Raadsvoorstel Oprichting Coöperatie CIRTEX U aangepast

Samenvatting raadsvoorstel

Onderwerp

: Oprichting coöperatie CIRTEX U.A.

Kern van het raadsvoorstel De algemeen besturen (AB) van de gemeenschappelijke regelingen Avri en Werkzaak Rivierenland zijn voornemens om samen met het private kringloopbedrijf 2Switch een textielsorteercentrum op te richten, hierna genoemd CIRTEX. De raden van de deelnemende gemeenten hebben de bevoegdheid een zienswijze in te dienen. Het college stelt de raad voor om in te stemmen met de concept zienswijze. Omdat de gemeenschappelijke regeling én procedure voor de GR-Werkzaak Rivierenland afwijkt van de procedure voor de GR-Avri voor wat betreft het oprichten van een zelfstandige rechtsvorm wordt de raad gevraagd, het college, als deelnemer van de GR Werkzaak Rivierenland, toestemming te geven om het algemeen bestuur van Werkzaak Rivierenland de bevoegdheid toe te kennen om te kunnen besluiten tot oprichting van en deelneming in de coöperatie CIRTEX U.A

Gerelateerde raadsstukken *

Raadsvoorstel

Onderwerp

: Oprichting coöperatie CIRTEX U.A.

Zaaknummer

: 286137

Datum collegevergadering

: 25 mei 2022

Datum raadsbesluit

: 7 juli 2022

Datum raadsvergadering

: 7 juli 2022

Portefeuillehouder

: Wethouder Van Hoften, Wethouder Sørensen

Inlichtingen bij

: Maasdriel, afdeling Realisatie en Beheer MSD, Stephanie Blommensteijn (Avri) / Maatschappelijke Ontwikkeling MSD, Tom van Gestel (Werkzaak)

Voorstel 1. Kennis te nemen van het voornemen van de dagelijks besturen van de GR-Avri en de GR-Werkzaak Rivierenland om CIRTEX U.A. op te richten; 2. Het college, als deelnemer van de Gemeenschappelijke Regeling Werkzaak Rivierenland, toestemming te geven om het algemeen bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling Werkzaak Rivierenland de bevoegdheid toe te kennen te besluiten tot oprichting van en deelneming in de coöperatie CIRTEX U.A. 3. In te stemmen met bijgevoegde zienswijze ten aanzien van de oprichting van CIRTEX U.A. en deze te versturen aan het Dagelijks Bestuur van Avri en Werkzaak Rivierenland.

Inleiding De algemeen besturen (AB) van de gemeenschappelijke regelingen Avri en Werkzaak Rivierenland zijn voornemens om samen met het private kringloopbedrijf 2Switch een textielsorteercentrum op te richten, hierna genoemd CIRTEX. Hierover hebben zij de gemeenteraad op 16 december 2021 per brief geïnformeerd. Gemeenteraden kunnen tot 16 juni 2022 een zienswijze indienen, maar gemeente Maasdriel heeft aangegeven dat deze pas na de commissie op 21 juni verstuurd kan worden. Met deze zienswijze kan de gemeenteraad invloed uitoefenen op het definitieve besluit dat wordt genomen door de AB’s van Werkzaak Rivierenland en Avri in juli 2022. Het oprichten van CIRTEX in Rivierenland is een belangrijke eerste stap met als uiteindelijke doel om tot een circulaire textielketen in de regio te komen. De ambitie is om het ingezamelde textiel (1.8 miljoen kilo) in Rivierenland lokaal met vooral medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt te sorteren, te bewerken en te verkopen. Een mooie circulaire en inclusieve uitdaging. Vanuit de regiodeal is € 100.000,- subsidie beschikbaar gesteld om een en ander te onderzoeken en tot een levensvatbaar bedrijfsplan te komen. Het onderzoek is inmiddels afgerond en heeft een dusdanig gunstig resultaat opgeleverd dat beide GR’en over willen gaan tot daadwerkelijke oprichting. Naast de éénmalige subsidie

