Raadsvoorstel IHP

Samenvatting raadsvoorstel

Onderwerp

: Integraal Huisvestingsplan Maasdriel 2022-2037

Kern van het raadsvoorstel In dit raadsvoorstel wordt het Integraal Huisvestingsplan onderwijs 2022-2037 (IHP) ter vaststelling voorgelegd. Eens per vier jaar wordt het IHP geactualiseerd aan de hand van leerlingenprognoses, woningbouw, beleidsontwikkelingen, functionaliteit en bouwkundige staat van de schoolgebouwen. Op basis van deze gegevens wordt een perspectief gegeven van de investeringen in de onderwijshuisvesting binnen onze gemeente voor de komende 15 jaar. Gerelateerde raadsstukken Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022-2037

1

Raadsvoorstel

Onderwerp

: Integraal Huisvestingsplan Maasdriel

Zaaknummer

: 353357

Datum collegevergadering

: 30 augustus 2022

Datum raadsbesluit

: 13 oktober 2022

Datum raadsvergadering

: 13 oktober 2022

Portefeuillehouder

: Wethouder Sørensen

Inlichtingen bij

: Gemeente Maasdriel, afdeling Maatschappelijke Ontwikkeling MSD, Esther Ekkel

Voorstel 1. In te stemmen met het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022-2037.

Inleiding Eens per vier jaar wordt het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) geactualiseerd. Gemeenten en schoolbesturen zijn samen verantwoordelijk voor goede huisvesting van de scholen. Om de kwaliteit van huisvesting te borgen en in te spelen op nieuwe inzichten en ontwikkelingen, is het belangrijk dat gemeenten en schoolbesturen werken vanuit een gezamenlijk toekomstperspectief. Dat leggen we vast in een Integraal Huisvestingsplan (IHP). Deze gedeelde langetermijnvisie helpt ons om strategische keuzes te maken en biedt inzicht in de investeringen op de lange termijn. De oorspronkelijke planning voorzag in het voorleggen van een geactualiseerd IHP eind 2021. Gezien de complexe vraagstukken vanuit onderwijshuisvesting, gecombineerd met de verschillende prioriteiten binnen het onderwijs rondom de coronacrisis, was het niet haalbaar om in 2021 een gedragen plan aan de raad voor te leggen. Het voorliggende IHP is opgesteld in nauwe samenwerking met de schoolbesturen van het primair- en voortgezet onderwijs die actief zijn binnen het gemeentegebied van Maasdriel en Zaltbommel en vertegenwoordigers van de gemeente en kinderopvang. ICSadviseurs heeft het proces begeleid. Op 21 februari 2022 heeft bestuurlijke afstemming met de schoolbesturen en kinderopvang plaatsgevonden. Het IHP is een planningsdocument voor de komende 15 jaar.

Ondanks dat het vaststellen van dit IHP geen direct financiële gevolgen heeft, heeft het wel gevolgen voor het meerjarenperspectief. De eerste jaren zullen er nog geen financiële gevolgen zijn. Deze komen er echter op de langere termijn wel aan. Deze zullen separaat aan u worden voorgelegd. Het toekomstbestendig maken van onze schoolgebouwen is kostbaar. Op basis van de scenario’s, zoals deze in het IHP staan beschreven, bedraagt de investering voor de periode 2022-2037 € 18,5 miljoen (op basis van het indicatieve bedrag 2021 en exclusief indexeringen). De belangrijkste redenen voor de verhoogde financiële impact van dit IHP zijn: -

-

Plan ‘De Woerd’ waarin de drie scholen in Hedel samen een nieuwe brede school krijgen. Aanpassing Bouwbesluit per 1 januari 2021, waardoor alle nieuwe schoolgebouwen (en uitbreidingen) moeten voldoen aan BENG (Bijna Energieneutraal Gebouw). In dit IHP geven we het advies om nog een stapje verder te gaan en te bouwen volgens ENG (Energie Neutraal), verplicht vanaf 2030.

