jMAA11 - Maasdriel - verbonden partijen - november 2023

Rekenkamercommissie Maasdriel

Memorandum

Verbonden partijen – in het bijzonder (enkele) gemeenschappelijke regelingen

Gaat de raad zich ‘in het zweet werken’ ? Natuurlijk niet !

13 november 2023

Rekenkamercommissie Maasdriel Verbonden partijen – gemeenschappelijke regelingen 13 november 2023

Inhoud

I

Ter introductie

II

Stellingen – reflectie – suggesties

4

III

Ter afsluiting

9

**

Bijlagen

1.

Bestuurlijke reactie

2.

Nawoord Rekenkamercommissie

blad

1

Memorandum

Rekenkamercommissie Maasdriel Verbonden partijen – gemeenschappelijke regelingen 13 november 2023 Blad 1 van totaal 10

I

Ter introductie

De Rekenkamercommissie Maasdriel heeft de Rekenkamercommissie tot en met 2023 ingevuld volgens het zogenoemde (lokale) directeursmodel, in de persoon van Frank Hordijk. Aan de inzet van Hordijk en van die van zijn collega Peter van Loon ligt een overeenkomst ten grondslag tussen de gemeente Maasdriel en het advies- en onderzoeksbureau Hordijk & Hordijk B.V., dat is gevestigd in Culemborg. Hordijk beëindigt zijn inzet voor Maasdriel – die begon op 1 september 2008 – per 31 december 2023. De Rekenkamercommissie opereert geheel onafhankelijk. De commissie werkt volgens een (uiteraard openbaar) reglement met bijbehorend onderzoeksprotocol, waarin alle relevante kaders zijn opgenomen, inclusief verwijzingen naar de Verordening op Rekenkamercommissie 2014. De Rekenkamercommissie wordt rond diverse formele en praktische zaken ondersteund door de griffie. Aandachts- of verbeterpunten De memoranda van de Rekenkamercommissie zijn in de eerste plaats bedoeld voor de raad. De Rekenkamercommissie heeft altijd de intentie om vanuit een kritisch-positieve insteek een zo feitelijk mogelijke analyse te maken, waaruit dan meestal enkele (kleinere of grotere) potentiële aandachtsof verbeterpunten voortkomen. De raad kan die punten vervolgens desgewenst vertalen in vragen of verzoeken aan het college.

Verbonden partijen – in het bijzonder (enkele) gemeenschappelijke regelingen Het voorliggende memorandum is het laatste inhoudelijke document dat de Rekenkamercommissie in de huidige samenstelling aflevert. Het volgt (nog) uit het onderzoeksprogramma dat is opgesteld voor 2022. Daarin is voorzien dat de commissie in 2022 enkele opvolgingsonderzoeken zou verrichten, maar de ‘primaire aandacht’ zou laten uitgaan naar het onderwerp verbonden partijen (met een focus op de relaties tussen de gemeente Maasdriel en enkele grotere gemeenschappelijke regelingen). De Rekenkamercommissie heeft zich in de voorbije ruwweg anderhalf jaar, dus met een flinke doorloop in 2023, met tussenpozen intensief in het onderwerp verdiept. Hordijk en Van Loon deden dat uit hoofde van het werk in Maasdriel, maar ook in de marge van divers ander onderzoeks- en advieswerk in het land. In vrijwel iedere gemeente komt het (vermeende) gebrek aan ‘grip’ op gemeenschappelijke regelingen periodiek als onderwerp aan de oppervlakte. Soms gebeurt er dan (weer) iets, worden pogingen ondernomen om de raad of raden beter ‘in positie’ te krijgen, vlammen regionale initiatieven op die wat later weer uitdoven, moppert een raad eens flink als een (dreigend) financieel tekort bij een gemeenschappelijke regeling met lokaal geld moet worden gedempt, maar verandert er alles bij elkaar weinig.

Rekenkamercommissie Maasdriel Verbonden partijen – gemeenschappelijke regelingen 13 november 2023 Blad 2 van totaal 10

Hordijk en Van Loon hebben in het onderzoek waaruit dit memorandum is gevolgd proberen vast te stellen of er eenvoudige manieren zijn om het met betrekking tot (enkele) gemeenschappelijke regelingen periodiek gevoelde ongemak – ook in de raad van Maasdriel – weg te nemen. Helemaal wegnemen zal niet snel gaan, maar als het zou lukken om een aantal al dan niet terechte ergernissen ‘aan de voorkant’ te beperken of zelfs te voorkomen, dan zou dat grote winst zijn. Winst voor de raad, maar ook winst voor de gemeenschappelijke regelingen zelf.

