Ontwerp Omgevingsvisie Bommelerwaard

7.

We voeren in Maasdriel het Masterplan Maas uit met de bijbehoren de 7 speerpunten en de bijbehorende deelopgaven door de gemeente Maasdriel. In het Masterplan wordt integraal naar de wateropgaven gekeken o.a. naar de aanleg van nieuwe riviernatuur bij St. Andries en Piekenwaard en het versterken van de laatste restanten rivierwaarden bij Alem, Hedel, Well en Hoenzadriel.

8.

We stimuleren het verminderen van de stikstofuitstoot op onze stikstofgevoelige natuurgebieden. Hierin sluiten we aan bij de Gelderse Maatregelen Stikstof (GMS) met een gebiedsgerichte aanpak voor Rivierenland. Hoe is nader te bepalen.

9.

We geven voorlichting (en delen kennis) over het belang om je voor te bereiden op de klimaatveranderingen en tips over hoe je dat kan doen.

10.

We stellen een ‘Richtlijn klimaatinclusief bouwen’ op. We onderbouwen bij ruimtelijke initiatieven hoe we klimaat hierin meenemen. Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

37

Kernopgave 2. We willen onze landschappelijke en stedenbouwkundige kernkwaliteiten behouden en versterken. Welke ontwikkelingen spelen er? Door een toenemende ruimtevraag van verschillende functies, zoals duurzame energie, infrastructuur, woningbouw, agrarische bedrijvigheid (tuinbouw), overige bedrijvigheid en recreatie, staat de landschappelijke kwaliteit op sommige plaatsen onder druk. Langs de A2 en de N322 / Van Heemstraweg en de provinciale weg N831 (van Hedel naar Kerkdriel) neemt de maatschappelijke zorg om de verrommeling en verdozing toe. Ook in de kernen en de randen van de kernen liggen relatief omvangrijke gebieden met een onduidelijke functie, terwijl juist hier de druk door de toenemende ruimtevraag vanuit verschillende sectoren groot is. Het gebrek aan een duidelijk visie en ontwikkelingsrichting voor deze gebieden werkt verrommeling en ad hoc ontwikkelingen in de hand. Waardevolle open en nog groene gebieden, met name in de komgebieden, maar ook op de oeverwallen, worden steeds kleiner door intensivering en schaalvergroting in de landbouw en door uitbreiding van woningbouw en bedrijventerreinen. Juist deze open en groene gebieden zijn van belang voor de leefbaarheid, recreatie en klimaatadaptatie voor dorpen en stad. Om open ruimte te behouden moet zorgvuldig worden omgegaan met deze waardevolle gebieden in deze dynamische randgebieden.

In deze omgevingsvisie geven we kaders mee voor nieuwe ontwikkelingen, zodat ruimtelijke kwaliteit kan worden toegevoegd. In Maasdriel wordt dat gedaan in de vorm van kernenvisies. Daarin is aandacht voor hoe wij de ontwikkelingsrichting zien voor bijvoorbeeld de uitbreiding van woningbouw, bedrijvigheid en dergelijke. Maar ook welke voorwaarden wij stellen voor wat betreft landschappelijke inpassing, biodiversiteit, klimaatadaptatie en dergelijke bij ontwikkelingen. Met meer kwaliteit in de dorps- en stadsranden creëren we een meer vloeiende overgang van dorp/stad naar platteland met ruimte voor recreatie, groen en een gezondere leefomgeving. Ook willen we hiermee voorkomen dat dorpen en tussenliggende functies zo38

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

als bedrijventerreinen en kassengebieden verder aan elkaar groeien. In deze gebieden zijn de uiterwaarden, oeverwallen en open kommen goed zichtbaar. Daarom willen we de nog aanwezige open zichtlijnen behouden. Ook willen we de zone langs infrastructuur (A2 , N322 en N831) niet helemaal dichtbouwen. Deze open ruimtes vormen ook een groene buffer rondom bebouwd gebied. Wat willen we bereiken? We streven naar het behoud en ontwikkeling van de landschappelijke en stedenbouwkundige kernkwaliteiten van de Bommelerwaard. De unieke ligging als ‘eiland tussen de rivieren Maas en Waal’, met de opbouw van uiterwaarden, oeverwallen met de daarop gevestigde kernen en (open) komgebieden vormen de basis voor deze identiteit (zie hiervoor de Bommelerwaardenkaart en de beschrijvingen). We willen dat deze verschillende landschapstypen te herkennen zijn en blijven. Daarom gaan we verrommeling en eenvormigheid (dat alles op elkaar lijkt) van de landschappen tegen en willen we landschappelijke kernkwaliteiten behouden. We streven naar behoud van de eigen identiteit van de verschillende kernen. Juist door het verschil in identiteit kunnen de kernen elkaar versterken.

De ontstaansgeschiedenis, de cultuurhistorie, de groenstructuren maar ook de sociale opbouw van de kernen dragen hieraan bij en moeten een belangrijke plek krijgen in de verdere ontwikkeling van de kernen (stedelijke kernkwaliteiten behouden). De agrarische grondgebonden sector levert in de open kommen een belangrijke bijdrage aan het behoud van het open landschap. In de ‘open kom’ heeft de ontwikkeling van agrarische bedrijvigheid en het beschermen/ behouden van landschappelijke waarden het primaat. Bij nieuwe ontwikkelingen bekijken wij ook in hoeverre dit (niet) leidt tot belemmeringen en/of beperkingen voor ontwikkeling van agrarische bedrijven of een te grote impact heeft op de landschappelijke waarden.

Kernopgave 2. We willen onze landschappelijke en stedenbouwkundige kernkwaliteiten behouden en versterken. Kernen breiden waar mogelijk uit in de richting van het ‘droge land’ en niet in de richting van de ‘open kom’. In de gebieden rond de kernen en het ‘droge land’ zien wij ruimte voor een ‘mix’ aan functies. Dat houdt in dat de agrarische bedrijvigheid hier niet het primaat heeft, maar een van de functies in het gebied is. In het droge land is ruimte voor verschillende functies zoals wonen, recreatie, niet-agrarische bedrijvigheid (via functieverandering), niet-grondgebonden agrarische functies zoals paardenhouderijen, natuur en duurzaamheid. Verder maken we een afweging per locatie. Wel houden we rekening met bestaande rechten en dienen ontwikkelingen landschappelijk te worden ingepast. Zie ook kernopgave 9.

Hoe gaan we het bereiken? Toekomstige ontwikkelingen en initiatieven moeten de landschappelijke en stedenbouwkundige waarden per deelgebied versterken. Draagt een ontwikkeling of een initiatief bij aan de te ontwikkelen waarde en/of lost het knelpunten op? Wordt de (positieve) gezondheid gewaarborgd? We inspireren initiatiefnemers en vragen om een goede onderbouwing aan te leveren hoe het initiatief bijdraagt aan (versterking van) de landschappelijke en stedenbouwkundige waarden.

We willen met groene buffers tussen de kernen voorkomen dat kernen tegen elkaar aangroeien. We willen het kleinschalige karakter en de groene gebieden van de kernen behouden. Bij woningbouw wordt klimaatbestendigheid, landschappelijke inpassing en groene ruimte integraal meegenomen. Toekomstige initiatieven moeten bijdragen aan het behouden, versterken of ontwikkelen van de kernkwaliteiten en/of moeten knelpunten wegnemen. Het landschap van de Bommelerwaard blijft hierdoor aantrekkelijk. Waar willen we dat bereiken? Op de Bommelerwaardenkaart en in de beschrijvingen per deelgebied (zie hoofdstuk 7 en in de bijlagen) wordt beschreven wat de belangrijkste waarden zijn die we willen behouden en versterken.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

39

Kernopgave 2. We willen onze landschappelijke en stedenbouwkundige kernkwaliteiten behouden en versterken. Actielijst 1. In ons Landschapsplan Bommelerwaard zijn per deelgebied beleidsuitgangspunten beschreven, deze zetten we in om de ruimtelijke kwaliteit te borgen en te versterken. 3.

We zetten het groenstructuurplan van Zaltbommel en de visie Groen en Bomen van Maasdriel in als toetsingskader voor de inrichting van groen en omgevingsvergunningaanvragen.

4.

