jMAA11 - memorandum GREX-en - november 2021

Grondexploitaties van de gemeente Maasdriel – overzicht en uitzicht Aantekeningen – aandachtspunten – suggesties

Memorandum van het negentiende onderzoek van de Rekenkamercommissie van de gemeente Maasdriel

Frank Hordijk 8 november 2021

1. Inleiding De Rekenkamercommissie van de gemeente Maasdriel heeft twee onderwerpen geselecteerd voor onderzoek in 2020. Deze onderwerpen zijn grondexploitaties en duurzaamheid. Het memorandum met de uitkomsten van het onderzoek naar beleid en uitvoering op het gebied van duurzaamheid is gepresenteerd en toegelicht in de vergadering van de commissie Ruimte van 26 mei 2021. In het voorliggende memorandum zijn de aantekeningen, aandachtspunten en suggesties opgenomen die zijn voortgekomen uit het onderzoek naar de zogenoemde grondexploitaties. Overigens analyseerde de Rekenkamercommissie eerder (in 2015) de informatievoorziening inzake diezelfde exploitaties. De onderzoeker – voor dit onderwerp was dat alleen Frank Hordijk – probeert elk onderzoekstraject ‘klein’ te houden, of in elk geval niet onnodig groot te maken. Tegelijk blijkt steeds weer dat het (kunnen) presenteren van goed onderbouwde bevindingen de nodige diepgang in ‘stukken en contacten’ vergt. De in dat verband noodzakelijke inzet is weer met alle genoegen geleverd – al is het maar omdat de Rekenkamercommissie doorlopend, in bijzonder prettige contacten per mail, telefoon en Teams met de gemeentelijke concerncontroller, adequate antwoorden en alle (wel) beschikbare stukken ontving.

Als altijd: dank! De Rekenkamercommissie is bevoegd om zelfstandig de onderwerpen vast te stellen van haar onderzoeken, maar in de praktijk gebeurt dit altijd in overleg met de Klankbordgroep. De door de Rekenkamercommissie voor 2020 geselecteerde onderwerpen ‐ grondexploitatie en duurzaamheid – sluiten aan bij de voorkeuren die uit het overleg met de Klankbordgroep naar voren zijn gekomen. De onderwerpen zijn vervolgens vastgelegd en beschreven in het Onderzoeksprogramma voor 2020 van 3 februari 2020. Daarmee heeft de Rekenkamercommissie invulling gegeven aan art. 10, lid 1 en 2 van de Verordening op de Rekenkamercommissie 2014 van de gemeente Maasdriel. Overigens en voor de goede orde: de late oplevering van dit memorandum is uitsluitend veroorzaakt door vertraging bij Hordijk (die vervolgens nog wel cijfers en andere informatie uit de jaarrekening 2020 kon verwerken).

Blad 1

2. Onderzoek, onderzoeksvraag en opzet Vraagstelling De centrale onderzoeksvraag zoals verwoord in het Onderzoeksprogramma voor 2020 luidt als volgt: 

Welk beeld dient zich aan als we een (complexe, langjarige, risicovolle) exploitatie volgen vanaf de start tot en met 2019, in termen van verwachtingen, risico’s, [voorziene] financiële gevolgen en (periodieke en incidentele) informatie aan de raad van Maasdriel?



Krijgt de raad – ook terugkijkend – steeds voldoende en geschikte informatie over alle aspecten van een grondexploitatie, die voor de raad van belang mogen worden geacht? Wordt de raad (dus) steeds tijdig en voldoende gefaciliteerd in de aanloop naar besluitvorming over die grondexploitatie?

Deze centrale onderzoeksvraag wordt in het Onderzoeksprogramma voor 2020 uitgewerkt in een aantal deelvragen:  Welke formele kaders zijn (ook) in Maasdriel rond de grondexploitaties aan de orde?  Welke grondexploitaties zijn (waarom) interessant om in het onderzoek te betrekken?  Na de keuze voor een specifieke exploitatie: welke informatie is daarover wanneer, met welke diepgang, voorzien van welke keuzemogelijkheden, wel of niet met inbegrip van welke opgenomen kansen, risico’s en financiële aspecten, met de raad gedeeld?  Welke mogelijke verbeterpunten zijn aan de orde, specifiek waar het gaat om de informatievoorziening aan de raad?

