Onderzoek Rekenkamercommissie Maasdriel verblijfsbelasting november 2023
Tekst van het document
Rekenkamercommissie Maasdriel
Memorandum Onderzoek verblijfsbelasting
13 november 2023
Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek verblijfsbelasting 13 november 2023
Inhoud
I
Ter introductie
II
Doel en uitvoering
3
III
Bevindingen
6
IV
Suggesties
12
**
Bijlagen
1.
Bestuurlijke reactie
2.
Nawoord Rekenkamercommissie
blad
1
Memorandum
Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – verblijfsbelasting 13 november 2023 Blad 1 van totaal 12
I
Ter introductie
De Rekenkamercommissie Maasdriel heeft de Rekenkamercommissie ingevuld volgens het zogenoemde directeursmodel, in de persoon van Frank Hordijk. Aan de inzet van Hordijk en van die van zijn collega Peter van Loon ligt een overeenkomst ten grondslag tussen de gemeente Maasdriel en het advies- en onderzoeksbureau Hordijk & Hordijk B.V., dat is gevestigd in Culemborg. De Rekenkamercommissie opereert geheel onafhankelijk. De commissie werkt volgens een (uiteraard openbaar) reglement met bijbehorend onderzoeksprotocol, waarin alle relevante kaders zijn opgenomen, inclusief verwijzingen naar de Verordening op Rekenkamercommissie 2014. De Rekenkamercommissie wordt rond diverse formele en praktische zaken ondersteund door de griffie. Aandachts- of verbeterpunten De memoranda van de Rekenkamercommissie zijn in de eerste plaats bedoeld voor de raad. De Rekenkamercommissie heeft altijd de intentie om vanuit een kritisch-positieve insteek een zo feitelijk mogelijke analyse te maken, waaruit dan meestal enkele (kleinere of grotere) potentiële aandachtsof verbeterpunten voortkomen. De raad kan die punten vervolgens desgewenst vertalen in vragen of verzoeken aan het college. Onderzoeksprogramma voor 2023 Volgend op een bijeenkomst van de zogenoemde klankbordgroep – op 10 november 2022 – heeft de Rekenkamercommissie het onderzoeksprogramma voor het jaar 2023 bepaald.
De geselecteerde onderwerpen sluiten aan bij de (brede en gevarieerde) belangstelling die in de bedoelde bijeenkomst naar voren is gekomen. Met dit programma, dat via de griffie ter kennisneming aan de raad is aangeboden, heeft de Rekenkamercommissie invulling gegeven aan het bepaalde in artikel 10, lid 1 en 2 van de Verordening op de Rekenkamercommissie 2014 van de gemeente Maasdriel. In het onderzoeksplan voor 2023 zijn – zoals in iedere jaartranche – een ‘groter’ en een ‘kleiner’ onderwerp opgenomen. De Rekenkamercommissie verricht dit jaar een groter onderzoek naar de
digitale toegankelijkheid van en dienstverlening door de gemeente Maasdriel (primair in relatie tot ‘digitaal minder ervaren inwoners’).
Het kleinere onderzoek heeft betrekking op de
organisatie en borging, alsmede handhaving en evaluatie van de inning van verblijfsbelasting in en door de gemeente Maasdriel.
Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – verblijfsbelasting 13 november 2023 Blad 2 van totaal 12
In de begroting 2023 van de gemeente is een totaalbudget voor de werkzaamheden van de Rekenkamercommissie opgenomen van € 19.500 (exclusief de BTW die door Hordijk & Hordijk B.V. mede in rekening moet worden gebracht). Memorandum In het voorliggende memorandum zijn de bevindingen opgenomen uit het onderzoek inzake de verblijfsbelasting, zoals de Rekenkamercommissie dat in de voorbije maanden heeft uitgevoerd. Al bij de voorbereiding van het onderzoeksprogramma begreep de Rekenkamercommissie dat met betrekking tot de verblijfsbelasting sprake is van een aantal hardnekkige problemen. Daarvan is – tijdens en als uitkomsten van het onderzoek – helaas onverkort gebleken. Het voorliggende memorandum laat zich in twee beschouwende kernwoorden samenvatten: de Rekenkamercommissie is kritisch en bezorgd. Om als gemeente Maasdriel inzake de (inning van de) verblijfsbelasting geloofwaardig te blijven moet direct tot een aantal (nadere) stevige interne en externe acties worden overgegaan. De commissie doet geen aanbevelingen, maar wel enkele suggesties die in dit verband zouden kunnen worden opgepakt. ** De Rekenkamercommissie heeft een concept van dit memorandum op 24 juli 2023 voor ambtelijk wederhoor (gericht op het herstellen van mogelijke feitelijke onjuistheden) aangeboden.