We gebruiken in de gemeente Zaltbommel de Cultuurhistorische waardenkaart om initiatieven af te wegen.

5.

We gebruiken de welstandsnota. Hierin worden gebiedskarakteristieken beschreven en hoe moet worden omgegaan met de ontwikkeling van individuele panden.

6.

We zetten ons in om de ruimte die er binnen De Nieuwe Hollandse Waterlinie met zijn Unesco werelderfgoed-status is, te benutten voor woningbouw (zoals bij Brakel en Poederoijen), recreatie / toerisme en verduurzaming.

7.

Waardevolle open gebieden worden zoveel mogelijk beschermd, inclusief de inundatiegebieden van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

8.

We zorgen voor het zoveel mogelijk vrijwaren of het gebruik van passende bebouwing bij de historische stads- en dorpsgezichten (Zaltbommel, Heerewaarden, Nederhemert-Zuid, Gameren, deel van Rossum, deel van Hurwenen en Alem) en schootsvelden/stadswallen (Zaltbommel).

40

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

9.

Herinrichting schootsveld Zaltbommel in combinatie met waterberging De Vergt.

10.

Om de toekomst van religieus erfgoed veilig te stellen hebben de gemeente Maasdriel en Zaltbommel net als veel andere gemeenten in Nederland een kerkenvisie opgesteld. In Maasdriel is dit gedaan in de vorm van een inventarisatie en gesprekken met kerkbesturen met als doel de dialoog aan te gaan over de toekomstbestendigheid van kerkgemeenschappen en gebouwen. Bij eventuele vervolgacties heeft de gemeente Maasdriel een regierol. In Zaltbommel is de kerkenvisie gericht op de kerken in de kern van Zaltbommel; Sint Martinuskerk in de Oliestraat en de Sint Maartenskerk. Doelstelling van de visie is maatwerk op het vlak van nevengebruik, combinatiegebruik en herbestemming.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

41

Kernopgave 3. We zijn (streven) een CO2-neutrale gemeente (te zijn) (ZB) en richten onze leefomgeving daar op in. Maasdriel: we zijn een CO2-neutrale gemeente en richten onze leefomgeving daar op in. Zaltbommel: we streven een CO2-neutrale gemeente te zijn en richten onze leefomgeving daarop in.

Welke ontwikkelingen spelen er? Voor het behoud van welzijn en welvaart van onze inwoners zijn het verminderen van klimaatverandering, aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering, de energie- en warmtetransitie (gasloos) en een transitie naar een circulaire economie randvoorwaarden. Het nationale Klimaatakkoord bevat de algemene doelstelling om de CO2 uitstoot in 2050 met minimaal 95% te reduceren en met 49% in 2030 ten opzichte van 1990. Het Gelderse Energieakkoord (GEA), waar beide gemeenten zich bij aan hebben gesloten, gaat nog een stapje verder en streeft al naar 55% minder CO₂ -uitstoot in 2030 en een klimaat neutrale provincie in 2050. Het formuleren van beleid ten aanzien van het realiseren van windturbines en zonnevelden is één van de stappen die de gemeenten hebben gezet om het mogelijk te maken om duurzame energie op eigen grondgebied te kunnen produceren. De gemeente Zaltbommel heeft het zon- en windbeleid op 18 maart 2021 vastgesteld, de gemeente Maasdriel op 10 juni 2021. Wat willen we bereiken? In 2030 voldoen we aan het Gelders Energie Akkoord en in 2050 aan het nationale klimaatakkoord. Daarbij richten we ons in de eerste plaats op de energieopgave die nodig is voor de activiteiten in de Bommelerwaard zelf. Dat wil zeggen dat in 2050 de energie die in de Bommelerwaard wordt verbruikt duurzaam wordt opgewekt.

Ook willen we in de toekomst af van het gebruik van aardgas en onderzoeken we of warmtenetten voor nieuwe en bestaande wijken oplossingen bieden. In Maasdriel is uit eerste onderzoeken gebleken dat de kansen hiervoor klein zijn. 42

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

We stimuleren elektrisch rijden door het aanleggen van een laadpalen-infrastructuur in de openbare ruimte. Duurzame energievoorzieningen zijn steeds meer zichtbaar in het landschap, zoals in de vorm van zonnevelden of windturbines en moeten dus goed ingepast worden in het landschap. Voor zonne-energie worden eerst bestaande mogelijkheden benut, zoals het plaatsen van zonnepanelen op daken en parkeerterreinen. Zonnevelden worden in de gemeente Zaltbommel in principe niet op landbouwgronden geplaatst. In Maasdriel wordt voorgesteld om dit zeer beperkt toe te staan De reden daarvoor is dat de gemeente landbouwgronden zoveel mogelijk beschikbaar wil houden voor de voedselproductie en er al een groot aantal andere ruimteclaims op agrarische gronden ligt. Binnen de gemeenten wordt ruimte geboden voor experimentele ontwikkelingen waar het gaat om het combineren van het opwekken van duurzame energie met andere functies. Hierbij vindt in elk geval een landschappelijke afweging plaats. In de Agrovisie 2030 geeft de agrarische sector aan naar koppelkansen met energieopwekking te zoeken. Ook willen we inzetten op andere energiebronnen, zoals geothermie.

Waar willen we dit bereiken? In de visie zon- en wind Maasdriel, een ruimtelijk perspectief op duurzame energie, en het zon- en windbeleid van de gemeente Zaltbommel worden de kansrijke locaties voor windturbines en zonnevelden in beeld gebracht. De gemeenteraad van Zaltbommel heeft zon- en windbeleid vastgesteld. Hierbij zijn energiekansenkaarten voor zon- en windenergie opgenomen. De Energiekansenkaarten geven aan waar zon- en wind (niet) mogelijk is en wat de voorwaarden zijn, de zon- en windladders geven de voorkeursvolgorde aan (eerste twee treden voor wind: langs grote infrastructuur N322/A2 en op en bij bedrijventerreinen; voor zon: op en bij bedrijventerreinen en langs grote infrastructuur).

Kernopgave 3. We zijn (streven) een CO2-neutrale gemeente (te zijn) (ZB) en richten onze leefomgeving daar op in. In Maasdriel biedt het bestemmingsplan buitengebied al mogelijkheden voor het plaatsen van kleine windturbines tot 20 meter. De gemeente Maasdriel werkt ook met een kansenkaart waarbij een kansrijke zone is aangewezen langs de A2 en langs het spoor. Hier kunnen onder voorwaarden initiatieven ontwikkeld worden. De randvoorwaarden staan beschreven in de visie en er wordt nog een notitie voor het onderwerp participatie bij energieprojecten uitgewerkt. Hoe willen we dit bereiken? We vinden het van belang dat alle betrokkenen vanuit hun eigen rol en mogelijkheden een bijdrage leveren aan een duurzame en energie neutrale Bommelerwaard. Dat gaat om energietransitie en het inspelen op klimaatveranderingen (klimaatadaptatie).

geven aan groen en waterberging bij nieuwe ontwikkelingen en indien mogelijk in bestaande woonwijken en door toepassing van duurzame materialen en technieken (zonnepanelen etc). We versterken het bewustzijn hiervan bij de inwoners en stimuleren om de eigen woonomgeving klimaatbestendig in te richten. Tevens biedt de gemeente Zaltbommel ruimte aan particuliere initiateven voor duurzame energievoorzieningen, via bijvoorbeeld energiecoöperaties. De gemeente Zaltbommel biedt ruimte bij agrarische bedrijven (incl. tuinbouw) en op bedrijventerreinen te realiseren voor kleinschalige windturbines, die bedoeld zijn voor het opwekken van eigen duurzame energie.

Onze bijdrage aan de energietransitie leggen we samen met onze regionale partners vast in een Regionale Energie Strategie (RES). Allereerst richten we ons op energiebesparende maatregelen, hierbij lichten we onze inwoners voor en stimuleren we maatregelen, zoals het isoleren van huizen en het gebruik van LED verlichting. Daarnaast richten we ons op het opwekken van duurzame energie. De gemeente Zaltbommel gaat, samen met stakeholders, een plan ontwikkelen voor alternatieve verwarmingsbronnen (Transitievisie Warmte). Bij het realiseren van nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen vormen duurzaam bouwen en een duurzame energie voorziening een uitgangspunt. We stimuleren zo veel mogelijk zonnepanelen op daken. We spelen zo goed als mogelijk in op de effecten van klimaatverandering. Dit doen wij door onze openbare ruimte klimaatbestendig en duurzaam in te richten door ruimte te Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

43

Kernopgave 3. We zijn (streven) een CO2-neutrale gemeente (te zijn) (ZB) en richten onze leefomgeving daar op in. Actielijst 1. We ondernemen actie om te voldoen aan het Klimaatakkoord in 2050 en het Gelders Energie Akkoord in 2030 door het uitvoeren en verder uitwerken van de afspraken. 2.

