Document · PDF

Programmabegroting 2025-2028 incl erratum

Gemeenteraad 7 november 2024, gemeente MaasdrielBij agendapunt: Behandeling programmabegroting 2025-202823.965 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Programmabegroting 2025-2028

Programmabegroting 2025-2028 - 2

Inhoudsopgave Voorwoord De staat van Maasdriel Programma's

4 5 10

1 Bestuur en ondersteuning

2 Veiligheid

3 Verkeer en vervoer

4 Economie

5 Onderwijs

6 Sport, cultuur en recreatie

7 Sociaal domein

8 Volksgezondheid en milieu

9 Volkshuisvesting

Paragrafen

Lokale heffingen

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Onderhoud kapitaalgoederen

Financiering

Bedrijfsvoering

Verbonden partijen

Grondbeleid

108

Wet open overheid (Woo)

114

Financiële begroting

116

Algemene uitgangspunten

118

Toelichting op de financiële begroting

120

Algemene dekkingsmiddelen

125

Overhead

127

Vennootschapsbelasting

128

Onvoorzien

129

Geprognosticeerde balans en EMU-saldo

130

Meerjaren-investeringsoverzicht

132

Reserves en voorzieningen

135

Incidentele baten en lasten

Bijlagen

137

140

Bijlage 1: Overzicht baten en lasten per taakveld

140

Bijlage 2: Lijst van afkortingen

145

Programmabegroting 2025-2028 - 3

Voorwoord Met pas op de plaats vooruit 2024 stond in het teken van bestuurskrachtonderzoek in Maasdriel. We hebben veel geleerd over onze bestuurskracht en hoe deze te verbeteren. Daarmee moeten we vooruit. Het doel is duidelijk: bestuurskracht verbeteren doen we door 1) een realistisch ambitieniveau te hanteren 2) structureel gezonde financiën te hebben en 3) weten wat het verhaal is van Maasdriel en welke activiteiten daaraan bijdragen. We moeten keuzes maken. En daarop moeten we onze meerjarenbegroting gaan inrichten. Zover zijn we nog niet. We maken goede stappen richting een bestuurskrachtiger Maasdriel. De deadline om tot een sluitende begroting te komen is echter eerder. Daarmee heeft het college een knip gemaakt tussen korte termijn (wat moet nu) en lange termijn (waar liggen de keuzes). Met dit begrotingsvoorstel gaat het college dan ook graag met pas op de plaats vooruit. Uiteraard nodigen wij uw raad graag uit om van gedachten te wisselen over het begrotingsvoorstel. De keuzes zijn beperkt. Ook voor uw raad zal dit merkbaar zijn. Voorgestelde activiteiten zijn niet zondermeer uitruilbaar en voor extra activiteiten is een gedekt voorstel nodig. Daarbij is het belangrijk in acht te nemen dat uw beslissingen over activiteiten financiële effecten kunnen hebben op de korte termijn (begroting ’25) of juist (alleen) op de lange termijn (na ’25).

Daarom is het gesprek hierover zo belangrijk. Het college helpt u daarbij graag om uw vragen helder te krijgen en de effecten op korte en lange termijn scherp te houden. Om uw vragen kwalitatief goed te kunnen beantwoorden, is het belangrijk dat u deze voor 7 oktober 2024 naar de griffie stuurt. Namens het college, Michiel Alexander de Raaf Wethouder Financiën

Programmabegroting 2025-2028 - 4

De staat van Maasdriel Financieel perspectief bieden is een opgave voor iedereen Het doel is helder. Maasdriel moet haar bestuurskracht verbeteren door: 1) terug te gaan naar een realistisch ambitieniveau 2) structureel gezonde financiën en 3) weten wat het verhaal is van Maasdriel en welke activiteiten daaraan bijdragen. Zover zijn we nog niet. We hebben voor november de verantwoordelijkheid om een sluitende begroting aan te bieden. Dat doen we weloverwogen, met pas op de plaats vooruit. Dat betekent dat de begroting weliswaar sluitend is, maar het meerjarig perspectief financieel onhoudbaar is. De opgaven blijven overeind. En daarmee zijn vrijwel alle aanbevelingen benoemd in de vorige Staat van Maasdriel (juli ’24 - jaarstukken ’23) nog steeds van kracht. Het is van allergrootste belang dat de investeringsboeggolf tussen begroting ‘25 en kadernota ’26 aanzienlijk wordt verminderd. Het college blijft graag met uw raad in gesprek om dit te bewerkstelligen en de bestuurskracht te verbeteren. A. Financieel perspectief op de going concern: De winst- en verliesrekening In de begrotingsscan van JE Consultancy staat het advies de structurele inkomsten te verhogen. Daar heeft het college in deze begroting gehoor aan gegeven.

Deze begroting richt zich dan ook op het sluitend krijgen van 2025, en wordt op dit korte termijn niet gekeken naar de going concern, dat bij uw raad ook al als de ‘bodem’ wordt genoemd. Wel ligt hier nog steeds een opdracht aan de raad voor de lange termijn. De deelconclusie 1 geschreven in de vorige Staat van Maasdriel is om deze reden nog intact als aanbeveling voor versterken bestuurskracht. B. Financieel meerjarenperspectief dankzij 4 kengetallen Met behulp van 4 kengetallen; netto schuldquote, solvabiliteit, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit, geven we inzicht in het financiële meerjarenperspectief. Voor uitleg wat deze kengetallen betekenen, wordt verwezen naar de Staat van Maasdriel in de Kadernota ’26

1. Netto schulduqote

Programmabegroting 2025-2028 - 5

De begroting voor 2025 is sluitend met een klein positief saldo. Daar er nog niet gekeken is naar de investeringsboeggolf en het terugbrengen van investeringen naar een realistisch ambitieniveau, is het meerjarig perspectief financieel onhoudbaar.

2. Solvabiliteit

Programmabegroting 2025-2028 - 6

De solvabiliteit van Maasdriel blijft voor de komende jaren laag. Een belangrijke oorzaak hiervan is de investeringsboeggolf.

3. Structurele exploitatieruimte

Programmabegroting 2025-2028 - 7

In deze begroting wordt voorgesteld om de structurele inkomsten te verhogen. Dat maakt de structurele exploitatieruimte van Maasdriel positief voor ‘25. De structurele exploitatieruimte blijft wel erg laag en is in het meerjarig perspectief onhoudbaar. Dat komt omdat de geplande investeringen (investeringsboeggolf) gaan drukken op de exploitatieruimte. Het verder verhogen van de structurele inkomsten kan hierin beperkt uitkomst bieden. Enerzijds omdat er een plafond zit; belastingen kunnen niet oneindig verhoogd worden, anderzijds omdat de ambities hoger zijn dan wat men jaarlijks kan uitvoeren.

4. Belastingcapaciteit

De belastingcapaciteit van Maasdriel zal stijgen vanwege het voorstel om de structurele inkomsten te verhogen. De piek in 2024 zal naar waarschijnlijkheid lager uitvallen dan nu gepresenteerd. Dit komt vanwege de rekenmethode. De belastingcapaciteit van het huidige jaar voor Maasdriel moet worden gedeeld door de gemiddelde belastingcapaciteit van Nederland het jaar ervoor. Daardoor zijn de structurele inkomsten verhogingen van andere gemeenten (nog) niet meegenomen in de berekening. C. Investeringen & ambities Door te streven naar een sluitende begroting voor 2025, zijn er weloverwogen keuzes gemaakt in de nieuwe ambities die in hoofdstuk 6 van de Kadernota waren opgesomd. Deze keuzes werken niet tot nauwelijks door in de investeringsboeggolf van 112 miljoen. Uw raad moet hier, in het kader van versterken bestuurskracht (na de begroting) keuzes in maken. Eerder keuzes maken dragen bij in het verlagen van de investeringsboeggolf, maar dragen niet per sé bij aan de begroting van 2025. Uw raad wordt geadviseerd om deze besluiten te nemen na de begroting 2025 maar voor de kadernota 2026. Het traject “versterken bestuurskracht” zal dit faciliteren. Daarmee blijft, voor nu, de onderstaande grafiek zoals beschreven en uitgelegd in de Kadernota.