En voor het college? De Rekenkamer-commissie denkt dat dat orgaan steeds de sleutelrol moet spelen, de raad waar mogelijk uit de wind dient te houden, processen van informatievoorziening strikt moet organiseren en altijd aanspreekbaar moet (willen) zijn op prestaties-versus-kosten van de verschillende regelingen. Alleen door een scherpe positionering kan worden vermeden dat het college vroeger of later tussen de spreekwoordelijke hamer en het al even denkbeeldige aambeeld belandt.

In het onderzoeksprogramma voor 2022 is het volgende verwoord over de wijze waarop de Rekenkamercommissie zou rapporteren:

Rapportage

In nader te bepalen vorm. Mogelijk kiest de Rekenkamercommissie voor het organiseren van één of twee bijeenkomsten, en bestaat de schriftelijke rapportage uit het voor die sessies gebruikte materiaal (inclusief reflectie, aan de hand van gemaakte aantekeningen en geformuleerde actiepunten).

Van inzet naar beschouwing Op 26 januari 2023 organiseerde de Rekenkamercommissie een avond waarop diverse raadsleden reageerden op tien door Hordijk voorbereide stellingen. Die stellingen – op elementen specifiek van toepassing op Maasdriel, op andere punten ook bediscussieerd in onder andere de gemeente Houten – volgden uit de inzet van Hordijk en Van Loon in de maanden daarvoor. Die inzet betrof samengevat: 

het (opnieuw) lezen van al langer bestaande en daarnaast diverse nieuwe literatuur over ‘het omgaan met gemeenschappelijke regelingen’



het kennis nemen van de (beoogde) gevolgen van de wijzigingen in de Wet gemeenschappelijke regelingen

Rekenkamercommissie Maasdriel Verbonden partijen – gemeenschappelijke regelingen 13 november 2023 Blad 3 van totaal 10



het bijwonen van de bespreking van (alle) door de raad van Maasdriel vastgestelde reacties (in de vorm van een zienswijze) op de zogenoemde kaderbrieven van de diverse gemeenschappelijke regelingen waaraan Maasdriel deelneemt, gericht op het begrotingsjaar 2024 (begin 2023)



het doornemen van die diverse kaderbrieven



het doornemen van de meeste van de zienswijzen van (de) andere aan de gemeenschappelijke regelingen deelnemende gemeenten (te vinden via zienswijzengelderlandzuid.nl) het bijwonen van de zogenoemde Zienswijzenmarkt, georganiseerd in Zaltbommel, van 2 juni 2022 (dus niet die van 1 juni 2023)





het analyseren van de voornaamste PenC-stukken uit de cycli 2022, 2023 (voor zover beschikbaar) en 2024 (idem) van de gemeenschappelijke regelingen Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) en Werkzaak Rivierenland



het voeren van interviews met de directeuren van enerzijds de ODR, anderzijds Werkzaak



het analyseren van begrotingen en jaarrekeningen van de gemeente Maasdriel, in het bijzonder op de daarin opgenomen informatie over de met de gemeente verbonden partijen



het volgen en beoordelen van het inmiddels langlopende proces om tot ‘nadere regionale afstemming’ tussen de raden in de regio Rivierenland te komen (waarvan het organiseren van Zienswijzenmarkten een zichtbaar resultaat is), dat is bedoeld om voor de acht betrokken gemeenten een slag te maken in het meer effectief en tegelijk meer doelmatig ‘aansturen’ van de uiteenlopende gemeenschappelijke regelingen



het kennisnemen – alleen van papier – van het nog lopende proces waarin de gemeenschappelijke regeling Avri vanuit de raden van de deelnemende gemeenten suggesties verzamelt voor een aanstaand ‘Strategisch Koersplan’.

In de paragraaf hierna: 

zijn de voornaamste van de op 26 januari 2023 besproken stellingen opgenomen



geeft de Rekenkamercommissie een korte beschouwing of reflectie op de op die stellingen verkregen reacties



zijn enkele centrale suggesties verwoord, die zijn gebaseerd op het samenstel van door Hordijk en Van Loon verkregen informatie.