Met het programma duurzaamheid van Zaltbommel en Maasdriel geven wij uitvoering aan het halen van de duurzaamheidsdoelstellingen.

3.

Wij geven uitvoering aan het gemeentelijk zon- en windbeleid passend binnen de Regionale Energie Strategie (RES).

4.

We stellen in Zaltbommel in 2021 een transitievisie warmte op, waarbij in hoofdlijnen wordt aangegeven hoe onze aanpak eruit ziet richting een aardgasvrije gebouwde omgeving. Daarna gaan we aan de slag met wijkuitvoeringsplannen. We doen dit samen met onder andere netwerkbeheerder, woningbouw corporaties, de Energiekring (Zaltbommel) en inwoners. Daarnaast gaan we ook met bedrijven (waaronder de glastuinbouw) bekijken hoe in de toekomst voorzien kan worden in de warmtevraag. In het westelijk deel van de Bommelerwaard wordt bijvoorbeeld onderzocht of geothermie een oplossing kan zijn.

44

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

5.

We stimuleren onze inwoners energiebesparende maatregelen te nemen via het energieloket.

6.

We sluiten aan bij het opgestelde zon- en windbeleid van beide gemeenten.

7.

We onderzoeken mogelijkheden (Zaltbommel) of geven ruimte aan (Maasdriel) voor meervoudig ruimtegebruik. We stimuleren duurzame energieopwekking in combinatie met een andere functie, zodat de ruimte zo efficiënt mogelijk gebruikt wordt. We bieden ruimte aan experimentele initiatieven.

8.

We ontwikkelen een visie op laadpalen-infrastructuur in de openbare ruimte.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

45

Kernopgave 4. In het buitengebied is agrarisch ondernemen, wonen, natuur, erfgoed, recreatie en toerisme in balans Welke ontwikkelingen spelen er? Na decennia van focus op veilig en betaalbaar voedsel vraagt de maatschappij nu ook om verduurzaming, vergroening en ‘beleving’ (het kunnen zien/kopen) van onze voedselproductie en een eerlijke prijs voor de agrariër. Agrarische bedrijven spelen een belangrijke rol in het beheren van het landschap. Veeteelt, tuinbouw, paddenstoelenteelt en fruitteelt zijn in het rivierenlandschap al jaren lang aanwezig in het gebied. In de Bommelerwaard domineert nog altijd de melkveehouderij in de komgronden en tuinbouw/ paddenstoelenteelt op de oeverwallen. Voedselveiligheid en een gezonde leefomgeving vormen daarbij belangrijke thema’s onder de bevolking in de Bommelerwaard. Mede hierdoor is er een toenemende onrust over gezondheidsaspecten in combinatie met de intensieve veehouderij (geiten). Door schaalvergroting en stoppende agrarische bedrijven komen agrarische bedrijfspanden vrij voor herbestemming. Dat leidt vaak tot woon- en andere niet-agrarische bedrijfsfuncties in het buitengebied. Dit kan belemmeringen geen voor de aanwezige agrarische bedrijven omdat dit soms tot verscherpte milieueisen kan leiden. De tuinbouw in de Bommelerwaard heeft behoefte aan ruimte voor schaalvergroting.

Tegelijkertijd is er een afnemend draagvlak van deze grootschalige tuinbouw (zie ook kernopgave 8). Het buitengebied heeft ook meer en meer een belangrijke recreatieve functie. Mede als gevolg van de coronapandemie gaan meer mensen fietsen en wandelen in het buitengebied. (zie kernopgave 7).

De agrarische sector signaleert zelf nog een aantal andere trends. De sector voorziet een verschuiving van voornamelijk veeteelt naar akker- en tuinbouw en verwacht geen toename van het aantal intensieve veehouderijen. Binnen de sector wordt gewerkt aan verduurzaming, onder meer door minder gebruik te maken van antibiotica en de uitstoot van schadelijke stoffen te verminderen. De paddenstoelensector heeft als ambitie dat ze in 2030 geen chemische middelen meer gebruiken. Bewoners uit Oensel (gemeente Zaltbommel) hebben de gebiedsvisie Energie Oensel opgesteld (zie ook kernopgave 10). Wat willen we bereiken? In ons buitengebied blijven we ruimte houden voor de ontwikkeling van de landbouw. De verschillende agrarische sectoren; fruitteelt, grondgebonden veehouderij, glastuinbouw en champignonteelt, dragen bij aan de identiteit van de Bommelerwaard; gezond voedsel, aansprekende sierteeltproducten en een beleefbaar landschap. Door schaalvergroting en stoppende agrarische bedrijven komen agrarische bedrijfspanden vrij voor herbestemming. Met zorg wegen wij af of deze panden van bestemming kunnen veranderen naar wonen, zorg, recreatie of (kleinschalige) agrarisch gelieerde activiteiten. Daarbij houden wij oog voor de gevolgen voor de omliggende agrarische bedrijven en voor de bescherming van onze gezondheid.

De afweging is ook afhankelijk van de plek, ligt het bijvoorbeeld in aan de rand van een kern, op het droge land of op de komgronden. We bieden agrarische bedrijven ook ruimte voor het ontplooien van nevenactiviteiten. Voorbeelden hiervan zijn activiteiten op het vlak van (verblijfs) recreatie, ijs maken en verkopen, boerengolf of een theetuin met terras. Vooral

46

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Kernopgave 4. In het buitengebied is agrarisch ondernemen, wonen, natuur, erfgoed, recreatie en toerisme in balans de gebieden rond de kernen, op het droge land en langs verbindingen tussen toeristische hotspots bieden hiervoor mogelijkheden. Glastuinbouw- en paddenstoelenbedrijven krijgen de ruimte voor ontwikkeling en herstructurering in intensiveringsgebieden met aandacht voor landschappelijke inpassing, leefbaarheid en verkeer. Voor de tuinbouwopgave verwijzen we verder naar kernopgave 8. Buiten intensiveringsgebieden gaan wij ook zeer terughoudend om met het toestaan van teeltondersteunende voorzieningen. Deze voorzieningen hebben, door hun omvang, veel impact op het landschap. Voor Maasdriel is de regeling voor teelt ondersteunende voorzieningen in het bestemmingsplan buitengebied leidend. Wel onderzoeken we of er ruimte is voor experimentele ontwikkelingen zoals een combinatie van teeltondersteunende voorzieningen en duurzame energieopwekking. Hiermee willen we innovatieve oplossingen stimuleren en tevens ondernemers faciliteren als zij anticiperen op de effecten van klimaatverandering (meer neerslag vraagt om bescherming van de teelt). In Zaltbommel mogen grondgebonden agrarische bedrijven uitbreiden.

Maar alleen als dat milieutechnisch mogelijk is (stikstof ), samen gaat met een verduurzamingsslag, landschappelijk is ingepast en - bij grote uitbreidingen op andere plekken oude bebouwing wordt gesaneerd. Dit geldt voor uitbreidingen die verder gaan dan bestemmingsplannen nu via wijzigingsbevoegdheden / het omgevingsplan toelaten. Een locatie van een stoppend agrarisch bedrijf zou beschikbaar moeten blijven voor bedrijven die moeten verplaatsen van een minder geschikte locatie (bijvoorbeeld een locatie dicht bij de bebouwde kom).