-

-

Door onderwijskundige vernieuwingen zijn er veranderingen in de bouwkundige indeling nodig, waardoor de kosten oplopen. Het binnenklimaat voldoet bij veel scholen niet aan de huidige eisen (denk aan de coronaproblematiek), het ventilatiesysteem aanpassen is een grote investering. Duurzaamheidsmaatregelen, ook nodig bij bestaande gebouwen. De marktprijzen voor de bouw zijn enorm gestegen.

Deze eisen worden meegenomen in alle nieuwbouw- en renovatie investeringen van scholen zoals opgenomen in dit IHP. Voor verdere informatie verwijzen wij u naar de bijgesloten rapportage en het financieel overzicht, waarin u alle investeringen met prioritering kunt terug vinden

Participatie Het opstellen van het IHP is gebeurd in nauwe samenspraak met de betrokken schoolbesturen. Argumenten 1.1 Het IHP wordt iedere vier jaar geactualiseerd, waarmee toekomstige ontwikkelingen en investeringen op het gebied van onderwijshuisvesting inzichtelijk worden gemaakt. Met het IHP wordt een perspectief gegeven op voor de te verwachten investeringen in de komende 15 jaar. Hierdoor kunnen financiële maatregelen worden genomen om deze investeringen te bekostigen. Aangescherpte duurzaamheidseisen (denk aan ventilatie en ‘van het gas af’), lokaal beleid en het wetswijzigingsvoorstel van de Vereniging Nederlandse gemeenten (VNG) maakten het noodzakelijk om het meerjarenperspectief voor alle schoolgebouwen aan te passen en hierover nieuwe afspraken te maken. In onze gemeente zijn elf basisschoolgebouwen, waarvan er zes ouder zijn dan 40 jaar. In de komende planperiode van 15 jaar wordt voor vier gebouwen een investering verwacht. Dit gaat om één nieuw schoolgebouw voor de drie scholen in Hedel in plan ‘De Woerd’ (zie collegebesluit d.d. 20 april 2021, zaaknummer 163015) en vervangende nieuwbouw voor de Mgr. Zwijsenschool in Kerkdriel. 1.2 Het plan heeft draagvlak bij het onderwijs in onze gemeente. Het IHP is in nauwe samenwerking met het onderwijsveld in onze gemeente tot stand gekomen. Op 21 februari jl.

is het IHP besproken op het op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO) met de schoolbesturen en een vertegenwoordiging van de kinderopvang. Allen hebben hun goedkeuring uitgesproken, waardoor er draagvlak is voor het toekomstige beleid voor onderwijshuisvesting. 1.3 Duurzame scholen zijn nodig voor goed onderwijs én om de doelstellingen van het klimaatakkoord te halen. De CO2-uitstoot dient in 2030 gedaald te zijn met 49% t.o.v. 1990. In 2050 dient 95% CO2-reductie behaald te zijn en de schoolgebouwen dienen aardgasvrij te zijn Duurzaamheidsmaatregelen worden op natuurlijke momenten meegenomen. ENG gebouwen In dit IHP wordt ervan uitgegaan dat nieuwe gebouwen ENG (Energie Neutraal) worden gebouwd. Hiermee wordt een stapje verder gegaan dan het huidige Bouwbesluit 2021, waarin BENG (Bijna Energie Neutraal) vereist is. De reden hiervoor is dat met een ‘minimale’ investering een grote kwaliteitsslag richting de toekomst kan worden gemaakt door het gebouw gebonden energieverbruik te reduceren tot nul. Deze insteek is verantwoord omdat anders nieuwe gebouwen voor 2030 alweer aangepast moeten worden om aan de toekomstige eisen te gaan voldoen. De gemeente is vanuit wet- en regelgeving verantwoordelijk voor de bekostiging van BENG en overige voorschriften inzake verplichte energiemaatregelen zoals aardgasloos bouwen bij nieuwbouw. De schoolbesturen dragen bij in de realisatie van

