Raadsvoorstel duurzaam verwerken luier- en incontinentiemateriaal

Samenvatting raadsvoorstel

Onderwerp

: Structurele oplossing duurzaam verwerken incontinentiemateriaal

Kern van het raadsvoorstel Het college stelt voor aan de raad om luier- en incontinentiemateriaal gescheiden in te laten zamelen door Avri en op duurzame wijze, circulair te laten verwerken door Afvalenergiecentrale ARN vanaf 1 januari 2024. Hiervoor worden door Avri semiondergrondse containers met dubbele invoeropening aangeschaft en geplaatst. Het college stelt voor om gratis speciale zakken te verstrekken waarin inwoners het luier- en incontinentiemateriaal moeten aanleveren. Tevens stelt het college voor om de kosten te laten dekken vanuit de afvalstoffenheffing. Gerelateerde raadsstukken - Bestuursakkoord Samen doen - Gewijzigd raadsbesluit Duurzaam verwerken incontinentie en luiermateriaal (2021 zaaknummer181429)

Raadsvoorstel

Onderwerp

: Structurele oplossing duurzaam verwerken incontinentiemateriaal

Zaaknummer

: 453912

Datum collegevergadering

: 20 december 2022

Datum raadsbesluit

: 16 februari 2023

Datum raadsvergadering

: 16 februari 2023

Portefeuillehouder

: Wethouder Van Hoften

Inlichtingen bij

: Gemeente Maasdriel, Team Ruimtelijke Ontwikkeling MSD, Stephanie Blommensteijn

Voorstel 1. Kennis te nemen van de evaluatie van de incontinentie-inzameling in de gemeenten Neder-Betuwe, Tiel, West-Betuwe en Zaltbommel. 2. Luier- en incontinentiemateriaal gescheiden in te laten zamelen door AVRI. 3. Dit luier- en incontinentiemateriaal duurzaam te laten verwerken door ARN. 4. De ondergrondse containers zonder tarief te laten werken. 5. 11 Semi-ondergrondse containers met dubbele invoeropening en toegangscontrole aan te schaffen en te laten plaatsen. 6. Gratis stevige inzamelzakken met opdruk te verstrekken aan inwoners waarin ze het luier- en incontinentiemateriaal kunnen inleveren. 7. De gescheiden inzameling en duurzame verwerking te laten starten vanaf 1 januari 2024. 8. De kosten voor de gescheiden inzameling te dekken uit de afvalstoffenheffing in het programma Pluspakket.

Inleiding Het voorstel is om luier- en incontinentiemateriaal gescheiden in te gaan zamelen door Avri en op duurzame wijze, circulair te laten verwerken door Afvalenergiecentrale ARN vanaf 1 januari 2024. Ongeveer 7% van het restafval bestaat op dit moment uit luier- en incontinentiemateriaal. In 2024 moeten er nieuwe contracten worden afgesloten voor het verbranden van restafval. Bekend is dat dit een stijging betekent van het huidige tarief. Hoe beter burgers scheiden en hoe meer grondstoffen uit restafval worden gehaald, des te minder (extra) kosten voor het verbranden van restafval. Daarnaast is er Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV) op luier- en incontinentiemateriaal afgekondigd. Hierdoor wordt het voor gemeenten verplicht om luier- en incontinentiemateriaal duurzaam te verwerken en zullen door de gestegen vraag de contractkosten voor circulaire verwerking enorm stijgen. Participatie Het kiezen van de locaties voor het plaatsen van de ondergrondse containers gaat in samenspraak met de gemeente en een ingenieursbureau. De definitieve keuze vanuit de