Voor de hele Bommelerwaard geldt dat nieuwe niet grondgebonden intensieve veehouderijen of uitbreiding van bestaande niet gewenst zijn, tenzij het nodig is om aan milieu- en/of dierenwelzijnseisen te voldoen (plussenbeleid). In Maasdriel moeten agrarische bedrijven passen in de ‘Bommelerwaardse maat’. Dat betekent bescheiden uitbreidingsmogelijkheden qua aard en schaal passend in de Bommelerwaard , waarbij bijvoorbeeld op andere plekken bebouwing wordt gesaneerd. Het gaat om bedrijven met een lokale binding en korte toeleveringsketens. In het omgevingsplan wordt deze Bommelerwaardse maat bepaald. Bedrijven maken zoveel mogelijk gebruik van lokale arbeidskrachten, waardoor ze een bijdrage leveren aan de lokale werkgelegenheid. Waar willen we dit bereiken? Op het droge land zien wij ruimte aan een grotere verscheidenheid van functies, te weten landbouw, wonen, groen en recreatie. Voor gebieden langs de Maas ligt het accent nadrukkelijk op de recreatie. De open kommen zijn meer gericht op de grondgebonden landbouw, natuur en extensieve recreatie. Bij agrarische bedrijven zien wij ook meer ruimte voor vormen van (verblijfs)recreatie (als nevenactiviteit) zolang dat geen hinder voor omgeving oplevert. In de open kommen gaan we daarnaast zeer terughoudend om met functieverandering van agrarische functies naar woonfuncties om agrarische ontwikkeling niet te belemmeren.

In de intensiveringsgebieden staat de herstructurering van de tuinbouw (glastuinbouw en paddenstoelteelt) centraal.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

47

Kernopgave 4. In het buitengebied is agrarisch ondernemenwonen, natuur, erfgoed, recreatie en toerisme in balans Hoe gaan we dit bereiken? Aanvullend op wat al gebeurt, zoekt de agrarische sector nog meer de verbinding met de opgaven rondom landschap, natuur, recreatie en water. In de Agrovisie 2030 beschrijft de agrarische sector haar visie voor de toekomst. Wij zijn hierover met LTO en ZLTO in gesprek. Nieuwe initiatieven in het buitengebied (agrarisch, wonen of recreatie) worden afgewogen tegen de landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten. In de open kom gebieden wordt nadrukkelijk de impact meegewogen voor de ontwikkelingsmogelijkheden voor agrariërs. Daarnaast zetten wij het huidige beleid voort wat betreft functieverandering. We zoeken in ons huidige beleid (VAB) naar een balans. Enerzijds meedenken in mogelijkheden van herbestemmen om vrijkomend bouwblok nog te kunnen ‘verwaarden’ voor de verkopende partij. Anderzijds de ‘herbestemming’ zo kiezen dat dit geen belemmeringen geeft voor zittende agrariërs. De uitkomst van die zoektocht is vastgelegd in het huidige VAB-beleid dat onverkort wordt overgenomen in de Omgevingsvisie. Als daartoe aanleiding is wordt dit beleid opnieuw tegen het licht gehouden om te kijken of nieuwe ontwikkelingen het noodzakelijk maken daarin een andere balans te zoeken.

48

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Kernopgave 4. In het buitengebied is agrarisch ondernemen, wonen, natuur, erfgoed, recreatie en toerisme in balans Actielijst 1. We gebruiken het beleidskader hergebruik vrijgekomen agrarische bedrijfsbebouwing in het buitengebied. We maken een zorgvuldige afweging of vrijkomende voormalige agrarische bedrijfsgebouwen alternatieve mogelijkheden hebben, zoals sloop en herbouw en/of functieverandering. 2.

We hebben een inpassingsplan tuinbouw. Hierin wordt de concentratie van de glastuinbouw- en paddenstoelenbedrijven in de daarvoor aangeduide intensiveringsgebieden geregeld met aandacht voor landschap, verkeer en natuurinclusieve landbouw.

3.

We zijn in gesprek met de LTO en ZLTO over de (uitvoering van de) Agrovisie 2030 (van LTO/ZLTO).

4.

In samenwerking met LTO/ZLTO en natuurorganisaties onderzoeken we de mogelijkheden voor een meer natuur-inclusieve landbouw (agrariër houdt rekening met natuur in en rond zijn bedrijf ).

5.

Nieuwe initiatieven in het buitengebied toetsen we aan de cultuur historische waardenkaart en aan de inventarisatie van waardevolle stads- en dorpsgezichten die door het Gelders Genootschap voor Zaltbommel is gemaakt. Hiermee beschermen we ons erfgoed.

6.

We gaan en blijven in gesprek met de agrarische sector om ontwikkelingen te monitoren. In de gemeente Maasdriel worden de intensieve veehouderijen) gemonitord en wegbestemd in geval van onbenutte gebruiks- en bouwrechten, in goed overleg met de betreffende ondernemer.

7.

Uitwerking van het plussenbeleid voor de intensieve veehouderij. Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

49

50

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Kernopgave 5. We benutten de strategische ligging langs de A2 en het spoor Maasdriel: We benutten de strategische ligging langs de A2 en het spoor. Zaltbommel: We benutten de strategische ligging langs de A2 en het spoor, waarbij wij aansluiten bij de behoefte van lokale bedrijvigheid.

Welke ontwikkelingen spelen er? De Bommelwaard is gesitueerd aan één van de belangrijkste vervoersassen in Nederland. De kennisas A2 Utrecht-Den Bosch- Eindhoven. Door de gunstige ligging langs de A2 neemt de druk op de gronden erlangs toe. Grootschalige bedrijven, zoals distributiecentra en andere logistieke bedrijvigheid, vestigen zich graag in deze zone op de bedrijventerreinen ten oosten van Zaltbommel. Met de MIRT-verkenning A2 wordt onderzocht hoe de doorstroming in beide richtingen verbeterd kan worden, waardoor de reistijd en de bereikbaarheid van het gebied betrouwbaarder wordt. Ook vanuit de regionale energiestrategie (RES) wordt gekeken naar dit gebied voor de opwekking van duurzame energie en vanuit Maasdriel ligt hier een reserve concentratiegebied voor glastuinbouw. Verder behoeven de externe veiligheid en bereikbaarheid van de spoorzone aandacht in verband met de programma voor een hoog frequent spoor. De luchtkwaliteit is ook een aandachtspunt. Wat willen we bereiken? In de A2 zone zoeken wij naar een goede balans tussen de verdere uitbreiding van de bedrijvigheid, waarbij we de ruimte tussen de bedrijventerreinen van Hedel en Zaltbommel open en groen willen houden. In A2-zone is ruimte voor opwekking van duurzame energie, glastuinbouw, eventuele bovenlokale vraag van woningen en landschappelijke kwaliteit, inclusief zicht op het open komgebied.

Verdere ‘verdozing’ van het landschap willen we vermijden en combinatie van functies op dezelfde plek (dubbel grondgebruik) nastreven. Hierbij wordt ook gestreefd naar een verbetering van de verbinding met het station van Zaltbommel. Op de bedrijventerreinen, langs de A2 maar ook op

de andere, kleinere bedrijventerreinen in de Bommelerwaard, worden eisen gesteld aan duurzame energieopwekking, bijvoorbeeld zonnepanelen op de daken van bedrijfsgebouwen, groen en waterstructuren op de terreinen en landschappelijk ingepaste overgangen naar het landschap. Zwaardere stedenbouwkundige randvoorwaarden worden gesteld aan bedrijven met een zichtlocatie langs de A2. Daarbij is oog voor het creëren van een prettige en gezonde werkomgeving.. Bedrijven die lokale werkgelegenheid met zich meebrengt zien we graag vestigen op onze bedrijventerreinen. Mochten bedrijven gebruik maken van werknemers met een huisvestingsbehoefte moet er bij de vestiging al een plan zijn hoe deze worden gehuisvest. Naast de meer (inter)nationaal georiënteerde bedrijvigheid langs de A2 is er uitbreidingsruimte voor de lokale bedrijven op de bedrijventerreinen bij de verschillende kernen in de Bommelerwaard. De ruimte voor meer bovenlokale bedrijvigheid langs de A2 mag niet ten koste gaan van ruimte in dit gebied voor lokale ondernemers. Solitaire bedrijven in de kern en in het buitengebied krijgen onder voorwaarden enige uitbreiding (o.a. de milieucategorie moet gelijk blijven), mede om de kernen leefbaar en toekomstbestendig te houden. In andere situaties kunnen de bedrijven naar een bedrijventerrein verplaatsen.

