Participatiebeleid fysieke leefomgeving 0.1
Tekst van het document
Participatiebeleid fysieke leefomgeving Maasdriel 0.1 Inwonersparticipatie is van ons allemaal
Inhoudsopgave
2
Voorwoord
3
De richting
5
Waarom participatie
5
Participatie als begrip
5
Inspraak en participatie
6
Goed idee, doe er iets mee
6
Uitdaagrecht
7
Ervaringen met participatie
7
Doelstellingen participatie
7
Uitgangspunten en randvoorwaarden
8
Tips en tools
8
Website
8
De Maasdrielse participatieaanpak
9
Afweging of er ruimte is voor participatie
10
Stappenplan
11
Participatieplan en verslag
12
Participatiebeleid fysieke leefomgeving
13
Participatie bij beleidsontwikkeling
13
Participatie bij wijzigingen van het Omgevingsplan Maasdriel
13
Participatie bij omgevingsvergunningen voor omgevingsplanactiviteiten (initiatieven)
14
Bijlage 1: Resultaten onderzoeken
15
Voorwoord De gemeente staat voor grote maatschappelijke vraagstukken. Meer dan ooit zal de komende periode bestaan uit keuzes die ertoe doen en die tot in volgende generaties voelbaar zijn. Keuzes die de gemeente niet alleen aankan. Daarmee verandert de rol van de gemeente. Het gaat er steeds minder om dat zij bepaalt wat er moet gebeuren. Maar om samen te onderzoeken waar de energie zit om vraagstukken op te pakken, of waar koppelkansen liggen tussen werkzaamheden van verschillende samenwerkingspartners. En ook onze inwoners en ondernemers willen een gemeente die participeert en met hen samenwerkt aan de vele uitdagingen die er liggen. De Omgevingswet speelt hier mede op in, door gemeenten te verplichten een eigen participatiebeleid op te stellen. De gemeente Maasdriel heeft de afgelopen jaren al vaker met participatietrajecten geëxperimenteerd en zij heeft daarbij mooie resultaten bereikt. Denk aan het sportakkoord, Zandmeren 2030 en de onlangs opgestelde Omgevingsvisie. Dit wil de gemeente nu structureel in haar manier van werken inbedden. Dat vraagt om duidelijke kaders, die de gemeente in dit document beschrijft. Zonder twijfel krijgt de gemeente te maken met dilemma’s. Ieder participatietraject begint ze weer bij het begin, en weegt ze opnieuw welke route ze loopt en welke participatievorm daarbij past. Participatie is maatwerk en doen we samen.
Interactie met de samenleving is nu eenmaal een dynamisch proces. De invulling van een participatieproces is altijd afhankelijk van het thema, het doel, de belanghebbenden, het sentiment en maatschappelijke debat van dat moment. Er is dus geen blauwdruk voor te geven. Wel is het mogelijk om een blauwdruk te geven, waarbinnen de gemeente hier uitvoering aangeeft. Dat vraagt om voorspelbaarheid op processen, inzet en samenwerking.
“Participatie is maatwerk en doen we samen.”
3
“Juist omdat participatie van ons allemaal is, en het moet werken voor alle domeinen, gaat de gemeente het beleid volgend jaar evalueren.”
Dit beleid is niet zomaar tot stand gekomen. Er zijn diverse gesprekken gevoerd om input op te halen. Ook heeft de gemeente enquêtes uitgezet onder de bevolking en raadsleden van de vorige bestuursperiode om de participatietrajecten van de afgelopen jaren te evalueren. Met al deze input heeft de gemeente dit Participatiebeleid fysieke leefomgeving Maasdriel opgesteld. Richtinggevend voor de samenwerking met onze inwoners en ondernemers. Zodat zowel onze inwoners als onze collega’s weten wat onze gemeentelijke uitgangspunten bij participatie zijn, en daarop kunnen rekenen. Nu nog opgesteld in het kader van de Omgevingswet, maar met de insteek om dit verder uit te bouwen naar een algemeen participatiebeleid, waaraan andere participatietoepassingen kunnen worden toegevoegd. Met dit participatiebeleid fysieke leefomgeving geeft de gemeente Maasdriel ook richting om toe te werken naar de doelstellingen vanuit het kerngericht werken en de bestuurlijke vernieuwing. Hiermee is de gemeente niet in één klap klaar. Maar het is een goede eerste stap. De komende jaren kan dit beleid nog worden bijgesteld en/of aangevuld. Bijvoorbeeld vanuit de ontwikkelingen rond bestuurlijke vernieuwing. Juist omdat participatie van ons allemaal is, en het moet werken voor alle domeinen, gaat de gemeente het beleid volgend jaar evalueren.
Door steeds weer een spiegel voor te houden en het beleid aan te passen door nieuwe inzichten of ontwikkelingen, zorgt de gemeente er samen met haar inwoners en ondernemers voor dat Maasdriel een plek blijft waar het fijn wonen, werken en ondernemen is. Voor iedereen!
