Bijlage Advies GGD herziening bestemmingsplan Rossum Hurwenen Hogeweg nabij 26 30112023

Gemeente Maasdriel T.a.v. Kirsten Oudmaijer k.oudmaijer@maasdriel.nl

cc: Peter Greijmans, p.greijmans@maasdriel.nl

ons kenmerk OS156941 datum: 30 november 2023 afdeling: AGZ / Gezondheid en Milieu onderwerp:

contactpersoon: Anoek Besselink telefoonnummer: (088) 144 7144 e-mail: abesselink@ggdgelderlandzuid.nl

Advies GGD Herziening bestemmingsplan Rossum Hurwenen, Hogeweg nabij 26

Geachte mevrouw Oudmaijer, Namens de gemeente Maasdriel heeft u advies gevraagd aan GGD Gelderland-Zuid over de gezondheidsaspecten van de herziening van bestemmingsplan Rossum en Hurwenen, Hogeweg nabij 26. De gemeente Maasdriel heeft het voornemen om aan de Hogeweg in Rossum nieuwbouw te realiseren van huisvesting en een medisch centrum. De GGD is gevraagd om na te gaan in hoeverre elementen in de omgeving van invloed zijn op de gezondheid van de toekomstige gebruikers van de nieuwbouwlocatie. De beoordeling en het advies treft u hierbij aan. Hopelijk heb ik u hiermee voldoende geïnformeerd. Mocht u vragen hebben, dan kunt u contact opnemen via telefoonnummer 088-1447144 of per e-mail via abesselink@ggdgelderlandzuid.nl Met vriendelijke groet, Anoek Besselink

Centraal postadres

Hoofdvestigingen

Postbus 1120

GGD Gelderland-Zuid

6501 BC Nijmegen www.ggdgelderlandzuid.nl

Regio Nijmegen (Nijmegen)

info@ggdgelderlandzuid.nl

Rivierenland (Tiel)

Bezoekadres Regio Nijmegen Groenewoudseweg 275 6524 TV Nijmegen T: (088) 144 71 44 F: (024) 322 69 80

BIC /SWIFT: RABONL2U IBAN: NL56.RABO.030.73.24.826 BTW: NL8003.34.930.B01 KvK: 09212724

Advies GGD Herziening bestemmingsplan Rossum Hurwenen, Hogeweg nabij 26

|2

Advies GGD Herziening bestemmingsplan Rossum Hurwenen, Hogeweg

Inhoud Inleiding ......................................................................................................................................................... 3 Advisering GGD.............................................................................................................................................. 3 Omgevingsfactoren plangebied .................................................................................................................... 4 Luchtkwaliteit ................................................................................................................................................ 4 Geluid ............................................................................................................................................................ 5 Agrarisch geur................................................................................................................................................ 7 Veehouderij ................................................................................................................................................... 8 Bestrijdingsmiddelen .....................................................................................................................................

9 Bodemkwaliteit ........................................................................................................................................... 10 Klimaatadaptatie ......................................................................................................................................... 10

Advies GGD Herziening bestemmingsplan Rossum Hurwenen, Hogeweg nabij 26

|3

Advies GGD Herziening bestemmingsplan Rossum Hurwenen, Hogeweg Inleiding1 Vanwege de stijgende vraag naar kwalitatief hoogwaardige woonzorgvoorzieningen en medische voorzieningen heeft de gemeente Maasdriel het voornemen om aan de Hogeweg in Rossum huisvesting en een medisch centrum te realiseren: • • • •

Een dubbel woonhuis met 48 onzelfstandige wooneenheden met 24-uurszorg voor mensen met dementie. Een gebouw met een kleinschalig medisch centrum met vijf behandelkamers voor bijvoorbeeld huisartsen en therapeuten. Twaalf wooneenheden voor huisvesting van een specifieke doelgroep. Twee reguliere vrijstaande woningen aan de kant van de Hogeweg.

De GGD is gevraagd om na te gaan in hoeverre elementen in de omgeving van invloed zijn op de gezondheid van de toekomstige gebruikers van de nieuwbouwlocatie.