Na het verwerken van de daaruit gevolgde aantekeningen – waarover heel constructief contact is geweest – is op 25 augustus 2023 gevraagd om een bestuurlijke reactie, dus van het college. De op dat verzoek ontvangen brief is als bijlage 1 bij dit memorandum opgenomen. Na die reactie is als bijlage 2 een kort nawoord ingevoegd.
Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – verblijfsbelasting 13 november 2023 Blad 3 van totaal 12
II
Doel en uitvoering
De Rekenkamercommissie heeft het onderzoek integraal willen, en waar de status quo van Maasdriel het toeliet ook kunnen uitvoeren conform de onderstaande kaders. Die zijn onverkort afkomstig uit het onderzoeksprogramma 2023.
Onderwerp
Klein onderzoek Organisatie en borging, alsmede handhaving en evaluatie van de inning van verblijfsbelasting in en door de gemeente Maasdriel
Probleemstelling
Op 8 december 2022 heeft de raad van Maasdriel de ‘Verordening op de heffing en invordering van verblijfsbelasting 2023’ vastgesteld. Volgend uit die verordening dient, op deze plaats eenvoudig samengevat, iedereen die een niet-inwoner van Maasdriel toeristisch en/of zakelijk binnen de gemeentegrenzen van Maasdriel tegen een vergoeding laat overnachten:
zich te melden als belastingplichtige terzake de verblijfsbelasting een zogenoemd nachtverblijfregister bij te houden periodiek aangifte van (de) af te dragen verblijfbelasting doen vervolgens te betalen op een verkregen aanslag.
In het Bestuursakkoord 2022-2026 van Maasdriel staat (blad 15): ‘We zien erop toe dat alle recreatieondernemers daadwerkelijk verblijfsbelasting afdragen en betalen voor het gebruik van de openbare ruimte. Een deel van die inkomsten investeren we opnieuw in recreatie en toerisme. We onderzoeken hoe we de individuele dorpskernen mede kunnen laten profiteren van de baten uit recreatie en toerisme om bewonersinitiatieven mede mogelijk te maken.’ De Rekenkamercommissie heeft begrepen dat de volledigheid van de inning van de verblijfsbelasting al langere tijd als een ‘wicked problem’ wordt ervaren, en wil in een klein en verkennend onderzoek vaststellen of die ‘ervaring’ op kernpunten wel of niet terecht is.
Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – verblijfsbelasting 13 november 2023 Blad 4 van totaal 12
Uitwerking – te beantwoorden onderzoeksthema’s
De Rekenkamercommissie gaat onderzoeken:
hoe de organisatie rond de verblijfsbelasting is ingericht. welke ambtelijk medewerkers zijn vanuit welke rol(len) bij het onderwerp betrokken? hoe is het actuele (gevalideerde) zicht op de diverse belastingplichtigen binnen de gemeente? hoe komt een voor het totaal van de jaarlijks te innen verblijfsbelasting begroot bedrag (gespecificeerd) tot stand? welke procedures zijn ingericht (inclusief interne controles), en hoe wordt toegezien op de doorlopende werking daarvan? welke documentatie wordt (gestructureerd) bijgehouden, en welke periodieke rapportages worden opgesteld en wel of niet met college en/of raad gedeeld?
hoe terzake de verblijfsbelasting de handhaving is georganiseerd. wordt gewerkt op basis van een eenduidig handhavingsplan, en met een dito handhavingskader? welke resultaten worden met (de) handhaving geboekt, en kunnen die (ambtelijk en bestuurlijk) als bevredigend worden gezien in relatie tot de uitkomsten van een periodiek uitgevoerde risicoanalyse inzake (mogelijk) gemiste opbrengsten?
of en zo ja hoe de financiële, maar aanvullend ook kwalitatieve opbrengsten van de ‘organisatie’ rond de inning van verblijfbelasting periodiek worden afgezet tegen de ambtelijke en bestuurlijke inzet plus de overige uitvoeringskosten ervan, en hoe die vergelijking (a) uitpakt en (b) mogelijk leidt tot voorstellen voor heroverweging van de bedoelde organisatie voor een komend begrotingsjaar.
Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – verblijfsbelasting 13 november 2023 Blad 5 van totaal 12
Onderzoeksopzet
Voorlopig: voeren van een brede, verkennende bespreking met de primair bij het onderwerp verblijfsbelasting betrokken ambtelijk medewerker(s), alsmede met haar, zijn of hun leidinggevenden laten aanreiken van een geordend dossier, waaruit de organisatie, handhaving en (periodieke) evaluatie van innen van de verblijfsbelasting zoveel mogelijk zonder (nadere) toelichting zouden moeten blijken doornemen van (de) vragen en aantekeningen die de Rekenkamercommissie heeft naar aanleiding van de combinatie van de bovenbedoelde bespreking en het aangeleverde dossier waar aan de orde: uitvoeren van validatiewerkzaamheden om de opzet en werking van de terzake ingerichte werkprocessen (inclusief sluitende documentatievorming) te valideren bespreken van (alle) opgedane bevindingen met de primair verantwoordelijk wethouder opstellen van een memorandum (met het gebruikelijke vervolg).
Rapportage
In de vorm van een compact memorandum.
De Rekenkamercommissie is rond het onderzoek vriendelijk met informatie, stukken en verwijzingen gefaciliteerd door in totaal drie ambtelijk medewerkers. Het hierboven bedoelde ‘bespreken van opgedane bevindingen met de primair verantwoordelijk wethouder’ vond plaats in een Teamsbespreking op 4 juli 2023 met wethouder Peter de Vries. Dat contactmoment, waaraan ook de ambtelijk medewerker deelnam die de commissie als centrale contactpersoon toegewezen had gekregen, had nadrukkelijk het vooraf toegezegde informele karakter.
Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – verblijfsbelasting 13 november 2023 Blad 6 van totaal 12
III
Bevindingen
In deze paragraaf zijn de door de Rekenkamercommissie opgedane bevindingen zo compact mogelijk verwoord. Met het onderstaande geeft de commissie (ook) antwoord op, respectievelijk invulling aan de op blad 4 opgenomen ‘te beantwoorden onderzoeksthema’s’.
Verordeningen 1.
De Maasdrielse verblijfsbelasting – en ook de zogenoemde watertoeristenbelasting – is een lokale belasting. Het heffen en innen van verblijfsbelasting is een (jaarlijkse) keuze van de raad.
2.
De gemeente Maasdriel kent terzake twee vigerende verordeningen: de Verordening op de heffing en invordering van verblijfsbelasting 2023 en de Verordening op de heffing en invordering van watertoeristenbelasting 2023. De beide verordeningen worden jaarlijks (geactualiseerd) vastgesteld door de raad. Tot de versies voor 2023 is besloten in de vergadering van de raad van 8 december 2022.
3.
De beide verordeningen zijn toegestaan op basis van artikel 224 van de Gemeentewet. De tekst daarvan luidt:
ter zake van het houden van verblijf binnen de gemeente door personen die niet als ingezetene met een adres in de gemeente in de basisregistratie personen zijn ingeschreven, kan een toeristenbelasting worden geheven.
voor zover de belasting wordt geheven van degene die gelegenheid tot verblijf biedt, is deze bevoegd de belasting als zodanig te verhalen op degene ter zake van wiens verblijf de belasting verschuldigd wordt.
4.
De twee Maasdrielse verordeningen volgen (uiteraard) de bovenstaande kaders. In de verordeningen is (nader) bepaald dat belasting alleen aan de orde is als sprake is ‘verblijf met overnachting tegen een vergoeding in welke vorm dan ook’. Er zijn vrijstellingen geregeld voor personen die verblijven in (a) een Wlz-instelling of (b) een COA-locatie.
5.
De verblijfsbelasting dient integraal en onverkort ook te worden geheven inzake het verblijf van arbeidsmigranten. Primair om deze reden is de term ‘toeristenbelasting’ enkele jaren geleden vervangen door ‘verblijfsbelasting’.
6.
In Maasdriel is degene die het betaalde verblijf mogelijk maakt (‘aanbiedt’) de belastingplichtige.
Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – verblijfsbelasting 13 november 2023 Blad 7 van totaal 12
Nachtregister 7.
Elke belastingplichtige is verplicht om (juist, volledig en tijdig) gebruik te maken van een zogenoemd nachtverblijfregister. Een belastingplichtige mag alleen in uitzonderingsgevallen een eigen toepassing gebruiken. Als die gevallen niet aan de orde zijn, dan moet gebruik worden gemaakt van een specifiek digitaal nachtregister (X-com).
8.
Sinds februari 2021 vigeert in dit verband een ‘Beleidsregel van de burgemeester van Maasdriel’. Daarin staan stevige woorden over de handhaving van het gebruik van het nachtregister, inclusief expliciete sancties voor gevallen waarin het register ‘niet of niet juist’ wordt gevoerd.