Programmabegroting 2025-2028 - 8

D. Conclusie Met “pas op de plaats vooruit” is de begroting ’25 sluitend gemaakt. Op basis van de aanbevelingen in de voorgaande Staat van Maasdriel zijn de structurele inkomsten verhoogd. Dit heeft een positief effect op de winsten verliesrekening. Echter blijft de exploitatieruimte klein. Dit komt doordat nu keuzes zijn gemaakt om de begroting ’25 sluitend te krijgen, maar de investeringsboeggolf nog niet (voldoende) is beoordeeld. Het meerjarig perspectief blijft dan ook onhoudbaar. Dat is te zien in een oplopende netto schuldquote en lage solvabiliteit. De echt ‘winst’ ligt in het bereiken van een realistisch ambitie ambitieniveau, afgestemd op de realisatiekracht van de gemeentelijke organisatie. De verschillen tussen realisatiekracht, financiële kracht en opgaven zijn vooralsnog te groot om zonder bijsturing te overbruggen. Het is dan ook van groot belang om komende maanden te benutten deze investeringsboeggolf zodanig te verkleinen dat er bij de Kadernota ’26 een financieel houdbaar meerjarig perspectief geboden wordt. De opgaven en aanbevelingen van de vorige Staat van Maasdriel (Kadernota ’25) blijven dan ook staan.

Programmabegroting 2025-2028 - 9

Programma's

Programmabegroting 2025-2028 - 10

Programma 1

Bestuur en ondersteuning

Programmabegroting 2025-2028 - 11

Programma 1 Bestuur en ondersteuning Taakvelden Bestuur, Burgerzaken

Relevante ontwikkelingen In november 2023 stemde de raad in om de bestuurskracht van de gemeente Maasdriel te versterken, zodat het hoofd kan worden geboden aan de complexe uitdagingen van de toekomst. In 2024 zijn diverse resultaten geboekt, zoals de presentatie en realisatie van het prototype afwegingskader. Hiermee kan bewuster worden toegewerkt aan het Maasdriel van de toekomst. Activiteiten worden namelijk getoetst in welke mate ze van toegevoegde waarde zijn om die toekomst te realiseren. Daarnaast zijn ook de Maasdrielse Manieren vastgesteld, waarmee het fundament is gelegd voor een nieuwe besturings- en organisatiefilosofie. In het bestuurskrachtonderzoek kwam naar voren dat er een noodzakelijke beweging nodig is om de organisatie te bewegen van een activiteit georiënteerde organisatie naar een meer proces- of ketengerichte organisatie. Daardoor zal de organisatie beter in staat zijn uitvoering te geven aan haar taken en te sturen op de meer complexere projecten/opgaven. Dit proces van circa 3 jaar vraagt om een investering van tijd, geld en energie. Deze doorontwikkeling van de organisatie is een cruciale randvoorwaarde voor de versterking van de bestuurskracht. Met deze beweging zorgen we ervoor dat we onze taken namens de samenleving goed uit kunnen voeren.

Wat willen we bereiken? 1. Versterken bestuurs- en organisatiekracht 2. Toename van inwonersinitiatieven die bijdragen aan leefbaarheid en gemeenschapszin 3. Toename van sociale ontmoetingsmomenten en betrokkenheid en participatie van inwoners

Wat gaan we daarvoor doen? Doorontwikkelen afwegingskader (1.1) In 2025 wordt het afwegingskader verder doorontwikkeld en toegepast in de producten van P&C-cyclus. Daarmee werken we toe aan een meer beleidsgeoriënteerde sturing, zodat de te realiseren maatschappelijke doelstellingen centraal komen te staan. Randvoorwaarden daarvoor zijn o.a. het verzwaren van het strategisch gewicht van de organisatie. Vaststellen Verhaal van Maasdriel (1.1) Een slagvaardige organisatie heeft een wenkend toekomstperspectief nodig op basis waarvan keuzes worden gemaakt. Daarmee krijgt ook een instrument als het afwegingskader meer betekenis. Wie zijn we nu als

gemeente, wie zijn we straks als gemeente en wat zijn onze huidige uitdagingen, wat zijn onze toekomstige uitdagingen en hoe bereiden we ons daarop voor ? Om dit verhaal te mogen schrijven gaan we in 2025 hierover in gesprek met o.a. onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke instanties.

Programmabegroting 2025-2028 - 12

Voor 2025 gaan we de nodige aanvullende inspanningen verrichten om de bestuurskracht van organisatie te versterken, waaronder: verdere professionalisering en borging projectmatig werken, doorontwikkeling van het afwegingskader en het werken aan een meer beleidsrijke P&C-cyclus. Dit redden we allemaal niet in 2025, maar bouwen we verder aan de reeds gelegde fundamenten. Daarom dat er voor de jaren 2026 en 2027 budget nodig is voor ontwikkeling van de organisatie. Versterken organisatiekracht (1.1) De aanbevelingen uit het bestuurskrachtonderzoek worden gestaafd door de financiële begrotingsscan die is uitgevoerd door JE Consultancy. Hierin wordt o.a. geadviseerd om de strategische capaciteit van de organisatie te versterken. In de huidige situatie wordt het managementteam te zwaar belast. Daarbij is de discontinuïteit binnen het managementteam – vanwege de vele personele wisselingen en de inzet tijdelijke krachten – problematisch. Daarom zetten we in 2025 in op het werven van personeel op strategische posities binnen de organisatie die vast in dienst komen bij de gemeente Maasdriel. Hiermee wordt beoogd de rust en stabiliteit in de organisatie te vergroten en te behouden. Kerngericht werken (1.2) (1.3) We vinden het belangrijk om de leefbaarheid en social cohesie in onze kernen in stand te houden en te verbeteren.

Dat doen we graag in nauwe samenspraak en samenwerking met inwoners, ondernemers, dorpsraden en maatschappelijke organisaties. Uit het bestuurskrachtonderzoek blijkt echter dat 'het vertrouwen dat inwoners in de gemeente hebben’ en ‘het gevoel van inspraak dat inwoners hebben’ zacht uitgedrukt voor verbetering vatbaar zijn. We pakken de handschoen op om meer 'van buiten naar binnen te werken', met meer aandacht voor lokale behoeften, waarbij er verschil mag zijn tussen de verschillende kernen. We gaan de dorpsraden beter in positie brengen en duidelijke afspraken maken over wat ze van de gemeente mogen verwachten en vice versa. Daartoe gaan we (weer) een centraal aanspreekpunt binnen onze gemeente aanstellen. We gaan onze nieuwe manier van werken in 2025 inbedden in het nieuwe verhaal voor Maasdriel.

Programmabegroting 2025-2028 - 13

Programma 1 Wat mag het kosten? Programma 1 Bestuur en burgerzaken (bedragen x Werkelijk € 1.000) 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Lasten Bestuur

3.376

2.445

4.660

4.472

4.265

4.165

Burgerzaken

1.065

882

868

876

877

Totaal lasten

4.441

3.327

5.528

5.348

5.142

5.041

Baten Bestuur

Burgerzaken

334

386

389

430

453

Totaal baten

361

386

389

430

453

Saldo van baten en lasten

-4.079

-2.941

-5.139

-4.918

-4.688

-4.588

Toevoegingen aan reserves

620

1.000

Onttrekkingen aan reserves

1.139

620

4.000

300

100

Saldo reservemutaties

1.103

3.000

300

100

Resultaat

-2.976

-2.941

-2.139

-4.618

-4.588

Maasdriel

Bron

Relevante informatie Relevante beleidsstukken • Kadernota 2025 Betrokken verbonden partijen • Regio Rivierenland • Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard Indicator

Eenheid

Periode

Formatie

Fte per 1.000 inwoners

2023

5,20

Eigen gegevens

Bezetting

Fte per 1.000 inwoners

2023

4,90

Eigen gegevens

Apparaatskosten

Kosten per inwoner (€)

2023

902

Eigen begroting

Externe inhuur

Kosten als % van totale loonsom +

2023

21%

Eigen begroting

2023

14%

Eigen begroting

totale kosten inhuur externen (€) Overhead

% van totale lasten

Programmabegroting 2025-2028 - 14

Programma 2

Veiligheid

Programmabegroting 2025-2028 - 15

Programma 2 Veiligheid Taakvelden Crisisbeheersing en brandweer, Openbare orde en veiligheid

Relevante ontwikkelingen Aanpak van ondermijnende criminaliteit is topprioriteit het nieuwe kabinet De ondermijnende criminaliteit vormt een groot gevaar voor onze samenleving en onze democratische rechtsstaat, en is daarom een topprioriteit van het nieuwe kabinet. Het kabinet wil werken aan een weerbare samenleving tegen ondermijnende criminaliteit, waarin de hele maatschappij een rol vervult. De gemeente, als één van de partners, heeft hierin een actieve functie. Toename en verandering in veiligheidsvraagstukken Allerlei maatschappelijke ontwikkelingen zorgen dat fysieke en sociale veiligheid steeds meer met elkaar te maken hebben, zoals de vergroting van de eigen verantwoordelijkheid van onze inwoners, de toename van de afhankelijkheid van digitalisering, de stijging van het aantal verminderd zelfredzamen, de toename van complexe vraagstukken en de voorbereiding op nieuwe risico's als terrorisme en cybercrime. Mensen met verward en/of onbegrepen gedrag Het aantal incidenten en meldingen van mensen met verward en/of onbegrepen gedrag is de laatste jaren toegenomen. Zij krijgen niet altijd de zorg en ondersteuning die ze nodig hebben. Deze landelijke trend is ook lokaal voelbaar.