Advisering GGD De ziektelast in Nederland als gevolg van een ongezond milieu is groot en in dezelfde orde van grootte als overgewicht. Een aanzienlijk deel van deze ziektelast wordt veroorzaakt door luchtverontreiniging en geluidsbelasting. Een goede omgevingskwaliteit is dus een belangrijke voorwaarde voor de gezondheid van mensen. Gemeenten dragen de verantwoordelijkheid om mensen die gezonde omgeving aan te bieden. De GGD baseert zijn advies op de effecten van milieufactoren op de gezondheid en niet op wettelijke grenswaarden. Voldoen aan wettelijke normen levert slechts een minimale bijdrage aan het terugdringen van de ziektelast door milieufactoren, want ook onder de wettelijke grenswaarden treden gezondheidseffecten op. Als de advieswaarden van de GGD niet te realiseren zijn, dan moet gezondheidskundig gezien het doel altijd zijn om deze waarden zo dicht mogelijk te benaderen, bij voorkeur door maatregelen aan de bron en overdrachtsmaatregelen.

Wat niet? •

Dit advies bevat geen kwantitatieve analyse van (te verwachten) gezondheidseffecten. Dat is gezien

het lage aantal gebruikers methodologisch niet mogelijk. • • •

De GGD adviseert niet over een alternatieve locatie. Het GGD-advies geeft een duiding en kan richting geven aan een besluit. De belangenafweging en besluitvorming ligt echter bij de gemeente zelf. Het plangebied grenst aan de oostkant aan de locatie van de geplande woonwijk ‘Appelgaerde’. In dit advies is geen rekening gehouden met de mogelijke invloed op de milieukwaliteit en leefbaarheid van de bewoners en gebruikers van het onderhavige plan.

Toelichting Bestemmingsplan Rossum en Hurwenen Herziening 2023, Hogeweg Nabij 26, Kubiek Ruimtelijke plannen, 14 september 2023 1

Advies GGD Herziening bestemmingsplan Rossum Hurwenen, Hogeweg nabij 26

|4

GGD Richtlijnen Medische Milieukunde

De GGD verkent of de geplande ontwikkeling ongewenst is volgens de richtlijnen en standpunten van GGD GHOR Nederland en het RIVM, om de gemeente in staat te stellen een gezonde afweging te maken bij de projectontwikkeling. De landelijke GGD-Richtlijnen Medische Milieukunde zijn hierbij leidend2. De GGD-richtlijnen worden gebruikt ter onderbouwing van de inhoudelijke advisering door de GGD. Ze zijn opgesteld op basis van epidemiologische studies en ander wetenschappelijk bewijs.

Gevoelige bestemmingen De GGD is van mening dat in het belang van de volksgezondheid de gevoelige groepen extra beschermd moeten worden tegen blootstelling aan negatieve invloeden van het milieu. Bij gevoelige groepen kan een gegeven blootstelling een extra effect teweegbrengen. Voorzieningen waar gevoelige groepen veel tijd doorbrengen worden gevoelige bestemmingen genoemd. Het woningbouwplan aan de Hogeweg zal mensen huisvesten met een zeer kwetsbare gezondheid, en wordt daarom beschouwd als een gevoelige bestemming.

Omgevingsfactoren plangebied Het plangebied is nu een onbebouwd agrarisch perceel nabij Hogeweg 26 in Rossum. Het is gelegen aan de rand van de bebouwde dorpskern. Ten noorden en westen grenst agrarisch gebied met onder meer fruitboomgaarden. Ten oosten van de locatie grenst het plangebied aan de geplande woonwijk ‘Appelgaerde’ en ten zuiden ligt de woonwijk ‘Weteringshoek’. Op ca 200 meter ten noorden van het plangebied loopt de H.C, de Jonghweg. In de omgeving van de beoogde locatie bevinden zich een aantal bronnen die een negatieve invloed kunnen hebben op de gezondheid van de toekomstige bewoners: • • •

Het verkeer op de Hogeweg en de H.C. de Jonghweg, als bron voor klachten door luchtverontreiniging en geluid. De fruitboomgaarden vanwege risico’s door blootstelling aan bestrijdingsmiddelen. De veehouderijen aan de H.C. de Jonghweg en de Molenstraat, als mogelijke bronnen van onder andere geurhinder en luchtweginfecties.

Vervolgens kunnen de verontreiniging van de bodem en de maatregelen ten behoeve van de klimaatadaptatie van invloed zijn op de gezondheid van mensen.