Waar willen we dit bereiken? In een zone rondom de A2 zoeken wij naar ruimte voor bedrijvigheid, glastuinbouw (bestaande reserve concentratiegebied), duurzame energieopwekking en mogelijk bovenlokale vraag naar woningen in combinatie met natuur en landschap. Hoe willen we dat bereiken We werken een zone rondom de A2 uit in een gebiedsgerichte visie in samenwerking met andere overheden (waaronder buurgemeenten zoals Den Bosch) en ondernemers. In deze visie worden integrale afwegingen en kaders gemaakt ten aanzien van het open landschap in de kommen, natuurontwikkeling, landbouw, eventuele woningbouw, energielandschap en ruimte voor meer kleinschalige bedrijvigheid en tevens lokale ondernemers. Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

51

52

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Kernopgave 5. We benutten de strategische ligging langs de A2 en het spoor Actielijst 1. We gebruiken het RPW (Regionaal Programma Werklocaties) om: •

Bestaande werklocaties toekomst bestendig te maken.

•

De programmering van nieuwe werklocaties te maken.

•

focus op kennisintensieve en innovatieve bedrijvigheid langs de A2, zonder dat dit ten koste gaat voor lokale ondernemers.

•

Geen toevoegingen van XXL-locaties langs de A2 te krijgen.

•

De bedrijventerreinen bij de overige kernen te benutten voor lokale bedrijven.

•

kwaliteitsniveau van bedrijventerreinen te verbeteren.

2.

We hebben het afsprakenkader Regionale Samenwerking Bedrijventerreinen om met partijen samen te werken op het thema bedrijventerreinen om zo de economische ontwikkeling en de groei en Het behoud van de werkgelegenheid in Regio Rivierenland optimaal te faciliteren.

3.

Opzetten en uitwerken van een visie op de A2-zone.

4.

We stellen kaders op het gebied van duurzaamheid, landschappelijke inpassing, gezonde werkomgeving en werkgelegenheid bij nieuwe bedrijven. Hierbij worden minimaal alle daken geschikt gemaakt voor zonnepanelen.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

53

Kernopgave 6. We stimuleren voornamelijk duurzame vormen van mobiliteit

Maasdriel: we stimuleren voornamelijk duurzame vormen van mobiliteit, waaronder fietsverkeer en elektrisch vervoer. Zaltbommel: we stimuleren voornamelijk duurzame vormen van mobiliteit, waaronder OV, voet- en fietsverkeer en elektrisch vervoer.

Welke ontwikkelingen spelen er? De behoefte aan mobiliteit neemt al decennialang toe en de verwachting is dat deze groei ook in de toekomst doorzet. Dat komt onder meer door economische groei, toenemende woon-werk-afstanden, toenemende pakketdiensten en groei van het aantal inwoners in de gemeenten. De verbreding van de A2 en betere bereikbaarheid trekt ook weer meer mobiliteit aan. Daartegenover staat dat thuiswerken en thuisstuderen, dat door de coronapandemie een vlucht genomen heeft, mogelijk voor een afname van de mobiliteit zorgt. De toenemende populariteit van “delen” zorgt ervoor dat er mogelijk in de toekomst minder ruimte nodig is voor het parkeren van auto’s. Deelmobiliteit kan ertoe leiden dat reizigers bewust andere manieren kiezen voor hun reis dan alleen de auto. Op dit moment zien we in de Bommelerwaard echter nog geen afvlakking van het autobezit (het autobezit in de Bommelerwaard ligt ruim boven het landelijk gemiddelde). Technologische ontwikkelingen kunnen bijdragen aan betere benutting van bestaande infrastructuur Deze ontwikkelingen kunnen een impuls geven aan het behalen van doelstellingen op het gebied van de energietransitie en aan het opvangen en faciliteren van de groeiende mobiliteit.

Mede dankzij de e-bike is “op fietsafstand” een groter gebied geworden. Forenzen voor werk en studie kunnen door de e-bike worden verleid om niet meer met de auto naar hun werk te rijden. Zo is er een snelfietsroute aangelegd van Den Bosch naar Zaltbommel. Wat willen we bereiken? Een goede en veilige bereikbaarheid is van essentieel belang. We zetten daarom in op een optimaal bereikbare gemeente, waarbij we energiebewuste keuzes makkelijker willen maken, bijvoorbeeld door snelfietsroutes. Ook zorgen we voor goede autoverbindingen en parkeergelegenheden. De openbare ruimte richten we zo in dat deze toegankelijk en verkeersveilig is voor iedereen. Zaltbommel heeft de ambitie om de bereikbaar per spoor te verbeteren (bijvoorbeeld een frequentieverhoging van de sprinters en wil het niveau van het openbaar vervoer het in het algemeen (ook busverbindingen) in stand houden. De dijken behoeven extra aandacht in verband met de verkeersveiligheid. Ook behoeft de snelle toename van het aantal elektrische fietsen en speedpedelecs – in combinatie met een toename van het aantal toeristen – extra aandacht, m.n. op het gebied van verkeersveiligheid. We zorgen voor een goede laadinfrastructuur voor zowel fietsers als elektrische auto’s, ook op recreatieve routes. Waar willen we dat bereiken? Geldt voor hele Bommelerwaard.

Specifieke verkeersopgaven zijn de aanleg van een zuidelijke ontsluitingsroute in Kerkdriel en de realisatie van twee aansluitingen op de N322 bij Nieuwaal en Brakel (voor afwikkeling van (vracht)verkeer vanuit de tuinbouwintensiveringsgebieden).

54

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Kernopgave 6. We stimuleren voornamelijk duurzame vormen van mobiliteit Hoe willen we dat bereiken? De aanleg van infrastructuur is vooral een zaak van overheden. We vertalen landelijk en provinciaal beleid op het gebied van verkeersveiligheid naar de lokale situatie. Verkeersveiligheid kent behalve een fysieke component ook een gedragscomponent. Met het veilig inrichten van wegen volgens de categoriseringsprincipes van Duurzaam Veilig, zoals ook opgenomen in de GVVPs van beide gemeenten, bereiken we een verbetering van de verkeersveiligheid vanuit de vormgeving van de infrastructuur. Tevens zetten we in op verkeerseducatie om met diverse gedragsbewustwordingsprojecten en – campagnes diverse doelgroepen te stimuleren en te leren zich (nog) verkeersveiliger te gedragen. Dit wordt mede geïnitieerd door de provincie Gelderland, zoals de educatieprojecten op basisscholen. Het creëren van meer ruimte en veiligheid voor de fietser en voetganger is behalve voor het terugdringen van het aantal verkeersslachtoffers, ook uit het oogpunt van gezondheid een goede beleidskeuze. Wanneer meer mensen kiezen voor een actieve vorm van vervoer, zullen zij meer bewegen. Dit heeft een positieve invloed op hun gezondheid.

De maatschappelijke opbrengst van het in beweging krijgen van de bevolking zijn onder meer grotere arbeidsproductiviteit, lagere zorgkosten, minder depressie en een hoger welbevinden. Inzetten op actieve mobiliteit levert ook voor de omgeving voordelen op door minder uitstoot van gemotoriseerd verkeer en minder geluidsbelasting.

Actielijst 1. Bevorderen mobiliteit, verkeersveiligheid en leefbaarheid door de uitvoering van de gemeentelijke verkeers- en vervoerplannen (GVVP’s) van Maasdriel en Zaltbommel. 2.

Verbeteren en uitbreiden van de fietsnetwerken over de grenzen heen, waar aan wordt gewerkt in de regio via de regionale Fietsambitie Rivierenland.

3.

Verbeteren verkeersveiligheid en uitbreiden /verbeteren netwerk van fietsroutes in het masterplan Fietspaden van Zaltbommel en de visie fietsbeleid van Maasdriel.

4.

Zowel lokaal als via de provincie: het blijven faciliteren en ondersteunen van activiteiten van derden gericht op verkeerseducatie en gedragsbeïnvloeding.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

55

Kernopgave 7. Onze toeristische hotspots en recreatieve sector zijn aantrekkelijk en toegankelijk, onderling met elkaar verbonden (ZB) en maken gebruik van kwaliteiten van de Bommelerwaard (zoals rust) (ZB). Maasdriel: Onze toeristische hotspots en recreatieve sector zijn aantrekkelijk en toegankelijk en maken gebruik van kwaliteiten van de Bommelerwaard. Zaltbommel: Onze toeristische hotspots en recreatieve sector zijn aantrekkelijk en toegankelijk, onderling met elkaar verbonden en maken gebruik van kwaliteiten van de Bommelerwaard (zoals rust).