2

van € 100.000,- vanuit de regiodeal is ook subsidie door de provincie Gelderland verleend. Het gaat om een subsidiebedrag van € 1.500.000,- waarvan ongeveer € 200.000,- tot € 250.000,- bestemd is voor CIRTEX. Voor meer uitgebreide informatie wordt verwezen naar de bijlagen, te weten: 1. de aanbiedingsbrief aan de raden 2. de samenvatting van de DB-voorstellen van de GR-Avri en de GR-Werkzaak Rivierenland 3. het Bedrijfsplan 2022-2025 4. de flyer en de presentatie aan de raadsleden op de platformbijeenkomst van 18 november 2021. 5. de nagezonden brief aan de raad van 15 april jl. van de gezamenlijke DB's van de GR-Avri en de GR-Werkzaak Rivierenland. Deze brief is de aanleiding voor het opnemen van beslispunt 2 in dit collegevoorstel omdat de gemeenschappelijke regeling én procedure voor de GR-Werkzaak Rivierenland afwijkt van de procedure voor de GR-Avri voor wat betreft het oprichten van een zelfstandige rechtsvorm. Daarom wordt de raad gevraagd aan het college toestemming te geven om aan het algemeen bestuur van Werkzaak Rivierenland de bevoegdheid toe te kennen tot oprichting van en deelneming in de coöperatie CIRTEX U.A. Burgerparticipatie Niet van toepassing Argumenten 1.1. Met CIRTEX kan uitvoering worden gegeven aan strategische thema’s van Werkzaak Rivierenland en worden banenkansen gecreëerd voor ongeschoolde en praktisch opgeleide werkzoekenden.

Het CIRTEX-initiatief leidt tot nieuwe werkgelegenheid voor kwetsbare groepen. Het gaat om 30 betaalde banen. Deze medewerkers krijgen een dienstverband bij CIRTEX of worden gedetacheerd via Werkzaak Plus. Daarnaast biedt het CIRTEXinitiatief ruimte aan 60 ontwikkelbanen. Deze ontwikkelbanen zijn bedoeld voor mensen met een uitkering. De werklocatie van CIRTEX zal dienen als reintegratievoorziening en werkervaringsplaats. De circulaire economie is volop in ontwikkeling en het sociaal ondernemerschap is bezig met een opmars. Het anticiperen op deze strategische thema’s wordt ook benoemd in het vastgestelde Meerjarenbeleidsplan van Werkzaak Rivierenland. Beide ontwikkelingen komen samen in CIRTEX en bieden volop baankansen voor de doelgroep die Werkzaak bedient. 1.2. Met CIRTEX kan uitvoering worden gegeven aan strategische thema’s van GRAvri Avri zet al enige tijd in op hergebruik/circulariteit van grondstoffen. Bovendien is voorspelbaarheid op de bedrijfsvoering belangrijk en daarom heeft Avri als doelstelling om ook meer grip en stabiliteit in de verwerking van grondstoffen zoals textiel, te krijgen. Met de oprichting van CIRTEX kan veel beter aan deze doelstelling worden voldaan. Vanwege de fast fashion industrie stijgt het aanbod van textielafval

3

en daalt de kwaliteit. Hierdoor is de prijs op de markt voor resttextiel ingeklapt. Door optimale sortering in eigen beheer en samenwerking met partners in de regio, kan Avri meer prijsstabiliteit realiseren. 1.3. Samenwerking met een private partij als 2Switch heeft grote voordelen Om maximaal succes te kunnen boeken en risico’s goed te beheersen, is samenwerking met kringloopbedrijf 2Switch gezocht. 2Switch is de opvolger van Secunda. Tussen Secunda, Avri en Werkzaak Rivierenland is reeds vele jaren sprake van samenwerking. Partijen kennen elkaar dus door-en-door. Met 2Switch aan boord kunnen kennis, kunde en netwerken worden gedeeld. Avri levert de ingezamelde grondstof (textiel), 2Switch levert de benodigde kennis m.b.t sortering en verkoopt de tweedehands kleding in haar winkels en Werkzaak Rivierenland zorgt voor de personele invulling. 1.4 2Switch gaat een afnameverplichting aan 2Switch gaat met de deelname in de coöperatie CIRTEX U.A. een afnameverplichting aan van textiel tegen een vooraf vastgelegde minimale vergoeding. Deze ‘garantstelling’ van 2Switch is essentieel voor de businesscase. 1.5. De oprichting van een nieuwe entiteit als de coöperatie CIRTEX U.A. is gewenst Het samenwerken in een netwerk tussen publieke en private partijen vraagt ook om nieuwe juridische samenwerkingsverbanden.