Luchtkwaliteit3 Uitgebreid onderzoek laat zien dat luchtverontreiniging bij mensen tot gezondheidsklachten leidt. Ongeveer 4,5% van de ziektelast in Nederland wordt veroorzaakt door luchtverontreiniging. De omvang van het volksgezondheidprobleem door slechte lucht is daarmee vergelijkbaar met die door overgewicht, maar groter dan die door overmatig alcoholgebruik of het eten van te weinig fruit of groente. Luchtverontreiniging is deels afkomstig van verkeer en deels van andere bronnen zoals houtrook en veebedrijven. In dit geval is vooral wegverkeer relevant. Gezondheidseffecten veroorzaakt door luchtverontreiniging van verkeer zijn met name luchtwegaandoeningen en hart- en vaatziekten, maar er zijn ook aanwijzingen voor neurologische aandoeningen en effecten op het ongeboren kind.

2 3

www.rivm.nl/medische-milieukunde/ggd-richtlijnen-voor-medische-milieukunde GGD-richtlijn Medische Milieukunde Luchtkwaliteit en gezondheid, RIVM, 2018

Advies GGD Herziening bestemmingsplan Rossum Hurwenen, Hogeweg nabij 26

|5

GGD-afstandsadvies

Onderzoek heeft aangetoond dat mensen die veel tijd doorbrengen in de buurt van een drukke weg een groter risico hebben op negatieve gezondheidseffecten. Gezondheidseffecten nabij drukke wegen worden niet veroorzaakt door één of enkele componenten van het luchtverontreinigingsmengsel, maar door het gehele mengsel aan luchtverontreinigende stoffen. Afstand tot de weg is daarom de beste maat voor het beschermen tegen het extra gezondheidsrisico door uitstoot van luchtverontreiniging van verkeer. De invloed van verkeer op luchtkwaliteit en gezondheid is tot op grote afstand merkbaar. Hoe verder van de weg, hoe schoner de lucht en dus hoe gezonder. De GGD adviseert om de volgende minimale afstanden te hanteren: • • •

Snelweg: tenminste 150 meter Drukke weg (>10.000 motorvoertuigen per etmaal) buiten de bebouwde kom: tenminste 50 meter. Drukke weg (>10.000 motorvoertuigen per etmaal) binnen de bebouwde kom: tenminste 25 meter.

Situatie plangebied4 Hogeweg De ontsluiting vindt in de toekomstige situatie plaats via de Hogeweg. Omega Adviesbureau voor parkeren en mobiliteit concludeert over het verkeer op de Hogeweg dat de nieuwe ontwikkeling zal zorgen voor 325 extra motorvoertuigen per etmaal. Het maximale aantal motorvoertuigen per etmaal in de huidige situatie bedraagt 577. Dat komt neer op 847 motorvoertuigen per etmaal na de realisatie van de beoogde ontwikkeling. H.C. de Jonghweg De minimale afstand van het plangebied tot de H.C. de Jonghweg is 200 meter.

Conclusie en advies luchtkwaliteit

Voor de voorgenomen ontwikkeling geldt dat de voorspelde verkeersintensiteit op de Hogeweg ruim onder de verkeersintensiteit van 10.000 motorvoertuigen per etmaal ligt. Het is daarom niet nodig een minimale afstand van de woningen tot de weg te hanteren. De minimale afstand de H.C. de Jonghweg is met 200 meter groot genoeg, onafhankelijk van het aantal motorvoertuigen per etmaal. In Gelderland is naast verkeer ook veehouderij een grote bron van luchtverontreiniging 5 . De gemeente kan de gezondheid van haar inwoners beschermen door het vestigen of uitbreiden van veehouderijen zoveel mogelijk te belemmeren.

Geluid6,7 Blootstelling aan geluid in de leefomgeving kan leiden tot hinder, verstoring van de slaap, verstoring van de dagelijkse activiteiten en stressreacties. Langdurige blootstelling aan te veel geluid kan leiden tot chronische effecten zoals verhoogde bloeddruk en verhoogde niveaus van het stresshormoon cortisol, waardoor het risico op hart- en vaatziekten wordt verhoogd. Ook kan geluid een negatieve invloed hebben op de leerprestaties van kinderen. Geluid is een milieufactor met een grote ziektelast en de groep mensen die ernstige hinder heeft van geluid neemt toe in Nederland8.