**

Rekenkamercommissie Maasdriel Verbonden partijen – gemeenschappelijke regelingen 13 november 2023 Blad 4 van totaal 10

Naast de verschillende gemeenschappelijke regelingen kent Maasdriel ook enkele andersoortige verbonden partijen (uiteraard genoemd in de paragraaf Verbonden partijen in de centrale PenCstukken). Het betreft de aandelenbelangen die de gemeente heeft in de naamloze vennootschappen Vitens en BNG Bank (die statutair geen Bank Nederlandse Gemeenten meer heet, en die woorden ook niet meer als handelsnaam gebruikt). In het door de Rekenkamercommissie verrichte onderzoek ging de aandacht uitsluitend uit naar (de) gemeenschappelijke regelingen, met een accent op die waarbij de gemeente Maasdriel een groter belang heeft (ook in termen van het beheersen van risico’s).

II

Stellingen – reflectie – suggesties

Stelling Waarom staat er zo weinig informatie over (met name) de gemeenschappelijke regelingen in onze jaarlijkse programmabegroting ? De begroting omvat ‘alle’ gemeentelijke taken, plannen en ambities … behalve als we die in regionaal verband (laten) uitvoeren !

Reflectie Het blijft vreemd. In de begroting en jaarrekening is consequent wat verplichte basisinformatie over de gemeenschappelijke regelingen opgenomen, maar ontbreekt per regeling een duidelijk overzicht van centrale taken, kernpunten uit het meerjarig beleid, organisatie (inclusief formatieve bezetting), werkgebied, omvang van de exploitatie (totale baten en lasten) en gestructureerde contacten tussen de gemeente en de regeling in kwestie. Andersom is in de verschillende programma’s (ook) niet eenduidig herkenbaar welke specifieke werkzaamheden een gemeenschappelijke regeling tegen welke lasten voor de gemeente verricht. In de jaarrekening 2022 van de gemeente Maasdriel komt de naam ‘Omgevingsdienst Rivierenland’ alles bij elkaar zestien keer voor, waarvan vier keer op het halve A4-tje in de paragraaf Verbonden partijen – en voor de overige keer versnipperd over meerdere programma’s. Het raadslid of de andere gebruiker van een jaarrekening of begroting van de gemeente Maasdriel krijgt op basis van de ‘eigen’ Maasdrielse stukken nauwelijks zicht op wat de (grote) gemeenschappelijke regelingen zijn, doen, kosten en opbrengen. Dat kan en moet anders, al is het maar om in meerjarig perspectief tot (nog) betere afwegingen over de besteding van lokale middelen te kunnen komen.

Rekenkamercommissie Maasdriel Verbonden partijen – gemeenschappelijke regelingen 13 november 2023 Blad 5 van totaal 10

Suggestie Voor de rekenkamercommissie is een gemeenschappelijke regeling in de meeste gevallen een bijzondere, maar tegelijk gewone ‘externe dienstverlener’. Het college – en ook alleen het college – moet in begroting en jaarrekening in elk relevant programma duidelijk maken wat door die partij wordt (en is) gedaan, welk resultaat daarvan werd verwacht (en is verkregen) en welke lasten daaraan worden (en zijn) verbonden. Het college moet de raad doorlopend duidelijk kunnen maken waarom de inzet van een gemeenschappelijke regeling doeltreffend en doelmatig bijdraagt aan het realiseren van vastgesteld gemeentelijk beleid (en antwoord hebben op de vraag, die het college zichzelf tijdig moet hebben gesteld, naar eventuele alternatieve dienstverleners – op korte of wat langere termijn).

Stelling Ik wil vooral niet voor (financiële) verrassingen worden gesteld. Daarvoor is eenduidig en beslist ruim meerjarig cijferwerk nodig, dat is voorzien van heldere uitgangspunten en streefwaarden. Als ik kijk naar de huidige afspraken en plannen (onder meer vastgelegd in het Informatieprotocol), dan krijg ik dat blijvend onvoldoende aangeleverd.