Kordaat optreden voor onze veiligheid is benoemd als speerpunt voor burgemeester Walraven In de profielschets voor onze nieuwe burgemeester is aangegeven dat hij stevig op moet treden als hoeder van veiligheid en openbare orde. Daarnaast dient hij een strakke lijn op het gebied van naleving van regels te hanteren. De opdracht binnen de portefeuille openbare orde en veiligheid is in Maasdriel namelijk groter dan vergelijkbare gemeenten van deze omvang. Mede vanwege de centrale ligging, de ruimte in het buitengebied en de aanwezigheid van leegstaand agrarisch vastgoed.

Wat willen we bereiken? 2.1 Een veilige leefomgeving en een toenemend veiligheidsgevoel; ↵ 2.3 Terugdringen ondermijning; ↵ 2.4 Naleving van wet- en regelgeving bevorderen; ↵ 2.5 Adequate crisisbeheersing.

Programmabegroting 2025-2028 - 16

Wat gaan we daarvoor doen? We stellen het uitvoeringsprogramma Integraal Veiligheidsplan vast (2.1, 2.2, 2.3) In 2022 is het Integraal Veiligheidsplan Maasdriel 2022 – 2026 vastgesteld en eind 2023 het Integraal Veiligheidsplan De Waarden 2023 – 2026. Het is gebruikelijk dat een Integraal Veiligheidsplan (IVP) uitgewerkt wordt in een jaarlijks of tweejaarlijks ‘Uitvoeringsprogramma IVP’. Hierin worden concrete doelstellingen, maatregelen en acties beschreven met het doel op gestructureerde wijze invulling te geven aan de ambities uit het IVP. Vaststelling van het nieuwe uitvoeringsprogramma is voorbehouden aan het college en zal begin 2025 plaatsvinden. We versterken de verbinding tussen zorg en veiligheid (2.1) Op het snijvlak van veiligheid en zorg doen zich soms problemen voor die vereisen. Het betreft (verwarde) personen die overlast veroorzaken of zelfs crimineel gedrag vertonen, maar tegelijkertijd ook zorg en hulp nodig hebben. Daarom dienen diverse partners uit het sociaal en veiligheidsdomein samen te werken om deze ingewikkelde en zorgelijke gevallen te behandelen. De verbinding tussen zorg en veiligheid wordt daarom versterkt.

We vergroten de sociale veiligheid door aanpak van woon- en jeugdoverlast (2.1, 2.3) We streven naar een grotere zichtbaarheid op straat, een integrale en gerichte aanpak van de overlast samen met onze partners, snelle opvolging van meldingen, en bevordering van de inzet van bijvoorbeeld buurtbemiddeling. We zetten in op de aanpak van ondermijnende criminaliteit (2.2) Georganiseerde en ondermijnende criminaliteit vindt plaats op vele terreinen. De aanpak daarvan kan niet alleen. Het versterken van de samenwerking met partners om onderbouwde signalen van ondermijnende criminaliteit op te pakken is dus noodzakelijk, dit met het doel de ondermijnende activiteiten op te sporen en te stoppen. We zetten campagnes in vanuit Meld Misdaad Anoniem om de meldingsbereidheid te vergroten over ondermijnende criminaliteit en zo meer signalen te kunnen krijgen. We werken toe naar een sterke handhavingscultuur (2.3) Dit betekent dat wij ten aanzien van handhaving onze verantwoordelijkheid nemen en dragen. Op het moment dat er niet tot een informele oplossing gekomen kan worden, valt er niet te ontkomen aan een duidelijke ‘nee’ tegen betrokkenen die de regels overtreden en een ‘ja’ ten aanzien van aanschrijvingen of anderszins afwijzende beschikkingen.

Uitgangspunt is daarbij dat een ingezet handhavingstraject zal worden volgehouden tot de overtreding is opgeheven en dat verbeurde dwangsommen zullen worden geïnd. We zijn klaar voor adequate crisisbeheersing (2.4) Nu de sleutelposties/-functionarissen conform het organisatieplan en het jaarplan crisisorganisatie Maasdriel zowel lokaal als regionaal zijn ingevuld, blijven we met regelmaat oefenen zodat we klaar zijn als een ramp of crisissituatie optreedt.

Programmabegroting 2025-2028 - 17

Programma 2 Wat mag het kosten? Programma 2 Veiligheid (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Lasten Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid Totaal lasten

2.030

2.184

2.320

2.343

598

712

744

2.628

2.896

3.063

3.087

Baten Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid Totaal baten

Saldo van baten en lasten

-2.591

-2.847

-3.015

-3.038

Toevoegingen aan reserves

Onttrekkingen aan reserves

Saldo reservemutaties

-2.590

-2.847

-3.015

-3.038

Resultaat

Relevante informatie Relevante beleidsstukken • Beleidsregels handhaving Opiumwet • Beleid huisvesting arbeidsmigranten • APV • Evenementenbeleid • Integraal prostitutiebeleid • Handhavingsbeleid Drank- en Horecawet • Regionaal risicoprofiel, beleidsplan en crisisplan 2024-2027 • Integrale handhavingsvisie gemeente Maasdriel • Beleidsvisie externe veiligheid Zaltbommel en Maasdriel 2023-2027 • Integraal Veiligheidsplan Maasdriel 2022 – 2026 • Integraal Veiligheidsplan De Waarden 2023 – 2026 Betrokken verbonden partijen • Veiligheidsregio Gelderland –Zuid (VRGZ)

Programmabegroting 2025-2028 - 18

Indicator

Eenheid

Periode

Maasdriel

Bron

Verwijzingen Halt

Aantal per 1.000 inwoners

2023

6,0

Bureau Halt

Winkeldiefstallen

Aantal per 1.000 inwoners

2023

0,4

CBS

Geweldsmisdrijven

Aantal per 1.000 inwoners

2023

3,3

CBS

Diefstallen uit woning

Aantal per 1.000 inwoners

2023

1,9

CBS

Vernielingen en beschadigingen (in Aantal per 1.000 inwoners

2023

4,2

CBS

de openbare ruimte)

Programmabegroting 2025-2028 - 19

Programma 3

Verkeer en vervoer

Programmabegroting 2025-2028 - 20

Programma 3 Verkeer en vervoer Taakvelden Verkeer en vervoer, Parkeren, Recreatieve havens, Economische havens en waterwegen, Openbaar vervoer

Relevante ontwikkelingen Zuidelijke OntsluitingsRoute (ZOR) Voor de Zuidelijke OntsluitingsRoute (ZOR) is de huidige planning om de gemeenteraad op 19 december 2024 te laten beslissen over het bestemmingsplan en het benodigde krediet. Na vaststelling kan de volgende fase van het project opgepakt worden in 2025. Dit omvat met name de vervolgprocedure van het bestemmingsplan, de grondaankopen en de voorbereidingen voor de aanleg.

Wat willen we bereiken? 3.1 Een veilig en goed functionerend wegennetwerk dat zo optimaal mogelijk aansluit op het provinciale en landelijke netwerk en dat wordt onderhouden op het door de raad vastgestelde niveau; 3.2 Het realiseren van een verkeersafwikkeling die - in samenhang met de Zuidelijke ontsluitingsroute - zorgt voor een verkeersveilig en leefbaar woon- en leefklimaat in en rondom Velddriel en Kerkdriel.