Memo verkeerskundige ontsluiting Hogeweg, perceel E421 Rossum, Omega Adviesbureau voor parkeren en mobiliteit, 7 september 2023 5 Rapport Luchtkwaliteit in Gelderland, GGD’en Gelderland, 2019 6 GGD-richtlijn Medische Milieukunde Omgevingslawaai en gezondheid, RIVM, 2019 7 Kempen et al., Cardiovascular and metabolic effects of environmental noise, Systematic evidence review in the framework of the development of the WHO environmental noise guidelines for the European Region, RIVM, 2017 8 www.vzinfo.nl/leefomgeving/geluid 4

Advies GGD Herziening bestemmingsplan Rossum Hurwenen, Hogeweg nabij 26

|6

Akoestisch gezonde leefomgeving Voor de gezondheid is een maximale daggemiddelde geluidsbelasting (Lden) van 50 dB en een maximale nachtelijke geluidsbelasting (Lnight) van 40 dB op de gevel van woningen en andere gevoelige bestemmingen gewenst. Bij deze waarden is sprake van een goede akoestische kwaliteit van de leefomgeving en slechts een beperkt percentage hinder en slaapverstoring. Voor het geluidsniveau in de woningen adviseert de GGD 33 dB Lden, zodat speken ongestoord mogelijk is. De GGD gaat bij zijn advisering uit van de werkelijke geluidsniveaus, en niet van (juridisch) gecorrigeerde niveaus. In veel situaties is juridisch een aftrek mogelijk. Dat wil zeggen dat gerekend mag worden met een waarde lager dan het werkelijk niveau. Deze aftrek is in de wet opgenomen met de verwachting dat het wegverkeer in de toekomst stiller wordt. Het stiller worden van verkeer is echter tot nu toe niet gerealiseerd9. Bij cumulatieberekeningen wordt geen correctie toegepast.

Minimale inspanning In een dichtbebouwde omgeving zijn deze waarden zeer moeilijk te realiseren, zeker langs drukke wegen. Als bron- en overdrachtsmaatregelen niet mogelijk of onvoldoende effectief zijn, zijn isolerende maatregelen gericht op een acceptabel binnenniveau noodzakelijk. Bovendien adviseert de GGD in dit geval altijd een geluidsluwe, aangename zijde: een toegankelijke, bruikbare en liefst groene en schone zijde met een geluidsbelasting minder dan 50 dB Lden.

Geluidsbelasting plangebied In de omgeving van de planlocatie liggen wegen die ervoor zorgen dat de gebouwen worden belast met geluid. Het betreft de volgende wegen: H.C. de Jonghweg, Hogeweg en Wetering. Uit de berekeningen van Alcedo blijkt dat het verkeer op de Hogeweg voor de hoogste belasting van de woonbestemmingen zorgt (met 5 dB aftrek, afgerond)10: •

Bij de onzelfstandige wooneenheden ligt de geluidsbelasting op de gevel op maximaal 30 dB Lnight en 41 dB Lden. De maximale geluidsbelasting op de gevel van de zorgwoningen is 35 dB Lnight en 45 dB Lden. De 2 zelfstandige woningen zijn het hoogst belast aan de zijde van de Hogeweg: De hoogste belasting aan de gevel van de linkerwoning 44 dB Lnight en 54 dB Lden. De hoogste belasting aan de gevel van de rechterwoning is 43 dB Lnight en 53 dB Lden.

• •

Cumulatie De gecumuleerde geluidsbelasting bedraagt ten hoogste 59 dB Lden. Dat is de belasting op de linkerwoning van alle verkeers-geluidsbronnen in de omgeving (H.C.de Jonghweg, Hogeweg en Wetering). Op de rechterwoning bedraagt de gecumuleerde belasting 58 dB Lden.

Conclusie en advies geluid Voor de gezondheid is de gecumuleerde (totale) geluidsbelasting van belang. 59 dB Lden ligt ver boven de GGD-advieswaarde van 50 dB Lden. De gemeente is van plan hogere waarden vast te laten stellen, om hogere geluidsniveaus te mogen hanteren. Bij het vaststellen van hogere waarden accepteert de gemeente meer hinder en andere gezondheidseffecten door blootstelling aan geluid. Het is daarom belangrijk om op alle mogelijke manieren de belasting te verlagen. •

Dat betekent behalve isolatiemaatregelen ook het plaatsen van een geluidscherm of wal, ook al is dat in strijd met het stedenbouwkundig ontwerp (pagina 10, rapport Alcedo). De GGD adviseert met klem om de 2 woningen aan de Hogeweg op grotere afstand van de weg te plaatsen. Om slaapverstoring te voorkomen is het belangrijk om de slaapvertrekken aan de geluidluwe zijde (noordwesten) te plaatsen.