Reflectie Sinds 2021 vigeert voor de acht Rivierenland-gemeenten een zogenoemd Informatieprotocol. Dat protocol – voortgekomen uit een al in 2019 genomen initiatief – heeft als oogmerk de aanlevering van de ‘vaste’ stukken als kaderbrieven, jaarrekeningen, begrotingen en begrotingswijzigingen, vanuit de gemeenschappelijke regelingen aan de gemeenten, qua termijnen te synchroniseren. In het protocol staan geen (specifieke) aanwijzingen met betrekking tot de inhoud en/of diepgang van (de) beleidsmatige en/of financiële informatie die de gemeenten willen ontvangen. De Rekenkamercommissie ziet in de PenC-stukken van de ODR en van Werkzaak uitstekende voorbeelden van meerjarige prospectieve financiële informatie. Gegeven de ‘wereld’ waarin die twee gemeenschappelijke regelingen hun werkzaamheden verrichten is die toekomstgerichte informatie omgeven met meer of minder onzekerheden, wat prima is toegelicht.

Rekenkamercommissie Maasdriel Verbonden partijen – gemeenschappelijke regelingen 13 november 2023 Blad 6 van totaal 10

Suggesties De commissie pleit voor het vaststellen en laten toepassen van een vast format voor het presenteren van toekomstgerichte financiële informatie voor elk van de negen ‘omvangrijke’ gemeenschappelijke regelingen: RAR, BSR, Veiligheidsregio, Regio Rivierenland, ODR, GGD, Werkzaak, Avri en BVEB. In een dergelijk format: 

dienen eenduidige bovengrenzen, ondergrenzen en streefwaarden te zijn opgenomen waar het gaat de solvabiliteit en het werkkapitaal, alle op een horizon van steeds minimaal vijf jaar



dienen enkele centrale kengetallen te zijn opgenomen aan de hand waarvan de primaire doelmatigheid van de regeling in kwestie kan worden gevolgd en beoordeeld: enerzijds gedurende een langere periode (ook historisch), anderzijds in confrontatie met vergelijkbare gemeenschappelijke regelingen die elders in het land zijn ingericht. Hierbij kan worden gedacht aan gemiddelde tarieven, vastgesteld voor enkele categorieën medewerkers, per direct (‘declarabel’) inzetbaar uur, alsmede aan de aantallen prestaties die per specifieke werksoort worden gerealiseerd, en waarbij is berekend welke toegerekende integrale lasten per prestatie aan de orde zijn. Let wel: het zijn niet de raden, de griffies of wie ook die (zullen) moeten bedenken welke kengetallen in deze sfeer een goed beeld geven, maar de gemeenschappelijke regelingen zelf (die daarvoor mede hun contacten met collega-organisaties in het land kunnen benutten). De raden, uiteraard ook die van Maasdriel, willen weinig liever dan actief de redelijkheid vaststellen van prestaties versus bijdragen – in de wetenschap dat kwaliteit en tevredenheid aanvullend eenduidig worden vastgesteld, bewaakt en geborgd.

Stellingen Het lijkt mij geweldig als onze verbonden partijen, hoe groot of klein ook, allemaal op basis van dezelfde definities rapporteren over de te verwachten omvang van hun verschillende reserves. Als dat dan ook nog in ‘flink’ meerjarig perspectief gebeurt, dan is er al veel gewonnen – en wordt zo’n zienswijze-ronde van de meeste scherpe kantjes ontdaan. En uiteraard – iedereen wil die reserves kunnen beoordelen tegen de achtergrond van (mogelijk) te verwachten risico’s.

Rekenkamercommissie Maasdriel Verbonden partijen – gemeenschappelijke regelingen 13 november 2023 Blad 7 van totaal 10

Uiteindelijk gaat het alleen om goede dienstverlening tegen redelijke kosten. Ik verwacht veel van een eenvoudige benchmark-toepassing: welke (vijf tot tien) kern-prestaties levert de verbonden partij, en welke (integrale) kosten gaan daarmee gepaard ? Een grondige vergelijking in het land, zicht op het verloop van een paar kengetallen in de tijd, laat het ons maar door die besturen aanreiken !