voorzieningen via een bijdrage (o.a. de stap van BENG naar ENG). Deze bijdrage moet per situatie worden bekeken in een businesscase. Duurzaamheid Duurzame scholen zijn nodig voor goed onderwijs. Het schoolgebouw dient een gezonde leer- en werkomgeving te zijn, ofwel het binnenklimaat moet goed zijn. Het binnenklimaat is bij veel scholen echter niet toereikend. Indien in een bestaand gebouw een investering in het binnenklimaat aan de orde is, dan is het in eerste instantie aan het schoolbestuur (al dan niet samen met de opvang) om te verkennen of ze de investering kan plegen. Zowel gemeente als schoolbestuur heeft (tot op heden) geen extra middelen gekregen van het Rijk om o.a. de ventilatieproblematiek goed aan te kunnen pakken. Een investering in verduurzaming of het binnenklimaat van schoolgebouwen wordt meegenomen op natuurlijke momenten (uitbreiding, nieuwbouw en renovatie). Uiteraard wordt er geanticipeerd op nieuwe subsidiemogelijkheden als hierdoor verduurzaming eerder mogelijk wordt. Renovatie Renovatie wordt bij wetswijziging in 2023 een voorziening die door schoolbesturen aangevraagd kan worden. In dit IHP wordt daar rekening mee gehouden. Hierbij wordt de norm gehanteerd dat de gemeentelijke bijdrage voor renovatie maximaal 70% is van de stichtingskosten voor nieuwbouw per bruto vierkante meter. Bij nieuwbouw wordt uitgegaan van een levensduur van 40 jaar.

Bij renovatie wordt uitgegaan van ingrepen die de levensduur met tenminste 25 jaar verlengen. In de gemeente Maasdriel komen in dit IHP geen gebouwen in aanmerking voor renovatie. 1.4 Het IHP heeft financiële gevolgen voor het meerjarig perspectief. Het IHP is een planningsdocument. Aan de hand van de geplande investeringsbedragen is een doorrekening van de kapitaallasten voor de periode 20222037 gemaakt. Ondanks dat het vaststellen van dit IHP geen directe financiële gevolgen heeft, heeft het wel gevolgen voor het meerjarenperspectief. U dient zich bewust te zijn van de financiële consequenties over de gehele planperiode. Bij concrete voorstellen voor uitbreiding, vervanging en/of renovatie komt een separaat voorstel, waarin de daadwerkelijke kapitaallasten voor de betreffende investering doorberekend worden. Kanttekeningen/risico’s 1.1 Schoolbesturen mogen niet investeren in ‘stenen’. Het is een schoolbestuur momenteel niet toegestaan onderwijsmiddelen te investeren in schoolgebouwen voor het primair onderwijs. Bij de wetswijziging in 2023 wordt dit zogeheten investeringsverbod voor primair onderwijs opgeheven. Een schoolbestuur mag nu al bijdragen in exploitatiegerichte investeringen met een redelijke terugverdientijd (15 jaar) die passen binnen het Onderwijsaccountantsprotocol.

Mocht een schoolbestuur de kosten tussen een ENG en BENG gebouw beredeneerd niet kunnen betalen dan moet de gemeente meer investeren. In dit IHP is de bijdrage van de schoolbesturen nog buiten beschouwing gelaten. Nader onderzoek per casus zal moeten uitwijzen wat een schoolbestuur kan bijdragen. 1.2 De bijdrage die gemeenten en schoolbesturen vanuit het Rijk ontvangen is tot op heden niet verhoogd om aan de aangescherpte eisen van duurzaamheid en nieuwe taken te kunnen voldoen. De budgetten die wij in het gemeentefonds ontvangen voor onderwijshuisvesting zijn niet toereikend voor de investeringen die nodig zijn voor de doelstellingen uit het IHP. Er is op dit moment nog geen zicht op een bijstelling van deze middelen. Per project krijgt u als raad de gelegenheid een integrale afweging te maken. Hierbij zullen te zijner tijd scenario’s met financiële consequenties verder uitgewerkt worden. Het IHP geeft een beeld van alle voorzieningen die gezien de ontwikkelingen nodig worden geacht. Zo is het goedkoper om bij nieuwbouw de stap van BENG naar ENG mee te nemen, dan wanneer een bestaand gebouw alsnog aangepast moet worden