In dit geval is, mede op advies van een gerenommeerd advocatenbureau, gekozen voor een coöperatie met uitgesloten aansprakelijkheid (U.A.) omdat deze juridische vorm nauwelijks financiële of juridische risico’s kent voor onze GR’en of de deelnemende gemeenten. De voordelen van deze rechtsvorm zijn: • publiek/private samenwerking mogelijk; • heeft rechtspersoonlijkheid; • aansprakelijkheid is uitgesloten; • winstuitkering is mogelijk; • flexibele toe- en uittreding van huidige en toekomstige (keten)partners; • flexibele inrichting governance; • verantwoording door bestuur aan Raad van Toezicht. In de toekomst kan, indien gewenst, de coöperatie eenvoudig worden overgenomen door een andere maatschappelijke of commerciële instelling. Het is in dit geval ook mogelijk het behoud van de huidige maatschappelijke doelstellingen als randvoorwaarde te hanteren. 1.6. Met CIRTEX wordt geanticipeerd op de invoering van de uitgebreide producenten verantwoordelijkheid (UPV). Producenten worden in de toekomst (planning: vanaf 1-1-2023) integraal verantwoordelijk voor de gehele textielketen. Ofwel, voor meer hergebruik van textiel en afzet van textiel in Nederland met gebruikmaking en behoud van de huidige infrastructuur van inzamelen, sorteren en verwerken.

Met het oprichten van CIRTEX komt deze infrastructuur in één hand en is de organisatie een goede gesprekspartner voor de textielproducenten, waarmee en waardoor de businesscase verder versterkt kan worden (extra werkgelegenheid en milieuwinst). 1.7. De eerste vier CIRTEX-jaren kunnen gezien worden als een pilot

4

De AB’s van de GR’en kiezen voor een opzet van een vierjarige pilot, gelijklopend met de bestuursperiode van de raden. Ontwikkelingen worden jaarlijks gevolgd en na vier jaar geëvalueerd. Doelstelling is om tot een duurzaam textielsorteercentrum in de regio te komen met de intentie om dit langdurig te continueren. Mocht onverhoopt blijken dat de pilot niet succesvol is, kan tot ontmanteling worden overgegaan en de gedane investeringen gedeeltelijk worden afgedekt door verkoop van de aangeschafte inrichting. Door de keuze voor een pilotperiode van vier jaar (2022 – 2025) bestaan er bovendien geen aanbestedingsrechtelijke, arbeidsrechtelijke en fiscale risico’s volgens de beide DB’s. 2.1 en 3.1 Bij Avri is het AB bevoegd en bij Werkzaak de individuele gemeenteraden Een besluit tot deelneming aan een rechtspersoon, zoals in dit geval de coöperatie CIRTEX U.A., dient bij de GR-Avri te worden genomen door het AB. Voordat tot deelname kan worden besloten door het AB dient een ontwerp van dat besluit aan de raden van de deelnemende gemeenten te worden gezonden, zodat deze eventuele wensen en bedenkingen (voorhang- of zienswijzeprocedure) daarover kunnen uiten. Voor Werkzaak Rivierenland geldt dat in de gemeenschappelijke regeling geen bevoegdheid is gegeven om deel te nemen aan een andere rechtspersoon.