Opbouw van dit memorandum In het vervolg van dit memorandum (paragraaf 3) zijn themagericht de aantekeningen en aandachtspunten opgenomen die zijn gevolgd uit (a) het analyseren van divers beschikbaar materiaal en uit (b) meerdere contactmomenten met de concerncontroller. Daarna (paragraaf 4) wordt de hierboven opgenomen dubbele centrale onderzoeksvraag beantwoord, gevolgd door enkele suggesties.

Blad 2

3. Grondexploitaties – aantekeningen en aandachtspunten Algemeen 

De gemeente Maasdriel kende eind 2020 (nog) vier lopende grondexploitaties. Die exploitaties zijn ontstaan in een periode dat Maasdriel in voorkomende gevallen koos voor een zogenoemde actieve grondpolitiek. Dat doet de gemeente inmiddels niet meer. Het gevoerde grondbeleid is nu regisserend‐faciliterend, waarbij de gemeente stuurt door het opnemen van specifieke bepalingen in overeenkomsten met ontwikkelaars of (andere) derden, die voor hun rekening en risico de feitelijke exploitatie van de grond ter hand nemen. Los van wat strategische posities worden genoemd koopt de gemeente geen gronden (meer) met de intentie om die, met als mogelijke bijvangst een financieel voordeel, op termijn bouwrijp te verkopen. Als gevolg daarvan loopt de gemeente veel minder risico’s op tekorten.



De laatst‐vastgestelde gemeentelijke Nota Grondbeleid dateert uit 2009. Hoewel daartoe geen (wettelijke) verplichting bestaat ligt het voor de hand dat die Nota binnenkort wordt geactualiseerd. Overigens bepaalt artikel 17 van de vigerende Financiële verordening van de gemeente Maasdriel dat ‘… het college de raad eens in de vier jaar een Nota grondbeleid aanbiedt’. Het college stelt wel jaarlijks een grondprijzenbrief vast, die met de raad wordt gedeeld.



Alle relevante (vigerende) kaders en met de raad gedeelde stukken ademen een context en sfeer waarin ‘de inhoud voorop staat’. Grondbeleid wordt merkbaar gezien als een middel dat moet worden ingezet om doelstellingen uit het ruimtelijk beleid te kunnen realiseren. Dat ruimtelijk beleid kent een vertrekpunt in de vigerende Structuurvisie (met plan‐MER), die overigens ook al tien jaar oud is. Voor de planning en realisatie van specifieke projecten wordt het beschikbare, maar veelal ook verplichte juridisch‐planologische instrumentarium ingezet (met het bestemmingsplan als specifiek element).



Uitgaande van de strikte zogenoemde BBV‐eisen ziet de controlerend accountant van de gemeente toe op de correcte presentatie van de grondexploitaties, uiteraard inclusief achterliggend cijferwerk met de eventuele gevolgen daarvan voor specifieke voorzieningen en reserves (waarover later in dit memorandum meer), in de periodieke PenC‐documenten. Los van een kleine correctie (inzake 2016) toont de accountant zich door de jaren heen expliciet tevreden over de interne beheersing die de gemeente rond de exploitaties kent (in termen van analyses, calculaties, schattingen en daarop gebaseerde, in begrotingen en jaarrekeningen opgenomen cijfers en toelichtingen).

Blad 3

Oostelijk deel Kerkdriel‐Noord ‐ Paddenstoelenbuurt De ‘grootste’ van de vier nog lopende grondexploitaties – zowel in Euro’s als in resterende doorlooptijd – betreft de zogenoemde Paddenstoelenbuurt (voorheen genaamd Perenbuurt) in Kerkdriel‐Noord. De Rekenkamercommissie heeft rond die exploitatie een ‘ingezoomd’ beeld willen krijgen van de aan de raad voorgelegde informatie. 