Bedragen 9.
In 2023 bedraagt het belastingbedrag per persoon (ongeacht leeftijd of ander kenmerk) per nacht € 1,48. In de beide verordeningen 2023 is (al) vermeld dat dit bedrag in 2024 € 1,58 zal zijn.
10. Elke belastingplichtige moet, kort gezegd, jaarlijks aan de gemeente Maasdriel opgeven hoeveel relevante overnachtingen in het laatst-voorbije jaar aan de orde zijn geweest. Dat aantal moet uiteraard overeenkomen met het totaal aantal overnachtingen dat is opgenomen in het door haar of hem bijgehouden nachtregister. 11. De Verordening (…) verblijfsbelasting 2023 kent een stevige onduidelijkheid waar het gaat om de mogelijkheid – of juist het ontbreken daarvan – om te werken met een (jaarlijkse) forfaitaire heffing. Artikel 6 lijkt het mogelijk te maken dat bij verblijf op een ‘vaste jaarplaats, vaste seizoenplaats of seizoenplaats’ per tent, caravan of soortgelijk onderkomen (ook) mag worden gerekend met 2,5 persoon maal 300 nachten = 750 nachten, waaraan dan een totale belasting van 750 maal € 1,48 = € 1.110 zou zijn verbonden. Artikel 7 lijkt het toepassen van een dergelijke forfaitaire heffing echter te blokkeren. Overigens begrijpt iedereen dat bij een eventuele mengelmoes van forfaitaire bedragen (per onderkomen) en belasting per nacht (per persoon) geen aansluiting meer kan worden gevonden tussen de totale belasting en de aantallen nachten in het nachtregister. 12. De Verordening (…) watertoerismebelasting 2023 blinkt evenmin uit in duidelijkheid en/of logica. Het begrip ‘lengte’ (waarschijnlijk van een vaartuig) wordt gedefinieerd als ‘de lengte over alles’.
Een ‘vaste ligplaats’ is dat als die plaats ‘naar plaatselijk gebruik, zulks ter beoordeling van het college, is bestemd voor het regelmatig afmeren of ter anker leggen van een vaartuig en die ter beschikking wordt gesteld voor eenzelfde vaartuig gedurende een seizoen’. Op basis van artikel 6 kan de belasting bij een vaste ligplaats forfaitair worden bepaald, en wel per vaartuig per seizoen op [ 2,2 persoon maal 15 nachten maal € 1,48 ] = afgerond € 49.
Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – verblijfsbelasting 13 november 2023 Blad 8 van totaal 12
Dat is nog geen 5 % van het bedrag waarvoor de alleenstaande of het gezin wordt aangeslagen dat kiest voor het op een vaste plaats opzetten van een tent, vouwwagen of caravan, wat in de praktijk gedurende dezelfde maanden zal gebeuren als waarin een vaste ligplaats wordt gebruikt. Op de websites van zeven jachthavens in Maasdriel is in de meeste gevallen een relatie te leggen tussen de vermelde belasting met de € 1,48 of de circa € 49 op basis van de Verordening. Bij één haven lijkt de bij de eigenaar te innen watertoeristenbelasting af te hangen van het aantal meters steiger dat met haar of zijn vaartuig in beslag wordt genomen.
Van medio 2018 tot eind 2022 13. In de commissie Samenleving & Financiën van de raad heeft op 14 april 2018 een ambtelijk medewerker een presentatie gegeven met als titel ‘Arbeidsmigranten Maasdriel Fase 2’. Die presentatie hield verband met het raadsvoorstel ‘Structurele invulling werkzaamheden met betrekking tot arbeidsmigranten’, dat in de raadsvergadering van 17 mei 2018 is aangenomen. 14. De bedoelde presentatie en het raadsvoorstel hadden betrekking op het brede beleid inzake het verblijf van arbeidsmigranten in de gemeente Maasdriel, maar zagen ook op ‘de volledige benutting van de beschikbare belastingcapaciteit’. Op blad 2 van het raadsvoorstel wordt met enthousiasme gemeld dat ‘na een intensieve periode van onderzoek er nu zicht is op 1.500 arbeidsmigranten die momenteel op ongeveer 250 verschillende adressen verblijven.’ Van hetzelfde blad: ‘Er is inmiddels inzicht in de aantallen en de verblijfslocaties.