Deze bevoegdheid om hierover te besluiten ligt bij de gemeenteraden op voorstel van de colleges. Kanttekeningen/risico’s Kanttekeningen 1.1 Oprichting van en deelname in CIRTEX door Werkzaak vergt een wijziging in de GR Werkzaak De gebruikelijke route om deelname mogelijk te maken is, kort gezegd, het wijzigen van de GR, waarbij die bevoegdheid tot deelname (alsnog) aan het algemeen bestuur wordt toegekend (art.31a lid 1 Wgr). De colleges besluiten over die wijziging van de GR, maar hebben daarvoor toestemming nodig van hun gemeenteraden (art. 1 Wgr). Die toestemming kan door een gemeenteraad enkel worden onthouden wegens strijd met het recht of het algemeen belang. Na wijziging van de GR kan het algemeen bestuur besluiten tot deelname, maar dienen de gemeenteraden eerst in de gelegenheid te worden gesteld daarop hun zienswijze te geven (art.31a lid 2 Wgr). Het dagelijks bestuur werkt de deelname dan verder uit. In de voorgestelde voorkeursroute wordt de GR (nog) niet gewijzigd. Dat neemt niet weg dat dezelfde bestuursorganen over deelname besluiten, als anders het geval was geweest, namelijk de gemeenteraden, colleges en het algemeen bestuur. Er wordt dus niet getornd aan de democratische legitimatie van deelname van GR Werkzaak. Het voorgaande neemt niet weg dat strikt genomen een stap wordt overgeslagen, namelijk de wijziging van de GR.

Het algemeen bestuur zal bij haar besluit tot deelname aan CIRTEX niet naar de bevoegdheid in de GR, maar naar de voorliggende besluiten verwijzen. Dat kan weliswaar als een (formeel) gebrek worden aangemerkt, maar door expliciete instemming van raden, colleges én het algemeen bestuur van de GR worden materieel geen belangen veronachtzaamd of geschonden. Indachtig de bekendmakingsverplichtingen van artikel 26 en 38 van de Wgr, verdient het aanbeveling om de besluiten tot deelname te publiceren in het Gemeenteblad van de deelnemende gemeenten en toe te zenden aan Gedeputeerde Staten van Gelderland. Er wordt een GR wijziging voorbereid voor overdracht van de bevoegdheid deelname in een rechtspersoon. De gemeenteraden kunnen afzonderlijk een afweging maken en een besluit nemen. Het is aan te raden de bevoegdheidsregeling op dat

5

moment alsnog in overeenstemming te brengen met de deelname van GR Werkzaak aan CIRTEX. Daarmee kunnen ook de formele risico’s worden uitgesloten. 1.2 Vooruitlopend op definitieve besluitvorming is een praktijktoets gewenst In afwachting van gezamenlijke zienswijzen van de raden, worden enkele testen gedaan en werkzaamheden uitgevoerd om ook praktisch goed voorbereid te zijn op de oprichting van CIRTEX. Dit wordt de praktijktoets genoemd. Deze praktijktoets is nodig om bij een positief besluit tot oprichting ook daadwerkelijk te kunnen starten, maar loopt uiteraard geenszins vooruit op die besluitvorming. Zowel de zienswijzen van de raden op het initiatief als de uitkomsten van de praktijktoets zullen worden betrokken bij het definitieve voorstel aan de AB’s van de GR-Avri en de GRWerkzaak Rivierenland. Risico’s 1.3 De businesscase is gebaseerd op aannames Omdat de businesscase is gebaseerd op aannames bestaat het risico dat de werkelijkheid afwijkt van de aannames. Met de beste kennis en ervaringen tot nu toe zijn de aannames zo goed mogelijk onderbouwd. In vier jaar (jaarschijf 2025) wordt toegewerkt naar een exploitatieoverschot. Zeker als de UPV wordt ingevoerd, die een positief effect zal hebben op deze businesscase, lijkt deze aanname realistisch. De invoering is naar verwachting in 2023. 1.4 Onzekerheden Er zijn verschillende onzekerheden bij het oprichten van CIRTEX.

