van de Beschermd Wonen cliënten. We doen al heel veel goed in onze regio, maar staan op veel punten ook nog op het startpunt. Om ons de komende jaren goed te kunnen focussen op de inhoud houden we elkaar als regio vast. We werken vanuit een regionaal kader, maar verliezen hierbij de lokale verantwoordelijkheid niet uit het oog. 2.3. De Centrumregeling zorgt voor het verminderen van de financiële risico’s Doordat we de centrumregeling combineren met een regionaal budget (zie 4.1) en centrale afspraken maken over de bedrijfsvoering voor Beschermd Wonen verminderen we de financiële risico’s. We richten bv. een centrale administratie in zodat zorgaanbieders met één in plaats van acht administraties te maken hebben. Met een regionaal budget vangen we niet te voorziene voor- en nadelen van regiogemeenten samen op. Denk daarbij aan de onduidelijkheid over de hoogte van het bedrag dat wordt gekort op de Wmo-uitkering voor beschermd wonen vanwege de overgang van cliënten naar de Wet langdurige zorg.

Denk ook aan de onzekerheid of het landelijk gemiddelde qua uitstroom wel aansluit bij de gemiddelde uitstroom en de ontwikkeling van de doelgroep in onze regio. Op deze manier kunnen we de financiële risico’s breder met elkaar opvangen, in plaats van elke gemeente voor zichzelf. Kanttekeningen/risico’s Inhoudelijk De onderlinge afhankelijkheid tussen gemeenten voor het behalen van de doelen is groot. Iedere gemeente heeft een inspanningsverplichting om de lokale set van basisvoorzieningen te realiseren en om het budget hiervoor te oormerken. Of het lukt om in 4 jaar tijd de voorzieningen zodanig te ontwikkelen, dan wel om te vormen naar toegankelijke voorzieningen voor de doelgroep, is van veel factoren afhankelijk. Wanneer de lokale set aan voorzieningen niet is gerealiseerd lukt het niet om de transformatie van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis binnen de afgesproken tijd te halen. Wanneer kwetsbare

4

inwoners niet de juiste zorg en ondersteuning kunnen krijgen in de wijk blijven zij onnodig in intramurale voorzieningen. Dit zorgt voor hogere kosten voor Beschermd Wonen. We willen dit risico verkleinen door met elkaar mee te kijken en de ontwikkeling in iedere gemeente te monitoren. Na twee jaar maken we een voorlopige tussenstand op. Iedere gemeente maakt een lokaal uitvoeringsprogramma en levert menskracht voor de regionale samenwerking. De taken voor deze functies zijn uitgewerkt. Wanneer een gemeente er niet in slaagt om de beoogde inzet te leveren heeft dit direct resultaat op het behalen van de doelen uit het regioplan. Er wordt gewerkt vanuit vertrouwen en solidariteit en daarom zijn er ook geen sancties opgenomen. Financieel Financiële risico’s liggen met name bij de onzekere ontwikkeling van de kosten voor Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. Er is een aantal onzekerheden als het gaat om de omvang van het budget voor Beschermd Wonen. 1. Door uitstroom van cliënten Beschermd Wonen van de Wmo naar de Wlz neemt het Wmo-budget voor Beschermd Wonen af. De uitstroom is gestart in 2021. 2. Er zijn aannames gedaan over de te verwachten aantallen cliënten die overgaan van de Wmo naar de Wlz in onze regio die . In de septembercirculaire komt er pas duidelijkheid over de definitieve uitname op de Wmo-uitkering voor beschermd wonen. 3.

Er zijn ook aannames gedaan over de uitstroom van cliënten beschermd wonen naar zelfstandig wonen en we weten niet of de daadwerkelijke uitstroom gaat aansluiten bij de aannames die hierover landelijk zijn gedaan. 4. De centrumgemeenteconstructie bestaat vanaf 2015 voor twee Wmo-onderdelen: de maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Voor beide onderdelen ontvangt de centrumgemeente budgetten voor de regio en heeft de centrumgemeente ook reserves opgebouwd. Voor maatschappelijke opvang is duidelijk dat dit tot en met 2025 onder de centrumgemeente constructie blijft vallen. Er is een relatie tussen maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Mensen die per direct een dak en zorg nodig hebben komen in de maatschappelijke opvang en daarna stroomt een deel daarvan door naar beschermd wonen. Op dit moment hebben we als regio een gezamenlijk structureel tekort van €1,4 miljoen op het Rijksbudget van de maatschappelijke opvang. We vangen dit momenteel op vanuit de reserve Beschermd Wonen. Er is in de transformatieopgave van de maatschappelijke opgave een taakstellende bezuiniging afgesproken. De verwachtte realisatie datum daarvan is 01 januari 2024. We handhaven als regio in de komende jaren de financiële solidariteit tussen beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Met de reserve Beschermd Wonen bij de centrumgemeente kunnen we de komende jaren tekorten nog opvangen.