4
Wethouder
Wethouder
Erik van Hoften
Michiel Alexander de Raaf
De richting Waarom participatie
Participatie als begrip
De wereld verandert. Dat heeft ook invloed op
De afgelopen jaren hebben we mooie voorbeelden
de manier waarop de gemeente samenwerkt met
van inwonersparticipatie in de gemeente Maasdriel
inwoners, ondernemers en samenwerkingspartners.
gezien. Ook de komende jaren wil de gemeente
We staan voor grote maatschappelijke uitdagingen,
ervoor zorgen dat inwonersparticipatie de aandacht
zoals de energietransitie, klimaatverandering en de
krijgt die het verdient.
woningbouwopgave. Vraagstukken die de gemeente niet alleen kan aanpakken.
Omdat deze term met verschillende betekenissen in de samenleving wordt gebruikt, volgt hieronder
De behoeften, ideeën en de kracht uit de
een beschrijving wat de gemeente Maasdriel onder
samenleving staan centraal in de aanpak van
inwonersparticipatie verstaat.
al deze uitdagingen. Inwonersparticipatie speelt daarin een belangrijke rol. Het vraagt
“Participatie betekent actieve deelname. Het is
om samenwerken, en om het samen vinden van
afgeleid van de Latijnse woorden pars (deel) en
oplossingen voor deze vraagstukken. Willen we
cipere (nemen).“ Bron Wikipedia
vanaf het begin van een proces alle relevante wensen, belangen en goede ideeën in beeld hebben,
Het college van B&W van de gemeente Maasdriel
dan is het belangrijk om vanaf het begin alle
definieert participatie als:
mensen en organisaties aan tafel te hebben, die hieraan kunnen en willen bijdragen. Steeds vaker verwacht de samenleving dat de gemeente partijen rond een vraagstuk bij elkaar brengt. Inwoners en ondernemers voelen zich
Een proces, waarbij individuen, groepen en organisaties deelnemen aan vraagstukken, beslissingen of diensten die hen aangaan
betrokken bij hun leefomgeving en willen ook steeds vaker meepraten over besluiten van de
Participatie houdt dus in dat de samenleving
gemeente. Zeker bij onderwerpen die dicht bij hen
actief meedoet. We onderscheiden grofweg twee
in de buurt spelen. Of ze hebben zelf initiatieven,
verschillende vormen van participatie.
waar ze hulp van de gemeente bij nodig hebben.
1. Maatschappelijke participatie: inwoners doen
Als gemeente willen we ook graag aansluiten op de
mee aan het maatschappelijke leven, als
kennis en ervaringen uit onze samenleving. Door
leerling, werknemer, ondernemer, vrijwilliger
plannen te maken in samenwerking en afstemming
of mantelzorger.
met bewoners, bedrijven en organisaties die er
mee over beleid of spelen een actieve rol
plannen. Maar de samenleving verwacht ook dat
in projecten.
de gemeente de aanpak van maatschappelijke vraagstukken op elkaar afstemt, partijen verbindt om samen te werken en stimuleert om verantwoordelijkheid te nemen en ideeën faciliteert die passen binnen de visie van de gemeente.
5
2. Inwonersparticipatie: inwoners denken
mee te maken hebben, komen we samen tot betere
Participatie
Maatschappelijke
Inwonersparticipatie
Burgerparticipatie
participatie
Overheidsparticipatie
Figuur: schematische weergave van verschillende participatievormen.
Dit participatiebeleid fysieke leefomgeving
Aan de andere kant overheidsparticipatie, waarbij
gaat over inwonersparticipatie, wat ook weer
het initiatief vanuit de samenleving komt. Daarbij
opgesplitst kan worden in twee soorten. Aan de
kan de gemeente verschillende posities innemen,
ene kant burgerparticipatie, waarbij de gemeente
van ondersteuner/ partner van het initiatief tot
de samenleving uitnodigt om een bijdrage te
participant. Zo kan de gemeente ondersteuning
leveren aan de ontwikkeling of uitvoering van
bieden bij het wegnemen van belemmeringen
beleid, projecten en activiteiten. De gemeente is
en het verbinden van netwerken, tot een meer
dan initiatiefnemer.
of minder vergaande vorm van faciliteren van initiatieven. De wijze waarop en de mate waarin de gemeente participeert, kan afhankelijk zijn van de aard van het initiatief, het zelf organiserend vermogen van de initiatiefnemer, en de mate waarin het initiatief bijdraagt aan het verwezenlijken van een gemeentelijke doelstelling.
Inspraak en participatie In de praktijk is er vaak verwarring tussen inspraak en participatie. Maar er zijn duidelijk verschillen.
Participatie
Inspraak
Vroegtijdig meedenken
Zienswijzen op ontwerp / besluit (sluitstuk van voorbereiding besluit)
6
Informeel
Formeel
Doorgaans meer ruimte voor beïnvloeding besluit
Doorgaans weinig ruimte voor beïnvloeding besluit
Ervaringen met participatie
Uitdaagrecht
Er is vanuit de gemeente de afgelopen jaren
Volgens het uitdaagrecht (‘Right to Challenge’)
regelmatig participatie ingezet. Voordat de
kunnen inwoners overheden uitdagen om (een
gemeente Maasdriel dit participatiebeleid
deel van) een publieke taak over te nemen als zij
opstelde, wilden we dan ook weten hoe het nu
denken het slimmer, beter, goedkoper of anders
gaat. Hiervoor heeft een werkgroep een onderzoek
te kunnen doen. Dat kan gaan over het beheer van
uitgevoerd onder medewerkers, inwoners en
een groenstrook of speeltuin in het eigen dorp,
ondernemers en gemeenteraadsleden (zie bijlage
maar ook over het overnemen van welzijnstaken,
1 voor de resultaten). De uitkomsten van deze
natuurontwikkeling en het behoud van allerlei
onderzoeken zien we als startpunt van de
voorzieningen in de buurt. Naast dat dit in de
Maasdrielse participatieaanpak en vormen input
‘Wet versterking participatie op decentraal
voor de gekozen richting in het participatiebeleid
niveau’ wettelijk wordt verankerd, heeft de raad
fysieke leefomgeving.