Welke ontwikkelingen spelen er? • Er is meer vrije tijd. Verder is er een toenemende vraag naar kwaliteit. Het aanbod moet matchen met de doelgroep. Toevoegen van beleving is van belang (bv recreatiegebied Zandmeren & binnenstad Zaltbommel; de recreant komt pas, als er ook iets te doen is). • Toenemend belang van digitalisering en marketing. Hoe vinden mensen het gebied? Is er voldoende aanbod online? Hoe stimuleren we herhaalbezoek? • De Regio Rivierenland heeft de ambitie om te groeien op recreatief gebied. • Maasdriel kiest met het Masterplan Maas nadrukkelijk voor een trans formatie naar een gemeente waar natuur en toerisme de basis vormt voor haar toekomst. • De Bommelerwaard streeft met name naar een kwalitatieve toename van het aanbod met betrekking tot dag & verblijfsrecreatie. • Het toerisme gaat transformeren van economisch speerpunt naar een breder speerpunt waar balans met de leefomgeving en waardevol toerisme centraal staat. • Door zowel extremer weer vanwege klimaatverandering als een intensiever gebruik van recreatiegebieden (watergebieden, dijken, uiterwaarden) is veiligheid een aandachtspunt, onder andere voor wat betreft de bereikbaarheid voor hulpdiensten en de veiligheid bij evenementen.

56

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Wat willen we bereiken? Het toerisme in de Bommelerwaard heeft een prachtige basis (zie de Bommelerwaarden met beschrijvingen (hoofdstuk 4). Maar een mooie fysieke omgeving alleen is voor de hedendaagse recreant niet meer voldoende. De toerist is namelijk op zoek naar beleving. Er moet wat te doen zijn. Het ontbreekt in de Bommelerwaard nu nog aan voldoende aanbod in dag- en verblijfsrecreatie; •

•

•

Met het ontbreken van voldoende aanbod in dagrecreatie bedoelen we, bijvoorbeeld, het ontbreken van een champignon experience, een escape room, een thema fietsroute zoals de grand crux in de Betuwe, een streekproductenmarkt in de binnen stad van Zaltbommel en de kern Kerkdriel, een locatie waar Bommeler waardse streekproducten fysiek en online verkocht worden, etc. Met het ontbreken van voldoende aanbod in dagrecreatie is er ook in het bijzonder aandacht voor onze kernen Hedel, Ammerzoden, Kerkdriel en Zaltbommel. Het voorzieningenniveau kan met de komst van extra toeristen in stand worden gehouden en of verbeterd. Steeds meer mensen shoppen namelijk digitaal en komen alleen naar het centrum voor een snelle boodschap. Door het toevoegen van beleving, meer divers aanbod en het verbeteren van het fysieke kwaliteitsniveau willen we inwoners en toeristen langer vasthouden in onze centra. We zien dat er behoefte is aan extra verblijfsaanbod in de Bommelerward Daarom willen we graag extra verblijfsaanbod faciliteren. Er is in het bijzonder behoefte aan extra camperplaatsen, kwalitatieve B&B’s en boetiekhotels.

In Maasdriel zien we dat de campings/resorts een kwaliteitsimpuls krijgen. In Zaltbommel zijn er echter een aantal B&B’s gestopt. Eén camping wordt (tijdelijk) omgevormd voor het huisvesten van internationale werknemers (arbeidsmigranten).

Kernopgave 7. Onze toeristische hotspots en recreatieve sector zijn aantrekkelijk en toegankelijk, onderling met elkaar verbonden (ZB) en maken gebruik van kwaliteiten van de Bommelerwaard (zoals rust) (ZB). Er is in de Bommelerwaard nog volop ruimte voor meer recreanten en toeristen. We willen dus nieuwe bezoekers trekken, herhaal-bezoek stimuleren, meer aanbod realiseren in dag- en verblijfsrecreatie en de bezoekers langer in het gebied houden. Hierbij staat centraal dat de recreatieve- en toeristische ontwikkeling passen bij de Bommelerwaarden en daaraan bijdragen. Naast het ontwikkelen van recreatieve plekken willen we ervoor zorgen dat deze op een aantrekkelijke manier aan elkaar verbonden worden door (recreatieve)routes.

Tevens willen we de routestructuren verbeteren vanuit de kernen, maar ook de (regionale) fietsroutes, inclusief de verbinding met de andere kanten van de rivieren. Hoe willen we dat bereiken? De Bommelerwaard is een sterk merk en beschikt over een veelzijdig toeristisch/recreatief product. Samen met onze partners, inwoners en ondernemers willen wij dit merk versterken en promoten. Enerzijds door het toevoegen van het aanbod op dag- en verblijfsrecreatie. Anderzijds door actief te promoten.

We willen ook voor eigen inwoners volop mogelijkheden bieden om te recreëren en van onze mooie Bommelerwaard te genieten. Dat betreft naast routes in de directe woonomgeving bijvoorbeeld ook veilig zwemwater voor een verkoelende duik in hete zomers. Waar willen we dat bereiken? We willen recreatieve mogelijkheden op het gebied van: • water, zoals Maas- en Waaltoerisme; • cultuur, zoals de historische kernen, de kastelen en forten en de Nieuwe Hollandse Waterlinie - Unesco Werelderfgoed,; • de levendigheid van de centra Hedel, Ammerzoden, Kerkdriel en Zaltbommel; • agro/food, zoals een champignon experience verder versterken.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

57

Kernopgave 7. Onze toeristische hotspots en recreatieve sector zijn aantrekkelijk en toegankelijk, onderling met elkaar verbonden (ZB) en maken gebruik van kwaliteiten van de Bommelerwaard (zoals rust) (ZB). Actielijst 1. Via Waalzinnig (en/of beleefbommelerwaard) uitvoering geven aan de streekmarketing.

6.

Vitaliseren platteland (koppelen agribusiness met toerisme en focussen op kansen).

7.

Ontwikkeling van leisure-activiteiten in Zaltbommel.

8.

Uitdragen van de visie recreatie en toerisme (Zaltbommel en Maasdriel) met als doel identiteit en aanbod van de Bommelerwaard versterken.

Vitaliseren en toe laten nemen van kleinschalige en middelgrote verblijfsrecreatie (camperplaatsen, B&B’s, campings, hotels).

9.

Verplaatsing zandoverslagbedrijven van Zandmeren naar alternatieve locatie.

4.

Versterking identiteit en toename mogelijkheden van de Bommelerwaard. • Ontwikkeling aantrekkelijke en gevarieerde routenetwerken. • Ontwikkeling vitale verblijfsrecreatie. • Herkenbare marketing en promotie. • Goede presentatie van de parels van de Bommelerwaard. • Versterken aantrekkingskracht binnenstad Zaltbommel.

10.

Ontwikkel in Maasdriel het aanbod met betrekking tot dag- &verblijfsrecreatie bij de Zandmeren, Kasteel Ammersoyen, Fort sint Andries, Maas).

11.

Ontwikkel in Zaltbommel aanbod met betrekking tot dag- en verblijfsrecreatie bij Slot Loevestein & Munnikenland, Waalzinnig Zaltbommel, Neswaarden, Vestingdriehoek).

Focus op Maasoevers (waterrecreatie, hoogwaardige recreatie). Masterplan Maas vormt het toetsingskader voor alle plannen in het gebied.

12.

Routenetwerken uitbreiden (wandelen, fietsen (bijvoorbeeld bloesem fietsroute) en varen).

13.

Uitvoering geven aan de streekmarketing (beleefbommelerwaard).

2.

Uitdragen van de visie actieplan verleiding (Zaltbommel), met als doel het aantal arbeidsplaatsen in de recreatieve & toeristische sector te verdubbelen.

3.

5.

58

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

59

Kernopgave 8. Heroriëntatie herstructurering tuinbouw* *Daar waar gesproken wordt over tuinbouw, worden glastuinbouw en paddenstoelenteelt bedoeld.