• •

9

GGD-richtlijn Medische Milieukunde Omgevingslawaai en gezondheid, RIVM, 2019 Rossum – Hogeweg, perceel E421, Geluidonderzoek wegverkeer, Alcedo B.V., 26 juli 2023

10

Advies GGD Herziening bestemmingsplan Rossum Hurwenen, Hogeweg nabij 26

• • •

|7

Bij goede (geluid)isolatie van een gebouw is het noodzakelijk om het gebouw van een goed mechanische ventilatie- en klimaatsysteem te voorzien. Het moet ook mogelijk blijven om een raam open te zetten. Gebruik geluiddempende ventilatieroosters. Een dove gevel is ongewenst vanuit het oogpunt van gezondheid. Het zorgt voor een beperking van de spuimogelijkheid en een beperking van de keuzevrijheid van bewoners om een raam open te zetten.

Agrarisch geur11,12 Elke geur boven de geurdrempel kan waargenomen worden en als hinderlijk of ernstig hinderlijk ervaren worden. Geur kan ook andere gezondheidsklachten veroorzaken, zoals aan stress-gerelateerde lichamelijke gezondheidsklachten. Mensen met astma, allergieën, bepaalde vormen van overgevoeligheid en mensen die bezorgd zijn, ervaren eerder hinder en gezondheidsklachten dan anderen13.

Ervaren geurhinder

Voor geur wordt in de Nederlandse wetgeving verschil gemaakt tussen bebouwde omgeving en agrarisch gebied. Dit heeft te maken met verschillen in perceptie per omgeving. Mensen die in agrarisch gebied wonen ervaren minder snel hinder dan mensen die in de bebouwde kom wonen. Bij de bepaling van het percentage geurhinder wordt ook onderscheid gemaakt tussen gebieden met relatief veel intensieve veehouderijen (concentratiegebied) en gebieden met weinig veehouderijen (niet-concentratiegebied): In een concentratiegebied ervaren de bewoners bij dezelfde geurbelasting minder geurhinder dan bewoners in een niet-concentratiegebied14. Het woon- en leefklimaat in een gebied wordt behalve door de geurbelasting per veehouderij (voorgrondbelasting) ook bepaald door de achtergrondbelasting, de geurbelasting ten gevolge van alle veehouderijen samen. Wanneer veel (intensieve) veebedrijven zich in de nabijheid van de specifieke locatie bevinden kan de achtergrondbelasting zo hoog worden dat van een acceptabel woon- en leefklimaat niet meer gesproken kan worden.

Acceptabel hinderpercentage De GGD accepteert dat enige vorm van geurhinder onvermijdelijk is, maar hanteert wel maximale percentages. Binnen de bebouwde kom acht de GGD meer dan 12% geurhinder onacceptabel; in agrarisch gebied zijn hogere hinderpercentages denkbaar, maar hoger dan 20% geurhinder is volgens de GGD onacceptabel. Dit geldt voor zowel de voorgrond- als voor de achtergrondbelasting. Gemeente Maasdriel ligt in een niet-concentratiegebied. Op basis van het maximale hinderpercentage van 12% voor de bebouwde omgeving adviseert de GGD de volgende waarden15: • •

Een maximale voorgrond geurbelasting van 2 OU/m3 Een maximale achtergrond geurbelasting van 5 OU/m3

Acceptabele geurhinder bij ontwikkeling veehouderij, GGD GHOR Nederland, 2016 Geur en gezondheid, GGD-richtlijn medische milieukunde, M. Venselaar-Mooij et al., 2016 13 R. Nijdam en S. Dam van, Informatieblad Intensieve Veehouderij en Gezondheid Update 2011, GGD Nederland, 2011 14 M. Bongers, et al., Geurhinderonderzoek stallen intensieve veehouderij, PRA OdourNet bv, 2001 15 Geurbelasting wordt uitgedrukt in Odour Units per kubieke meter lucht (OU/m3) 11 12

Advies GGD Herziening bestemmingsplan Rossum Hurwenen, Hogeweg nabij 26

|8

Conclusie agrarisch geur

Deze beoordeling is gebaseerd op het onderzoek naar geurhinder en veehouderij dat is uitgevoerd in het kader van het naastgelegen woningbouwplan ‘Appelgaerde’16. Daarin is vastgesteld dat de voorgrondbelasting, als gevolg van de veehouderij met adres H.C. de Jonghweg ongenummerd17, maatgevend is voor de nieuwbouw in het plangebied. De berekende voorgrondbelasting door deze veehouderij op de dichtstbijzijnde gevoelige bestemming is maximaal 1 OU/m 3. Ook is de (gecumuleerde) achtergrondbelasting bepaald. Uit de resultaten van de berekening blijkt dat er in het plangebied een maximale achtergrondbelasting is van 2.0 OU/m 3. Zowel de voor- als achtergrond geurbelasting zijn lager dan de maximale geurbelasting die de GGD adviseert (respectievelijk 2 OU/m3 voor de voorgrondbelasting, en 5 OU/m3 voor de achtergrondbelasting). Dit betekent dat er sprake is van een voldoende kwaliteit van de leefomgeving wat betreft de geurbelasting door veehouderijen.