Wat gaan we daarvoor doen? Actualiseren gemeentelijk verkeers- en vervoersplan (3.1) In 2024 is een verkeerscirculatieplan opgesteld. Op basis daarvan actualiseren wij het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan, dat in 2019 is vastgesteld. Het geactualiseerde GVVP met het bijbehorende (financiële) uitvoeringsplan leggen wij u in 2025 ter besluitvorming voor.

Programmabegroting 2025-2028 - 21

Programma 3 Wat mag het kosten? Programma 3 Verkeer en vervoer (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Lasten 4.187

4.612

4.398

4.484

4.571

4.656

Parkeren

Recreatieve havens

4.225

4.691

4.478

4.564

4.650

4.736

215

184

Parkeren

Recreatieve havens

Openbaar vervoer

Totaal baten

237

212

Saldo van baten en lasten

-3.987

-4.480

-4.266

-4.352

-4.439

-4.524

Toevoegingen aan reserves

796

500

603

Onttrekkingen aan reserves

1.089

162

265

Verkeer en vervoer

Economische havens en waterwegen Openbaar vervoer Totaal lasten

Baten Verkeer en vervoer

Economische havens en waterwegen

Saldo reservemutaties Resultaat

294

-338

338

-3.694

-4.817

-4.604

-4.690

-4.776

-4.862

Relevante informatie Relevante beleidsstukken • Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan • Wegenbeheerplan 2024-2028 (nog vast te stellen) • Beleidsplan Openbare Verlichting 2016-2025 • Nota Parkeernormen 2020 Betrokken verbonden partijen • Regio Rivierenland • Omgevingsdienst Rivierenland (ODR)

Programmabegroting 2025-2028 - 22

Programma 4

Economie

Programmabegroting 2025-2028 - 23

Programma 4 Economie Taakvelden Economische ontwikkeling, Fysieke bedrijfsinfrastructuur, Bedrijfsloket en bedrijfsregelingen, Economische promotie

Relevante ontwikkelingen De stand van onze economie Na een recordhoogte van 11,6% in 2022, is de inflatie in 2024 gedaald naar 2,8%. In 2025 blijft deze geleidelijk verder dalen tot iets onder 2% in 2026. De lagere energieprijzen en de renteverhogingen van de centrale banken zijn hier de belangrijkste oorzaken van. De economie is in 2024 met 0,5% gegroeid. Na eerdere stagnatie komt de Nederlandse economie dus met een zachte landing op een gematigd groeipad. In de komende jaren zal de groei iets hoger zijn, met 1,5% in 2025 en 2026. De werkloosheid loopt enigszins op, van 3,6% in 2023 naar 4,0% in 2026. De lonen stijgen in 2024 nog met 6,0% en gemiddeld 3,7% in 2025. Aanhoudende schaarste aan bedrijventerreinen en capaciteitstekorten energienet Maasdriel heeft nagenoeg geen uitgeefbare bedrijventerreinen meer voor uitbreiding van bestaande bedrijven of vestiging van nieuwe bedrijven. Het Regionaal Programma Werklocaties (RPW) laat vanuit onderzoek een constante hoge behoefte aan bedrijventerreinen zien voor de komende jaren. Dit beeld wordt verder ondersteund door de aanhoudende vraag naar bedrijfsgrond vanuit vele ondernemers, zowel kleine als grote MKB-bedrijven. Daarnaast kampt het elektriciteitsnet in Nederland (en de Bommelerwaard) met tekorten aan netwerkcapaciteit waardoor de energieleveranciers momenteel niet kunnen voldoen aan de vraag.

Daardoor kunnen zwaardere en/of nieuwe aansluitingen op het elektriciteitsnet veelal niet op korte termijn worden gerealiseerd. Dit heeft gevolgen voor het vestigingsklimaat van onze huidige en toekomstige ondernemers en stelt ons voor nieuwe uitdagingen (inclusief kansen en bedreigingen).

Wat willen we bereiken? 4.1 Een sterke lokale economie;↵ 4.2 Een toekomstbestendig vestigingsklimaat en duurzame groeimogelijkheden voor bedrijven.↵

Wat gaan we daarvoor doen? We stellen een economische visie met uitvoeringsprogramma vast (2.1, 2.2) We zijn inmiddels gestart met het opstellen van een nieuwe visie en uitvoeringsprogramma Economie. In 2025 worden deze, conform de Omgevingswet, vastgesteld als bouwstenen voor de nieuwe Omgevingsvisie met (uitvoerings)programma’s. We stimuleren de lokale economie door ondersteuning en het vergroten van de samenwerking (2.1) De gemeente Maasdriel heeft veel bedrijven en ondernemers. Op dit moment wordt in de vorm van ondernemersverenigingen slechts zeer beperkt samengewerkt. Versterking van deze samenwerking is essentieel

Programmabegroting 2025-2028 - 24

voor een bloeiende lokale economie. Een aantal ondernemers heeft aangegeven de samenwerking te willen professionaliseren. Daarom faciliteren we onder andere het oprichten van één of meerdere ondernemersfondsen. Wij blijven ons daarnaast inzetten om het Regionaal Stimuleringsfonds onder de aandacht van onze ondernemers te brengen en hen aan te moedigen om hun innovatieve ideeën naar voren te brengen. Dit doen we door regelmatig gesprekken met hen aan te gaan en hen te wijzen op de mogelijkheden die het fonds biedt. We ondersteunen ondernemers via het Duurzaam Ondernemersteam Rivierenland (DOE-Rivierenland) bij het verduurzamen en efficiënter omgaan met energie. Dit leidt tot kostenbesparing en versterking van de concurrentiepositie. We ontwikkelen nieuwe bedrijventerreinen (2.2) Maasdriel heeft grote behoefte aan uitgeefbare gronden voor bedrijven. Dat realiseer je niet van vandaag op morgen. We gaan verder met de ontwikkeling van de werklocaties van het deelgebied Drielseweg uit de Visie Poort van Maasdriel. Vanwege de beperkte bruikbaarheid van de hele Poort van Maasdriel voor de ontwikkeling van een volledig nieuw bedrijventerrein, moeten we naar andere locaties kijken. In 2025 kiezen we die locatie en zetten we concrete stappen in de planvorming van een nieuw bedrijventerrein.

We gaan actief in gesprek met bedrijven die krap in hun jas zitten en willen verplaatsen naar locaties met meer toekomstwaarde.

Programmabegroting 2025-2028 - 25

Programma 4 Wat mag het kosten? Programma 4 Economie (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Lasten Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

155

180

129

Economische promotie

131

130

Totaal lasten

366

298

393

342

Economische promotie

715

306

606

Totaal baten

743

354

654

Saldo van baten en lasten

377

261

312

Toevoegingen aan reserves

Onttrekkingen aan reserves

Baten Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

Saldo reservemutaties

-19

-51

Resultaat

358

106

312

Relevante informatie Relevante beleidsstukken • Regionaal programma werklocaties 2020-2024 • Centrumvisie: samen voor een bloeiend centrum • Regionaal Economisch Ambitiedocument 2022-2025 • Regionale detailhandel structuurvisie Rivierenland Betrokken (verbonden) partijen • Regio Rivierenland • Logistieke Hotspot Rivierenland

Programmabegroting 2025-2028 - 26

Indicator

Eenheid

Periode

Maasdriel

Bron

Functiemenging

2023

51,3

LISA

Vestigingen (van bedrijven)

Aantal per 1.000 inwoners in de

2023

197

LISA

leeftijd van 15 t/m 64 jaar

Programmabegroting 2025-2028 - 27

Programma 5

Onderwijs

Programmabegroting 2025-2028 - 28

Programma 5 Onderwijs Taakvelden Openbaar basisonderwijs, Onderwijshuisvesting, Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

Relevante ontwikkelingen Normaliseren in het onderwijs In Maasdriel is normaliseren het uitgangspunt. We hebben aandacht voor een sterke pedagogische basis voor alle kinderen. Normaliseren betekent dat we moeten accepteren dat de ontwikkeling van kinderen vaak met hobbels gepaard gaat, waarbij ook lastig gedrag hoort. We willen graag focussen op wat een kind wél kan, in plaats van uitgaan van problemen of een tekort. We willen stigmatisering tegengaan, maar we willen zeker ook aandacht houden voor de reële ondersteuningsbehoeften van kinderen. Integrale visie onderwijs en kinderopvang In onze gemeente zijn momenteel veel ontwikkelingen en initiatieven op het gebied van onderwijs en kinderopvang. Om er zeker van te zijn dat we de juiste dingen (blijven) doen is er behoefte aan goede afstemming met scholen en kinderopvang. We investeren in deze contacten en werken steeds beter samen vanuit een gezamenlijke en integrale visie op onderwijs en onderwijshuisvesting. Herijking beleid voor- en vroegschoolse educatie Gemeenten dragen de wettelijke verantwoordelijkheid voor een voldoende gespreid en kwalitatief goed aanbod van voorschoolse educatie voor peuters van 2,5 tot 4 jaar. In het afgelopen jaar hebben we gewerkt aan het versterken van de samenwerking binnen het netwerk voor voor- en vroegschoolse educatie en aan de herziening van ons beleid. In 2025 geven we hieraan uitvoering.