naar ENG (ca € 150 tot € 250 per m² extra). De wetswijziging waarbij renovatie een voorziening in de onderwijshuisvesting wordt, staat geagendeerd voor besluitvorming in 2023. Hiermee wordt in dit IHP en het meerjarig perspectief vast vooruitgelopen op de nieuwe wet. Daarbij vervult de overheid een voorbeeldrol in de energietransitie door het IHP vast te stellen. Door scholen zo duurzaam mogelijk te bouwen geeft de gemeente een signaal af. Inclusie Gemeente en schoolbesturen onderkennen de ontwikkelingen op het gebied van passend onderwijs. Inclusief onderwijs is hierin een speerpunt. Dit betekent ook een impact op de inrichting en huisvesting van scholen. Gemeente en schoolbesturen gaan, wanneer dit zich voordoet, actief in gesprek om tot een passende oplossing te komen. Meer hierover kunt u teruglezen in paragraaf 2.4 van het IHP. Programma duurzaamheid De verduurzaming van de schoolgebouwen wordt op natuurlijke momenten van uitbreiding, renovatie of vervangende nieuwbouw meegenomen. Indien extra middelen via nieuwe subsidies mogelijk zijn wordt dit heroverwogen. Bij nieuwbouw gaan we een extra stap maken door de gebouwen ENG te realiseren in plaats van BENG. Zie verder paragraaf 2.5 duurzaamheid van het IHP. Financiën (incl. BTW-effect) Het integraal huisvestingsplan is een planningsdocument.

Ondanks dat het vaststellen van dit IHP geen directe financiële gevolgen heeft, heeft het gevolgen voor het meerjarenperspectief. Dit meerjarenperspectief valt buiten de komende begrotingsperiode 2023-2026. Bij concrete voorstellen voor uitbreiding, vervanging en/of renovatie komt een separaat voorstel, waarin de daadwerkelijke kapitaallasten voor de betreffende investering worden berekend. In de eerder genoemde financiële doorrekening wordt rekening gehouden met een haalbaarheidsonderzoek voor de Mgr. Zwijsenschool in Kerkdriel. Dit is nog een indicatief bedrag en dus niet concreet. Dit bedrag past op dit moment niet binnen de huidige budgetten. Wanneer er meer duidelijkheid is over het haalbaarheidsonderzoek, zal er gevraagd worden om een budget om dit onderzoek uit te voeren. Bedrijfsvoering Dit IHP is samen met de gemeente Zaltbommel en de gezamenlijke onderwijspartners en vertegenwoordigers van de kinderopvang opgesteld. Financiën is betrokken bij de doorrekening van de kapitaallasten binnen beide gemeenten. Uitvoering Planning Momenteel loopt een haalbaarheidsstudie naar de uitvoering van plan ‘De Woerd’, waarin de nieuwbouw van de drie scholen in Hedel een plaats zullen krijgen. Hierover zal u een separaat besluit moeten nemen. Voor de nieuwbouw van de Mgr. Zwijsenschool in Kerkdriel zal in 2025 een eerste aanzet, lees een haalbaarheidsstudie, starten.

U wordt te zijner tijd meegenomen. Handhaving n.v.t. Communicatie

De schoolbesturen en kinderopvang worden op de hoogte gebracht van uw besluit. Bij het uitvoeren van een daadwerkelijk project zullen ouders, leerlingen en omwonenden meegenomen worden in gezamenlijke communicatie vanuit schoolbestuur(en), gemeente en eventueel derden. Evaluatie / controle Het IHP wordt eens per 4 jaar geactualiseerd. Tussentijds wordt er aan de hand van nieuwe leerlingenprognoses bekeken of de capaciteit van de onderwijshuisvesting nog adequaat is. Nieuwe subsidiemogelijkheden voor verduurzaming of bijdragen vanuit het Rijk worden gezamenlijk besproken en kunnen leiden tot heroverweging van het standpunt dat verduurzaming plaatsvindt op natuurlijke momenten. De ontwikkelingen met betrekking tot passend onderwijs en de kinderopvang worden gevolgd, zodat hiermee ingespeeld kan worden op het huisvestingsaanbod. Nota van wijzigingen n.v.t. Bijlagen - IHP 2022-2037 Maasdriel - Financiële doorrekening IHP 2022-2037 Maasdriel