Welke ontwikkelingen spelen er? • Blijvende behoefte van tuinbouwsector aan schaalvergroting en uitbreidingsmogelijkheden. • Afname maatschappelijk draagvlak voor grootschalige tuinbouwontwikkeling door de grote complexen in het buitengebied met een grote impact op het landschap, huisvestingsbehoefte en de verkeerssituatie. • De omschakeling naar kleinfruit (zachtfruit zoals aardbeien en frambozen) leidt tot grotere arbeidsbehoefte (continu en grotere pieken in oogststijd). • Er komen steeds meer internationale werknemers naar de Bommelerwaard, waardoor een grotere behoefte is aan (tijdelijke) migrantenhuisvesting. • De tuinbouwsector heeft een grote opgave op het vlak van ver duurzaming (duurzame energie, CO2, water/riolering). • De overheden (gemeenten, provincie, waterschap) werken aan een ontbinding van de gemeenschappelijke regeling van het Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard (PHTB). Wat willen we bereiken? De tuinbouw is een belangrijk onderdeel van de identiteit van de Bommelerwaard. De glastuinbouwsector en de Bommelerwaard zijn al generaties lang onlosmakelijk met elkaar verbonden. In Maasdriel ligt de nadruk op de paddenstoelbedrijven en in Zaltbommel op de glastuinbouw (sierteeltbloemen-, zachtfruitkwekerijen en groente). De vitale Paddenstoelenen glastuinbouwbedrijven hebben landelijke betekenis.

De verwachting is dat in 2030 twintig champignonbedrijven in de gemeente Maasdriel samen 35% van het Nederlandse aanbod in verse plukchampignons, 60

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

andere paddenstoelen en conserven/diepvries champignons produceren. Door deze goed lopende sector is er ook veel toeleverende en dienstverlenende bedrijvigheid in de Bommelerwaard aan de sector verbonden. Dat laatste geldt ook voor de glastuinbouw. Een duurzaam toekomstperspectief voor de glastuinbouw vraagt enerzijds om concentratie en een schaalomvang met als doel hoogwaardige voorzieningen (CO2, zuiveringscollectief en duurzame opwek) te realiseren. Anderzijds is het doel een kwaliteitsinpassing te realiseren met een bijdrage aan maatschappelijke opgaven. De tuinbouwsector heeft een Tuinbouwmanifest Bommelerwaard opgesteld. Hierin schetsen ze hun lange termijn visie op de sector. Ze werken dat in een tiental ambities voor de toekomst uit. De sector zet sterk in op een verduurzaming en innovatie van de sector en een betere inbedding van de bedrijvigheid in de omgeving (landschap, sociaal maatschappelijk en verkeer) en een optimale benutting van de beschikbare ruimte. De gemeenten herkennen dit als belangrijke opgaven. De gemeenten Maasdriel en Zaltbommel houden vast aan het bestaande volume van de intensiveringsgebieden. Herstructurering in deze gebieden biedt kansen voor landschappelijke inpassing, groen, een goede infrastructuur (verkeersafwikkeling en verkeersveiligheid), water, recreatieve routes en duurzame energieopwekking.

De gemeente Zaltbommel wil onderzoeken of flexibiliteit mogelijk is door (delen van) de huidige intensiveringsgebieden te verschuiven of uit te ruilen naar meer geschikte gebieden.

Kernopgave 8. Heroriëntatie herstructurering tuinbouw* Dat heeft uitsluitend betrekking op Zaltbommels grondgebied. De gemeente Maasdriel blijft terughoudend ten aanzien van uitbreiding buiten de reeds aangewezen intensiveringsgebieden en het inzetten van het reserveconcentratiegebied. Maasdriel wil zich meer richten op recreatie en toerisme. Een verdere intensivering van de tuinbouw past daar niet in. In de tuinbouw werken veel internationale werknemers. De tuinders moeten deze mensen gedegen en verantwoord huisvesten, waarbij geen belemmeringen mogen ontstaan voor omliggende (agrarische) bedrijven. Mochten bedrijven gebruik maken van werknemers met een huisvestingsbehoefte, dan moet bij de vestiging al een plan zijn hoe deze worden gehuisvest. De gemeente Zaltbommel en Maasdriel streven ernaar om het beleid voor de huisvesting van internationale werknemers (arbeidsmigranten) in de Bommelerwaard zo uniform mogelijk te maken (zie kernopgave 4). Waar willen we dat bereiken? De tuinbouw krijgt de ruimte binnen de intensiveringsgebieden door te ontwikkelen via uitbreiding en/of herstructurering van bestaande locaties. Daarbuiten willen we tuinbouw niet verder ontwikkelen en geen nieuwvestiging toestaan.

Actielijst 1. Uitvoering van het inpassingsplan tuinbouw Bommelerwaard, de Samenwerkingsovereenkomst (2009) en het Uitvoeringsconvenant Tuinbouw Bommelerwaard (2015) vooralsnog voortzetten. 2.

Uitvoering geven aan de acties voortkomende uit de evaluatie van het Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard waaronder beëindiging van de Gemeenschappelijke Regeling Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard.

3.

Onderzoek naar een eventuele alternatieve samenwerkingsvorm in samenwerking met de provincie Gelderland en waterschap Rivierenland.

4.

In gesprek met sector, overige belanghebbende partijen en de andere overheden over een toekomstvisie voor de tuinbouw binnen de intensiveringsgebieden en over het tuinbouwmanifest Bommelerwaard.

5.

In gesprek met de sector over verduurzaming van de tuinbouw even als het waarborgen van een betere inbedding (inpassing) in het landschap.

Hoe willen we dit bereiken? Wij evalueren het tuinbouwbeleid. De overheden zijn van plan de gemeenschappelijke regeling Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard (PHTB) te beëindigen. In dat kader bekijken de overheden in hoeverre zij hun samenwerking in andere vorm willen voortzetten. Wij stellen met de andere overheidspartijen en in overleg met de sector en andere belanghebbenden een visie op over de toekomst van de tuinbouw in de Bommelerwaard. Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

61

Kernopgave 9. We hebben kwalitatief goede woningen voor alle doelgroepen in een goed woonklimaat / Een kwantitatief en kwalitatief verantwoorde groei van woningaanbod. NB. Kernopgave 9 en 12 zijn samengevoegd omdat er veel overeenkomsten zijn. We hebben beide titels gehandhaafd. De oorspronkelijke nummering is veranderd.

Welke ontwikkelingen spelen er? De regio Rivierenland is centraal gelegen in Nederland en kent goede verbindingen met de rest van het land. Hierdoor heeft de regio een aantrekkingskracht op woningzoekenden vanuit verschillende omliggende steden. Hoewel de regio zelf geen grote steden binnen haar grenzen heeft, valt ze wel degelijk in de invloedsfeer van verschillende stedelijke gebieden. Dit zien we terug in verhuisstromen en ontwikkelingen op de woningmarkt. De regio Rivierenland is niet alleen aantrekkelijk vanwege de gunstige ligging en goede ontsluiting. We hebben een grote afwisseling aan woonmilieus met veel groen, ruimte en een relatief betaalbare woningvoorraad ten opzichte van omliggende steden als Utrecht, Den Bosch en Nijmegen. Dat is een kwaliteit, maar zorgt ook voor een toenemende druk op de woningmarkt vanuit die gebieden. Dat ervaren wij ook binnen de Bommelerwaard. De veranderingen in de woningmarkt zijn door de gemeenten Maasdriel en Zaltbommel en woningcorporaties De Kernen, Bazalt Wonen en Woningstichting Maasdriel in beeld gebracht. De woningmarkt groeit in de Bommelerwaard enorm de laatste jaren. Na jaren van crisis zien we sinds 2014 / 2015 het aantal woningverkopen weer sterk toenemen, zowel in de bestaande voorraad als bij nieuwbouwprojecten.

Daarnaast zien we dat het aantal mensen dat op korte termijn behoefte heeft aan een betaalbare woning, is toegenomen. Het gaat hierbij onder andere om statushouders, internationale werknemers en de uitstroom vanuit beschermd wonen-locaties en maatschappelijke opvang. Dit heeft mogelijk effect op de benodigde sociale huurvoorraad voor de komende jaren.