Er liggen afsprakenlijsten voor de huisvesters en er zijn interne werkprocessen opgesteld.’ Het raadsvoorstel rept vervolgens van ‘een extra capaciteitsvraag’, ook omdat het ‘Team Financiën extra werkzaamheden heeft in de vorm van heffen, innen en controleren van de toeristenbelasting.’ In de tekst is verder het grote belang aangegeven van ‘goede communicatie en verwachtingenmanagement’ richting de diverse aanbieders van verblijf voor arbeidsmigranten, die ‘niet gewend zijn (…) aan het betalen van toeristenbelasting.’ 15. De structurele kosten van de extra inzet bij het Team Financiën worden ingeschat op jaarlijks € 30.000. In het Plan van Aanpak, uit dezelfde periode in 2018 – nu dus ruim vijf jaar geleden – wordt aanvullend eenmalig € 30.000 aangekondigd voor de kosten van ‘het actualiseren van het beleid en de communicatie daarover’.
Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – verblijfsbelasting 13 november 2023 Blad 9 van totaal 12
16. In de periode medio 2018 tot eind 2022 gebeurt er weinig tot niets. Er wordt nauwelijks en al helemaal niet gestructureerd gehandhaafd op het hanteren van het nachtregister: niet bij de aanbieders van toeristische overnachtingen, niet bij de jachthavens en evenmin bij de eigenaren of (andere) uitbaters van locaties waar tijdelijk of doorlopend arbeidsmigranten verblijven. De inning van verblijfsbelasting (en watertoeristenbelasting) geschiedt feitelijk alleen bij de belastingplichtigen die bij de gemeente bekend zijn, en dan nog alleen op basis van de aantallen overnachtingen die door die belastingplichtigen op aanschrijven van de gemeente worden doorgegeven. Als een aanbieder onbekend is en/of niets doorgeeft wordt simpelweg geen belasting geheven. Er vindt geen enkele vorm van controle plaats. 17. Voor de beeldvorming: van alle bij de gemeente bekende aanbieders van verblijf voor arbeidsmigranten – onbekend is hoeveel adressen in dit verband ontbreken – heeft slechts circa een-derde zich aangemeld voor het gebruik van het voorgeschreven nachtregister. Los van de evidente andere risico’s die het niet hanteren van het register met zich meebrengt: alleen al op basis hiervan loopt de gemeente Maasdriel minimaal 2/3 van indicatief € 500.000 structureel per jaar mis (zie ook punt 22).
Intussen zien de aanbieders in kwestie – de Rekenkamercommissie kan het niet anders formuleren – glimlachend toe hoe anderen wel belasting betalen en zij geen handhaving ervaren.
Handhaving 18. Eind januari 2021 ontvangen twee collegeleden een terugkoppeling van de handhavingsactie die in december 2020 is gehouden onder de noemer ‘Week van het Nachtregister’. Bij die actie zijn 64 locaties bezocht waarvan de gemeente Maasdriel wist of vermoedde dat er arbeidsmigranten verbleven. Dat is ruwweg een kwart van alle locaties in kwestie. Tijdens de actie zijn uiteenlopende bevindingen opgedaan, ook waar het ging om (a) locaties die regulier werden bewoond en om (b) migranten die in de Basisregistratie Personen bleken te zijn opgenomen (en inzake wie dus geen verblijfsbelasting speelt). Van de 142 aangetroffen, als zodanig te kwalificeren arbeidsmigranten bleken er 90 niet in een nachtregister voor te komen. De notitie sluit af met de constateringen dat (1) ‘op ruim 70 % van de locaties waar daadwerkelijk huisvesting van arbeidsmigranten plaatsvindt sprake is van strijdigheid met wettelijke regels en beleid’, alsmede dat (2) ‘er nog volop werk aan de winkel lijkt.’
Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – verblijfsbelasting 13 november 2023 Blad 10 van totaal 12
19. In 2023 komt de handhaving op het volledige en correcte gebruik van het nachtregister slechts mondjesmaat van de grond. Het via de Beleidsregel van de burgemeester voorgeschreven digitale register geeft veel problemen en er zijn ambtelijke strubbelingen. In de Beleidsregel, die als vermeld sinds begin 2021 (dus al 2,5 jaar) vigeert, staat geen woord Spaans, maar het lukt de gemeente Maasdriel (nog) bepaald niet om een adequaat gebruik van het register af te dwingen.