We vallen met de spreekwoordelijke deur in huis: het bepaald niet gelukt om het informatiebeeld compleet te krijgen. Vanuit de ambtelijke organisatie is, onder aansturing van de concern‐controller, gedaan wat kon worden gedaan, maar door de samenloop van (a) een eerder gecombineerde en later gesplitste exploitatie (b) veel ambtelijke wisselingen c.q. inhuur (c) een matig ingericht en toegankelijk documentatiesysteem en (d) meerdere, overigens op terechte gronden als ‘geheim’ gekwalificeerde en onder die noemer met de raad gedeelde stukken is het beeld fragmentarisch gebleven. Ook via de griffie kon niet (meer) bij alle door de Rekenkamercommissie gewenste documentatie worden gekomen, terwijl inhoudelijk‐ambtelijk op meerdere punten blijvend werd getwijfeld of in het dossier een tussen‐ of toch de eindversie van een stuk is opgenomen, et cetera.



Inzake de Paddenstoelenbuurt heeft de raad voor het laatst in december 2019 een herziene grondexploitatie voorgelegd gekregen. Op dat moment had de gemeente nog niet alle voor de uitvoering van het plan noodzakelijke gronden verworven, (mede) waardoor de achter‐ liggende calculaties geheim moesten blijven. Tegelijk met het accorderen van de herziene exploitatie, in de vergadering van 19 december 2019, stemde de raad in met het zogenoem‐ de Masterplan voor de Paddenstoelenbuurt (in casu het ruimtelijk kader voor de feitelijke realisatie van de beoogde buurt).



In het geheime memo ‘GREX Paddenstoelenbuurt toegelicht’ is vanuit de ambtelijke organisatie een uitbundig met cijfers gelardeerde onderbouwing gegeven voor het oplopen van het voorziene tekort op de exploitatie met circa € 160.000 ten opzichte van de inschatting die een jaar eerder was gemaakt. In het openbare deel van de stukken staat wel dit bedrag, maar niet de totale omvang van het voorziene verlies op het plan in kwestie. In de jaarrekening 2019 van de gemeente is de verliesvoorziening, die voor de vier lopende exploitaties was getroffen, (nog) niet uitgesplitst opgenomen. In de jaarrekening 2020 is dat wel gedaan: op het project Paddenstoelenbuurt wordt (thans) rekening gehouden met een verlies van ruim € 2,1 miljoen.



De Rekenkamercommissie wilde graag vaststellen in hoeverre de raad, in de aanloop naar achtereenvolgende vaststellingen van herziene exploitaties inzake de Paddenstoelenbuurt,

Blad 4

keuzes voorgelegd heeft gekregen, op risico’s is gewezen en eigen afwegingen heeft kunnen maken. Ondanks intensieve ambtelijke pogingen lukte het niet om de – al dan niet geheime – raadsstukken, vanaf de start van de zelfstandige exploitatie voor de Paddenstoelenbuurt in 2013, bijeen te brengen. In de dossiers zijn (verwijzingen naar) werkbijeenkomsten met raadsleden uit 2014 en 2015 terug te vinden en is te zien dat in maart 2017 een geheime presentatie is gegeven in de commissie Ruimte, maar ontbreekt ieder detail – en waaieren wel beschikbare bedragen zodanig uiteen – waardoor de Rekenkamercommissie geen zinnige bevinding kon doen.

Als sfeerbeeld, uit ambtelijke berichten aan de Rekenkamercommissie: ‘Daarnaast heb ik zelf gespit in paragrafen grondbeleid van diverse jaarstukken vanaf 2012/2013. Hierbij werd destijds wel de verliesvoorziening per grex apart benoemd. In hoeverre de grex afzonderlijk in de raad is gebracht waarbij de raad nog keuzes hadden is mij nog niet helder geworden. Gezien de verschillende wisselingen in het projectleiderschap (met name externen destijds) kan ik op dit moment niet veel terugvinden.’ ‘Let wel, ik weet niet of dit definitieve documenten zijn, want ik haal ze uit de map van (…). In het raads‐ informatiesysteem kan ik er niets over vinden. Dit komt denk ik omdat het over geheime stukken gaat. Dus de door mij bijgevoegde afbeeldingen betreffen zeer waarschijnlijk geheime informatie.’ ‘Op 12 november 2015 is de grex Kersenbuurt vastgesteld door de raad. In de conceptstukken van het voorstel en bijlagen kan ik vinden dat er ook een passage is opgenomen over het ‘oostelijk deel’. Onderstaand is een printscreen uit het geheime document hierover van Beeld BV. LET OP: de definitieve stukken heb ik niet, deze staan ook niet in het raadsinformatiesysteem.’