nadrukkelijk in haar bestuursakkoord aangegeven dat we hiervoor ruimte bieden. De kaders die de
Goed idee, doe er iets mee
gemeente wil verbinden aan het uitdaagrecht zijn
De gemeente Maasdriel heeft de afgelopen jaren
niet in dit beleid opgenomen. Deze moeten nog
ingezet op het ondersteunen van bewoners
worden uitgewerkt.
initiatieven. Via de subsidieregeling ‘Goed idee, doe er iets mee!’ hebben vele kleinere initiatieven de afgelopen jaren een steuntje in de rug gekregen. De initiatieven hebben allemaal betrekking op de fysieke of sociale leefbaarheid in de dorpen. Dit beleid gaat hier verder niet op in.
Doelstellingen participatie De gemeente Maasdriel wil zich blijven ontwikkelen en verbeteren in het samenspel met de samenleving. Hiervoor stelt zij de volgende doelstellingen voor haar participatiebeleid fysieke leefomgeving: •
Inwoners dichter bij onze besluitvorming brengen, door hen zelf verantwoordelijk te maken en/of gebruik te maken van deskundigheid en creativiteit die aanwezig is.
•
Het vertrouwen (terug)winnen door belangen inwoners serieus mee te nemen/ een plek te geven in de voorbereiding, ontwikkeling en uitvoering van beleid en/ of inwoners zelf meer verantwoordelijk maken.
•
De kwaliteit en uitvoerbaarheid van gemeentelijk beleid verbeteren/ vergroten door gebruik te maken van de kracht uit de samenleving, vanuit de overtuiging dat de gemeente het niet alleen kan.
7
Uitgangspunten en randvoorwaarden De afgelopen jaren heeft de gemeente Maasdriel ervaring opgedaan met diverse participatietrajecten. Hier hebben we veel van geleerd. Aan de hand van een evaluatie onder participanten, inwoners, de ambtelijke organisatie en raadsleden heeft de gemeente de volgende uitgangspunten voor inwonersparticipatie geformuleerd: 1. De basis is het goede gesprek. 2. Binnen de gemeente werken we volgens één methodiek, met heldere spelregels en procedures. 3. Bij iedere stap communiceert de gemeente tijdig over inhoud en proces. 4. De rolinvulling is bij ieder participatietraject duidelijk. Iedereen die een participatietrajecten over de fysieke leefomgeving doorloopt moet zich hieraan houden. De gemeente geeft hierin het goede voorbeeld. Als gemeente werken we daarbij vanuit dezelfde randvoorwaarden. •
We zoeken de inwoners op (fysiek en/of digitaal).
•
We werken inclusief en toegankelijk.
•
We spreken namens dé gemeente en beloven ook actief te luisteren naar zaken die niet direct bij het participatietraject horen.
•
We luisteren met oprechte belangstelling naar behoeften en ideeën van de ander.
Tips en tools
Website
De uitvoering van de participatieaanpak verschilt
Alle lopende participatietraject over de fysieke
per traject, maar in de wijze waarop de gemeente
leefomgeving worden opgenomen in de participatie
het invult willen we eenduidig zijn. Daarom werken
kalender op maasdriel.nl/samendoen. Zo heeft
we volgens De Maasdrielse participatieaanpak.
iedereen inzicht in wat er allemaal speelt in de
Ter ondersteuning biedt de gemeente een Toolbox
gemeente. Hier kunnen mensen zich ook aanmelden
participatie met tips en tools.
om actief mee te doen en komt uitleg hoe men actief mee kan doen binnen de gemeente Maasdriel. Verder delen we hier onderdelen uit de Toolbox.
8
De Maasdrielse participatieaanpak Participatie vraagt om maatwerk. Bij de invulling
Voor een herkenbare eenduidige aanpak werken we
van de participatieaanpak moeten er steeds
hierbij met duidelijke spelregels en werkafspraken.
opnieuw keuzes worden gemaakt. Om structuur
De spelregels en werkafspraken vormen een
te bieden om elk participatietraject op dezelfde
zorgvuldig proces, met alle ruimte om informatie te
manier te ontwerpen, biedt de gemeente een
delen en het goede gesprek te voeren.
methodiek: De Maasdrielse participatieaanpak. Deze bestaat uit 3 onderdelen: •
Afweging
•
Stappenplan
•
Participatieplan en/of -verslag
Participatie Ja / Nee
Stappenplan
Participatieplan en verslag
9
Afweging of er ruimte is voor participatie Inwonersparticipatie kan van toepassing zijn in elke fase van een project of beleidscyclus: ideevorming, initiatieffase, definitiefase, ontwikkeling en realisatiefase of de evaluatiefase. Participatie is altijd het uitgangspunt, maar geen doel op zich. In sommige gevallen is participatie verplicht, zoals bij de instrumenten van de Omgevingswet en de WMO. Om af te wegen of er daadwerkelijk ruimte is om aan participatie te doen, doorlopen we voorafgaand aan ieder proces de volgende drie stappen:
Ruimte voor invloed •
Is het onderwerp geschikt voor participatie?