Verder in 2023 20. In de periode 2022-2026 vormt het bestuursakkoord ‘Samen Doen’ het kompas waarop het college vaart. Twee citaten uit dat akkoord (het tweede staat ook op blad 3 van het voorliggende memorandum. Onderstrepingen zijn van de Rekenkamercommissie): Belangrijke thema´s in het kader van toezicht en handhaving zijn het toezicht op legale en veilige huisvesting van internationale werknemers en op het gebruik van het digitaal nachtregister en daarmee samenhangend het innen van verblijfsbelasting. Wij willen dat alle huisvesters hier in 2022 aan voldoen (blad 8) We zien erop toe dat alle recreatieondernemers daadwerkelijk verblijfsbelasting afdragen en betalen voor het gebruik van de openbare ruimte (blad 15). 21. In de vergadering van 13 oktober 2022 heeft de raad, door het vaststellen van de Bestuursrapportage 2022, zonder vraag of discussie ingestemd met € 200.000 extra lasten onder de noemer ‘Basis recreatie en toerisme / op orde brengen inning verblijfsbelasting’ (blad 43). Bij meermaals navraag door de Rekenkamercommissie blijkt aan dit bedrag geen document, specificatie of projectplan ten grondslag te liggen. 22. De Rekenkamercommissie heeft uit een (gedocumenteerd) ambtelijk contact opgemaakt dat de totale belastingcapaciteit rond alleen al de arbeidsmigranten op meer dan € 500.000 per jaar wordt geschat.
Het sommetje is niet moeilijk te maken: 300 locaties maal 4 personen (in de praktijk veelal meer) maal 300 nachten maal afgerond 1,50 = ruim meer dan € 500.000. Maasdriel int (ook) inzake 2023 slechts een fractie van dat bedrag. Kort door de bocht: in de periode 2019 tot en met 2023 is minstens € 2 miljoen – goed voor honderd jaar Rekenkamercommissie, of voor nog veel betere bestedingsdoelen – niet geïnd, waar dat wel had gemoeten. 23. Het ‘spoor’ dat loopt van de aanbieders van verblijf via het nachtregister tot aan het opleggen en innen van de verblijfs- en watertoeristenbelasting is ambtelijk versnipperd ingericht. Van de ‘interne werkprocessen’ waarover in 2018 richting raad wordt gesproken is anno 2023 niets zichtbaar: niet in opzet, laat staan in werking, (externe) handhaving, (interne) borging, interne controle en/of periodieke evaluatie.
Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – verblijfsbelasting 13 november 2023 Blad 11 van totaal 12
De verantwoordelijkheid voor het afdwingen van het volledige gebruik van het nachtregister ligt bij de afdeling publieke dienstverlening, maar die heeft veel moeite daar invulling aan te geven. De uitvoering van het toeristisch beleid ligt bij de afdeling ruimtelijke ordening. De vergunningverlening en handhaving inzake arbeidsmigranten liggen enerzijds bij ruimtelijke ordening (omgevingsvergunning, in samenwerking met de Omgevingsdienst Rivierenland), anderzijds bij publieke dienstverlening (exploitatievergunning, waarin nadere voorwaarden aan de exploitatie van een locatie worden gesteld). Beide afdelingen houden zich afzijdig van het aspect verblijfsbelasting. De heffing en inning van die belasting (en van de watertoeristenbelasting) lag tot en met het belastingjaar 2022 bij medewerkers financiën binnen de Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard. Die verrichten de desbetreffende werkzaamheden alleen voor de gemeente Maasdriel: de gemeente Zaltbommel doet de heffing en inning van lokale belastingen nog in eigen beheer (en laat die dus niet uitvoeren door de Bedrijfsvoeringseenheid). 24. Het college van Maasdriel heeft op 4 juli 2023 besloten om de heffing en inning van de verblijfsen watertoeristenbelasting uit te besteden aan de Belastingsamenwerking Rivierenland (BSR).
De BSR heeft bij het doen van het voorstel waarop Maasdriel is ingegaan nadrukkelijk gewezen op het fenomeen ‘garbage in, garbage out’. Ofwel: de BSR kan begin 2024, als de heffing en inning over 2023 moeten plaatsvinden, alleen uitgaan van de gegevens (aanbieders en aantallen overnachtingen) die de BSR krijgt aangereikt. Die gegevens zullen over het belastingjaar 2023 nog verre van juist en compleet zijn. 25. In 2023 is extra ambtelijke capaciteit ingehuurd, bedoeld om het dossier verblijfsbelastingwatertoeristenbelasting eindelijk, eenduidig en structureel vlotgetrokken te krijgen. De desbetreffende medewerker noch zijn leidinggevende afdelingshoofd hebben de Rekenkamercommissie een heldere taakopdracht kunnen overleggen, voorzien van termijnen, aantallen te besteden uren en resultaatverwachtingen. De Rekenkamercommissie ontving uitsluitend een ongedateerde handgeschreven notitie met (kennelijke) aandachtspunten als ‘welke wijzigingen zijn nodig qua bestaande regelgeving’, ‘onderzoeken waar het proces verbeterd dient te worden’ en ‘welke bevoegdheden hebben wij op basis van fiscale wetgeving’. Tot op heden is alleen de voorbereide overgang van de heffing en inning van de belastingen naar de BSR bewerkstelligd. De inzet van de bedoelde externe medewerker loopt naar verluidt tot circa 1 oktober aanstaande.