Veehouderij Veehouderijen leiden tot gezondheidsrisico’s voor omwonenden. Deze gezondheidsrisico’s hangen samen met de uitstoot van fijn stof (PM10), endotoxinen (celwandbestanddelen van bepaalde bacteriën) en geur door de veehouderij. Van vee-gerelateerd fijn stof en endotoxinen is bekend dat deze tot gezondheidseffecten kunnen leiden zoals luchtwegklachten. Veehouderijen vormen bovendien een risico omdat ziekteverwekkers van dieren soms ziekten bij mensen veroorzaken. Deze ziekteverwekkers worden zoönosen genoemd. Er zijn binnen een afstand van 250 meter rondom veehouderijen hogere concentraties fijn stof, endotoxinen en vee-specifieke MRSA-bacteriën gemeten met mogelijk negatieve gezondheidseffecten. Ook het aantal veehouderijen in de directe omgeving is een bepalende factor voor het voorkomen van gezondheidsklachten bij omwonenden. Uit het onderzoek ‘Veehouderijen en gezondheid omwonenden’ (VGO) komt naar voren dat bewoners van veedichte gebieden, met meer dan 15 veehouderijen binnen een straal van 1 kilometer van hun woning, ongeacht het type veehouderij, vaker een verminderde longfunctie hebben 18. Verder blijkt uit het VGO-onderzoek dat in een straal van 2 km rond geitenhouderijen een verhoogde incidentie van longontstekingen voorkomt19. Daarbij is er een relatie met de afstand: hoe dichter mensen bij een geitenhouderij wonen, des te groter het risico op longontsteking.

Het risico is met name binnen 500 meter van een geitenhouderij verhoogd. De oorzaak van het verhoogde risico op longontsteking rond geitenbedrijven is vooralsnog onbekend en onderwerp van vervolgonderzoek.

Afstand tot veehouderijen

De GGD vindt dat binnen een straal van 250 meter rondom een veehouderij het voorzorgsprincipe zou moeten gelden. Dit betekent dat de GGD adviseert om geen gevoelige bestemmingen binnen 250 meter van veehouderijen te bouwen. Binnen 500 meter van een geitenhouderij is er een verhoogd risico op longontsteking bij omwonenden. De GGD adviseert daarom om zeer terughoudend te zijn met het bouwen van gevoelige bestemmingen binnen 500 meter van een geitenhouderij.

Conclusie veehouderij Er liggen twee geitenhouderijen in de omgeving van het plangebied. De afstanden tussen de geitenhouderijen en de dichtstbijzijnde woningen zijn circa 330 meter (HC de Jonghweg 12), en circa 550 meter (Molenstraat 37 en HC de Jonghweg ongenummerd). Dat betekent dat de geitenhouderij aan de HC de Jonghweg 12 binnen 500 meter van de woningen ligt. Gezien het verhoogde risico op longontsteking bij omwonenden binnen een afstand van 500 meter van een geitenhouderij, vindt de GGD de beoogde locatie voor de huisvesting van kwetsbare ouderen niet geschikt.

Bestemmingsplan Appelgaerde Rossum Onderzoek Wet geurhinder en veehouderij, SPA WNP ingenieurs, 18 januari 2022 17 In het onderzoek van SPA WNP vermeld met adres H.C. de Jonghweg 18 18 K. Maassen et al., Veehouderij en gezondheid omwonenden, RIVM rapport 2016-00582016 19 www.rivm.nl/veehouderij-en-gezondheid/vragen-en-antwoorden#VGOIII2 16

Advies GGD Herziening bestemmingsplan Rossum Hurwenen, Hogeweg nabij 26

|9

Bestrijdingsmiddelen Uit internationaal onderzoek komen aanwijzingen dat het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen gepaard kan gaan met gezondheidsschade bij mensen. Deze aanwijzingen gelden vooral voor de beroepsblootstelling, en hebben betrekking op blootstelling in het verleden. De mate van blootstelling aan bestrijdingsmiddelen in de omgeving van landbouwpercelen is moeilijk te bepalen. In Nederland zijn een groot blootstellingsonderzoek20 en een gezondheidsverkenning21 uitgevoerd naar de blootstelling aan bestrijdingsmiddelen van omwonenden en mogelijke gezondheidseffecten. De onderzoeken geven geen duidelijke aanwijzingen voor gezondheidseffecten door lange termijnblootstelling, maar kunnen de zorgen ook niet wegnemen.