Dit doen we onder andere door het maken van duidelijke werkafspraken, zodat partners elkaar beter kunnen vinden.

Wat willen we bereiken 1. Alle inwoners kunnen beschikken over de juiste (basis)vaardigheden om naar behoefte te participeren in de maatschappij. 2. Gelijke kansen voor alle kinderen en een doorgaande leerlijn met een goede overdracht tussen kinderopvang en scholen, zodat kinderen in Maasdriel zich optimaal kunnen ontwikkelen binnen hun eigen mogelijkheden. 3. Een gezonde en veilige opvang- en onderwijsomgeving voor de kinderen in onze gemeente.

Wat gaan we daarvoor doen? We werken aan een kwalitatief goed en passend aanbod voor mensen met een hulpvraag over basisvaardigheden (5.1) Voor mensen die moeite hebben met de basisvaardigheden - lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden geldt dat zij moeilijker mee kunnen doen in de maatschappij. Dat heeft grote impact op hun persoonlijk leven.

Programmabegroting 2025-2028 - 29

De gemeente heeft een wettelijke verantwoordelijkheid en een regierol in de aanpak van basisvaardigheden en het tegengaan van laaggeletterdheid. Onderdeel daarvan is ook de gezinsaanpak, die zich richt op het ondersteunen van gezinnen als ouders moeite hebben een taalrijke thuisomgeving te bieden. We stimuleren een rijke leeromgeving en een goed en laagdrempelig educatieaanbod dat bijdraagt aan het ontwikkelen van talenten (5.2) Educatie omvat veel meer dan alleen onderwijs. Het gaat over de brede ontwikkeling van het kind. Educatie begint al ver voordat kinderen naar school gaan, namelijk thuis in het gezin en in de familie, maar ook bijvoorbeeld bij de kinderopvang. Samen met scholen en kinderopvang werken wij eraan dat elk kind in Maasdriel zijn of haar talenten volop kan ontplooien en zo groeit naar een mooie plek in onze maatschappij. We werken aan een integrale visie op onderwijs en opvang en een vertaling naar de huisvestingsopgave (5.3) We bereiden ons voor op een actualisatie van ons Integraal Huisvestingsplan (IHP) in 2026. Daarvoor vormt onze gezamenlijke onderwijs- en opvangvisie de basis. Van daaruit formuleren we samen met scholen en kinderopvang de uitgangspunten voor de huisvesting formuleren en stellen we nadere spelregels op over hoe gemeente, schoolbesturen en opvangorganisaties gezamenlijk invulling gaan geven aan het realiseren van deze (huisvestings)visie.

Programmabegroting 2025-2028 - 30

Programma 5 Wat mag het kosten? Programma 5 Onderwijs (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Lasten Openbaar basisonderwijs

Onderwijshuisvesting

900

806

828

801

803

805

1.761

1.214

1.246

1.236

2.674

2.100

2.155

2.128

2.120

2.122

Onderwijsbeleid en leerlingzaken Totaal lasten

Baten Openbaar basisonderwijs

158

Onderwijshuisvesting

775

126

155

933

180

220

Totaal baten

-1.741

307

376

Saldo van baten en lasten

-4.415

-1.793

-1.779

-1.752

-1.744

-1.746

Toevoegingen aan reserves

2.500

Onttrekkingen aan reserves

Onderwijsbeleid en leerlingzaken

Saldo reservemutaties Resultaat

2.465

-35

-1.706

-1.758

-4.244

-1.717

-1.709

-1.711

Relevante informatie Relevante beleidsstukken • Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2022-2025 • Lokaal Educatieve Agenda 2023-2026 Maasdriel • Uitvoeringsagenda Samenwerkingsverband de Meierij • Taalakkoord Rivierenland • Kwaliteitsakkoord en Convenant VVE • Beleidsplan Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen Gemeente Maasdriel • Subsidieregeling VVE gemeente Maasdriel • Verordening leerlingenvervoer gemeente Maasdriel Betrokken verbonden partijen • Scholen en Kinderopvang • Bibliotheek Rivierenland • Welzijn Bommelerwaard • Stichting Kompas

Programmabegroting 2025-2028 - 31

• Stichting Lezen en Schrijven • Consultatiebureau • Connect2Jeugd • Taalhuis Maasdriel • ROC-RIVOR • Koning Willem 1 college Indicator

Eenheid

Absoluut verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

2023

Relatief verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

Vroegtijdig schoolverlaters zonder % deelnemers aan het VO en MBO startkwalificatie (vsv-ers)

Periode

Maasdriel

Bron 22,6

DUO

2023

DUO

2022

1,8

Ingrado

onderwijs

Programmabegroting 2025-2028 - 32

Programma 6

Sport, cultuur en recreatie

Programmabegroting 2025-2028 - 33

Programma 6 Sport, cultuur en recreatie Taakvelden Sportbeleid en activering, Sportaccommodaties, Cultuurpresentatie, Cultuurproductie en cultuurparticipatie, Musea, Cultureel erfgoed, Media, Openbaar groen en (openlucht) recreatie

Relevante ontwikkelingen Sport, kunst en cultuur staan onder druk in het nieuwe kabinet Voor het welzijn en welbevinden van mensen is het belang van sport, cultuur en erfgoed onverminderd groot. Enerzijds voor de maatschappij, omdat het bijdraagt aan de versterking van sociale verbanden, maar ook aan het behoud van vitaliteit in de kernen. Anderzijds ook voor individuen. Mensen die sporten zijn gezonder en hebben een groter sociaal netwerk. Door cultuureducatie leren kinderen creatief en buiten de gebaande paden te denken. Erfgoed draagt bij aan de identiteitsvorming en het besef van (culturele) waarde van de leefomgeving. In het regeerprogramma dat het kabinet-Schoof heeft uitgewerkt, staat een belofte voor een gezonder, sportiever en fitter Nederland. Maar er zijn tegelijkertijd ook financiële maatregelen aangekondigd die gevolgen hebben voor de betaalbaarheid van sport en bewegen. Hetzelfde geldt voor de kunst- en cultuursector. Dat maakt onze mogelijkheden in de toekomst wat onzeker. Uitvoering geven aan de regeling ‘culturele infrastructuur en cultuur- en erfgoedparticipatie’ De provincie Gelderland zet in de komende jaren juist extra in op de cultuur- en erfgoedsector, door een nieuwe subsidieregeling op te stellen gericht op de culturele infrastructuur en cultuur- en erfgoedparticipatie. Deze regeling kent een looptijd van 2025 tot en met 2027.

In de regeling wordt ingezet op de versterking van de cultuuren erfgoedparticipatie, waarbij de uitgangspunten van het Verdrag van Faro in de praktijk worden gebracht. Een van de uitgangspunten is toenemende aandacht voor erfgoed als drager van herinneringen en identiteiten. Ook is er aandacht voor de inzet van erfgoed voor vraagstukken op het gebied van onder andere sociale cohesie, welzijn en gezondheid. Daarnaast zet de regeling in op de versterking van de culturele infrastructuur door samenwerking tussen culturele instellingen.

Wat willen we bereiken? 6.1 Alle inwoners kunnen deelnemen aan het sociale, culturele en sportieve leven in onze gemeente. 6.2 Een sterke vrijetijdseconomie, die bijdraagt aan aantrekkelijk wonen, werken en recreëren.