2

aangeboden opties worden afgestemd met de dorpsraden. Dit zorgt voor draagvlak, bekendheid en te verwachten ook meer gebruik van de containers zelf. Argumenten 1.1 De positieve resultaten vanuit de evaluatie vormen de basis van dit voorstel Vier van de acht gemeenten uit Rivierenland kozen om vanaf 1 januari 2024 incontinentieen luiermateriaal gescheiden in te zamelen door Avri en duurzaam te laten verwerken door ARN. Nadat deze gemeenten hier ruim een half jaar gebruik van hebben gemaakt, is er een evaluatie opgesteld die overwegend positief is. Het is mogelijk voor de andere vier gemeenten en er is voldoende capaciteit om luier- en incontinentiemateriaal duurzaam te laten verwerken door ARN. De gescheiden inzameling van incontinentiemateriaal leidt tot minder aanbod van restafval. 2.1 Avri is op dit moment de aangewezen partij voor het ophalen van zowel luier- en incontinentiemateriaal. Ten tijde van de invoering van het omgekeerd inzamelen was er nog geen oplossing om incontinentiemateriaal duurzaam te verwerken waardoor het geen meerwaarde had voor Avri om dit gescheiden in te zamelen. Tijdens een eerder voorstel gericht op luier- en incontinentiemateriaal van juni 2021 heeft de raad besloten om te kiezen voor scenario 3 met een amendement.

Er is in dit geval alleen 20,000 euro beschikbaar gesteld om de inwoners die incontinentieafval hebben, te compenseren voor 104 euro (2 wekelijkse stortingen in een restafval container). De raad heeft tevens de intentie uitgesproken een jaar later opnieuw te evalueren en opnieuw een besluit te nemen wanneer verwerking op duurzame wijze mogelijk is. Uit de evaluatie van de inzameling in rivierenland blijkt dat het gescheiden inzamelen van incontinentiemateriaal leidt tot minder aanbod van restafval. In de pilot periode zijn er minder restafvalzakken aangeboden in de inco-gemeenten. In de incogemeenten zijn er gemiddeld 7% minder restafvalzakken aangeboden, in de overige gemeenten 3% minder. Verschillende raadsleden hebben bij de commissie ruimte op 27 september 2022 uitgesproken dat zij de voorkeur zien in een regeling waarin zowel gebruikers van incontinentiemateriaal, als gebruikers van luiermateriaal gebruik van kunnen maken. Indien er een andere verwerker in beeld komt, kan hier in een later stadium ook gebruik van gemaakt worden. 2.2 Integraal inzamelen en afvoeren van luier- en incontinentiemateriaal heeft logistieke en financiële voordelen. Integraal inzamelen en afvoeren voorkomt onnodige transportkilometers, minder CO2uitstoot, zorgt voor lagere containerhuur en onnodig gebruik van vloeroppervlak in de overslaghal.

Op dit moment rekent de ARN de vervuiling van het luier- en incontinentiemateriaal niet door aan Avri. Er is uitgegaan van 7 % vervuilingsgraad, mede omdat uit de sorteeranalyses blijkt dat de vervuiling van de luier- en incontinentiecontainer niet groter is als die naast een restafvalcontainer is geplaatst. Uit visuele waarnemingen bij de ARN blijkt dat de vervuiling van het luier- en incontinentiemateriaal van de Avrigemeenten niet afwijkt van het aanbod van andere aanbieders. Tevens is bekend dat de verwerking van restafval duurder wordt vanaf 1 januari 2024.

3.1 ARN verwerkt het luier- en incontinentiemateriaal op duurzame en circulaire wijze waardoor waardevolle grondstoffen opnieuw hergebruikt worden. Sinds 2021 is er een recyling installatie voor luiers en incontinentiemateriaal bij ARN. Het materiaal wordt gehygieniseerd en gescheiden in kunststoffen en slurry. Met het circulair