Reflectie Heeft een ‘rondje zienswijzen’ ooit (tijdig) daadwerkelijk en causaal invloed gehad? De Rekenkamercommissie moet met een lampje zoeken om (in het Rivierenland, maar ook elders) stukken te vinden die werkelijk meer behelzen dan – met permissie – een rituele dans. Daaraan veranderen ook de bepalingen die zijn opgenomen in en/of volgen uit de gewijzigde Wet gemeenschappelijke regelingen, alsmede het in het Rivierenland vigerende Informatieprotocol niets. Waarom moet toch steeds worden vastgehouden aan de ‘vaste’ PenC-stukken vanuit de diverse gemeenschappelijke regelingen, waaromheen de verschillende gemeenteraden zich in uiteenlopende bochten moeten wringen om zienswijzen op te stellen, af te stemmen, vast te stellen … en om enige tijd later te constateren dat er in het algemeen weinig tot niets mee is gedaan? Suggesties De Rekenkamercommissie bepleit al jaren dat (de) gemeenschappelijke regelingen: 

periodiek zorgen voor een uitgebreid, maar tegelijk goed toegankelijk beleidsdocument, waarin ook de eerder in dit memorandum bedoelde toekomstgerichte financiële informatie plus ‘centrale kengetallen’ zijn opgenomen



het opstellen, actualiseren en actief presenteren van een dergelijk document in die zin in de tijd dynamiseren dat er juist geen directe koppeling met een kaderstuk, begroting of wat ook is. Organiseer op een ‘gewone werkdag’ de mogelijkheid tot het afleggen van een werkbezoek door ieder raadslid dat dat wil, schets als directie en (dagelijks) bestuur de voornaamste plannen, kansen, onzekerheden en verwachte financiële ontwikkelingen, geef inzicht in mogelijke ‘basisen pluspakketten’ waaruit deelnemende gemeenten wel of niet flexibel kunnen kiezen, toon beargumenteerd aan dat in de kern doelmatig wordt gewerkt, daag uit tot het stellen van kritische vragen en straal trots op het bestaan en functioneren van de regeling uit. Bouw aldus verder aan het krijgen van doorlopend vertrouwen vanuit de diverse raden, en doe dat op een ‘mooi’ moment

Rekenkamercommissie Maasdriel Verbonden partijen – gemeenschappelijke regelingen 13 november 2023 Blad 8 van totaal 10

in het jaar, zonder tijdsdruk omdat ‘in week xy de begroting moet worden opgestuurd’: die begroting (of welk document ook) is, op basis van dat periodiek herbevestigde vertrouwen, verworden tot een semi-hamerstuk in de raden.

Nadere reflectie – mede naar aanleiding van het Avri-traject Juist tegen de achtergrond van de bovenstaande suggestie heeft de Rekenkamercommissie kennis genomen van het traject waarin de Avri heeft gewerkt aan een ‘Houtskoolschets’, dat als opstap moet dienen voor de totstandkoming van een (nieuw) Strategisch Koersplan. De commissie plaatst geen inhoudelijke kanttekeningen – ook al is de neiging daartoe groot, onder meer omdat de tijden geleden gevoerde discussie over de rechtsvorm opnieuw is aangeslingerd. Hordijk en Van Loon denken dat het cruciaal is dat raadsleden (kunnen) reageren op strategische vragen, ambities en keuzes, maar missen in het Avri-traject de door de colleges van de betrokken gemeenten te voeren regie. Individuele raadsleden die het verzoek krijgen om aan de hand van door de Avri samengestelde stukken hun collega-raadsleden te informeren … dat gaat niet goed, en dat was eenvoudig te voorkomen geweest. De Rekenkamercommissie gaat zien waartoe een ondoorzichtig proces, met een niet-heldere verdeling van rollen en met ook grote verschillen in beleving, betrokkenheid en beïnvloeding vanuit de verschillende gemeenten, uiteindelijk in het DB en AB van de Avri gaat leiden.

Het zal nog wel even zoeken blijven naar de manier waarop ‘de raden’ optimaal bij de aansturing (beleid, takenpakket, financiering en verantwoorde uitvoering) en beoordeling (prestaties versus lasten) kunnen worden betrokken. De Rekenkamercommissie ziet goede initiatieven met ‘adoptiegriffiers’, ‘raadsrapporteurs’ en regionale avonden. Tegelijk kan de commissie niet om de vaststelling heen dat er in het Rivierenland al jaren naar een nadere structuur wordt gezocht (eerst door de zogenoemde Initiatiefgroep, later door de Griffierskring), terwijl die nog altijd niet van de grond is gekomen. Tijd voor een kanteling in het denken, en voor het maken van procesmatige keuzes die leiden tot een raad die – daarin tijdig en op inhoud overtuigd door het college – vooral vaststelt dat het bij de gemeenschappelijke regelingen simpelweg goed gaat? Suggesties De voornaamste inspanning moet niet door of vanuit de gemeenten worden geleverd, maar door de gemeenschappelijke regelingen zelf. Natuurlijk, een raad heeft altijd de vrijheid om zelf – dus niet op instigatie van een gemeenschappelijke regeling – afwegingen te maken waar het gaat om thema’s, prioriteiten en alternatieven.