**
Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – verblijfsbelasting 13 november 2023 Blad 12 van totaal 12
IV
Suggesties
Zoals eerder in dit memorandum is verwoord: de Rekenkamercommissie is kritisch. Dat moet de commissie, als critical friend van primair de raad en secundair het college, op basis van de opgedane bevindingen onvermijdelijk zijn. Het onderwerp verblijfsbelasting, volgend uit overnachtingen binnen de gemeentegrenzen van Maasdriel door enerzijds toeristen, anderzijds arbeidsmigranten, wordt in Maasdriel al jaren relevant gevonden, maar is al evenveel jaren een ondergeschoven kind. De tegen deze achtergrond opgedane bevindingen geven de commissie reden tot grote zorgen. Naar het oordeel van de Rekenkamercommissie moet over het belastingjaar 2024 (dus begin 2025) sprake zijn van een volledige heffing en inning, vanzelfsprekend mede gebaseerd op een onverkort en juist gebruik van het nachtregister door alle aanbieders van de typen verblijf waaraan de belasting is verbonden. Let wel: dat is twee jaar later in vergelijking met de ambitie die terzake in het lopende bestuursakkoord is verwoord. Voorziet het college dat dat niet lukt, dan is het beter de verblijfsbelasting met ingang van 2024 af te schaffen – en uiteraard, maar dan om andere redenen, wel door te gaan met de handhaving van het volledige en correcte gebruik van het (voorgeschreven) nachtregister.
Alles voor de geloofwaardigheid van de gemeente, die rond het onderwerp ernstig onder druk staat – en wat onvermijdelijk op andere domeinen doorwerkt. Hierboven en hierna wordt uiteraard ook op de watertoeristenbelasting gedoeld. Is het allemaal zo moeilijk? Natuurlijk niet. We hebben het over ruwweg vijftig aanbieders van toeristisch verblijf, nog geen vijftien jachthavens en indicatief 300 locaties waar arbeidsmigranten verblijven. Meld de (aldus) enkele honderden ondernemers dat het vanaf nu menens is. Zet per direct in op positieve contacten, organiseer een paar informatiesessies en richt zonodig een helpdesk in, maar maak ook duidelijk dat de gemeente Maasdriel zich per 2024 onverkort strikt zal opstellen. Zorg vanzelfsprekend voor een (dus één) ambtenaar bij wie de integrale verantwoordelijkheid ligt voor de regelgeving, de inrichting van alle processen en de feitelijke heffing en inning van de verblijfs- en watertoeristenbelasting. Kies binnen het college een (ook één) lid dat intern en extern optreedt als integraal bestuurlijk boegbeeld. Richt de verordeningen voor 2024 zodanig in dat kan worden gewerkt met forse forfaitaire bedragen voor iedere aanbieder die zich aan de regelgeving denkt te kunnen onttrekken. Verstuur de desbetreffende forfaitaire aanslagen niet pas begin 2025, maar al in april 2024.
Als een aanbieder het met een flink naar boven afgeronde aanslag oneens is, dan mag zij of hij op basis van een aantoonbaar sluitend nachtregister aantonen dat minder zou hoeven te worden afgedragen.