Piekblootstellingen Over piekblootstellingen is wel meer bekend. Na kortdurende blootstelling aan hele hoge concentraties via drift (verwaaiing van spuitvloeistof) kunnen klachten optreden als misselijkheid, braken, buikpijn, diarree, hoofdpijn, duizeligheid of irritaties van huid, slijmvliezen of luchtwegen. Op die manier kan het ook een prikkel zijn voor astmaklachten. Dit zijn klachten van voorbijgaande aard. Dat wil zeggen, als de blootstelling voorbij is, dan gaan de klachten weer weg.

Spuitzone

Er gelden in Nederland geen wettelijke bepalingen over minimaal aan te houden afstanden tussen gronden waarop gewassen in de open lucht worden geteeld en nabijgelegen woningen met tuinen. Vanwege mogelijk vrijkomende drift bij het bespuiten van fruitbomen wordt een vuistregel gehanteerd om een afstand (spuitzone) van 50 meter aan te houden tussen een fruitboomgaard en een gevoelige bestemming. Het is dus nog onduidelijk of omwonenden van landbouwpercelen kans op blijvende gezondheidsschade lopen door het gebruik van bestrijdingsmiddelen. In afwachting van de resultaten van verder onderzoek heeft de Gezondheidsraad geadviseerd om vanuit het voorzorgsprincipe maatregelen te nemen om de blootstelling te beperken, onder andere het instellen van afstandscriteria. GGD’en sluiten zich hierbij aan en we adviseren daarom om in bestaande en nieuwe situaties een zone van 50 meter te handhaven.

Advies bestrijdingsmiddelen

Ten noorden en westen van het plangebied zijn fruitboomgaarden aanwezig waar bestrijdingsmiddelen kunnen worden toegepast. Door drift van bestrijdingsmiddelen kunnen omwonenden hieraan worden blootgesteld. De GGD adviseert om binnen een afstand van 50 meter tot de fruitboomgaarden geen gevoelige bestemmingen te bouwen, of de afstand in ieder geval zo groot mogelijk te maken. Het creëren van afstand leidt tot een lagere blootstelling van omwonenden aan bestrijdingsmiddelen Daarom adviseert de GGD om de gebouwen van dit bouwplan aan de uiterste oostkant van het perceel te plaatsen, met de tuin en buitenverblijfruimte aan de oostkant. De mate van effectiviteit van verschillende vormen van perceelafscheiding en de invloed daarvan op de verspreiding van drift is nog niet vastgesteld. Het is echter wel gebleken dat een haag of schutting de luchtstroom en dus de drift beïnvloeden. Geef bij het toepassen van een afscheiding de voorkeur aan een groenhaag, vanwege het gunstige effect van groen op de gezondheid. Volg daarbij het advies op van TecMap22: wintergroene haag met een bepaalde dichtheid. En een tijdelijk scherm, zolang de haag nog niet volgroeid is.

www.bestrijdingsmiddelen-omwonenden.nl Gezondheidsverkenning omwonenden van landbouwpercelen, RIVM Rapport 2018-0068 en Health survey on people living in the direct vicinity of agricultural plots: additional analyses, RIVM report 2020-0056. 22 Beoordeling spuitzones i.v.m. voorgenomen nieuwbouw “wonen met zorg” op basis van meetresultaten, TecMap, 30 augustus 2023 20 21

Advies GGD Herziening bestemmingsplan Rossum Hurwenen, Hogeweg nabij 26

| 10

Bodemkwaliteit Bodemverontreinigingen komen veel voor in Nederland. Meestal worden mensen hier in geringe mate aan blootgesteld en zijn er geen schadelijke gevolgen te verwachten voor hun gezondheid. Soms kan de blootstelling wel groot zijn, bijvoorbeeld doordat kinderen grond binnenkrijgen via handmondcontact, door groenten uit eigen tuin te eten of doordat vluchtige stoffen in de binnenlucht van woningen komen. In die gevallen kunnen gezondheidsrisico's niet altijd worden uitgesloten.