Deze onzekerheden zitten in de hoek van de beschikbaarheid textiel, de kwaliteit van het ingezamelde textiel via de (ondergrondse) textielbakken, de verkoopbaarheid van textiel en het benodigde aantal fte. 1.5 De GR-Avri verstrekt een lening van €350.000,- aan CIRTEX De GR-Avri verstrekt een lening aan CIRTEX, terwijl de begroting van GR-Avri onder druk staat. Met de lening kan CIRTEX inboedel aankopen. Deze inboedel valt terug aan Avri indien CIRTEX niet succesvol blijkt. In dat geval wordt de inboedel verkocht om het geleende geld te compenseren. 1.6 Er is nog geen locatie voor CIRTEX Het textielsorteercentrum zal bij voorkeur een plek krijgen in Rivierenland. Bij het maken van de keuze wordt rekening gehouden met de bereikbaarheid per openbaar vervoer en eigen vervoer. Dit is gezien de inzet van personeel van Werkzaak een belangrijk aandachtspunt. Voor Avri is het van belang dit centraal in de regio te doen zodat er minder transportbewegingen ontstaan. Voor 2Switch is het belangrijk dat de locatie voldoende in de buurt is van de kringloopwinkels. De locatie zal voorts ruim van opzet moeten zijn om voldoende ruimte te creëren tussen de verschillende werkplekken en activiteiten en om voldoende prikkelarme werkplekken in te richten.

De specificaties voor het pand en de buitenruimte, inclusief een zoekopdracht, zijn verstrekt aan een lokale makelaar om bij een positief AB-besluit van beide GR’en tijdig te kunnen beschikken over een passende locatie. Inclusie Het op te richten textielsorteercentrum CIRTEX biedt ongeveer 60 werkplekken aan een zwakkere (werknemers)doelgroep waar deze doelgroep kan re-integreren en

6

werknemersvaardigheden kan opdoen. Daarnaast komen er ongeveer 30 werkplekken waar deze doelgroep een inkomen kan verdienen zonder afhankelijkheid van een bijstandsuitkering. Programma duurzaamheid De textielindustrie is de meest vervuilende industrie, na de olie-industrie. Verandering is nodig. Het huidige economische systeem overvraagt de aarde qua grondstofwinning. Het is noodzakelijk te komen tot een circulaire economie waarbij grondstoffen, zoals ingezameld textiel, opnieuw worden gebruikt. Nederland wil toe naar een 100% circulaire economie, waarbij in 2025 belangrijke tussendoelstellingen (50% circulair) moeten zijn gerealiseerd. De provincie Gelderland wil de eerste afvalloze provincie zijn. Textiel uit Rivierenland gaat nu in de vrachtwagen van Avri naar een textielverwerker in het land die het in de textielwereldhandel aanbiedt. De transportkosten zijn hoog. De opbrengst voor Avri fluctueert door prijsinstabiliteit in de wereldhandel en omvat veel transportbewegingen en daardoor CO2-uitstoot. Veel textiel gaat bijvoorbeeld naar Afrika. Het is onduidelijk wat er met het textiel gebeurt en onder welke omstandigheden. Dit kan en moet beter en transparanter door regionaal meer regie op de keten te voeren. Met de oprichting van CIRTEX kan veel beter aan deze doelstelling worden voldaan. Financiën (incl.

BTW-effect) Er zijn geen financiële consequenties voor de gemeentelijke begroting. Toelichting De financiering van het oprichten van een sorteercentrum wordt door de GR-Avri en de GR-Werkzaak Rivierenland gezamenlijk gedragen. De eerste drie jaren is vanwege de hoge opstart- en aanloopkosten sprake van een verliesgevende exploitatie. Vanaf het vierde jaar is sprake van een positief exploitatieresultaat. Voor een sluitende exploitatie over de pilotperiode van vier jaar zal de GR-Werkzaak Rivierenland garant staan voor dekking van het exploitatietekort tot een maximum van € 350.000,-. Dit tekort wordt gedekt uit het innovatiebudget (€ 50.000,-) en het ontstane voordeel op de BUIG middelen (€ 300.000,-). De GR-Avri zal een lening verstrekken van € 350.000,- voor de investering van de inrichting. Het treasurystatuut van Avri stelt dat leningen mogen worden verstrekt uit hoofde van de publieke taak waarbij vooraf advies wordt ingewonnen over de financiële positie en kredietwaardigheid van de betreffende partij. Verder wordt gesteld dat uitzettingen een prudent (risicomijdend) karakter moeten hebben. Met het besluit van het AB om deze lening aan CIRTEX te verstrekken verklaart het AB impliciet dat deze lening wordt verstrekt, louter uit hoofde van de publieke taak.