Programmabegroting 2025-2028 - 34

Wat gaan we daarvoor doen? We zorgen ervoor dat onze inwoners op laagdrempelige wijze in aanraking komen met vormen van kunst en cultuur (6.1) We breiden het kunst- en cultuuraanbod in onze gemeente uit en faciliteren toegankelijke activiteiten voor onze inwoners om (nader) kennis te maken met verschillende vormen van kunst en cultuur. We werken hierin samen met lokale partners, maar zoeken ook nadrukkelijk de samenwerking op met andere gemeenten in de regio. We werken aan de doorontwikkeling van het sport- en beweegaanbod (6.1) In Maasdriel zetten we in op breedtesport. We stimuleren en faciliteren een sport- en beweegaanbod met voor ieder wat wils. Daartoe stellen we een nieuw sportaccommodatiebeleid op. Hierin is onder andere aandacht voor passende sportlocaties van voldoende kwaliteit. We stimuleren (sport)verenigingen om activiteiten te organiseren die breed toegankelijk zijn voor inwoners van onze gemeente en/of de Bommelerwaard. In 2025 besteden we extra aandacht aan sociaal veilige sportclubs. We investeren in een aantrekkelijk toeristisch en recreatief aanbod (6.2) Gemeente Maasdriel biedt zowel dagrecreatief als verblijfsrecreatief aanbod voor haar bezoekers. We streven naar een waardevolle toeristisch-recreatieve sector, die een optimale bijdrage levert aan de vitaliteit van Maasdriel (vestigingsklimaat) en het welzijn van onze inwoners.

Er liggen kansen om de toeristisch-recreatieve potentie van de gemeente ten volste te benutten, door meer in te zetten op een herkenbaar toeristisch profiel, een eigentijds aanbod en een goede samenwerking tussen betrokken partijen. Het nieuwe verhaal van Maasdriel kan dienen als de kapstok voor nieuwe initiatieven. We houden focus op het heffen en innen van verblijfsbelasting voor toeristen en arbeidsmigranten (6.2) Het afgelopen anderhalf jaar hebben we een inhaalslag gemaakt met het heffen en innen van verblijfsbelasting voor toeristen en arbeidsmigranten. Dit project 'verblijfsbelasting' heeft laten zien, dat het goed heffen en innen staat of valt bij een goede coördinatie, zodat alle processen rond de verblijfsbelasting goed verlopen. In 2025 gaan we deze processen verder inbedden en verfijnen, zodat de inkomsten uit verblijfsbelasting structureel hoog blijven. Een deel van die inkomsten kunnen we namelijk daarna investeren, bijvoorbeeld in recreatie en toerisme. We gaan aan de slag met een nieuwe visie op recreatie en toerisme (6.2) Het beleid omtrent recreatie en toerisme is vastgelegd in de Visie recreatie en Toerisme 2018-2022. In 2025 gaan we aan de slag met een nieuwe visie als bouwsteen voor de omgevingsvisie.

Programmabegroting 2025-2028 - 35

Programma 6 Wat mag het kosten? Programma 6 Sport, cultuur en recreatie (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Lasten 504

578

502

492

338

1.852

1.619

1.408

1.389

1.382

1.375

170

210

202

Musea

Cultureel erfgoed

Media

516

492

2.074

1.835

1.944

2.016

2.014

2.012

5.179

4.768

4.616

4.659

4.497

4.488

Sportbeleid en activering

175

124

163

154

Sportaccommodaties

672

402

363

Cultureel erfgoed

Media

189

229

Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

Openbaar groen en (openlucht) recreatie Totaal lasten

Baten

Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea

Openbaar groen en (openlucht) recreatie Totaal baten

1.074

764

775

763

601

Saldo van baten en lasten

-4.105

-4.004

-3.841

-3.896

-3.887

Toevoegingen aan reserves

776

Onttrekkingen aan reserves

938

392

Saldo reservemutaties

162

392

-67

-3.943

-3.612

-3.774

-3.829

-3.820

Resultaat

Relevante informatie Relevante beleidsstukken • Cultuurprogramma provincie Gelderland • Deelvisie Groen en Bomen 2019

Programmabegroting 2025-2028 - 36

• Beleidsplan Natuur, biodiversiteit en groen (nog vast te stellen) • Beheerplan Sportvelden • Gezondheidsbeleid 2018-2021 • Kwaliteitsniveau voor spelen in de openbare ruimte 2021-2028 • Integrale nota samenleven 2022 (nog vast te stellen, november 2022) • Bommelerwaards Preventieakkoord 2021 • Gebouwenbeheerplan 2023-2032 • Maatschappelijk vastgoedbeleid 2022-2026 • Cultuurnota Maasdriel 2020 • Lokaal Sportakkoord Maasdriel 2021-2022 • Visie recreatie & toerisme 2018 – 2022 Betrokken verbonden partijen • Recreatieschap Nederrijn, Lek en Waal • Stichting Streekmarketing Bommelerwaard • Bureau Toerisme Rivierenland (BTR) Indicator

Eenheid

Niet-sporters

Periode 2022

Maasdriel

Bron 54,1

Gezondheids- enquête (CBS, RIVM)

Programmabegroting 2025-2028 - 37

Programma 7

Sociaal domein

Programmabegroting 2025-2028 - 38

Programma 7 Sociaal domein Taakvelden Samenkracht en burgerparticipatie, Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Wmo, Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd, Toegang en eerstelijnsvoorzieningen integraal, Inkomensregelingen, WSW en beschut werk, Arbeidsparticipatie, Hulpmiddelen en diensten Wmo, Huishoudelijke hulp Wmo, Begeleiding Wmo, Dagbesteding Wmo, Overige maatwerkarrangementen Wmo, Jeugdhulp ambulant lokaal, Jeugdhulp ambulant regionaal, Jeugdhulp ambulant landelijk, Jeugdhulp met verblijf lokaal, Jeugdhulp met verblijf regionaal, Jeugdhulp met verblijf landelijk, PGB Wmo, PGB jeugd, Beschermd wonen Wmo, Maatschappelijke en vrouwenopvang Wmo, Jeugdbescherming, Jeugdreclassering, Coördinatie en beleid Wmo, Coördinatie en beleid Jeugd.

Relevante ontwikkelingen Hervormingsagenda Jeugd De Hervormingsagenda Jeugd is recentelijk vastgesteld en vormt een belangrijke stap in de verbetering en een duurzame oplossing voor een financieel houdbaar stelsel van de Jeugdzorg op landelijk niveau. De agenda bevat een pakket afspraken dat gemeenten onder andere verplicht om specialistische zorg regionaal in te kopen. Dit heeft als doel de beschikbaarheid en continuïteit van zorg te waarborgen, terwijl tegelijkertijd de administratieve lasten worden verminderd. Voor de minder specialistische zorg ligt de nadruk vooral op het inrichten van een toekomstbestendige toegang. De uitgaven voor Jeugdzorg zijn de afgelopen jaren aanzienlijk gestegen, mede door hoge administratieve lasten. Dit geldt ook voor de Wmo. Om deze trend te keren, is de Hervormingsagenda ontworpen om landelijk het stelsel aan te passen en de kosten te verlagen. Echter, om gemeenten onder druk te zetten deze hervormingen snel te implementeren, zijn er structurele bezuinigingen aangekondigd. Het Rijk heeft een bezuinigingsopgave van 1 miljard euro per jaar op de jeugdhulp vastgesteld. De bezuinigingsopgave vanuit de Hervormingsagenda Jeugd conflicteert met ons beleid van realistisch begroten. Het Rijk heeft ons, op basis van de veronderstelling dat de Hervormingsagenda financiële voordelen zal opleveren, gekort op de algemene uitkering gemeentefonds.