Loodconcentratie

Voor het gezondheidsrisico is met name verontreiniging van de bovengrond van belang omdat je hiermee in contact kan komen. De GGD heeft met name aandacht voor loodconcentraties in de bodem omdat dit vooral voor jonge kinderen een gezondheidsrisico kan vormen. De wetenschappelijke kennis laat zien dat de huidige interventiewaarde bodem voor lood onvoldoende bescherming biedt voor de gezondheid van kinderen. De GGD hanteert voor lood in de bodem aangepaste advieswaarden: <100 mg/kg voor ‘plaatsen waar kinderen spelen’ en <90 mg/kg voor ‘wonen met tuin’.

Conclusie bodemkwaliteit Uit het verkennend bodemonderzoek van Vink Milieutechnisch Adviesbureau23 blijkt dat in de bovengrond op het oostelijke deel van de onderzoekslocatie een licht verhoogd gehalte aan lood is aangetroffen (55 mg/kg). Dit gehalte ligt ruim onder de advieswaarden van de GGD. Dat betekent dat er sprake is van een voldoende bodemkwaliteit.

Klimaatadaptatie Het klimaat verandert wereldwijd en ook in Nederland. De gemiddelde temperatuur is de afgelopen eeuw gestegen, er is meer neerslag en er komen vaker zeer warme dagen voor. Klimaatverandering heeft effect op onze gezondheid. We hebben meer last van Uv-straling, hittestress, allergieën en luchtvervuiling. Door deze ontwikkelingen is het van belang om nieuwe woningen klimaatbestendig te bouwen. Met voldoende aandacht voor maatregelen die voorkomen dat woningen te veel opwarmen en ervoor zorgen dat de bewoners verkoeling kunnen vinden, in de woning zelf en in de directe leefomgeving.

Hittestress Aanhoudende hitte kan gezondheidsproblemen geven. Die kunnen variëren van milde klachten, zoals vermoeidheid en hoofdpijn, tot ademhalingsproblemen en ernstige, levensbedreigende aandoeningen zoals hartfalen. Door hittestress nemen ziektegevallen, ziekenhuisopnamen en sterfgevallen toe. Daarnaast nemen de arbeidsproductiviteit en schoolprestaties af en neemt het arbeids- en schoolverzuim toe. Jonge kinderen en ouderen zijn extra kwetsbaar voor hittestress.

Groen en water

Een groene, waterrijke omgeving heeft op verschillende manieren een positief effect op de gezondheid. Zoals vermindering van het voorkomen van hart- en vaatziekten en verlaging van medicijngebruik. Een groene, waterrijke omgeving zorgt ook voor de verlaging van de (buiten)temperatuur, waardoor hittestress minder snel optreedt. Het type groen en de schaduwcreatie is hierbij van groot belang. Een groene omgeving helpt bij het vertragen van de opwarming van woningen.

23

Verkennend bodemonderzoek Hogeweg (ong.) te Rossum, Vink Milieutechnisch Adviesbureau, 29 augustus 202

Advies GGD Herziening bestemmingsplan Rossum Hurwenen, Hogeweg nabij 26

Advies klimaatadaptatie •

• • • • • •

Bij het gebouwontwerp wordt wat betreft het materiaalgebruik aangesloten op de agrarische omgeving. Voor de gemeenschappelijke ruimtes wordt transparantie nagestreefd met de toepassing van o.a. glas24. Een gebouw met veel glas warmt snel op. Wij adviseren daarom om het glasoppervlak te beperken. Voorkom overmatige opwarming van de nieuwe woningen door het plaatsen van goede en gebruiksvriendelijke zonwering. Denk er dan wel aan dat de ramen normaal geopend kunnen worden. Zorg voor schaduwbomen bij de buitenplaats van de zorgwoningen. Kies daarvoor niet de berk of hazelaar of een andere boomsoort die hooikoorts veroorzaakt. Plaats ook bomen aan de zonkant van het gebouw, om opwarming van het gebouw tegen te gaan. Het hebben van uitzicht op groen vanuit de verblijfsruimten is stress-reducerend. Indirect is dat gunstig voor onze gezondheid. Het advies is om de ramen zodanig te positioneren dat er vanuit elke ruimte uitzicht is op groen, of andersom, om het groen in het zicht te plaatsen. Zorg dat de sloot aan de westkant een goede doorstroming heeft zodat algengroei minder snel optreedt, en insecten zoals muggen zich niet kunnen voortplanten.

Toelichting Bestemmingsplan Rossum en Hurwenen Herziening 2023, Hogeweg Nabij 26, Kubiek Ruimtelijke plannen, 14 september 2023 24

| 11