Het gaat om belangrijke keuzes en grote bedragen. Uit de wel beschikbare stukken leidt de Rekenkamercommissie af dat het thans omvangrijke voorziene verlies mede voortkomt uit door de raad geaccordeerde keuzes voor (met name) bouw voor het ‘sociale segment’ (zowel koop als huur) in de Paddenstoelenbuurt. Juist die keuzes had de Rekenkamer‐ commissie graag willen kunnen terugvoeren op destijds gepresenteerde alternatieven, inclusief inschattingen van de financiële consequenties. Het zeer gedetailleerde overzicht uit 2019 omvat overigens geen enkele keuzemogelijkheid – de raad kon (dus) niets anders dan met de herziene exploitatie instemmen 1.

1

De Rekenkamercommissie ontving op dit punt de volgende ambtelijke reactie: ‘Dat er geen keuzemogelijk‐ heid was opgenomen klopt. Desalniettemin kan de gemeenteraad via moties en amendementen wijzigingen voorstellen. Zo is er bij de behandeling door de raad van het Masterplan Paddenstoelenbuurt op 12 december 2019 de ‘Motie woningbouwplan Kerkdriel Noord, fase 2, Paddenstoelenbuurt (M2019‐67)’ aangenomen. Hierin verzocht de raad het college om de woningbouwprogrammering van het woningbouwplan Kerkdriel Noord, fase 2, aan te passen met extra sociale en goedkope woningbouw in de Paddenstoelenbuurt bovenop de al geprognosticeerde aantallen sociale huurwoningen. Dit is gebeurd: het aantal sociale huurwoningen in het plan is van 27 naar 44 verhoogd (dit heeft tot een grotere voorziening geleid per 31‐12‐2019). Hierover is de gemeenteraad geïnformeerd middels een raadsinformatiebrief.

Blad 5



Ergo: ruim € 2,1 miljoen actueel voorzien verlies op het project Paddenstoelenbuurt – misschien een investering die planologisch‐beleidsmatig destijds en nog steeds uitstekend kan worden verantwoord, mogelijk zou met de kennis van vandaag tot andere beslissingen zijn gekomen, wie weet heeft de raad alleen ‘voor de vorm’ besluiten voorgelegd gekregen. We gaan het niet weten – en precies in die vaststelling zit de conclusie dat dat niet (meer) mag gebeuren.

Begroting, jaarrekening en financiële positie 

De Rekenkamercommissie heeft gezien dat de ‘stand’ van de vier nog lopende grondexploitaties geheel volgens de regelen der BBV‐kunst zijn verwerkt in de Paragraaf Grondbeleid in de jaarrekening 2019, de programmabegroting 2021 en in de jaarrekening 2020. Uit de accountantsverslagen, uitgebracht naar aanleiding van de controles van de jaarrekeningen vanaf 2017, die Hordijk op dit specifieke punt heeft doorgenomen, blijkt terzake steeds de expliciete instemming van de controlerend accountant.



De achter specifieke bedragen liggende, vaak meer technische regels en uitgangspunten – van kostenverhaal tot (mogelijke) vennootschapsbelasting en van de precieze voorwaarden voor (verplichte!) winstneming op nog niet afgesloten exploitaties tot de te hanteren rekenrente – is compact en ‘informatiedicht’ in de stukken opgenomen. De Rekenkamer‐ commissie begrijpt dit, maar stelt ook vast dat de materie niet ‘zomaar’ voor ieder raadslid en ook voor iedere belangstellende inwoner leesbaar is, waar dat het eigenlijk wel zo zou moeten zijn. Als er ambtelijk 40 uur capaciteit kan worden gevonden voor het uitschrijven van een ‘voor iedereen leesbare’, stapsgewijze toelichting, inclusief verwijzingen en een paar voorbeelden: Hordijk steekt er zelf met genoegen (ook) 20 uur in om die toelichting, al dan niet in de vorm van een filmpje en/of presentatie, tot stand te brengen.