•
Is er voldoende beleidsruimte?
•
Is er voldoende juridische ruimte?
•
Is het onderwerp geschikt voor inwoners?
Randvoorwaarden •
Is er draagvlak binnen de organisatie en bij de portefeuillehouder?
•
Is er voldoende ruimte binnen het tijdspad?
•
Is er voldoende mankracht aanwezig?
•
Welk budget is beschikbaar?
Doel •
In welke beleidsfase ligt het initiatief?
•
Wat is het beleids-/ projectdoel?
•
Wat is het participatiedoel?
•
Is participatie gewenst? • Ja: Doorloop het stappenplan. •
10
Nee: Geef aan waarom niet.
Voor gemeentelijke initiatieven geldt dat
Is participatie gewenst, dan vraagt het
dit onderdeel wordt afgesloten met een
om politieke sensitiviteit van college én
schriftelijke afweging, die wordt opgenomen
organisatie om aan te voelen of de raad
in een projectopdracht of indien die er niet
maatwerk wil. In het geval van twijfel checkt
is elders, zoals een startdocument of in een
het college bij de raad of er behoefte is om
college- en/of raadsvoorstel.
specifieke kaders te stellen.
Stappenplan Ieder participatietraject is anders. Voor het vormgeven van een participatieproces maken we daarom gebruik van een stappenplan. Hiermee stimuleert de gemeente de initiatiefnemer om geschikte participatie bij zijn plan te organiseren. Het stappenplan is in eerste instantie bedoeld voor medewerkers van de gemeente, maar kan ook door andere initiatiefnemers worden gebruikt. Het stuurt op het stellen van de juiste vragen op het juiste moment, en helpt om het goede gesprek te voeren.
Stap 1: Doel Geef een korte omschrijving van het beleids- of projectdoel. Formuleer vervolgens het participatiedoel. Aan de hand van het participatiedoel en het project-/beleidsdoel kun je bepalen welke ruimte er is voor inbreng. Als van tevoren duidelijk is dat er weinig met ideeën of adviezen zal gebeuren, dan heeft het geen zin om met participatie te starten. Je vergroot dan juist de kans op weerstand en wantrouwen.
Stap 2: Onderwerp Formuleer de participatievraag. Formuleer je deze vraag niet
Stap 6: Terugblik
goed, dan is de kans dat je aan het
Deze stap voer je uit na afloop
einde van je participatieproces
van ieder participatiemoment.
geen goed antwoord op de vraag
Je geeft antwoord op de vragen,
hebt gekregen.
wat ging goed, wat kan beter.
Doel
lik gb Ter u
erp rw
In de Toolbox staan handvatten
de
participatieproces moet bijstellen.
On
Vervolgens kijk je of je het
om dit proces goed te doorlopen.
Stap 3: Publiek In deze stap geef je aan wie je
e
Pu bli
Ho
ek
actief mee wilt laten doen. Geef
Stap 5: Hoe
Afzender
iedereen de kans om mee te doen. Hierbij kijk je ook of je een representatieve afvaardiging
Bij deze stap bepaal je op basis
hebt met verschillende
van je projectplanning op welke
standpunten (ook de tegenstem).
momenten je actieve inbreng
Kijk ook hoe inwoners met een
verwacht. Vervolgens vertaal je
potentiële achterstandspositie
dit in een participatieaanpak.
(en unusual suspects) kunnen worden betrokken.
Stap 4: Afzender Bij deze stap geef je helderheid over rollen en eigenaarschap. Hierbij geef je aan wie initiatiefnemer(s) is/zijn en wie in het proces welke ondersteuning biedt. Voor gemeentelijke projecten geldt dat expliciet wordt aangeven welke rol(len) het college van B&W en de gemeenteraad hebben.
11
Participatieplan en verslag Het stappenplan helpt bij de opzet van het participatieplan en het participatieverslag. Participatieplan, A4 of alinea
Participatieverslag en paragraaf
Afhankelijk van de complexiteit en de impact
Een goed participatieproces vraagt om een
van het initiatief werk je het stappenplan uit
zorgvuldige afronding. Na afloop van ieder
in de vorm van een uitgebreid participatieplan
participatietraject zorgt de gemeente voor een
waarin je alle stappen invult of een korte
heldere terugkoppeling naar alle betrokkenen.
toelichting in een participatieplan op één
Ook wordt een participatieverslag opgesteld
A4/ een participatiealinea. Daarin beschrijf
met een verantwoording van het proces en de
je hoe de participatie wordt georganiseerd.
uitkomsten. In het participatieverslag staat:
Welke kaders en welke speelruimte er is en
•
hoe je de participanten gaat betrekken en wat
maatschappelijke) zijn van het initiatief,
er met hun input wordt gedaan. Verder geef je aan hoe je belangstellenden op de hoogte
plan of de activiteit; •
houdt, meeneemt in het proces en hen een terugkoppeling geeft. In de Toolbox staat het
Wie de betrokkenen zijn bij het initiatief, plan of de activiteit;
•
stappenplan dat helpt bij de opzet van het participatieplan.