3

verwerken van luier- en incontinentiemateriaal wordt er op verschillende manieren milieuwinst behaald: - Medicijnen en pathogenen worden tot onder de detectiegrens vernietigd. Zij volgen hierbij het RIVM protocol. - De kunststoffen worden afgezet als grondstof en waar meerdere afnemers voor zijn. De kunststoffen uit de luiers en incontinentiemateriaal bestaat voor 80% uit PP, een grondstof die voor veel productieprocessen in aanmerking komt. - De slurry gaat naar de rioolwaterzuivering van het Waterschap Rivierenland. De slurry wordt verwerkt tot methaangas (energie) en van de vezels wordt biogranulaat en ammoniumsulfaat (kunstnest) gemaakt. Van een deel van het organische materiaal wordt compost en kunstmest gemaakt. De rest van het materiaal wordt vergist, waarbij biogas vrijkomt. Hier kunnen bussen bijvoorbeeld duurzaam op rijden. De totale CO2-emissiereductie is 964 kg CO2 /ton luierafval ten opzichte van verbranding als restafval. - Gebleken is dat de opschaling van de verwerking van de slurry leidt tot verstoringen in het proces van het Waterschap. Daardoor is ARN genoodzaakt op korte termijn een alternatief te vinden voor een deel van het proces. Gelukkig heeft ARN een methode op eigen terrein gevonden. Op korte termijn heeft deze oplossing een iets lagere milieuprestatie maar met een structurele oplossing onderweg is dit weer op het oude niveau.

Gezien de installatie nog steeds in een innovatie fase is werken ze continu aan verbeteringen van het proces van recycling. 4.1 De semi-ondergrondse containers zonder tarief laten openen leidt niet tot hogere vervuiling. Uit de evaluatie blijkt dat de vervuiling van het incontinentiemateriaal bij de drie gemeenten zonder tarief op de container ongeveer gelijk is en de vervuiling van het incontinentiemateriaal bij de gemeente met een tarief op de container hoger is. Ondanks dat er een pas nodig is om de container te openen, wordt er daarom geen tarief gerekend per klepopening. 5.1 Dit komt neer op één container per kern en voor Kerkdriel omwille de grootte twee containers en na besluit worden de exacte locaties bepaald. In samenspraak met ambtenaren van de gemeenten, een ingenieursbureau en Avri zijn het aantal containers al bepaald. In deze samenstelling worden straks ook de opties voor de locaties van het plaatsen van de ondergrondse containers bepaald. De definitieve keuze vanuit de aangeboden opties wordt afgestemd met de dorpsraden. Dit zorgt voor draagvlak, bekendheid en te verwachten ook meer gebruik van de containers zelf. De definitieve keuze per kern komt 6 weken ter inzage te liggen op gebruikelijke wijze. Inwoners kunnen een zienswijze indienen indien ze het niet eens zijn met de locatie.

5.2 Een dubbele invoeropening zorgt voor een evenredige verdeling aan twee zijden, waardoor de capaciteit van de container beter benut wordt. Zo hoeft de container minder vaak geleegd te worden en scheelt dit in de transportkosten. 5.3 Alle inwoners van Maasdriel kunnen de containers gebruiken met de Avri pas die al in bezit is. Gebleken is dat de vervuiling van containers met toegangscontrole lager is. Er is geen variabel tarief voor het gebruik van deze container, inwoners kunnen zo vaak als nodig gebruik maken van de container.

4

6.1 De luiers en het incontinentiemateriaal dienen aangeleverd te worden bij ARN in doorzichtige zakken. Het is een strenge eis van ARN dat de afvalzakken van het juiste materiaal zijn. ARN heeft een speciale opdruk voor zakken ontwikkeld, zodat inwoners weten wat er wel en niet in mag en zo de vervuiling laag houdt. De gratis zakken worden aangeboden in onder andere lokale supermarkten en apotheken. 7.1 Om 1 januari 2024 van start te kunnen gaan, wordt er van de niet deelnemende gemeenten uiterlijk 1 april 2023 een besluit over deelname verwacht. Daarna zal gelijk gestart worden met voorbereidingen te weten, locatieplan, inspraak op locaties, communicatie naar bewoners en logistiek. Hierbij zullen de gebruikelijke (inspraak-) procedures worden gevolgd. Dit is de snelste mogelijkheid om deel te nemen aan het apart inzamelen en duurzaam verwerken van incontinentiemateriaal. Als men wacht tot de UPV van kracht is, zullen de kosten enorm gestegen zijn. 8.1 Kosten worden vanuit het programma pluspakket ingezet en worden doorberekend richting de inwoners via de afvalstoffenheffing. Alle kosten van de afvalinzameling worden gedekt via de afvalstoffenheffing. Er wordt uitgegaan van het solidariteitsprincipe. Iedereen betaalt mee, onafhankelijk van of men gebruik maakt van deze diensten (denk ook aan milieustraten).