In de jaarrekening 2020 is voor het eerst sinds jaren een specificatie van de verlies‐ voorziening inzake de grondexploitatie per project opgenomen (blad 119). Naast de circa € 2,1 miljoen voor de Paddenstoelenbuurt worden verliezen voorzien van een kleine € 500.000 op de projecten Kersenbuurt (ook in Kerkdriel) en van ruim € 260.000 op de Wielewaallaan (in Hurwenen). Voor de goede orde: dit zijn (dus) de verwachte saldi van, samengevat, de door de gemeente gedane uitgaven voor de aankoop van gronden en gemaakte of verplicht toegerekende kosten voor onder andere het bouwrijp maken, versus de ontvangsten die al zijn gerealiseerd c.q. nog worden verwacht uit hoofde van de verkoop van bouwrijpe percelen, alles berekend c.q. ingeschat tot het einde van elk project (als ‘alles’ is verkocht).



De verliesvoorziening voor de grondexploitaties wordt niet ‘credit’ op de balans van de gemeente gepresenteerd, maar wordt in mindering gebracht op de ‘debet’ gepresenteerde boekwaarden, behorend bij de projecten in kwestie. Dit is te vergelijken met de manier waarop bijvoorbeeld een post debiteuren op een balans wordt opgenomen: we hebben nog € 100.000 aan vorderingen (nog aan ons te betalen bedragen) uitstaan, maar houden er rekening mee dat 10 % daarvan niet zal worden ontvangen, bijvoorbeeld omdat enkele debiteuren failleren, daarom nemen we een voorziening van € 10.000 en presenteren we

Blad 6

een netto‐stand van € 90.000. Door het treffen van de bedoelde voorzieningen handelt de gemeente voorzichtig, en toont het in elk geval niet een te rooskleurige financiële positie. 

De gemeente Maasdriel toont ‘credit’ op de balans in de jaarrekening ook een ‘Algemene reserve grondexploitatie’. Dat is een niet‐verplicht reserve, die deel uitmaakt van het eigen vermogen en die – gezien het vrije karakter – wordt meegeteld bij het bepalen van de zogenoemde weerstandscapaciteit van de gemeente. De reserve wordt kort gezegd gevoed door positieve resultaten 2 op grondexploitaties, en wordt aangewend als het totaal van de voorzieningen moet worden opgevoerd. Als er zodanige mutaties spelen dat deze reserve negatief zou worden, dan verdwijnt de reserve en wordt het (nog) resterende tekort afgeboekt van de (reguliere) Algemene reserve. De Algemene reserve grondexploitatie stond eind 2020 op € 245.000 3. De Rekenkamer‐ commissie vindt het belangrijk dat de raad weet dat dat relatief kort geleden flink anders was. Zie hieronder de aantekening van Hordijk en de daarop verkregen ambtelijke reactie:

De ‘Algemene reserve grondexploitatie’ is (logischerwijs) een vrije reserve. Het verloop van die reserve vertoont een grillig beeld, met name door de mutatie in de GREX‐voorziening: 2017 = € 1.987.000, 2018 = € 623.000, 2019 = € 146.000, 2020 = € 245.000. Beseft de raad dat de financiële positie van de gemeente, los van het mogelijke beetje lucht dat er in de voorziening zit, in twee jaar tijd door ontwikkelingen op de GREX‐en een kleine € 1,75 miljoen is verslechterd? Waarom stond er in de jaarrekening 2019 niet in heel toegankelijke woorden: ‘Beste lezer van deze jaarstukken, u ziet in de tabel hierboven dat de gemeente Maasdriel afgerond € 500.000 minder rijk is geworden, veroorzaakt door (a, b en c) op onze GREX‐en. Natuurlijk kan de vlag er over een jaar weer anders bij hangen, en iedereen weet dat het hier om bedragen gaat die doorlopend in beweging zijn, maar we vinden dit toch wel erg vervelend, zeker als we zien dat de reserve in kwestie twee jaar geleden nog bijna € 2 miljoen bedroeg. We gaan …’. In de accountantsverslagen staan de mutaties van de verschillende grexen wel uitgesplitst. Op deze manier kan een gemeenteraadslid wel de historie krijgen. Daarnaast worden het productenboek (nu taakveldenboek) in detail alle mutaties gegeven.