Inzake de Avri kan de Rekenkamercommissie zich uitstekend een zelfstandige, in de raad van Maasdriel te voeren discussie voorstellen met betrekking tot het door de Avri omarmde thema circulariteit, mits die discussie  

goed is voorbereid door het college en beperkt blijft tot ‘beleid, inhoud en middelen’ – en dus niet ‘uit het niets’ ook over de rechtsvorm gaat.

Rekenkamercommissie Maasdriel Verbonden partijen – gemeenschappelijke regelingen 13 november 2023 Blad 9 van totaal 10

Er is veel gewonnen – want vooral veel grond voor kritiek en argwaan weggenomen – als het college doet wat moet worden gedaan om de (eigen) raad steeds volledig, transparant en tijdig over de gemeenschappelijke regelingen te (laten) informeren. Het college doet dat (zie volgend blad): 

via de eigen PenC-stukken (programmabegroting en jaarrekening), met daarin veel meer gerichte, expliciete informatie over de gemeenschappelijke regelingen als zodanig, alsmede over hun precieze prestaties voor de gemeente en de daaraan verbonden lasten (waar aan de orde per programma)



door het gebruik van vaste formats voor het aanleveren van toekomstgerichte financiële informatie, plus enkele ‘breed erkende kengetallen’, rechtstreeks of via de besturen van de regelingen af te dwingen – en de cijfers in kwestie uiteraard onverkort te delen met de raad



door het periodiek herijken, presenteren en (laten) bespreken van een meerjarig beleidsdocument zodanig (per regeling) te organiseren dat de raad tijdig en zonder voorbehoud kan kennisnemen van beleidsvoornemens, al dan niet met financiële gevolgen, die het college in ieder geval op hoofdlijnen onderschrijft.

III

Ter afsluiting

Gemeenschappelijke regelingen – daar zijn we blij mee De gemeente Maasdriel participeert in een aantal bijzonder relevante, ‘impactvolle’ gemeenschappelijke regelingen. Meerdere daarvan kennen als zodanig een wettelijke basis, andere zijn vrijwillig gevormd, maar alle kennen dezelfde noemer: ze voeren taken uit die de gemeente met geen mogelijkheid zelf kan doen, en ze doen dat bij eerste en nadere aanblik en analyse gemiddeld doeltreffend en efficiënt. Hoewel het samenstel van deelnemende gemeenten (met bij de ODR ook de provincie Gelderland) niet steeds gelijk is, is bepaald geen sprake van het type ‘lappendeken’ dat bij veel andere gemeenten aan de orde is. Heeft een raad, in dit geval die van Maasdriel, meer te wensen? Nee, zeker niet als de in het voorliggende memorandum opgenomen suggesties (snel) worden opgevolgd. Als dat is gedaan – en uiteraard als het resultaat ervan in de loop der jaren wordt bijgehouden, geëvalueerd en waar nodig op elementen bijgesteld – kan de gemeenteraad ook met betrekking tot de diverse gemeenschappelijke regelingen volledig invulling geven aan de kaderstellende en de controlerende rol.

Rekenkamercommissie Maasdriel Verbonden partijen – gemeenschappelijke regelingen 13 november 2023 Blad 10 van totaal 10

Er hoeft dan ook niet meer te worden getwijfeld aan de ‘democratische legitimiteit’ van de (aansturing en financiering van de) gemeenschappelijke regelingen, waarnaar de Stichting DecentraalBestuur.nl in 2022 in opdracht van het ministerie van BZK uitgebreid onderzoek deed. De desbetreffende groep wetenschappers ploegde zich door wat zij zelf een ‘indrukwekkende hoeveelheid publicaties’ noemt, en stelde op basis daarvan vast – de volgende woorden zijn de wat populaire samenvatting van de Rekenkamercommissie – dat het met het eroderen of ontbreken van die legitimiteit in de praktijk zeer meevalt. Hordijk en Van Loon verbinden daaraan (nog) wel één cruciale voorwaarde, opgedaan uit eigen onderzoek: raad en college dienen zich maximaal rolvast op te stellen. Dus: vraag als raad naar alles wat met kaderen en controleren van doen heeft, maar bemoei je niet met beelden, geruchten, incidenten of wat ook die met de uitvoering van doen hebben.