Wat de gevolgen (ruimtelijke en
Wat de initiatiefnemer precies aan participatie heeft gedaan;
•
Hoe de initiatiefnemer omging met de inbreng van betrokkenen;
Om er voor te zorgen dat de gemeente transparant is over alle participatietrajecten
•
Hoe de resultaten van de participatie zijn verwerkt in het initiatief/plan et cetera.
over de fysieke leefomgeving, wordt na vaststelling, het participatieplan op de
Het participatieverslag wordt bij
gemeentelijke website gepubliceerd.
gemeentelijke projecten/beleid opgenomen in
Alle lopende participatietrajecten worden
de bijlage bij het besluitvormingsproces. Een
opgenomen in de participatiekalender op
voorbeeldopzet van een participatieverslag is
maasdriel.nl/samendoen.
te vinden in de Toolbox.
Zoals aangegeven in het stappenplan is het
In het besluit zelf wordt een
belangrijk om na ieder participatiemoment
participatieparagraaf opgenomen. Hierin
kort terug te blikken of je nog op koers ligt, of
staat hoe de gemeente hetgeen is opgehaald,
je participatieaanpak moet bijstellen.
heeft verwerkt in het beleid, het besluit, de vergunning et cetera. Als er iets is opgehaald dat niet is verwerkt, wordt aangegeven waarom niet?
12
Participatiebeleid fysieke leefomgeving participatie. Daarmee kunnen overheden namelijk
Participatie bij beleidsontwikkeling
op tijd belangen, meningen en creativiteit op
Motiveringsplicht
tafel krijgen. Bij participatie in het kader van de
Als de gemeente een omgevingsvisie of
Omgevingswet is het van belang om onderscheid te
omgevingsprogramma vaststelt, moet zij in
maken tussen 3 niveaus.
een participatieparagraaf aangeven hoe de
•
Participatie bij beleidsontwikkeling
samenleving is betrokken bij de totstandkoming
•
Participatie bij wijzigingen van het
van deze instrumenten. En welke resultaten
Omgevingsplan Maasdriel (soms initiatieven)
dat heeft opgeleverd. Ook moet zij aangeven
Participatie bij omgevingsvergunningen voor
hoe de gemeente haar eigen participatiebeleid
omgevingsplanactiviteiten (initiatieven)
heeft ingevuld.
De Omgevingswet stimuleert vroegtijdige
•
Afhankelijk van het niveau is (juridisch) bepaald
Hoe gaat de gemeente Maasdriel hier mee om?
hoe de participatie minimaal moet worden
•
ingevuld. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van 3 instrumenten, die afhankelijk van het niveau moeten worden toegepast.
De gemeente volgt de Maasdrielse participatieaanpak.
•
In het beleidsdocument neemt de gemeente een participatieparagraaf op, waarmee ze achteraf verantwoording afgeeft. Het
Vooraf:
participatieverslag wordt als bijlage bij het beleidsdocument toegevoegd. Kennisgeving
•
Wie worden betrokken, waarover en wanneer?
Participatie bij wijzigingen van het omgevingsplan Maasdriel
•
Wat is de rol van het bevoegd gezag (en evt.
Kennisgevingsplicht en motiveringsplicht
de initiatiefnemer)?
Bij het wijzigen van het omgevingsplan moet
Waar komt meer informatie beschikbaar?
de gemeente aan het begin van het proces in
•
een kennisgeving aangeven hoe zij de omgeving Achteraf:
gaat betrekken en hoe het participatieproces is ingericht. Dit doet zij op basis van
Motiveringsplicht in de vorm van een participatieparagraaf
het participatieplan.
Hoe is de samenleving betrokken bij
Bij vaststelling van een omgevingsplan geeft de
de totstandkoming?
gemeente in een participatieparagraaf aan hoe de
•
Welke resultaten heeft dit opgeleverd?
samenleving bij de voorbereiding is betrokken en
•
Hoe is invulling gegeven aan De Maasdrielse
wat de resultaten daarvan zijn geweest. Ook hierbij
participatieaanpak?
moet de gemeente aangeven hoe zij invulling heeft
•
gegeven aan haar eigen participatiebeleid.
13
Hoe gaat de gemeente Maasdriel hier mee om?
Aangeven of omgeving is betrokken
•
We volgen De Maasdrielse participatieaanpak.
Bij het aanvragen van een omgevingsvergunning
De start begint al in de initiatieffase van een
moet de aanvrager aangeven of, en zo ja op
(gebieds)ontwikkeling.
welke manier, hij de omgeving heeft betrokken
Op basis van een participatieplan stelt de
bij de voorbereiding van zijn initiatief en wat het
gemeente een kennisgeving op. Dit is een
resultaat daarvan is. De gemeente neemt deze
officiële publicatie in de Staatscourant.
informatie, samen met andere informatie, mee in
Bij vaststelling van het wijzigingsbesluit van
de beoordeling van de vergunningaanvraag. De
het omgevingsplan neemt de gemeente een
gemeente weegt de belangen af en besluit of de
participatieparagraaf op bij de motivering van
vergunning wordt verleend.