In dat kader hebben wij in de meerjarenbegroting 2024-2027 een stelpost ingeboekt als bezuinigingsopgave. Momenteel werken we aan (de voorbereiding van) de inhoudelijke opgaven van de Hervormingsagenda Jeugd. Echter, we beschikken, net als vele andere gemeenten in Nederland, nog niet over een concreet plan en hebben geen duidelijk inzicht in welke keuzes er in Maasdriel gemaakt moeten worden. Wat ook een rol speelt is dat de onafhankelijke deskundigencommissie voor de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 nu toetst of op de lange termijn de Hervormingsagenda het gewenste effect heeft op de uitgaven en zo niet, hoe daarmee om te gaan. Het eerste advies van deze commissie is een tussentijdse evaluatie van de uitvoering van de Hervormingsagenda en volgt begin 2025. We kunnen op dit moment ook nog niet voorspellen wat de daadwerkelijke effecten van de gewenste hervormingen zullen zijn. Gelet op de huidige situatie en de onduidelijkheid over de impact van de Hervormingsagenda Jeugd, kunnen wij op dit moment niet anders dan de stelpost voor de bezuinigingsopdracht

Programmabegroting 2025-2028 - 39

laten vervallen. Het is van groot belang dat we eerst de inhoudelijke en financiële opgaven grondig in kaart brengen voordat we definitieve besluiten nemen. Wij adviseren de raad om deze situatie te erkennen en ons de tijd te geven om een weloverwogen plan te ontwikkelen, dat zowel de kwaliteit van zorg waarborgt als financieel houdbaar is. Integraal Zorg Akkoord Met het Integraal Zorgakkoord (IZA) wil het Rijk de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar houden. In het IZA zijn afspraken gemaakt over het versterken van de samenwerking tussen het gemeentelijk sociaal domein en de eerstelijnszorg. In het IZA zijn ook afspraken gemaakt over het vereenvoudigen van de samenwerking tussen gemeenten en zorgpartijen. Herinrichting Welzijnsveld Maasdriel zet in op preventie en laagdrempelige hulp dichtbij huis. We willen zo vroeg mogelijk (zorg)problemen bij inwoners signaleren, zodat de inzet van (zwaardere) zorg in de toekomst vaker voorkomen kan worden. Om dit voor elkaar te krijgen werken we aan een goede Sociale Basis in onze gemeente. We hebben een nieuwe strategische partner; een brede welzijnsorganisatie met zowel lokale binding als een sterke visie en landelijke expertise. Vanaf 2025 gaat zij samen met de gemeente aan de slag met de actuele grote maatschappelijke onderwerpen, zoals stijgende zorgkosten en vergrijzing.

Wat willen we bereiken? 7.1 Iedere inwoner heeft een stabiel en voorspelbaar inkomen en een thuis. 7.2 Alle inwoners hebben de kans om actief deel te nemen aan de samenleving, ongeacht leeftijd, culturele achtergrond, gender, inkomen, talenten of beperkingen. 7.3 Een sterke sociale basis voor al onze inwoners, zodat mensen voor zichzelf en voor elkaar zorgdragen. Op deze manier kunnen mensen mee doen en elkaar ontmoeten. 7.4 Inwoners met (tijdelijke) ondersteunings- of hulpvragen weten waar zij terecht kunnen en krijgen tijdige, adequate en passende ondersteuning.

Wat gaan we daarvoor doen? Integrale aanpak van financiële problemen en schulden (7.1) Door financiële problemen in een vroeg stadium te signaleren en een hulpaanbod te doen worden grotere schuldenproblemen (en daarbij horende maatschappelijke kosten) voorkomen. We zetten actief in op vroegsignalering en preventie van financiële problemen, omdat we begrijpen dat deze ook negatief doorwerken op andere levensdomeinen. Focus op preventie en vroegsignalering (7.3) We streven ernaar om lichte ondersteuningsvormen zo dichtbij mogelijk te organiseren. Dat vraagt om een omslag in denken: er is meer inzet op het voorliggend veld nodig en tegelijkertijd is niet voor alle problemen een indicatie of specialistische hulp nodig (normaliseren). Het is zaak om in een vroeg stadium te signaleren en te voorkomen dat problemen escaleren. Dat kunnen we als gemeente niet alleen, daarvoor hebben wij al onze maatschappelijke partners nodig. Het verleggen van de focus betekent vanzelfsprekend niet dat er geen zware zorg meer ingezet

Programmabegroting 2025-2028 - 40

wordt. Deze blijft beschikbaar voor inwoners die dat nodig hebben, maar we schalen af zodra dit mogelijk en verantwoord is. Continue (proces)verbetering uitvoering Jeugdwet en Wmo (7.4) Als gemeente dragen we de verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van de taken ten aanzien van de Jeugdwet en de Wmo. Het is onze wettelijke verplichting om hulp en ondersteuning te bieden als dat nodig is. Tegelijkertijd hebben we ook vertrouwen in het zelf oplossend vermogen van inwoners en hun omgeving. Als er professionele hulp of ondersteuning nodig is, is het van groot belang dat inwoners snel en adequaat worden geholpen.

Programmabegroting 2025-2028 - 41

Programma 7 Wat mag het kosten? Vanaf 2023 geldt voor gemeenten een verfijnde IV3-indeling van de taakvelden voor Jeugd en Wmo. Als gevolg van een landelijke enquête naar de verfijning, wordt de indeling van Wmo en Jeugd opnieuw gewijzigd per 2025. Deze wijzigingen worden gedaan om: • Onduidelijkheden uit de verfijning in 2023 weg te nemen • Zoveel mogelijk aan te sluiten bij andere informatieuitvragen in het sociaal domein • De Hervormingsagenda Jeugd van de juiste informatie te voorzien Voor de Programmabegroting 2025 is het verplicht de nieuwe gedetailleerde taakvelden Wmo en Jeugd te gebruiken. Helaas zorgt dit ervoor dat de vergelijkbaarheid van de cijfers uit het verleden lastiger wordt. Programma 7 Sociaal domein (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Lasten Samenkracht en burgerparticipatie Wijkteams

6.930

1.540

1.509

1.439

1.325

1.322

2.388

837

775

1.393

2.524

8.444

5.834

6.132

6.240

6.241

Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Inkomensregelingen Begeleide participatie

WSW en beschut werk

1.519

1.478

1.359

1.284

Arbeidsparticipatie

1.746

2.295

2.478

2.661

2.639

2.625

1.225

1.152

1.175

1.167

Huishoudelijke hulp (WMO)

2.979

2.607

Begeleiding (WMO)

1.911

1.683

Maatwerkvoorzieningen WMO Hulpmiddelen en diensten (WMO) Maatwerkdienstverlening 18+

Programmabegroting 2025-2028 - 42

Programma 7 Sociaal domein (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

173

296

Huishoudelijke hulp (WMO)

2.529

2.385

2.344

2.291

Begeleiding (WMO)

1.462

1.412

Dagbesteding (WMO)

288

Jeugdhulp begeleiding

1.142

958

Jeugdhulp behandeling

Jeugdhulp dagbesteding

753

535

Pleegzorg

205

452

Gezinsgericht

328

371

404

1.572

1.550

1.259

841

Gesloten plaatsing

Jeugdhulp ambulant lokaal

2.917

2.720

2.682

200

116

1.336

PGB WMO

255

PGB Jeugd

235

Beschermd wonen (WMO)

479

254

Geescaleerde zorg 18+

142

Beschermd wonen (WMO)

563

322

Geescaleerde zorg 18-

Jeugdbescherming

345

728

Jeugdreclassering

Jeugdbescherming

729

730

Jeugdreclassering

Dagbesteding (WMO) Overige maatwerkarrangementen (WMO)

Maatwerkdienstverlening 18-

Jeugdhulp zonder verblijf overig

Jeugdhulp met verblijf overig Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf Jeugdhulp crisis/LTA/GGZverblijf

Jeugdhulp ambulant landelijk Jeugdhulp met verblijf regionaal

Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)

Maatschappelijke en vrouwenopvang (WMO)

Coördinatie en beleid WMO

Coördinatie en beleid Jeugd

33.943

25.463

26.474

26.221

26.007

25.938

Totaal lasten

Programmabegroting 2025-2028 - 43

Programma 7 Sociaal domein (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Baten Samenkracht en

450

262

306

265

154

294

130

6.369

4.896

5.086

5.192

Begeleide participatie

WSW en beschut werk

Begeleide participatie

Arbeidsparticipatie

253

193

Huishoudelijke hulp (WMO)

Begeleiding (WMO)

Dagbesteding (WMO)

Huishoudelijke hulp (WMO)

284

404

Begeleiding (WMO)

Dagbesteding (WMO)

burgerparticipatie Wijkteams Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Inkomensregelingen

Maatwerkvoorzieningen WMO Hulpmiddelen en diensten (WMO) Maatwerkdienstverlening 18+

Overige maatwerkarrangementen (WMO)

Maatwerkdienstverlening 18Jeugdhulp begeleiding

Jeugdhulp behandeling

Jeugdhulp dagbesteding

Pleegzorg

Gezinsgericht

Jeugdhulp zonder verblijf overig

Jeugdhulp met verblijf overig

Programmabegroting 2025-2028 - 44

Programma 7 Sociaal domein (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023