Daarnaast moeten er nieuwe contracten worden opgesteld voor het verbranden van restafval en er is bekend dat in de nabije toekomst de kosten van het verwerken van restafval enorm stijgen. Met de UPV in het verschiet, en zeer beperkte aantallen en capaciteit van verwerkers die dit materiaal duurzaam en circulair kunnen verwerken is het belangrijk om nu deel te nemen. Gezien de vraag enorm gaat toenemen en de verwachting is dat het aanbod (een verwerker) nauwelijks zal toenemen daarmee stijgt de prijs voor de verwerking van het materiaal. 8.2 De structurele kosten en kapitaallasten van €54.776 komt neer op een verhoging van de afvalstoffenheffing per huishouden van €5,01 per jaar. In de vorige regeling werden alleen inwoners die gebruik moesten maken van incontinentiemateriaal gecompenseerd voor het afvoeren van extra hoeveelheden restafval en dit kostte de gemeente €20.000. 8.3 Indien bekend wanneer de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid(UPV) van kracht wordt, worden deze opbrengsten eerst verrekend en wordt dit in mindering gebracht in de kosten van de inwoners. Een UPV betekent dat producenten verantwoordelijk worden voor (het financieren van) de afvalfase van hun producten. Dit is vergelijkbaar met de inzamelvergoeding voor pdb. Het is niet bekend wanneer de UPV luier- en incontinentiemateriaal wordt vastgesteld.

Staatssecretaris Heijnen gaat aan de slag met uitgebreide producentenverantwoordelijkheid op luier- en incontinentiemateriaal. Indien gemeentelijke inzamelaars in dit proces een formele positie krijgen, krijgt Avri mogelijk in de toekomst een inzamelvergoeding voor het en luier- en incontinentiemateriaal. Kanttekeningen/risico’s Met de UPV in het verschiet, en zeer beperkte aantallen en capaciteit van verwerkers die dit materiaal duurzaam en circulair kunnen verwerken is het risico als de gemeente Maasdriel nu niet meedoet. Gezien de vraag enorm gaat toenemen wanneer de verplichting voor de verwerking middels de UPV van kracht wordt en de verwachting is dat het aanbod (een verwerker) nauwelijks zal toenemen stijgt de prijs voor de verwerking van het materiaal aanzienlijk.

5

Deze oplossing verhoogt de dienstverlening niet voor onze inwoners met incontinentiemateriaal. Een van de gevolgen van omgekeerd inzamelen is dat inwoners naar de restafval container moeten lopen. Dit is voor met name oudere en minder valide inwoners lastig. Voor mensen die gebruik moeten maken van incontinentiemateriaal is dit nog uitdagender, gezien zij meer afval/grondstoffen hebben en dit op minder plaatsen kunnen inleveren. De meeste inwoners die zorg behoeven of minder valide zijn hebben hulp vanuit de gemeente of van familie, buren, kennissen of vrienden. Mocht er geen mogelijkheid zijn dan wordt er maatwerk geleverd. Vanuit het principe van solidariteit worden de kosten van €54.778 door de gehele bevolking gedragen. In de vorige situatie kregen inwoners die gebruik moesten maken van incontinentiemateriaal een vergoeding waarvan de kosten voor de gemeente €20.000 bedroegen. Inclusie Iedereen die gebruik maakt van incontinentiemateriaal of luiers heeft de mogelijkheid om gratis dit materiaal in een semi-ondergrondse container te deponeren in plaats van af te laten voeren als restafval. Iedere kern in Maasdriel krijgt een container en Kerkdriel krijgt er omwille de omvang van de kern twee. Indien er behoefte is aan meer containers, kan dit worden besproken. Er zal worden getracht een locatie te kiezen die centraal ligt en goed te bereiken is voor de doelgroep.