Het AB verklaart hiermee impliciet ook dat zij akkoord gaat met het wellicht wat hogere risicoprofiel (dan wordt voorgestaan in het treasurystatuut) van deze lening om de uitvoering van dit innovatieve project ten behoeve van de publieke taak mogelijk te maken. In het treasury statuut van Werkzaak Rivierenland is vermeld dat het uitzetten van gelden moet passen binnen de beleidsdoelstellingen (lees meerjarenbeleidsplan) en daaraan wordt voldaan.

7

Businesscase Voor een uitgebreide en gedetailleerde financiële onderbouwing van de businesscase wordt kortheidshalve verwezen naar het hoofdstuk financiën in de bijgevoegde samenvatting van de DB-voorstellen van de beide GR’en. Subsidies Naast de éénmalige subsidie van € 100.000,- vanuit de regiodeal is er ook nog een subsidie toegekend door de Provincie. In december jl. heeft de provincie Gelderland de subsidieregeling “ReactEU op oost” geopend. Dit is een uitvloeisel van de EFRO subsidie (Europees Fonds voor Regionale ontwikkeling). Hiermee financiert de provincie initiatieven die zich richten op het opzetten van circulaire ketens. Avri, Werkzaak en het MKB Rivierenland hebben op 15 december jl. een gezamenlijke subsidieaanvraag ingediend waarvoor alle 8 gemeenten een intentieverklaring hebben ondertekend (letter of intent). Met de toekenning van de subsidie, kan de businesscase CIRTEX verder versterkt worden en het voorziene tekort in de beginjaren worden teruggedrongen. De maximale subsidie voor CIRTEX bedraagt in dit geval ca. € 200.000,- / € 250.000,-. Mocht de raad niet akkoord gaan met de oprichting van de Coöperatie CIRTEX U.A. dan kan de subsidieaanvraag worden ingetrokken en/of toegekende subsidiemiddelen worden teruggestort. Bedrijfsvoering Niet van toepassing. Uitvoering Planning 1e helft 2022: 21 juni 2022: 22 juni 2022: 7 juli 2022: Juli 2022: 2e helft 2022:

praktijktoets (zie hiervoor) behandeling in S&F indienen voorlopige zienswijze behandeling in de raad definitieve besluitvorming in AB’s van Avri en Werkzaak Rivierenland oprichting CIRTEX

Handhaving Niet van toepassing. Communicatie Tijdens een aparte platformbijeenkomst, aansluitend op de reguliere bijeenkomst, op 18 november 2021 zijn raadsleden geïnformeerd over CIRTEX. De presentatie van deze bijeenkomst is bijgevoegd. Voor het vervolg is een communicatieplan CIRTEX opgesteld en budget beschikbaar in de businesscase voor personele inhuur en communicatiemiddelen. Evaluatie / controle

8

Binnen projectorganisatie CIRTEX. Jaarlijks tussentijds evalueren en slot evaluatie in jaar 4. Het bestuur wordt over de uitkomsten geïnformeerd. Met het toetreden in de coöperatie zal CIRTEX een verbonden partij worden in de P&C cyclus van de GR-Avri en de GR-Werkzaak Rivierenland. Nota van wijzigingen

Bijlagen -Aanbiedingsbrief aan gemeenteraden van Avri en Werkzaak van 16-12-2021 over de oprichting van CIRTEX; -CIRTEX bedrijfsplan op hoofdlijnen; -Folder CIRTEX; -Presentatie CIRTEX op platformbijeenkomst van 18-11-2021; -Samenvatting DB-voorstellen van Avri en Werkzaak voor oprichting CIRTEX -Nagezonden brief raden CIRTEX 15 april.

9