•
•
dat besluit. Verplichte participatie Hoe gaat de gemeente Maasdriel hier mee om als
De gemeenteraad heeft bepaald voor welke
de wijziging plaatsvindt op verzoek van inwoners,
activiteiten die niet in het omgevingsplan passen,
ondernemers of anderen?
participatie verplicht is. Dit zijn de zogenaamde
De initiatiefnemer is zelf verantwoordelijk voor
‘BOPA wel op lijst’.
de participatie. Hij stelt een participatieplan op, voert het participatieproces uit en stelt een
De initiatiefnemer moet in dit geval een
participatieparagraaf op voor de motivering.
participatieproces vormgeven, is verantwoordelijk
De gemeente kan hierin een adviserende of
voor het participatieproces en heeft de regie over
ondersteunende rol hebben.
de uitvoering. De gemeente kan een rol hebben in het participatieproces. Indien dit het geval is, moet
Participatie bij omgevings vergunningen voor omgevings planactiviteiten (initiatieven)
in het participatieplan duidelijk aangegeven zijn
Iedere aanvraag voor een omgevingsvergunning
Participatie wordt georganiseerd in de fase tussen
wordt getoetst aan het omgevingsplan
idee en vergunningsaanvraag. De initiatiefnemer
Maasdriel. Afhankelijk van de uitkomst van deze
moet in zijn aanvraag toelichten hoe de participatie
toetst is bepaald of participatie verplicht is of
is georganiseerd en wat de resultaten van de
niet. De gemeente Maasdriel onderscheidt 3
participatie zijn.
welke rol de gemeente heeft.
verschillende initiatieven: • •
•
Initiatief dat past binnen het omgevingsplan:
Als de aanvrager bij zo’n aangewezen geval van
Binnenplanse omgevingsactiviteit (OPA)
verplichte participatie niet of onvoldoende aan
Het initiatief dat afwijkt van het omgevingsplan
participatie heeft gedaan, kan het college de
en niet op de lijst voor verplichte participatie
aanvraag buiten behandeling laten. Wel moet het
staat: Buitenplanse omgevingsactiviteit (BOPA)
college de aanvrager de gelegenheid geven het
niet op lijst
gebrek te herstellen.
Het initiatief dat afwijkt van het omgevingsplan en op de lijst voor verplichte participatie staat: BOPA wel op lijst
14
Bijlage 1: Resultaten onderzoeken De werkgroep participatie is gestart met enkele
inwonersparticipatie. Dat betekent dus dat de
kwalitatieve gesprekken met belangrijke
gemeente per project beoordeelt op welke manier
stakeholders zowel intern als extern. Tijdens
zij bewoners en belanghebbenden betrekt bij
deze gesprekken zocht de werkgroep verdiepende
een project.
antwoorden op diverse vragen. Intern lag de nadruk vooral op wat er goed ging en wat er beter kan en
Ook binnen team RO wordt het communicatie- en
wat men daarvoor nodig heeft. Extern ging het
participatietraject bij grote projecten/plannen
gesprek meer over de behoefte die er is om al dan
meestal per project bepaald. Vaak in overleg
niet betrokken te worden en de manier waarop.
met Communicatie.
Om de wensen en aandachtspunten onder de brede
De verantwoordelijkheid voor de invulling van het
bevolking op te halen is een enquête uitgevoerd.
participatieproces ligt bij de verantwoordelijk
Deze enquête is online verspreid. De online enquête
projectleider/beleidsadviseur in samenspraak met
is ook d.m.v. social media berichten onder de
het cluster communicatie. Er zijn geen duidelijke
aandacht gebracht, om zo een jongere doelgroep te
richtlijnen waaraan het participatieproces moet
bereiken. Dit is in de vorm van polls gedaan, waarbij
voldoen. De verantwoordelijk medewerker is vrij om
men na het invullen, doorgelinkt werd naar de
het zelf in te vullen.
enquête. Voor de niet digitaal ingestelde medemens is de enquête op papier uitgedraaid en op enkele
Zo staat de gemeente ervoor
openbare punten neergelegd en uitgedeeld. Via de
Inwoners die tot nu toe betrokken zijn geweest bij
gemeentepagina is hier ook aandacht aan besteed.
participatieproces van de gemeente hebben vooral meegedacht. De meerderheid van de inwoners die
Welke ervaringen heeft de gemeente opgedaan/ wat heeft de gemeente geleerd?
niet hebben meegedaan, deden dit niet, omdat
De gemeente probeert in alle domeinen
bereidheid onder de inwoners om samen met de
aan participatie te doen. Binnen het sociaal
gemeente te werken aan plannen en projecten.
domein wordt gewerkt met een adviesraad en
Als we kijken naar onderwerpen waaraan zij
een cliëntenraad. Daarnaast is er onlangs de
samen met de gemeente willen werken, dan zijn
uitvoeringsagenda krachtige kernen opgesteld.
dit vooral concrete thema’s dicht bij huis. Behalve
Ook wordt er op projectbasis door inwoners
meedenken wil een deel van de inwoners ook meer
geparticipeerd bij het opstellen van divers beleid.
meebeslissen. Een duidelijke terugkoppeling over
het niet aan hen is gevraagd. Een deel omdat zij het idee hebben dat het geen zin heeft. Er is zeker
hetgeen wat er met de inbreng is gedaan is zeker Bij reconstructies en civiele werken zetten de gemeente inwonersparticipatie op verschillende manieren in. Samen met communicatie bepalen de gemeente per project de strategie voor
15
een voorwaarde.