Ook in de paragraaf grondbeleid kunnen de raadsleden zien wat het totale effect is van de grexen en wordt de hoogte van de totale voorziening weergegeven. Of dit de schoonheidsprijs verdient kun je over twisten.

2

De Rekenkamercommissie gaat in dit memorandum niet in op de licht ondoorgrondelijke uitgangspunten die volgens het BBV verplicht moeten worden gehanteerd bij het tussentijds (!) bepalen en verwerken van ‘zekere winsten’ op grondexploitaties. Met de concerncontroller is vastgesteld dat diverse gemeenten er inmiddels voor hebben gekozen om voor het ‘parkeren’ van deze winsten een separate, specifieke reserve te hanteren – omdat de bedoelde ‘zekere winsten’ een jaar later zomaar weer geheel onzeker kunnen zijn. Gezien het zeer beperkte aantal nog lopende grondexploitaties heeft Maasdriel naar het inzicht van Hordijk er terecht voor gekozen deze subroute niet te volgen.

3

Blad 75 van de jaarrekening 2020 toont het saldo van een jaar daarvoor. Dat is niet correct.

Blad 7

Raad, let op uw saeck: een verliesvoorziening op een grondexploitatie beïnvloedt causaal de financiële positie van de gemeente. Overigens wordt in de Nota reserves en voorzieningen, die begin 2020 is vastgesteld, gerekend met een structurele (algemene) reserve bouwgrondexploitatie van € 623.000 – terwijl de realiteit een goed jaar later bijna € 380.000 minder blijkt te zijn. Nogmaals, overigens in de geruststellende wetenschap dat de financiële positie van de gemeente Maasdriel in algemene zin stabiel en op niveau oogt: waak actief over het beschikbare publieke geld – en stel vooral geregeld ‘vervelend‐belangstellende vragen’, bijvoorbeeld naar het verloop van deze reserve gedurende een reeks van jaren. In dit verband is het goed om te bezien of ook voor de gemeente Maasdriel een jaarlijks op te stellen c.q. te actualiseren Meerjaren Perspectief Grondexploitaties (MPG) kan worden opgesteld, zoals dat door de VNG wordt bepleit en zoals inmiddels vele gemeenten dat doen. In een (goed) MPG wordt niet alleen meerdere jaren vooruit, maar ook meerdere jaren terug gekeken, en wordt ook steeds een directe relatie gelegd tussen de stand van de verschillende exploitaties en de financiële positie van de gemeente – zoals de Rekenkamercommissie hierboven in een paar zinnen heeft willen doen.

Misschien wel juist omdat Maasdriel nog slechts een handvol grondexploitaties kent: een jaarlijks MPG geeft veel inzicht, al is het maar in de vorm van leerpunten uit hoofde van (cijfermatige) ontwikkelingen – en daaraan ten grondslag liggende, wel of niet bewust gemaakte keuzes – die raad, college en ambtelijke organisatie ‘food for thought’ geven 4.

4

Op internet zijn vele voorbeelden van MPG’s te vinden. Diverse gemeenten maken in of vanuit een MPG in die zin (nog) een nadere koppeling met de financiële positie in algemene zin door de benaderde risico’s, die met de exploitaties samenhangen en die niet in een eventuele voorziening bij die exploitaties zijn vertaald, te relateren aan (de omvang van) de reserve bouwgrondexploitaties. Een eventueel overschot daarop zou dan kunnen overgaan naar de algemene reserve. Hordijk vindt dat technisch fraai, maar zou het voor de gemeente Maasdriel het doel voorbij vinden schieten. Overigens zou de door Maasdriel gehanteerde Algemene reserve grondexploitatie, als in verband daarmee de normen van de Inspectie Financiën Lagere Overheden zou worden gebruikt, ultimo 2020 aanzienlijk moeten worden verhoogd.

Blad 8

4. Vraagstelling – antwoorden en suggesties 

Welk beeld dient zich aan als we een (complexe, langjarige, risicovolle) exploitatie volgen vanaf de start tot en met 2019, in termen van verwachtingen, risico’s, [voorziene] financiële gevolgen en (periodieke en incidentele) informatie aan de raad van Maasdriel?



Krijgt de raad – ook terugkijkend – steeds voldoende en geschikte informatie over alle aspecten van een grondexploitatie, die voor de raad van belang mogen worden geacht? Wordt de raad (dus) steeds tijdig en voldoende gefaciliteerd in de aanloop naar besluitvorming over die grondexploitatie?