**
Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – verblijfsbelasting 13 november 2023 Bijlagen
Bijlage 1
Bestuurlijke reactie
Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – verblijfsbelasting 13 november 2023 Bijlagen
Bijlage 2
Nawoord Rekenkamercommissie
De Rekenkamercommissie zegt het college dank voor de uitgebreide bestuurlijke reactie. De commissie ziet in de bestuurlijke reactie de strekking ‘de Rekenkamercommissie miskent ons harde werken, heeft een memorandum met fouten opgeleverd en gebruikt suggestieve en negatieve woorden’. De lezer zal begrijpen: dit maakt de zorgen van de commissie met betrekking tot het onderwerp verblijfsbelasting er bepaald niet kleiner op, en geeft aanleiding de raad (nogmaals) en herhaald te adviseren de voortgang van dit dossier strikt te monitoren. Immers:
Relatie heffing verblijfsbelasting met nachtregister – volgens het college niet voorwaardelijk
Zie de punten 7 tot en met 10 uit het memorandum. Iedere belastingplichtige (!) moet sinds begin 2021 een nachtregister bijhouden, zulks via een specifiek benoemde applicatie. Op het niet of onjuist hanteren van het nachtregister staan (vermeld in de aangehaalde Beleidsregel van de burgemeester) stevige sancties. Vanzelfsprekend moet het jaarlijks door diezelfde belastingplichtige aan de gemeente opgegeven aantal overnachtingen overeenkomen met het totaal aantal volgens het nachtregister. Uit het vigerende bestuursakkoord ‘Samen Doen’: ‘Belangrijke thema´s in het kader van toezicht en handhaving zijn het toezicht op legale en veilige huisvesting van internationale werknemers en op het gebruik van het digitaal nachtregister en daarmee samenhangend het innen van verblijfsbelasting.’
Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – verblijfsbelasting 13 november 2023 Bijlagen
Mengelmoes aan tarieven – volgens het college geen probleem
Iedereen begrijpt nut en noodzaak van een eenduidige aansluiting tussen enerzijds aantallen overnachtingen (conform het nachtregister) maal vaste tarieven en anderzijds de totale belastingopbrengst – per belastingplichtige per periode. Omdat de Verordening de aangehaalde mengelmoes tussen forfaitaire bedragen (per onderkomen) en belasting per nacht (per persoon) mogelijk maakt zal die aansluiting in veel gevallen niet te maken zijn, met alle mogelijke gevolgen van dien.
Belastingverordeningen – volgens het college extern getoetst, zorgvuldig samengesteld en gebaseerd op modellen van de VNG
Zie nogmaals de punten 11 en 12 uit het memorandum. ‘Juridische terminologie en niet voor iedereen meteen duidelijk’, alsof de Rekenkamercommissie niet goed kan lezen. De verordeningen in kwestie bevatten simpelweg enkele stevige onduidelijkheden. Het college mag het zeggen als het zou vinden dat het logisch om iemand die gedurende een seizoen een tentje op een camping heeft staan, ongeacht het aantal slaapplaatsen, € 1.110 (!) aan verblijfsbelasting te laten betalen, waar de eigenaar van een boot, die gedurende eenzelfde seizoen een vaste ligplaats in een jachthaven heeft, € 49 kwijt is.
Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – verblijfsbelasting 13 november 2023 Bijlagen
Inspanningen in 2023 – waaraan de Rekenkamercommissie volgens het college geen recht doet
De gebrekkige organisatie en feitelijke inning van de verblijfsbelasting is een groot deel van de gemeenteraad al jaren een doorn in het oog. Niet voor niets werd de suggestie voor dit onderwerp in de klankbordgroep eind 2022 breed omarmd. Al sinds medio 2018 zou stevig moeten zijn ingezet op de combinatie ‘zicht op verblijf’ en ‘volledige benutting van belastingcapaciteit’, met name in relatie tot arbeidsmigranten. In de jaren tot en met 2022 gebeurt er vervolgens weinig tot niets. Ook inzake 2023 blijft de feitelijke inning van de verblijfsbelasting ver achter bij wat mogelijk is. Van eenduidig ingerichte werkprocessen, die moeten borgen dat over 2024 niet weer een groot deel van de potentiële circa € 500.000 wordt misgelopen – en mede waarvoor de raad eind 2022 heeft ingestemd met een extra investering van € 200.000 – is de Rekenkamercommissie bij de uitvoering van het onderzoek niets gebleken.
Wel of niet moeilijk – het college meent van wel
De Rekenkamercommissie ziet dit anders. Zie (nogmaals) de laatste suggestie op blad 12 van het memorandum. Leuker kan de verblijfsbelasting niet worden gemaakt, wel makkelijker – en de gemeente boekt meteen de dringend noodzakelijke progressie rond het gebruik van het nachtregister.
Het college verzoekt de Rekenkamercommissie ‘een genuanceerder beeld over dit onderwerp over te brengen aan de gemeenteraad’. De commissie zal de raad wijzen op de spreekwoordelijke mate waarin het glas gevuld is – halfleeg of halfvol – en acht de raad uitstekend in staat om daaraan conclusies en desgewenst acties te verbinden.
**