Waarom participatie belangrijk?
doorlopen en mensen in kleine stappen betrokken
Voor de toegevoegde waarde van
te houden. Resultaten delen, hoe klein ze ook zijn is
inwonersparticipatie zijn uit het onderzoek
belangrijk om iedereen op het proces aangesloten
verschillende redenen aangedragen:
te houden. En transparantie over totstandkoming
•
inwoners dichter bij de besluitvorming brengen;
van keuzes: wat heb je waarmee wel / niet gedaan
•
gebruikmaking van deskundigheid en
en waarom? Dat draagt bij aan het vertrouwen en
creativiteit die onder inwoners aanwezig is;
maakt de mensen ook trots op de resultaten die
•
de kwaliteit van het eindresultaat te vergroten;
zijn bereikt. Zorgvuldigheid en transparantie is
•
vertrouwen (terug)winnen door inwoners
hierbij belangrijk.
serieus te nemen en/of inwoners zelf meer verantwoordelijk maken.
Ook tijdens dit onderzoek hebben we gezien dat het moeilijk is zoveel mogelijk mensen te betrekken.
Wat is goede participatie?
Aan de ene kant is niet iedereen geïnteresseerd,
Uit de gesprekken met verschillende inwoners
aan de andere kant moet je de mensen ook actief
bleek dat vertrouwen in de overheid een belangrijk
opzoeken. Dat bleek ook uit de gesprekken die
uitgangspunt is voor goede participatie.
zijn gevoerd. Het is goed dat de gemeente zich er bewust van is dat dit behoorlijk wat vraagt van de
Het vertrouwen in de overheid daalt in Nederland.
organisator van het participatieproces. Zowel de
De lage opkomst bij de afgelopen gemeenteraad
participanten moeten niet overvraagd worden als
verkiezingen laat zien dat veel inwoners zich niet
de initiatiefnemers. Een goede balans hierin vinden
vertegenwoordigd voelen door de overheid. Binnen
is een behoorlijke uitdaging en zal de gemeente de
de gemeente Maasdriel is er veel oud zeer en
komende tijd blijven monitoren. Door kennis hierin
wantrouwen in de richting van de gemeente uit het
te delen verwacht de gemeente dat medewerkers
verleden. Verhalen over vermeende schandalen bij
van elkaar leren en overzicht houden.
de gemeente gaan nog altijd rond.
Communicatie bij participatie Belangrijk daarbij is om vooraf duidelijk aan
Onder communicatie verstaat de gemeente het
te geven welke ruimte er is om juist wel of niet
overbrengen van informatie aan en ontvangen
mee te praten. Ook moeten deelnemers aan de
van bewoners. Participatie gaat een stap verder.
voorkant beter geïnformeerd worden over het feit
In het geval van participatie, geef je bewoners
dat het recht van de meerderheid geldt, en dat dit
de ruimte mee te denken en mee te beslissen
dus kan betekenen dat niet de voorkeur van de
over bepaalde onderdelen van een project.
participant wordt omarmd. Het gaat ook niet over
Communicatie en participatie zitten in elkaars
het standpunt van iemand, maar om de belangen en
verlengde, maar hebben ook raakvlakken.
je bent op zoek naar gedeelde belangen.
Informeren van participanten is noodzakelijk om een goed participatieproces te ondersteunen.
Goede participatie zal zich uiteindelijk in de
Communiceren en dus ook informeren moet
praktijk moeten bewijzen, en is behalve van
altijd gebeuren, ongeacht of er in een project
goede spelregels en procedures ook afhankelijk
participatie is toegepast of niet. En ook elke
van de manier waarop mensen hieraan invulling
stap in het participatietraject vraagt om
geven Ook is duidelijk dat ieder vraagstuk om zijn
(maatwerk) communicatie. Heldere en zeker
eigen aanpak vraagt. Participatie is maatwerk.
ook tijdige communicatie is dan ook een heel
Kleine stapjes en werken met (meerdere) kleine
belangrijk aandachtspunt.
groepen kan helpen om een overzichtelijk proces te
16
Aandachtspunten bij participatie
Nodig niet iedereen uit, maar kies je publiek.
Uit het onderzoek is gebleken dat er geen eenduidig
Zo voorkom je dat er participatiemoeheid ontstaat.
beeld bestaat over de rol van de Dorpsraden.
Door verwachtingen vooraf te managen, kun je
Sommige mensen zien hen als afvaardiging voor
gerichter uitnodigen om mee te doen. Maar uit de
de kern, maar anderen weer niet, omdat de leden
gesprekken kwam ook naar voren dat men er bij
niet democratisch gekozen zijn. Duidelijk is wel dat
participatie niet vanuit moet gaan dat iedereen
de dorpsraden een belangrijke rol zouden kunnen
zomaar mee kan praten. Sommige mensen willen
verzorgen in het participatieproces, bijvoorbeeld op
wel, maar kunnen bijvoorbeeld niet meedoen omdat
het gebied van agendasetting en als intermediair
het te ingewikkeld voor hen is. Dan kun je zeggen
om de juiste mensen aan tafel te krijgen bij een
dat die mensen niet mee moeten doen, maar je kunt
participatieproces, of het sentiment over een
hen ook helpen om mee te kunnen doen. Gezien het
onderwerp op te halen. Ook andere intermediairs
opleidingsniveau in Maasdriel is dit een belangrijk
zoals de cliëntenraad en de ondernemersvereniging
aandachtspunt. Realiseer je bijvoorbeeld dat niet
kunnen hierbij ondersteunen. Dit moet zeker
iedereen goed technische tekeningen kan lezen.