De Rekenkamercommissie heeft zich, zoals is verwoord, geen goed beeld kunnen vormen. Dat ligt bepaald niet aan de ambtelijke medewerking – die was uitstekend. Hordijk heeft het ook bij andere onderzoeken opgemerkt en wil niet onnodig ‘stoken’, maar moet nogmaals wijzen op de noodzaak van snelle, gerichte en blijvende verbeteringen in het documentatie‐ en archiefsysteem van de gemeente Maasdriel. Stelliger dan een suggestie: dit moet beter. De Rekenkamercommissie adviseert de raad om het college in dit verband om een verbeterplan te vragen, alsmede om de voortgang en resultaten daarvan strikt te (laten) monitoren en borgen. En vanzelfsprekend: waar de raad nog keuzes zou kunnen maken moet de raad tijdig worden geïnformeerd over alternatieven die het toekomstige (financiële) verloop van de grondexploitatie Paddenstoelenbuurt zouden kunnen beïnvloeden. Als dat verloop, wanneer ook in de zes jaar dat het project naar verwachting nog duurt, zich onvermijdelijk majeur anders ontwikkelt dan eind 2019 werd voorzien, waardoor de raad een bijgestelde exploitatie slechts kan ‘ondertekenen bij het kruisje’, dan moet de raad een diepgaande analyse van de opgetreden verschillen voorgelegd krijgen. Voor de goede orde: dat dient ook te gebeuren als het resultaat op de exploitatie zich onverwacht positief zou ontwikkelen.

 Welke mogelijke verbeterpunten zijn aan de orde, specifiek waar het gaat om de informatievoorziening aan de raad? De Rekenkamercommissie heeft zich – enerzijds bij gebrek aan zicht op het verloop van het project Paddenstoelenbuurt, anderzijds omdat de materie als zodanig belangrijk genoeg is – in het voorliggende memorandum mede gericht op de verwerking en presentatie van de grondexploitaties in de gemeentelijke PenC‐stukken.

Blad 9

Hordijk doet in dat verband drie suggesties: 

Zorg voor een voor iedere belangstellende begrijpelijke toelichting in of bij de Paragraaf Grondbeleid in de programmabegroting en de jaarrekening. De Rekenkamercommissie werkt er graag aan mee



Wees zo openhartig als maar kan als de financiële positie van de gemeente negatief is beïnvloed. De Rekenkamercommissie geeft in dit memorandum een schot voor de boeg naar aanleiding van de in de loop van een paar jaar flink ‘leeggelopen’ reserve bouwgrond‐ exploitatie. Zo ‘populair’ hoeft het uiteraard niet (zie het kader op blad 7), maar (juist) woorden van een dergelijke strekking laten zien dat de ambtelijke organisatie, daarna het college en vervolgens de raad niets willen verbergen. Maakt dit kwetsbaar? Nee, dit verstrekt vertrouwen!



Overweeg het gebruik van het instrument Meerjaren Perspectief Grondexploitaties (MPG). Kijk daarin vooral ook een (flink) aantal jaren terug, zoals (nog) niet veel gemeenten doen: juist van in het verleden gemaakte, inmiddels meer of minder vergaand gebleken fouten kan voor de toekomst worden geleerd.

**

Blad 10

Bestuurlijke reactie

Zie de hierna opgenomen bladen.

Nawoord Rekenkamercommissie

De Rekenkamercommissie zegt het college dank voor de ontvangen reactie, en stelt vast dat het college de strekking van het voorliggende memorandum – inclusief de daarin opgenomen suggesties – onderschrijft. Vanzelfsprekend waardeert de Rekenkamercommissie de inspanning die (al) is geleverd om de paragraaf Grondbeleid ‘toegankelijker’ te krijgen, maar is van mening dat daar nog een flinke verbeterslag in kan worden gemaakt – om de materie, die onvermijdelijk technisch‐complexe (financiële) componenten kent, voor elk raadslid inzichtelijk te krijgen. De Rekenkamercommissie is, zoals vermeld in het memorandum, graag bereid in dat verband (nader) mee te denken.

**