Begroting 2024

Jeugd behandeling GGZ

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Gesloten plaatsing

Jeugdhulp ambulant lokaal

PGB WMO

PGB Jeugd

Beschermd wonen (WMO)

400

113

zonder verblijf Jeugdhulp crisis/LTA/GGZverblijf

Jeugdhulp ambulant landelijk Jeugdhulp met verblijf regionaal

Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)

1.114

243

Geescaleerde zorg 18-

Jeugdbescherming

Jeugdreclassering

Jeugdbescherming

Jeugdreclassering

Coördinatie en beleid WMO

Geescaleerde zorg 18+ Beschermd wonen (WMO) Maatschappelijke en vrouwenopvang (WMO)

8.539

5.647

6.402

6.586

6.476

Saldo van baten en lasten

-25.405

-19.816

-20.073

-19.635

-19.532

-19.462

Toevoegingen aan reserves

5.967

Onttrekkingen aan reserves

580

395

Saldo reservemutaties

-5.387

395

-35

-10

Resultaat

-30.792

-19.421

-20.038

-19.625

-19.521

-19.452

Coördinatie en beleid Jeugd Totaal baten

Relevante informatie Relevante beleidsstukken • Beleidsplan Wmo en Jeugd gemeente Maasdriel 2018-2021 • Minimabeleid Bommelerwaard 2018-2022 • Integrale nota Schuldhulpverlening • Mantelzorgbeleid Bommelerwaard 2020-2024 • Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen 2021-2024 • Welzijnsagenda Bommelerwaard 2021-2024 • Lokale Inclusie Agenda Maasdriel & Zaltbommel 2021-2024 • Plan van Aanpak Sociaal Domein

Programmabegroting 2025-2028 - 45

• Integrale nota samenleven 2022 Betrokken verbonden partijen • Werkzaak Rivierenland • Welzijn Bommelerwaard • Stichting Kompas • Elliz in Company • Connect2Jeugd • Humanitas • Werkzaak Rivierenland • Over Rood • Gemeente Zaltbommel (Centrumregeling) • Gemeente 's-Hertogenbosch / Regio Meierij en Bommelerwaard (Beschermd Wonen) • Regio Rivierenland en gemeenten in Rivierenland (Jeugd verblijf) Indicator

Eenheid

Banen

Aantal per 1.000 inwoners in de

Periode

Maasdriel

Bron

2023

645,4

2022

1,0

LISA

leeftijd 15 – 64 jaar Jongeren met een delict voor de

% 12 t/m 21 jarigen

rechter

Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

Kinderen in uitkeringsgezin

% kinderen tot 18 jaar

2022

3,0

Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

Netto arbeidsparticipatie

% van de werkzame

2023

75,4

CBS

2022

0,0

Verwey Jonker

beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking Werkloze jongeren

% 16 t/m 22 jarigen

Instituut – Kinderen in Tel Personen met een

Aantal per 10.000 inwoners

2023

126,9

CBS

Lopende re-

Aantal per 10.000 inwoners van 15

2023

CBS

integratievoorzieningen

– 64 jaar

Jongeren met jeugdhulp

% van alle jongeren tot 18 jaar

2023

12,6

CBS CBS

bijstandsuitkering

Jongeren met jeugdbescherming

% van alle jongeren tot 18 jaar

2023

1,1

Jongeren met jeugdreclassering

% van alle jongeren van 12 tot 23

2023

geen data CBS

Cliënten met een

Aantal per 10.000 inwoners

2022

610

jaar GMSD

maatwerkarrangement WMO

Programmabegroting 2025-2028 - 46

Programma 8

Volksgezondheid en milieu

Programmabegroting 2025-2028 - 47

Programma 8 Volksgezondheid en milieu Taakvelden Volksgezondheid, Riolering, Afval, Milieubeheer, Begraafplaatsen en crematoria

Relevante ontwikkelingen Ketenaanpakken in het kader van het Gezond en Actief Leven Akkoord Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is een akkoord dat is opgesteld tussen de rijksoverheden, gemeenten (VNG) en zorgverzekeraars. Het doel van het akkoord is het bereiken van een gezonde generatie in 2040, die opgroeit in een gezonde leefomgeving met een sterk sociaal netwerk. Belangrijk in de uitvoering van het Gezond en Actief Leven Akkoord zijn onder meer de ketenaanpakken die inwoners helpen om een gezondere leefstijl te ontwikkelen en (medische) zorg te voorkomen. Het betreft de ketenaanpakken Welzijn op recept, Valpreventie, Gecombineerde leefstijlinterventie, Kansrijke start en Aanpak overgewicht en obesitas bij kinderen. Uitvoering jeugdgezondheidszorg 0 tot 4 jaar De uitvoering van jeugdgezondheidszorg voor kinderen tot 4 jaar (consultatiebureaufunctie) gaat met ingang van 2026 over van Santé naar de GGD. Hiermee ligt de uitvoering van het basistakenpakket jeugdgezondheidszorg van 0 tot 18 jaar bij één partij. In 2025 vindt de voorbereiding, overdracht en communicatie naar inwoners en maatschappelijke partners plaats. Budget beschikbaar voor klimaat- en energietaken Het Rijk ondersteunt gemeenten en provincies financieel bij het opbouwen van een interne organisatie gericht op het uitvoeren van klimaat- en energietaken.

Daartoe is de tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat-en energiebeleid (CDOKE) opengesteld. Met het beschikbare budget kunnen decentrale overheden extra personeel aantrekken en externe expertise in huis halen. Daarnaast is er een extra DCDOKE uitkering mogelijk voor specifieke plannen e is er subsidie beschikbaar voor regionale capaciteit, waarmee gemeenten beter kennis kunnen delen, bijvoorbeeld door een regiocoördinator aan te stellen of experts in te huren.

Wat willen we bereiken? 8.1 We stimuleren onze inwoners om gezond te leven, met aandacht voor een gezonde levensstijl en een gezond gewicht. 8.2 Inwoners zijn zich bewust van het belang van veerkracht en weerbaarheid en zoeken zelf hulp en ondersteuning wanneer zij daar behoefte aan hebben. 8.3 In Maasdriel maken kinderen een goede start (en daar hebben ze hun leven lang profijt van) en groeien gezond op in een veilige omgeving.

Programmabegroting 2025-2028 - 48

8.4 CO2-reductie, energiebesparing en duurzaamheid in brede zin bevorderen bij inwoners, maatschappelijke organisaties, bedrijven en de eigen organisatie.

Wat gaan we daarvoor doen? We stimuleren dat onze inwoners gezond en actief leven (8.1) (8.2) (8.3) Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) met daarin gemeenschappelijke doelen ten aanzien van gezond en actief leven, geeft richting aan onze lokale inzet. In het GALA zijn afspraken gemaakt om te komen tot een landelijk dekkend aanbod van vijf ketenaanpakken: Kansrijke start, valpreventie bij ouderen, aanpak overgewicht kinderen, gecombineerde leefstijlinterventie bij overgewicht en obesitas van volwassenen en Welzijn op recept. Op deze thema's bouwen we samen met onze maatschappelijke partners aan netwerken, met als doel om zowel inwoners als professionals zo goed mogelijk te bedienen met het aanbod in de Bommelerwaard. We werken aan de thema's duurzaamheid, energie en warmte (8.4) In 2025 bereiden we een visie op het onderwerp duurzaamheid voor, als bouwsteen voor de omgevingsvisie. Aansluitend stellen wij een uitvoeringsagenda op voor de komende twee jaar. Ook starten wij met het opstellen van een breed omgevingsprogramma voor de thema’s energie en warmte. We blijven ons daarnaast inzetten voor energiebesparing door de inzet van Energieloket Rivierenland met als aanvullende dienstverlening de uitvoering van een lokaal isolatieprogramma en de voortzetting van het energie-armoedebestrijdingsprogramma EnergieVitaal.

We ondersteunen ondernemers via het Duurzaam Ondernemersteam Rivierenland (DOERivierenland). En we starten met het opstellen van een zogenaamd Soortenmanagementplan (SMP) ten behoeve van het isolatieprogramma voor slecht geïsoleerde woningen.

Programmabegroting 2025-2028 - 49

Programma 8 Wat mag het kosten? Programma 8 Volksgezondheid en milieu (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Lasten Volksgezondheid

1.666

1.913

1.540

1.487

1.377

Riolering

3.123

3.830

3.916

3.603

3.681

3.859

Afval

2.985

3.122

3.442

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14767576/1