concreter worden uitgewerkt. Vooral ook omdat een
Door een goede uitleg te geven, geef je iedereen de
belangrijk aandachtspunt dat uit de gesprekken
mogelijkheid mee te doen.
naar voren kwam is dat het een intensief proces is om de juiste mensen aan tafel te krijgen. Door hier
Vaak speelt er meer in een omgeving. Ga je met
intermediairs bij in te zetten is het gemakkelijker
participatie aan de slag dan is het belangrijk om
om een ander publiek aan te spreken.
te weten wat er speelt in de omgeving. Zowel diverse ontwikkelingen die er gaande zijn, als het
De dorpsraden geven aan vaak door de gemeente
sentiment dat er leeft. Daarbij is het belangrijk om
betrokken te worden bij plannen en projecten.
flexibel te zijn op het sentiment. Mensen moeten
Dorpsraden praten graag mee over zaken die
eerst kunnen leeglopen op de emoties die er
hun kern aangaan. Ze geven wel aan af en toe
spelen, voordat ze vooruit kunnen en meedenken.
overvraagd te worden door de gemeente. Er wordt
Bied ruimte voor de vragen en emoties die er zijn.
van alles doorgestuurd waar ze iets over moeten/
Ook over andere projecten. Neem het mee de
kunnen vinden. Dit is voor de vrijwilligers in de
organisatie in en laat de verantwoordelijk collega
dorpsraad niet bij te houden. Bovendien voelen
er iets mee doen. Dit draagt bij aan het vertrouwen
de dorpsraden zich soms door de gemeente voor
in de gemeente. Zo vaak hebben inwoners niet de
het karretje gespannen. Op het moment dat de
kans om iemand live aan te spreken. De gemeente
dorpsraad ergens over heeft meegepraat hebben
moet het omarmen als inwoners dat wel doen. Een
zij het idee dat volgens de gemeente de inwoners
onafhankelijke voorzitter kan hier ook bij helpen.
van de kern het ermee eens zijn. Dit brengt de dorpsraad in een lastige positie. De dorpsraad is geen absolute vertegenwoordiging van de kern, maar een adviesorgaan die de gemeente gevraagd en ongevraagd advies geeft. Een dorpsraad kan helpen inzicht te krijgen in wat er leeft en speelt en om mee te denken over het benaderen van (groepen) mensen in de kern.
17
Opvattingen inwoners bij inwonersparticipatie
Ook is er geëxperimenteerd met de ondersteuning
In het kader van het onderzoek is ook met inwoners
vraagt dit om het loslaten van de gebruikelijke
gesproken over hun verwachtingen en ervaringen
manier van werken en dit bij iemand anders
bij participatietrajecten. Voor bewoners is het
neerleggen (de initiatiefnemer). De gemeente
belangrijk om mee te denken en te praten over
heeft zich opgesteld als meedenkende en
plannen van de gemeente. Vooral als het gaat over
ondersteunende partij. Ze is onderdeel van de
onderwerpen die dichtbij huis spelen.
projectgroep, maar niet de kartrekker. Het eerste
van grotere inwoners initiatieven. Voor de gemeente
initiatief de ontmoetingstuin in Velddriel wordt De ervaringen van inwoners bij
nu gerealiseerd.
participatietrajecten zijn wisselend, zowel positief meegegeven is de communicatie. Lange stiltes in
Uitslag enquête raadsleden (bestuursperiode 2018-2022)
trajecten en soms totaal geen terugkoppeling zijn
In het kader van het onderzoek is een enquête
vaak gehoorde reacties.
uitgezet onder de oude raadsleden van Maasdriel
als negatief. Belangrijk aandachtspunt dat werd
(2018-2022). Zij onderschrijven allen het belang
Initiatieven uit de samenleving
om inwoners te betrekken bij gemeentelijk beleid.
De gemeente Maasdriel heeft de afgelopen
Zij zien in dat in de hedendaagse samenleving de
jaren ingezet op het ondersteunen van
inbreng vanuit de gemeenschap van meerwaarde
bewonersinitiatieven. Via de subsidieregeling
is voor het beleid; dat betreft zowel het benutten
Goed Idee doe er Iets Mee heeft de gemeente de
van de in de samenleving aanwezige kennis en
afgelopen jaren vele kleinere initiatieven een
creativiteit als het belang voor het realiseren van
steuntje in de rug kunnen geven.
draagvlak voor besluiten van de gemeente(raad). Bij raadsleden leven diverse beelden over (het belang van) participatie en het proces dat tot succesvolle participatie moet leiden. Ook over de invulling van hun eigen rol spelen verschillende ideeën.
18
Bezoekadres Kerkstraat 45 5331 CB Kerkdriel Postadres Postbus 10.000 5330 GA Kerkdriel Contact Bel: 14 0418 info@Maasdriel.nl
versie 1.0.
www.Maasdriel.nl