Programma duurzaamheid Het duurzaam verwerken van luier- en incontinentiemateriaal heeft als doelstelling om de hoeveelheid restafval per persoon te verkleinen. Het restafval bedraagt zo’n 7% van het restafval en is hiermee een aanzienbare stroom. Financiën (incl. BTW-effect) De business cases (en dus de tarieven) zijn gebaseerd op de cijfers uit de bestuursrapportage. In totaal bedragen de structurele lasten plus de kapitaallasten €54.776. De businesscase laat zien dat het voor Maasdriel een toename op de afvalstoffenheffing betekent van €5.01. Er kan gekeken worden naar mogelijke alternatieven in plaats van het verhogen van de afvalstoffenheffing. Er moeten voor 2024 nieuwe contracten worden opgesteld voor het verbranden van restafval. Waarschijnlijk betekent dit een stijging van het huidige tarief. Hoe beter burgers scheiden en hoe meer grondstoffen uit restafval worden gehaald, des te minder (extra) kosten voor het verbranden van restafval. Er is een UPV uitgesproken voor luiermateriaal, hierdoor zullen alle gemeenten dit materiaal duurzaam moeten gaan verwerken, wat betekend dit dat contracten om af te sluiten in de nabije toekomst veel duurder zullen worden. Bedrijfsvoering Avri is een Gemeenschappelijke Regeling, een samenwerking tussen alle gemeenten in Rivierenland. Er zijn 4 gemeenten die als proef incontinentiemateriaal gescheiden hebben laten inleveren in 2022.

Er is een evaluatie naar de raden gestuurd waaruit blijkt dat de resultaten overwegend positief zijn. De andere gemeenten maken voor 1 april 2023 hun keuze kenbaar richting Avri. Uitvoering

6

Planning Avri moet voor 1 april 2023 weten of de gemeente Maasdriel incontinentiemateriaal gescheiden wenst in te kunnen leveren en duurzaam wilt laten verwerken om dit op 1 januari 2024 in te laten gaan. Avri heeft 8 maanden nodig om de containers te laten plaatsen en voorbereidingen te treffen. Ten tijde dat Avri wordt ingelicht zal het proces tegelijkertijd worden gestart voor de locaties van het plaatsen van de semi-ondergrondse containers. Vervolgens word er gestart met de communicatie richting de inwoners via de website, de app van Avri en het gemeenteblad. Handhaving Niet van toepassing. Communicatie Ruim voor de startdatum zal Avri op de website en in de app aankondigen dat voortaan in Maasdriel incontinentie- en luiermateriaal gescheiden kan worden aangeboden. Daarnaast zal de afdeling communicatie van de gemeente Maasdriel dit op de website en in het krantje plaatsen en delen op de sociale media kanalen. Evaluatie / controle Tweejaarlijks wordt er gekeken naar de vervuilingsgraad en jaarlijks vindt er een evaluatie plaats vanuit Avri. Nota van wijzigingen

Bijlagen - Collegevoorstel duurzaam verwerken luier- en incontinentiemateriaal - Raadsbesluit duurzaam verwerken luier en- incontinentiemateriaal - 7.3a AB voorstel inzameling incontinentiemateriaal - 7.3b Bijlage 1 Evaluatie INCO augustus 2022 - 7.3d Bijlage 3 Businesscases nieuwe gemeenten - 7.3e Bijlage 4 Beheerafspraken INCO

7