62

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

De vraag naar ouderenwoningen werd door inwoners het meeste genoemd in de actieweek van deze omgevingsvisie. Doordat er gemiddeld steeds minder mensen in één woning wonen en ouderen langer zelfstandig blijven wonen zijn er in de toekomst meer woningen nodig voor de eigen bevolking. Door steeds meer ruimteclaims op open/groene gebieden binnen de stad en in het buitengebied, staat de landschappelijke en stedelijke kwaliteit onder druk. In de gemeente Zaltbommel is de extra woningvraag iets hoger dan voor Maasdriel, als gevolg van de toegenomen bedrijvigheid rond de A2 bij de stad Zaltbommel. Daarnaast ligt de verwachte groei van het aantal internationale werknemers voor Zaltbommel wat hoger dan in Maasdriel. Het inwoneraantal groeit in beide gemeenten. De groei in Zaltbommel was iets groter dan in Maasdriel. Naast demografische trends spelen enkele andere factoren een rol die een verhogend effect hebben op de toekomstige woningbehoefte in de Bommelerwaard. Daarbij gaat het om: 1. 2. 3.

de groei van de werkgelegenheid bij de bedrijvenlocaties rondom de A2. De verwachting is dat een deel van deze nieuwe werknemers zich ook wil vestigen in de Bommelerwaard. Een bestaand woningtekort dat ingelopen moet worden om de grote vraagdruk (en daarmee gepaard gaande oplopende woningprijzen) te verminderen. Een aanhoudende groei van het aantal arbeidsmigranten in de Bommelerwaard met bijbehorende behoefte aan huisvesting.

Er zijn wel verschillen binnen de Bommelerwaard. Zo zien we dat de markt in de stad Zaltbommel veel meer gespannen is dan in de dorpen. In de dorpen van Maasdriel is de markt voor sociale huurwoningen meer evenwichtig, maar ook daar lopen wachttijden wat op. In de koopmarkt is tevens sprake van krapte. Dat zien we onder andere terug in de prijsstijgingen in de afgelopen

Kernopgave 9. We hebben kwalitatief goede woningen voor alle doelgroepen in een goed woonklimaat / Een kwantitatief en kwalitatief verantwoorde groei van woningaanbod. jaren: jaarlijks 5-8%. Voor de komende jaren voorzien we een verdere groei van de woningbehoefte. De groei is in de grotere kernen Zaltbommel, Kerkdriel, Hedel, Ammerzoden en Brakel wat forser dan in de kleine kernen. Op basis van het woningbehoefteonderzoek Bommelerwaard 2018 kan gesteld worden dat in Maasdriel behoefte is aan huur- en koopwoningen. In de huur zien we behoefte aan zowel eengezinswoningen als appartementen. Ook is er behoefte aan vrije sector huurwoningen in het middensegment. Koopwoningen zijn voor middeninkomens niet bereikbaar en zij komen vanwege hun inkomen niet in aanmerking voor sociale huurwoningen. In de koopsector is er volgens het behoefteonderzoek behoefte aan goedkope koop tot € 250.000 (prijspeil juni 2021). Daarnaast gaan de woonwensen uit naar middelduur tot duur. In Maasdriel ligt het accent wat meer op dure koopwoningen dan in Zaltbommel. In Zaltbommel zien we eenzelfde beeld voor de sociale huursector en huur in de vrije sector. In de koop ligt het accent wat meer op woningen tussen € 170.000 en € 350.000, waaronder een forse vraag naar woningen onder € 200.000 (op basis van WBO 2018). Er is meer vraag naar rij-/hoekwoningen dan in Maasdriel.

De behoefte die uit het woningmarktonderzoek van 2018 blijkt, is nog steeds aan de orde. De prijsontwikkeling van nieuwe en bestaande koopwoningen zorgt ervoor dat veel woningen onbetaalbaar zijn voor mensen met lage en middeninkomens. Wat willen we bereiken? In onze gemeente kunnen onze eigen inwoners plezierig wonen, alleen, samen of met een gezin. Jong en oud, met en zonder zorg of begeleiding en wat je achtergrond ook is. Centraal staat het behouden en versterken van een aantrekkelijk woonklimaat in de Bommelerwaard. Wij vinden het van belang dat we in de Bommelerwaard de kernwaarden en identiteit van onze gemeenten en kernen in stand houden. We blijven een aantrekkelijk gebied om in te wonen, te werken en te recreëren, door juist te profiteren van de

ligging tussen stedelijke gebieden én de landschappelijke waarden van de Bommelerwaard. Binnen die dynamische regionale context zien wij onze woonkernen als een ‘beschermde en aangename omgeving’, waar het leven nog dorps is en van waaruit stedelijke voorzieningen goed bereikbaar zijn. Dat is de kwaliteit die wij onze inwoners en de regio te bieden hebben, als onderdeel van een veelkleurig palet aan woon- en leefmilieus in onze regio. Dat betekent ook dat we een goede balans willen vinden tussen het bieden van perspectief voor onze inwoners én het voorzien in de behoefte uit het om ons heen liggende stedelijk gebied: groei, conform de meest recente inzichten. Daarbij willen wij perspectief bieden op voldoende goede woningen voor onze huidige en toekomstige inwoners. Woningen die toekomstbestendig zijn, zowel met het oog op de energietransitie, klimaatverandering, leefbaarheid als de veranderingen in de bevolkingssamenstelling. Door de toenemende eisen om hierop in te spelen bij nieuwbouw vraagt dit om slimme oplossingen. We bieden ruimte aan innovatieve woonconcepten zoals flexwonen, tiny houses / compacte woningen / woon-zorg concepten, modulair en circulair bouwen. De gemeente Zaltbommel ziet ruimte voor in de Bommelerwaard passende hoogbouw in de stad Zaltbommel om snel voldoende (betaalbare en compacte) woningen te kunnen realiseren.

We willen in ieder geval meer variatie in verschijningsvorm en prijsklasse, bereikbaar voor jong en oud, arm en rijk. En voor mensen die zorg en ondersteuning nodig hebben. Maar ook in de toekomst passend bij onze kernwaarden. En dat is een blijvende zoektocht: de juiste balans vinden tussen voldoende woningen en behoud en verbetering van de kwaliteit van onze wijken en kernen.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

63

Kernopgave 9. We hebben kwalitatief goede woningen voor alle doelgroepen in een goed woonklimaat / Een kwantitatief en kwalitatief verantwoorde groei van woningaanbod. Ook kijken we naar het bestaande gebouwde vastgoed in de Bommelerwaard. We streven naar verplaatsing van hinderlijke bedrijven uit de kernen naar bedrijventerreinen. Er zijn kansen om bestaande gebouwen te gebruiken voor woningen, gebieden om te vormen naar woongebieden en om bestaande woningen om te zetten naar een nu gewenste vorm. We onderzoeken of we meer ruimte voor woningsplitsing kunnen bieden om tegemoet te komen aan behoefte aan kleinere en goedkopere woningen. Bestaande nieuwbouwprojecten worden ontwikkeld en afgerond. Bij nieuwe projecten zoeken we aansluiting bij bestaande woningbouwlocaties. Hierbij wordt ook toegezien op een groene en duurzame leefomgeving en een goede parkeerbalans. Nieuwe woningen zijn altijd CO2/energieneutraal. De ontwikkelingen op de woningmarkt vragen van ons om heldere antwoorden en scherpe keuzes op het gebied van het wonen. De vijf opgaven uit onze Woonvisie (2021-2025) benoemen dit. Dat betekent allereerst dat we inzetten op een versnelling van de nieuwbouw van woningen. Tegelijkertijd zorgen we voor de juiste woningen voor de juiste prijs op de juiste plek. We hebben daarbij oog voor differentiatie, waarmee we alle doelgroepen passend kunnen bedienen.

Het derde thema gaat over het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad, als stap in de richting van een energie- en CO2-neutrale Bommelerwaard. We stimuleren verder de realisatie van een breed palet van woningen en woonvormen voor senioren. Zodat al onze bewoners, die zelfstandig willen wonen en een zorgvraag hebben in de Bommelerwaard, hier kunnen blijven wonen. Elke kern heeft zijn eigen identiteit. De nieuwbouw sluit dan ook aan op de woningbehoefte en autonome bevolkingsgroei van de kern. De nieuwbouw zorgt voor de realisatie van verschillende woningtypen en prijsklassen en geeft hiermee de huidige inwoners de mogelijkheid om binnen de gemeente invul64