Suggestie Overtuig jezelf als raadslid van het binnen een gemeenschappelijke regeling ingerichte kwaliteitsbeleid, en verwijs bij de klacht van een inwoner over bijvoorbeeld de lange doorlooptijd van de afhandeling van een aangevraagde vergunning of over een meerdere keren niet geleegde kliko naar de uitvoeringsorganisatie in kwestie. Beperk je bij de (jaarlijkse) presentatie van het bijgewerkte beleidsdocument van een gemeenschappelijke regeling tot het stellen van vragen over de belangrijkste uitkomsten van een evaluatie van het kwaliteitsbeleid in algemene zin, en ga dus niet in op specifieke casuïstiek. Ga alleen naar zo’n presentatie als je de overtuiging hebt dat het college het voorwerk heeft gedaan dat nodig is om de raad uit de wind van de vervelende discussies te houden – door vanuit de regelingen zelf de nodige robuuste informatie ontvangen en doorgeleid te hebben. Moeilijk? Nee, en zeker niet als je je als raadslid of griffier niet hebt laten verleiden om zelf de hand aan de ploeg te slaan bij het bepalen van het door een gemeenschappelijke regeling uit te voeren beleid. Het denkbeeldige zweet moet op de juiste rug staan, en dat is niet de rug van het raadslid – zoveel blijkt eens te meer uit het huidige Avri-traject.

Regelingen en college: overtuig de raad dat per regeling in alle opzichten value-for-money wordt geleverd, en de lokale en regionale bestuurlijke wereld kan met (weer) een stuk minder discussie verder.

**

Rekenkamercommissie Maasdriel Verbonden partijen – gemeenschappelijke regelingen 13 november 2023 Bijlagen

Bijlage 1

Bestuurlijke reactie

Rekenkamercommissie Maasdriel Verbonden partijen – gemeenschappelijke regelingen 13 november 2023 Bijlagen

Bijlage 2

Nawoord Rekenkamercommissie

De Rekenkamercommissie zegt het college dank voor de uitgebreide bestuurlijke reactie. De commissie hoopt zeer dat college en raad de relaties tussen de gemeente Maasdriel en de diverse gemeenschappelijke regelingen – als beleidsmatig en financieel belangrijkste verbonden partijen – open en vanuit eigen kracht en wensen blijven benaderen. Tegen die achtergrond: probeer zoveel mogelijk weg te blijven bij argumenten waarom iets niet zou kunnen. Naar aanleiding van de door de Rekenkamercommissie gedane suggestie over een aangepaste informatievoorziening noemt het college ‘een noodzakelijke investering in beschikbare tijd en opleiding van de gemeentelijke accountmanagers en financieel adviseurs van de BVEB’. Daarvan hoeft naar het oordeel van de commissie geen sprake te zijn: de bedoelde ambtelijk medewerkers gaan er hun werk met nog meer plezier en rendement door doen, en krijgen bevestigd dat de gemeente Maasdriel in de diverse GR-en ook in termen van randvoorwaarden een rol van betekenis speelt.

Natuurlijk (onderaan het eerste blad, en de laatste alinea van de bestuurlijke reactie): andere deelnemende gemeenten kunnen andere belangen en visies hebben, maar dat kan nooit een reden zijn om zich als Maasdriel dan maar neer te leggen bij de status quo – zeker niet als die ongemakkelijk voelt, en onvoldoende recht doet aan de positie die de gemeente als participant en (dus) als medefinancier heeft. Met op elementen beperkte bestuurskracht, die tegelijk kan leiden tot frisse ideeën en creatieve oplossingen: Maasdriel participeert volwaardig in alle GR-en waarnaar de Rekenkamercommissie verwijst, mag verwachten dat die GR-en in alle opzichten waar voor hun geld leveren en helpt (a) zichzelf, (b) de organisaties achter die GR-en en (c) de andere deelnemende gemeenten als het de suggesties van de Rekenkamercommissie actief in de praktijk brengt. De commissie stelt met plezier vast dat het college – zij het op elementen schoorvoetend – aangeeft de gedane suggesties nader uit te werken, en gaat de doorwerking daarvan in de komende jaren van afstand, maar met blijvend grote belangstelling volgen.

**