De meerjarige begroting blijft positief. Echter hier zijn nog niet de doorrekeningen van de Wlz en de nieuwe inkoop in meegenomen. Programma duurzaamheid De doordecentralisatie beschermd wonen draagt bij aan een prettige woonomgeving voor alle inwoners. Financiën (incl. BTW-effect)

5

Deze paragraaf is opgesteld door de financiële medewerkers van de centrumgemeente. Onderaan is een lokale toevoeging gemaakt. Vanaf 1 januari 2023 krijgt elke gemeente voor een periode van 10 jaar, stapsgewijs een (toenemend) budget voor nieuwe cliënten Beschermd Wonen. Deze opbouw is gebaseerd op een landelijk gemiddelde instroom. Het is nog onduidelijk of dit landelijk gemiddelde past bij de werkelijke instroom in onze regio. Ook zien we de afgelopen jaren een toename van het aantal cliënten in Beschermd Wonen. Dit is voor iedere gemeente een financieel risico wanneer de instroom hoger is dan begroot in het lokale budget. Om dit risico de eerste vier jaar te beperken is in het Regioplan opgenomen dat we in de jaren 2022-2025 nog werken met een regionaal budget. Het regionaal budget bestaat uit het budget van de centrumgemeente plus de uitkering aan de lokale gemeenten voor de nieuwe cliënten. De regiogemeenten oormerken dit geld en een eventueel opgebouwde reserve, op de lokale begroting voor Beschermd Wonen. Het landelijk vastgesteld, objectief verdeelmodel dat ingaat op 1 januari 2023 betekent een voordeel voor onze regio van €5 miljoen stapsgewijs over een periode van 10 jaar. Voor de uitvoering van het lokale programma en om recht te doen aan de lokale verantwoordelijkheid krijgt iedere gemeente elk jaar een vrij te besteden lokaal uitvoeringsbudget.

Het totale lokale uitvoeringsbudget is vastgesteld op het huidige percentage voor innovatie in de regio. Dat is 2% van het totale regionale budget en wordt verdeeld conform een verdeelsleutel. We starten hiermee vanaf 1 januari 2022. Dus een jaar eerder dan het Rijk lokale budgetten toekent. Om de financiële risico’s te beperken werken we met een reeds bestaande regionale reserve. Na 10 jaar is het regionale budget beëindigd en dan verdelen we de reserve indien deze een positief saldo laat zien. We spreken af financieel solidair te zijn bij eventuele tekorten. Hiervoor is het aandeel inwoners binnen de regio als verdeelsleutel afgesproken. Lokale toevoeging: De budgetten die Maasdriel vanaf 2023 krijgt voor beschermd wonen staan vermeld in het Regioplan (bijlage: factsheets lokale gemeenten, pag. 33). Deze budgetten komen binnen via de algemene uitkering sociaal domein. De in het Regioplan genoemde bedragen van het Rijk worden geoormerkt op de begroting van Maasdriel. De financiële risico’s voor Maasdriel worden door de gekozen samenwerkingsconstructie en financiële solidariteit laag ingeschat. Immers in regioverband kan ervoor worden gekozen om meer budget vrij te maken voor de lokale ontwikkeling of om de periode voor het realiseren van lokale ontwikkelingen te vertragen. Bedrijfsvoering 1. Beschermd wonen en maatschappelijke opvang zijn onderdeel van het Wmo-werkpakket.

Alle regiogemeenten hebben in 2020 een inzet afgesproken van gemiddeld 8 uur per week voor de doordecentralisatie van beschermd wonen en maatschappelijke opvang. 2. Vanaf 2020 gebeurt alle voorbereiding in nauw ambtelijk overleg tussen Zaltbommel en Maasdriel waarbij waar mogelijk de taken in regioverband worden verdeeld. 3. Voor het juridisch onderzoek naar de beste samenwerkingsvorm heeft een jurist van de BVEB ondersteuning verleend aan de regio.

6

Uitvoering Planning Na vaststelling door de raden moet de centrumregeling worden ondertekend door alle regiobestuurders Wmo. Vervolgens gaat elke gemeente een lokaal uitvoeringsprogramma opstellen. Maasdriel en Zaltbommel gaan een gezamenlijk uitvoeringsprogramma opstellen voor 2022, waarin delen van de uitvoeringsagenda wonen en zorg worden opgenomen. Handhaving Met het vaststellen van het regioplan committeren de regiogemeenten zich aan gezamenlijke uitvoering en monitoring van regionale en lokale projecten. Communicatie Het Regioplan wordt in de hele regio Meierij en Bommelerwaard gepubliceerd. Bij de opstelling van een lokaal uitvoeringsplan worden op de vijf thema’s relevante partijen betrokken. Denk aan inwoners, clienten, ervaringsdeskundigen, zorgaanbieders, maatschappelijke organisaties, en woningcorporaties. Evaluatie / controle Vanuit de regio wordt monitoring opgezet voor zowel het regionale deel als het lokale deel van de uitvoering van het Regioplan. Daarover wordt 1 x per 2 jaar teruggekoppeld aan alle raden.

Nota van wijzigingen

Bijlagen 1. Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen Regio Meierij en Bommelerwaard 2022-2025 2. Centrumregeling Beschermd Wonen, Maatschappelijke Opvang en aanverwante taken regio Meierij en Bommelerwaard 2022 – 2025 3. Bundeling adviezen van adviesraden uit de regio plus regionale reactie. 4. Bundeling adviezen en regionale reactie 5. Advies aan College van Participatieraad 6. Advies aan College van Cliëntenraad 7. Advies-reactie tabel van het College

7